RIS309813 Notulen van de raad van1 juli 2021 (dag)

Onze zorgen zijn weggenomen. Ik vind dit eigenlijk best een feestelijk moment, want we gaan dus voor die verdichting van de stad, maar echt op een verantwoorde wijze, op een plek waar de stad er mooier van wordt. Al die zorgen die leefden, zijn voldoende weggenomen. Kortom, alle steun van de VVD. Peter Bos (HSP). Ik moet de heer Pronk een compliment geven voor zijn enorme inzet op dit dossier; dat doet hij heel goed. Volgens mij heb ik ook een amendement of motie van de Partij voor de Dieren gezien waarin eigenlijk gezegd wordt: laten we als raad wat meer grip houden op de verdere uitwerking van de plannen, bijvoorbeeld door de nota's van uitgangspunten en de planuitwerkingskaders voortaan als raadsvoorstel aan de raad voor te leggen. Wat vindt u daarvan? Jan Pronk (VVD). Dank, collega Bos. Voor de duidelijkheid en voor de notulen: 100% steun. De voorzitter. Nou, dan hoeft er geen tweede vraag gesteld te worden. Ik denk dat het mooi is dat u dat vindt. Meneer Pronk, alle gekheid op een stokje: een goed herstel! Jan Pronk (VVD). Dank u, voorzitter. Het zijn maar gebruikelijke klachtjes, maar met uw permissie ga ik lekker thuis verder luisteren naar de beantwoording door de wethouder. De voorzitter. Oké, dat zou ik zeker doen. Sterkte! Jan Pronk (VVD). Dank u wel. 34

De voorzitter. Door de heer Pronk, daartoe gesteund door de heer Barker, worden de volgende amendementen (J.E VVD en J.F VVD) voorgesteld:

Amendement J.E VVD Toetsen van lopende projecten aan comfortbrief. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 1 juli 2021 ter bespreking van ‘het gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District’ (RIS3O7135). Besluit om: Dictum IV.c: middels een beeldkwaliteitsdocument voor vergevorderde projecten welke meeloopt in de planologisch-juridische procedure; Te wijzigen in: Dictum IV.c: middels een beeldkwaliteitsdocument voor vergevorderde projecten welke meeloopt in de planologisch-juridische procedure waarbij die getoetst wordt op de uitgangspunten voor beeldkwaliteit zoals die genoemd worden in de brief uitvoering structuurvisie CID, RIS 308571 (comfortbrief);

Amendement J.F VVD Negatieve leefbaarheidseffecten vooraf tegengaan. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 1 juli 2021 ter bespreking van ‘het gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District’ (RIS3O7135). Besluit om een dictum toe te voegen: V.f: bij alle ontwikkelingen de leefbaarheidseffecten (waaronder voorzieningen) in de bestaande wijken te inventariseren en bij negatieve effecten voorafgaand (eventueel als onderdeel van het bouwproject) mitigerende maatregelen te nemen. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Peter Bos (HSP). Voorzitter. Allereerst wil de Haagse Stadspartij wethouder Mulder danken voor het aanpassen van de structuurvisie na de breed gedragen suggesties en moties van de raad. Ik wil ook de raad een compliment geven voor de inzet op dit punt. Tegelijkertijd blijven er volgens ons nog een aantal zaken liggen. Ten eerste kent het gebied een lange en turbulente geschiedenis, die eeuwenoud is. De Haagse Stadspartij vindt het belangrijk om voort te bouwen op de bestaande stad en wil bestaande architectonisch belangwekkende gebouwen en structuren zo veel mogelijk behouden. Er is inmiddels door het bureau SteenhuisMeurs cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd naar de omgeving van het Centraal Station.

Ik zou de wethouder willen vragen of dit onderzoek al beschikbaar kan komen. Op 15 september berichtte het college ons dat dit onderzoek nagenoeg gereed was. Dat is inmiddels alweer negen maanden geleden. Je zou dan denken dat dat onderzoek ruimschoots opgeleverd zou moeten zijn. Ik hoor dus graag van de wethouder of dat naar de raad kan komen en of we hier ook een presentatie van kunnen krijgen. Op het punt van de cultuurhistorie stellen we met een motie voor om te onderzoeken of de verschillende waterstructuren, zoals het Laakkanaal, de Laak, de Schenk en de Trekvliet, een betere bescherming kunnen krijgen aangezien deze van grote cultuurhistorische waarde zijn. Het dictum luidt: verzoekt het college te onderzoeken of de verschillende waterstructuren zoals de Trekvliet, Schenk, Laak en het Laakkanaal kunnen worden aangemerkt als te beschermen erfgoed. De historische structuren en bijzondere gebouwen trekken vaak initiatieven van onderop aan. Kijk bijvoorbeeld naar de Binckhorst, waar initiatieven zijn ontstaan in BINK36, de Caballero Fabriek en de Besturing. In eerdere documenten over het CID werd gesproken over een curator om dit soort 35

initiatieven te helpen. We zien dit dan ook graag terug in de verdere uitvoering van de structuurvisie. Daarom de motie Stimuleer bottom-up-initiatieven in het CID, met als dictum: verzoekt het college om bij de verdere uitvoering van de Structuurvisie CID een concrete aanpak op te stellen met onder andere een loket, een curator en een budget om bottom-up-initiatieven te stimuleren en te ondersteunen in het CID. Om de inwoners van Den Haag meer te betrekken bij de plannen voor het CID, dat nu nog een vrij abstract en een vrij onbekend begrip is, is het belangrijk om hierover duidelijk te gaan communiceren. Een maquette maakt in één oogopslag duidelijk hoe het CID eruit zal gaan zien. Vandaar de motie Presentatie maquette CID, met als dictum: verzoekt het college om de ontwikkelingen van het CID visueel duidelijk en inzichtelijk te maken door het plaatsen van een maquette in (bijvoorbeeld) het Atrium van het stadhuis. Er is veel gesproken over de noodzakelijke voorzieningen die straks nodig zijn in het CID, maar we moeten niet vergeten dat er nu al achterstanden zijn, gelet op de leefbaarheidseffectrapportage. De Haagse Stadspartij wil graag dat we ook daar werk van gaan maken. Vandaar de motie Breng ook bestaande voorzieningen CID op peil, met als dictum: verzoekt het college om met een plan te komen om ook de huidige achterstanden op het gebied van voorzieningen in te lopen.

Deze motie dien ik samen met mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP in. Er zijn veel andere moties en amendementen ingediend over dit onderwerp. Wij staan ook onder een aantal daarvan. We zullen ook een flink aantal moties steunen over het groen, de participatie en het woonprogramma. Dan nog een kleine bijdrage over Eyeline en Skyline en de aanpassingen daarvan door het college. Wij zijn daar niet helemaal tevreden over. Met een aantal aanpassingen zijn we het niet eens. Daarom hebben wij twee amendementen, ten eerste het amendement Flexibel toekomstgericht bouwen. In de Haagse hoogbouwnota Eyeline en Skyline uit 2018 is vastgelegd dat de gebouwen keuzevrijheid moeten bieden in afwerking, plattegrond, mogelijkheid tot splitsen of samenvoegen van woningen, een hogere verdiepingshoogte en het uitwisselen van functies. Dat staat in regel 2. Dit maakt de gebouwen toekomstbestendig en voorkomt leegstand wanneer gebouwen hun oorspronkelijke functie verliezen. Daardoor kunnen gebouwen optimaal worden benut en is sloop minder snel een optie. Deze regel willen we graag behouden. Ook regel 4 in de oorspronkelijke nota was een effectief middel om monocultuur van woningen te voorkomen.

Deze regel luidt: 'Een complex van meer dan 60 woningen dient minimaal te bestaan uit twee verschillende woningtypes en -groottes, waarbij geen enkel woningtype meer dan 60% van het totale aantal woningen binnen de totale ontwikkeling beslaat.' Als deze twee regels geschrapt worden uit de oorspronkelijke nota, zoals het college wil, zijn juist deze twee waarborgen tegen eenzijdigheid geschrapt. Dat vinden wij geen goede zaak. Daarom een amendement, met als dictum: onder vernummering van de overige dicta een nieuw dictumpunt in te voegen dat luidt: 'II. De in de bijlage voorgestelde aanpassingen van de regels onder 4. Wonen als volgt aan te passen: De huidige regels 2 en 4 niet te wijzigen, maar te handhaven.' Excuus voor de enorm technische opstelling van het amendement, maar zo moet het. Dit amendement dien ik samen met de heer Barker van de Partij voor de Dieren in. Het laatste amendement gaat ook over de regels van de nota Eyeline en Skyline, met name over de opbouw van torens met een hoed, pet of kroon. Het college wil daar deels vanaf. Dat vinden we jammer. We willen dus ook dit handhaven. Daarom een amendement, met als dictum: De in de bijlage genoemde aanpassing van de regels onder 1.3 Toren als volgt te wijzigen: de uitzonderingsregels voor hoogbouw met kantoorprogramma's te schrappen en de tekst hierover ook uit het voorstel te halen.

Dit gaat dus met name om het makkelijker maken van de ontwikkeling van kantoorprogramma's, maar we willen niet dat de kwaliteit van de bebouwing en de torens daaronder gaat lijden. Daarom dit amendement, dat ik samen met mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP indien. De voorzitter. Door de heer Bos, daartoe gesteund door de heer Barker, wordt het volgende amendement (I.C HSP) voorgesteld:

36

Amendement I.C HSP Flexibel, toekomstgericht bouwen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Tussentijdse evaluatie nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline (RIS306342). Besluit om na Dictumpunt I, onder vernummering van de overige dicta, een nieuw Dictumpunt in te voegen dat luidt: II. De in de bijlage voorgestelde aanpassingen van de regels onder 4. Wonen als volgt aan te passen: De huidige regels 2 en 4 niet te wijzigen, maar te handhaven. De voorzitter. Door de heer Bos wordt het volgende amendement (I.D HSP) voorgesteld:

Amendement I.D HSP Handhaven slanke torens De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op i juli 2021, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Tussentijdse evaluatie nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline (RIS306342). Besluit om na Dictumpunt I, onder vernummering van de overige dicta, een nieuw Dictumpunt in te voegen dat luidt: II. De in de bijlage genoemde aanpassing van de regels onder 1.3 Toren als volgt te wijzigen: • De uitzonderingsregels voor hoogbouw met kantoorprogramma’s te schrappen. • De tekst in het raadsvoorstel hierover te schrappen. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Bos worden de volgende moties (J.6 HSP, J.7 HSP, J.8 HSP en J.9 HSP) ingediend:

Motie J.6 HSP Breng ook bestaande voorzieningen CID op peil De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 1 juli 2021, ter bespreking van het “Gewijzigd voorstel van het college inzake de Structuurvisie Central Innovation District” (RIS307135). Constaterende, dat: • uit de Leefbaarheidseffectrapportage (LER) blijkt dat er in het CID en de omliggende wijken nu al achterstanden en tekorten zijn als het gaat om voldoende maatschappelijke voorzieningen. Overwegende, dat: • de referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen gaan gelden voor nieuwe ontwikkelingen in het CID en geen soelaas bieden voor de huidige achterstanden. Van mening, dat: • niet alleen de toekomstige, maar ook de huidige leefbaarheid in het CID verbetering behoeft. 37

Verzoekt het college: • om met een plan te komen om ook de huidige achterstanden op het gebied van voorzieningen in te lopen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie J.7 HSP Stimuleer Bottom up-initiatieven in het CID De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 1 juli 2021, ter bespreking van “Gewijzigd voorstel van het college inzake de Structuurvisie Central Innovation District” (RIS307135). Constaterende, dat: • in de structuurvisie CID staat dat ondernemerschap, placemaking en initiatieven van onderop gestimuleerd moeten worden en daarvoor de juiste randvoorwaarden moeten worden geschapen; • in de structuurvisie CID in dit kader tijdelijke huisvesting, plekken voor creativiteit, experimenten en het onverwachte worden genoemd; • in de CID agenda 2040 sprake is van een curator of curatoren die kunst en cultuur in het gebied programmeren. Overwegende, dat: • bottom up initiatieven een grote bijdrage leveren aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het gebied; • de huidige bewoners én toekomstige bewoners graag een bijdrage willen leveren aan de ontwikkeling van het gebied; • bottom up initiatieven richting kunnen geven aan de toekomstige ontwikkeling van het gebied. Verzoekt het college: • om bij de verdere uitvoering van de structuurvisie CID een concrete aanpak op te stellen met o.a. een loket, een curator en een budget om bottom-up initiatieven te stimuleren en ondersteunen in het CID. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie J.8 HSP Presentatie Maquette CID De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 1 juli 2021, ter bespreking van “Gewijzigd voorstel van het college inzake de Structuurvisie Central Innovation District” (RIS307135). Constaterende, dat: • voor veel inwoners van Den Haag het CID een onbekend begrip is; • het nog onduidelijk is wat het totaal van alle deelprojecten van het CID inhoudt. Overwegende, dat: • de inzet van digitale middelen en tekeningen niet voor iedereen duidelijk is; • maquettes als presentatiemiddel een betere indruk kunnen geven; • een maquette vaak in één oogopslag duidelijk maakt welke plannen er zijn voor de stad.

38

Verzoekt het college: • om de ontwikkelingen van het CID visueel duidelijk en inzichtelijk te maken door het plaatsen van een maquette in (bijvoorbeeld) het atrium van het stadhuis. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie J.9 HSP Onderzoek cultuurhistorische waarde waterstructuren CID De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 1 juli 2021, ter bespreking van “Gewijzigd voorstel van het college inzake de Structuurvisie Central Innovation District” (RIS307135). Constaterende, dat: • er cultuurhistorisch onderzoek is gedaan naar de gebouwde structuren in het CID. Overwegende, dat: • de Trekvliet, Schenk, Laak en Laakkanaal in het gebied een belangrijke rol hebben gespeeld bij de ontwikkeling van de stad; • deze waterstructuren belangrijke dragers zijn van huidige en toekomstige ontwikkelingen. Verzoekt het college: • te onderzoeken of de verschillende waterstructuren zoals de Trekvliet, Schenk, Laak en het Laakkanaal kunnen worden aangemerkt als te beschermen erfgoed. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. Veel van mijn vragen zijn al gesteld door mevrouw Vavier. Daar kan ik me dus eigenlijk naadloos bij aansluiten. Ik zou me ook willen aansluiten bij de vragen van mevrouw Arp over de plintenstrategie. Dat wat de voorgaande sprekers betreft. Ik heb aan het commissiedebat eigenlijk best wel een goed gevoel overgehouden. Dat zeg ik niet vaak als het over grote bouwprojecten gaat.

Ook ik wil de wethouder dus graag een compliment geven voor hoe hij serieus is ingegaan op de zorgen van de raad. Er zijn bij mij twee zorgen overgebleven. Hoewel betaalbaar wonen en de bouw van betaalbare woningen goed verankerd zitten in zowel de structuurvisie als de tussentijdse evaluatie van de nota Eyeline en Skyline, blijft voor mij toch een beetje vaag hoe we nou grip gaan houden. Ik zag in de toezeggingen aan de commissie dat de wethouder natuurlijk gaat nadenken over hoe hij die halfjaarrapportages vorm gaat geven, maar het idee van gewoon een kaartje maken van het CID en uitleggen wat waar komt en waar eventueel gecompenseerd wordt als die 30% niet gehaald wordt, is toch een beetje boven de markt blijven hangen, terwijl dat mij gewoon een goede manier lijkt. Ik zou dus graag van de wethouder willen horen of dat mogelijk is. Volgens mij sprak mevrouw Vavier al over het effect van het CID op de omliggende wijken, zoals Laak en de Schilderswijk. We willen niet dat het CID een yuppenwijk wordt voor de happy few die daar zitten in hun hippe startersappartementen en vervolgens de trein naar de Zuidas pakken om daar te werken. We willen dat het een fijne wijk is waar iedereen zich welkom voelt en waar alle omliggende wijken ook voordelige effecten van ondervinden. Wat het verkeer in het CID betreft vind ik toch dat dat een beetje in gevaar komt.

Ik dacht: ik kan hier een motie over indienen maar ik kan het ook gewoon nog een keer vragen. Zou het college nog eens op papier willen zetten wat de effecten van dat autoluwe CID zijn op de rest van de stad? Want tijdens de werkbespreking kwam duidelijk naar voren dat het zou leiden tot meer verkeer en slechtere luchtkwaliteit op de Centrumring rondom de Neherkade en de Vaillantlaan. Dat lijkt me nou niet de manier waarop bewoners van bijvoorbeeld de

39

Schilderswijk en Laak positieve effecten gaan ondervinden van het feit dat de stad een nieuwe woonwijk krijgt. Ik wil mijn collega's bedanken voor een aantal goede voorstellen waarmee we bijsturen. Ik zal een aantal van die voorstellen steunen; dat zal mijn fractie doen. Cees Pluimgraaff (CDA). Voorzitter. Mooie woorden van mijn collegae richting het college en specifiek deze wethouder. Het CDA kan zich daarbij aansluiten, ook ten behoeve van de gemoedstoestand van de wethouder zelf. We besluiten vandaag over twee pagina's A4. Bij deze lange lijst inzake de besluitvorming op de leesbaarheid heeft inspreker Snijders reeds gereflecteerd - is het toch correct dat we als raad nog geen onomkeerbare beslissingen nemen ten aanzien van de ontwikkelingen aan de oostzijde van het station Laan van NOI, zijnde Voorburg? Dit komt volgens het CDA eerst in september in de commissie aan de orde. Is dit juist, wethouder? Ik heb namens het CDA een motie en een amendement. Ik begin met het amendement bij het voorstel van het college inzake de tussentijdse evaluatie van de nota Haagse hoogbouw Eyeline en Skyline.

Het dictum luidt: besluit om aan het einde van het dictum van artikel V de volgende zin toe te voegen: 'En bij deze evaluatie en eventuele toekomstige evaluaties ook het periodieke verloop van de bewoners van deze appartementen te betrekken.' Dit amendement is medeondertekend door de HSP, door collega Bos. De motie gaat over het gewijzigde voorstel van het college inzake de Structuurvisie Central Innovation District. Het dictum luidt: roept het college op bij de ontwikkelingen in het CID, in overleg met ontwikkelaars en bouwers, ook gezinsappartementen te realiseren, in zowel de sociale huur als middenhuur en de raad nog dit kalenderjaar te informeren over hoe het college dit wil realiseren. Het CDA steunt tevens de ongeveer gelijkluidende motie van de ChristenUnie/SGP om bij aanname door de raad van beide moties hier een juiste invulling aan te geven. Tot slot steunen wij tevens beide amendementen van de VVD. De voorzitter. Door de heer Pluimgraaff wordt het volgende amendement (I.E CDA) voorgesteld:

Amendement I.E CDA Evalueer ook het verloop van bewoners De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Voorstel van het college inzake Tussentijdse evaluatie nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline (RIS306342). Besluit om: • aan het einde van het dictum van artikel V de volgende zin toe te voegen: ‘En bij deze evaluatie en eventuele toekomstige evaluaties ook het periodieke verloop van de bewoners van deze appartementen te betrekken.’ Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Pluimgraaff wordt de volgende motie (J.11 CDA) ingediend:

Motie J.11 CDA Gezinsappartementen in het CID De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op i juli 2021, ter bespreking van de het raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135).

40

Constaterende, dat: • er een belangrijk opgave ligt om in de hoogbouw tegen redelijke prijzen appartementen te realiseren in het sociale- en middenhuursegment, zodat gezinnen in Den Haag kunnen blijven wonen. Overwegende, dat: • de gemeente regie en sturing op de kwaliteit wenst te hebben en wil behouden; • woningbouw voor iedereen, dus ook voor gezinnen, een belangrijke pijler is. Roept het college op: • bij de ontwikkelingen in het CID, in overleg met ontwikkelaars en bouwers, ook gezinsappartementen te realiseren, in zowel de sociale huur als middenhuur; • de raad nog dit kalenderjaar te informeren over hoe het college dit wil realiseren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Dennis Groenewold (D66). Voorzitter. We hebben in de commissie uitgebreid van gedachten gewisseld over de zorgen die leven in de raad en in de stad over de ontwikkelingen binnen het CID. Ook namens D66 complimenten voor alle aanpassingen die al zijn gedaan. D66 is voor de ontwikkeling in het CID ten behoeve van woningbouw en de impuls voor de economie, maar de zorgen over leefbaarheid blijven. Komt er voldoende groen? Zijn de voorzieningen op orde of wordt er te veel geleund op de naburige wijken en randgemeenten? Dat laatste is wat ons betreft een brug te ver.

Ontwikkelingen moeten hand in hand gaan met voldoende voorzieningen die snel in het proces moeten worden bijgetrokken. De lessen van de Binckhorst moeten we meteen toepassen. Anders is het leed door de omvang van het CID niet te overzien. Daarnaast heeft de wethouder bij de behandeling van de evaluatie van Eyeline en Skyline toegezegd om voor de zomer met een voorstel over middenhoge bouw te komen. Het is inmiddels zomer; dat is dus nog niet gelukt. Of bedoelde de wethouder destijds bij die toezegging dat hij voor het zomerreces ermee zou komen? Wij zijn in ieder geval benieuwd wanneer dit stuk richting de raad komt, want het lijkt onze fractie erg interessant om die mogelijkheden in het CID eventueel nog terug te zien. Kan het college aangeven wat er met de toezegging is gebeurd en of het nog past in de plannen voor het CID? Het oog wil ook wat. Wij steunen dus het voorstel van de VVD over beeldkwaliteit, maar naast de cosmetische zijn er ook diepere problemen, zoals de gevolgen van de klimaatverandering. Daarom dien ik een motie in met als dictum: roept het college op bij de verdere uitwerking van het Central Innovation District klimaatadaptieve maatregelen, zoals een park en waterberging, als randvoorwaardelijk uitgangspunt mee te nemen bij de bouw van nieuwe woontorens. De motie is medeondertekend door mevrouw Vavier van GroenLinks en de heer Bos van de Haagse Stadspartij.

Het CID moet een leefbaar, veilig en bruisend centrum in Den Haag worden. Laten we er nu bij deze aftrap voor zorgen dat we alle lessons learned toepassen om te voorkomen dat we over twintig jaar terugkijken op een onleefbaar betondorp. Het is elders wel gelukt om dat betondorp te maken. Laten we dat Den Haag niet aandoen. De voorzitter. Door de heer Groenewold, daartoe gesteund door de heer Scheper, mevrouw Vavier en de heer Bos, wordt de volgende motie (J.12 D66) ingediend:

Motie J.12 D66 Klimaatadaptieve maatregelen CID De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het gewijzigd voorstel van het college inzake de Structuurvisie Central Innovation District (Ris 307135).

41

Constaterende dat: • de toekomstvisie voor het Beatrixkwartier een gemengd zakendistrict is met metropolitaans wonen. Een gebied van reuring met hoge dichtheid, functiemenging, voorzieningen en ruimte voor ontmoeting. • de balans tussen het verdichten enerzijds en het verduurzamen en vergroenen anderzijds er in de plannen nog niet is; de kracht van verstedelijking domineert. • in opdracht van de gemeente Den Haag een O-team, bestaande uit LOLA Landscape Architects, PosadMaxwan, IF Technology en Greenpass aanbevelingen heeft gedaan over de balans tussen verdichten, vergroenen en verduurzamen (zie bijlage). Van mening dat: • de verstedelijking vooral domineert in de plannen voor het CID; • de verduurzamings- en vergroeningsambitie voor dit gebied als een duidelijke randvoorwaarde opgenomen en voorgetrokken moet worden op de verdichtingsslag die gemaakt wordt; • ruimte voor een park en waterberging als klimaatadaptieve maatregelen randvoorwaardelijk zouden moeten zijn aan de bouw van nieuwe woontorens. Roept het college op: • bij de verdere uitwerking van het Central Innovation District klimaatadaptieve maatregelen, zoals een park en waterberging, als randvoorwaardelijk uitgangspunt mee te nemen bij de bouw van nieuwe woontorens. En gaat over tot de orde van de dag.

J_12_bijlage_-_D66_Klimaatadaptieve_maatregelen_CIDbijlage_bij_motie_D66_Advies_O_Team__Beatrixkwartier_CID_Den_Haag (raadsinformatie.nl) De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Daarmee is een eind gekomen aan de eerste termijn van de gemeenteraad. Op verzoek van de wethouder schorsen we een minuutje. De vergadering wordt van 12.16 uur tot 12.21 uur geschorst. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Dank voor de vragen en opmerkingen van de raad. Dank ook aan de inspreker, de heer Snijders, voor zijn bijdrage. Ik geef nog even kort aan waarom we het CID doen en waarom we groei en vernieuwing in de stad willen. We hebben een woningtekort, we willen onze economie versterken, we willen een aantrekkelijke stad zijn, we willen de energie- en mobiliteitstransitie faciliteren en we willen buurten met elkaar verbinden. Daarom hebben we een CID. We willen Den Haag ontwikkelen, maar tegelijkertijd moet Den Haag ook Den Haag blijven; volgens mij heeft iedereen dat gezegd. De bouw moet gelijke tred houden met de groei van het aantal voorzieningen. Uw raad maar ook het college en de bewoners willen de vinger daarbij graag aan de pols houden en ook kunnen houden. Ik onderstreep dat we dit zo veel mogelijk samen moeten doen, stapje voor stapje, want dit is de komende decennia iets heel groots voor de stad.

Ik kom bij een aantal vragen die zijn gesteld en daarna kom ik bij de moties en de amendementen. De heer Barker: we stemmen toch niet impliciet in met Sociale Zaken, het voormalige ministerie, en het Bellevueplan? Nee, dat is niet het geval. Die komen apart in de raad. U bent dus niks verplicht als u zo meteen instemt. De Stadspartij vroeg naar het onderzoek van SteenhuisMeurs. Ja, dat onderzoek is afgerond. Als de raad dat wil, kan ik het naar de raad sturen. Ik zeg dus graag toe dat dit naar de raad komt. Als de heer Bos en de raad dat willen, kunnen we daar ook een presentatie bij houden. Mevrouw Tseggai vroeg naar grip en een kaart van het CID. Ik voel met haar mee. Ik heb daar de vorige keer ook iets over gezegd. Wij willen graag onderzoeken wat een slimme manier is om er grip op te houden en de stad erin mee te nemen. De motie van de heer Bos over een maquette komt 42

straks aan de orde. Ik weet niet of dat een goede is; daarmee loop ik alvast vooruit op die motie van de heer Bos. Maar we moeten dit wel doen voor de grip. Wij gaan dus kijken hoe we een kaart kunnen maken en in rapportages kunnen opnemen. Daarin nemen we ook compensatielocaties op. We gaan daar dus welwillend naar kijken. Dan de vraag van mevrouw Tseggai over het op papier zetten van de effecten van het autoluw maken van het CID voor de rest van de stad, de Neherkade en de Vaillantlaan. Ik geef die vraag door aan collega Van Asten. Volgens mij zou dat moeten kunnen lukken, maar dan sorteer ik een beetje voor op zijn antwoord. De heer Pluimgraaff had het over het gebied Laan van NOI en de Van Alphenstraat. Komt dat of zit dat hierin? Ja, dat komt ook nog. Dat komt volgend jaar. Dan gaan we het hebben over de uitgangspunten voor Laan van NOI en de Van Alphenstraat. Dat is hier dus niet aan de orde. Dat komt ook nog. Dan de vraag van D66 over de middelhoge bouw: wanneer komt dat voorstel? Dat was inderdaad toegezegd voor de zomer, maar dat wordt eind 2021. Dat doen we dan in samenhang met de volgende evaluatie van de nota Eyeline en Skyline. De reden is dat de haalbaarheid van sommige regels goed moet worden getoetst op basis van de praktijkervaring. Het komt dus, maar het komt iets later. Nu kom ik bij de moties en de amendementen.

Ook daarbij zal ik ingaan op vragen die zijn gesteld. Ik heb gemerkt dat het voor de orde goed is om de naam van de motie voor te lezen, want ik heb ze op een verschillende volgorde. Dan kan iedereen het volgen en dan geef ik het oordeel. Ik begin met motie Sociale huurwoningen alleen naar Hagenaars, van de PVV. Dat heeft de PVV ook gevraagd in het debat. Ik heb toen al gezegd dat deze motie wordt ontraden. Dat kan niet als een verrassing komen. We ontraden de motie, want de toekenningen van de woningen gaan via de gebruikelijke verdelingssystematiek, zoals die geldt voor de hele stad. Dat wordt specifiek voor de woningen in het CID niet anders. Ik moet deze motie dus ontraden. Sebastian Kruis (PVV). Wat de wethouder zegt, klopt niet helemaal, want we hebben gewoon de Huisvestingsverordening. Daarin wordt onder andere geregeld welke groepen eventueel met voorrang gehuisvest kunnen worden. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen met een urgentieverklaring. Het idee dat dit niet kan, klopt dus natuurlijk niet. Als je wilt, kun je dit gewoon regelen in de Huisvestingsverordening. Wethouder Mulder (VVD). Ja, als je dat wil, maar dat willen wij niet. Wij willen de gebruikelijke verdelingssystematiek in stand houden en daar verder geen nader onderscheid in maken. Sebastian Kruis (PVV).

Tegen die onwil bij het college loop ik al een aantal jaren aan, maar de wethouder begon zijn beantwoording met de opmerking dat het college niks kan doen aan de huidige verdeelsystematiek. Zeg dan meteen eerlijk: nee, we willen niet dat Hagenaars aan de beurt komen; het maakt niet uit dat dit hun stad is, want we halen lekker iedereen van buiten hier naar binnen; die gaan daar met voorrang gehuisvest worden en Hagenaars staan in de kou. Wethouder Mulder (VVD). De hele inleiding van de hervraag van de PVV laat ik voor de heer Kruis. Wij willen het niet veranderen. Dat is helder. Als het kan, willen we dat niet. We gaan het dus niet doen. Ik blijf de motie dus ontraden. De inleiding laat ik bij de heer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ik vind dit toch wel tekenend voor de staat van dit college. Als er een voorstel wordt gedaan om gewoon eens goed te zorgen voor Hagenaars en Hagenezen die er nu al zijn in de stad, zodat zij ook mee kunnen profiteren van die ontwikkelingen, zegt een VVD-wethouder heel hard: nee, dat willen wij gewoon niet. Dat is voor heel veel mensen in de stad onwijs pijnlijk. Het is goed dat dat duidelijk wordt, aangezien ik opnieuw een roepende ben in de woestijn. Het is heel pijnlijk dat er een college zit dat niet durft te staan voor zijn eigen inwoners.

Het kan toch gewoon op die manier geregeld worden? Dit vind ik gewoon echt heel jammer en ook niet uit te leggen aan de mensen in de stad.

43

Wethouder Mulder (VVD). Het gemeentebestuur staat voor de eigen inwoners en maakt daarin niet het onderscheid dat de heer Kruis wil. Wij staan dus voor onze eigen inwoners, maar de heer Kruis maakt andere onderscheiden. Dat mag hij doen, maar het college staat daar niet achter. De voorzitter. Wethouder, zet uw betoog voort. Wethouder Mulder (VVD). Ik kom bij het amendement Groen moet je plannen en doen, van de heer Barker. Voor een groot deel komen wij hieraan tegemoet in het voorstel naar aanleiding van het voorzieningenonderzoek CID. Daarin geven we aan waar de voorzieningen inclusief groen een plek gaan krijgen, met daarbij op hoofdlijnen wat de insteek zal zijn van het type groen. De volledige uitwerking hiervan met kwalitatieve en ecologische waarden volgt bij de uitwerking per deelgebied wanneer dat deelgebied aan de orde is. Groene dekken tellen we alleen in de groennorm mee als de leeflaag diep genoeg is en het groen een bepaalde ecologische waarde heeft en ook daadwerkelijk toegankelijk is. Met deze eisen voldoen we wel degelijk aan de groennorm als openbaar groen. De heer Barker gaat in zijn amendement eigenlijk wat verder: hij wil dat er bomen kunnen staan in een leeflaag van een meter. Dat gaat net te ver. Als je dit amendement van de heer Barker uitvoert, dat verder gaat dan wij voorstellen, denken wij dat je die 8 vierkante meter per woning niet gaat halen.

Dan zet je eigenlijk alles op slot. Wij doen zelf al veel. Het amendement van de heer Barker gaat net te ver. Als je dit niet meetelt, haal je de 8 vierkante meter niet. We moeten de motie dus ontraden, maar tegelijkertijd komen we voor een heel groot deel tegemoet aan wat hij wil. Robert Barker (PvdD). Ik snap de redenering van de wethouder. Die redenering is eigenlijk: als u bomen wil in het CID, kan dat niet als we een groennorm hanteren. Dat vind ik eigenlijk gek, want tijdens het debat was het idee eigenlijk de hele tijd dat de wethouder aangaf: we hebben genoeg groene ruimte en we gaan echt inzetten op het groen. Maar ik zie groen ook als bomen. Als de wethouder van tevoren zegt dat er vaak geen bomen komen, is dat wel gek. Misschien kan de wethouder daar nog iets over zeggen. Wethouder Mulder (VVD). Even zuiver: wij willen bomen in het CID. Geen misverstand daarover, maar je wil ook groen mee kunnen tellen waar geen bomen op staan. Daar gaat het om. Ik vind dat de heer Barker er iets te veel een karikatuur van maakt. Dat vind ik jammer. Wij willen wel degelijk bomen, maar het amendement van de heer Barker gaat verder en daardoor kom je niet aan die 8 vierkante meter groen per woning. Dat is het. We komen ook al heel ver die kant op, maar de heer Barker gaat net nog een stap verder, waardoor je die 8 vierkante meter niet haalt. Vandaar het ontraden van dit amendement.

Robert Barker (PvdD). De wethouder zegt: 'We willen wel degelijk bomen.' Dan vraag ik me af hoe de wethouder dat borgt, want als er heel veel ruimte ingenomen wordt door dekken, bijvoorbeeld parkeerdekken, kunnen daar dus geen bomen komen. Dan vraag ik me ook af hoe je ervoor zorgt dat de groene ruimte waardevol is, dat het primair is dat de openbare ruimte waardevol is en dat er niet slechts gekeken wordt of het praktisch is om bij een bouwplan bomen toe te staan. Wethouder Mulder (VVD). Mevrouw Arp zei dat ze uw amendement gaat steunen omdat ze groen wil in Laak. Dat gaan we doen. Dat zeg ik mevrouw Arp ook toe naar aanleiding van het amendement van de heer Barker. We gaan wel degelijk parken maken. We gaan dus wel degelijk bomen maken. Dan moet u dus niet het beeld schetsen alsof het college dat niet wil. Het college wil dat dolgraag. Op dekken kun je iets met een leeflaag doen. Daar hoort ecologische kwaliteit bij, evenals openbare toegankelijkheid, maar daar kan geen boom. De heer Barker wil het pas meetellen als er een boom op kan. Dat gaat het college net te ver, want dan halen we de norm niet. Maar ik zeg nogmaals, ook tegen mevrouw Arp, dat wij groen willen en dat we komend najaar terugkomen op dat parkje in Laak. De voorzitter. Nog één keer, meneer Barker. Robert Barker (PvdD).

Misschien kan de wethouder dan wat duidelijker aangeven hoe hij ervoor gaat zorgen dat bijvoorbeeld de parken er komen, dat die parken van voldoende kwaliteit zijn en dat 44

het dus niet zo is dat er, op het moment dat we aan die parken denken, al een parkeerdek is ingetekend waar geen bomen komen, want anders heb je een soort park dat je eigenlijk ontwerpt op basis van het feit dat je er geen bomen kunt plaatsen. Je moet de openbare ruimte eigenlijk maken zoals je die wil, waarna je later bedenkt hoe je het gebouw inricht. Wethouder Mulder (VVD). Dit gaat over een klein deel, de parkeerdekken. Dat is maar een heel klein deel van het groen. Het is echt niet zo dat al het groen op parkeerdekken komt. Dat gaan we niet doen. Je wil een parkeerdek wel mee kunnen tellen, maar parkeerdekken zijn maar hele kleine stukjes. Dat zeg ik ter geruststelling tegen de heer Barker. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Precies over die verhouding heb ik een vraag. In het antwoord van de wethouder ridiculiseert hij de bomen van de Partij voor de Dieren ook alweer een beetje, want wat mij betreft gaat het amendement met name over de verhouding tussen een groen dek en groen dat gewoon op de begane grond is en voor iedereen toegankelijk is. Ik zou graag van de wethouder willen horen hoe die verhouding ongeveer zal zijn en hoe hij in de gaten houdt en borgt dat het inderdaad niet vooral groene parkeerdekken worden, maar dat het groen juist ook normaal op de begane grond zal zijn. Wethouder Mulder (VVD). Mevrouw Vavier zegt dat ik iets zou ridiculiseren over bomen.

Dat is totaal niet waar. Ik neem het heel serieus en volgens mij doet de raad dat ook. We willen groen. Het moet gelijk opgaan. We willen een stad bouwen die leefbaar is. Daar hoort groen bij. Wij komen nog met de notitie over het voorzieningenniveau. Dan zal ik precies die verhoudingen tussen de soorten groen aangeven, maar parkeerdekken zijn echt een klein deel. Dat is echt niet wat gaat domineren. Dat weet ik zeker, maar we komen daarop terug in de voorzieningennotitie die we hierover gaan maken. Ik herhaal dat we dit gewoon heel serieus nemen. We willen dat het een mooie gebiedsontwikkeling wordt. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank voor deze toezeggingen, want voor mijn fractie is bij de overweging of we dit amendement wel of niet zullen steunen, belangrijk hoe we gaan borgen dat die 8 vierkante meter per woning niet voor 6 vierkante meter groen parkeerdek is. Wethouder Mulder (VVD). Dat gaan we natuurlijk borgen bij de nota van uitgangspunten en gebiedsagenda's. Dan kunnen we aangeven hoe we dat precies gaan doen, maar parkeerdekken zijn relatief een klein deel. We komen hierop terug. U moet er zelf mee instemmen. U kunt hierbij dus altijd de vinger aan de pols houden, maar we nemen dit serieus. Dit hele debat is er volgens mij de afgelopen weken over gegaan dat we dit serieus gaan invullen. Wat de heer Barker zegt, gaat alleen net één tikje te ver.

Dat is de zorg die we hebben. Vandaar dat we het amendement ontraden. Dan kom ik bij het amendement Nieuwe woningen betekenen nieuwe voorzieningen, van de Partij voor de Dieren. Dit amendement kunnen we omarmen: nieuwe woningen betekenen nieuwe voorzieningen. Dan het amendement Zorg voor circulaire bouw in het CID, ook van de Partij voor de Dieren. Dit amendement ga ik ontraden. Waarom? Collega Van Tongeren is bezig met beleid hiervoor voor de hele stad. Dat beleid wordt op dat moment ook van toepassing op nieuwe projecten in het CID. Wij achten het niet gewenst om een deel van de stad hierop vooruit te laten lopen. Wel willen we kijken of we in het CID alvast een of meerdere pilots kunnen doen met circulair bouwen, maar mijn verzoek is om dit amendement niet in stemming te laten brengen en even te kijken waar mevrouw Van Tongeren mee komt. Robert Barker (PvdD). Dat verhaal van wethouder Van Tongeren en dat daar ooit een keer iets van komt, had ik al gehoord, want dat is al een paar jaar geleden toegezegd. Maar hier gaat het er specifiek om dat in de bijlage wordt aangegeven dat voor het CID geadviseerd wordt om maatregelen te treffen op het punt van circulariteit. Ik vraag me af waarom het college dat advies niet aangrijpt om iets te doen.

45

Wethouder Mulder (VVD). We nemen dat natuurlijk mee en dan gaan we het voor de hele stad. Dus waarom zou je het CID hier nou uit halen? Je kan het beter voor de hele stad doen. Dat gaat mevrouw Van Tongeren voorstellen. Dat zit hierachter. Robert Barker (PvdD). De reden waarom je dit wel voor het CID zou doen, is omdat dat specifiek geadviseerd wordt en omdat er gezegd wordt: we hebben nu een hele grote bouwopgave in het CID en dat is juist het moment om te sturen op circulair bouwen, bijvoorbeeld biobased bouwen; grijp dat moment aan om dat te doen en kom met een strategie. Dat is het advies in uw eigen stuk. Dan vind ik het dus heel opmerkelijk dat u zegt: ooit komt er een ander stuk en dan gaan we kijken of we er iets mee doen. Wethouder Mulder (VVD). We doen er ook niet niks mee. Ik heb al gezegd dat we pilots gaan doen in het CID. We gaan er dus wel degelijk mee aan de slag. Als de heer Barker het beeld schetst dat we er niks mee doen, is dat dus onjuist. We gaan er wel degelijk mee aan de slag. Wethouder Van Tongeren komt met een beleid hiervoor voor de hele stad. Dan de motie Laat de raad eerder meebeslissen, ook van de heer Barker. Daar hebben we het heel uitvoerig over gehad. De raad wil meer grip. Dat begrijp ik. Dit is conform de toezegging die reeds is gedaan in de commissie. We omarmen de motie Laat de raad eerder meebeslissen dus van harte.

Ik kom bij het amendement Negatieve leefbaarheidseffecten vooraf tegengaan, van de VVD. De heer Pronk is afwezig, maar ik kan hem zeggen dat dit zeker de bedoeling is. Ook dit amendement kunnen wij dus omarmen. Dat geldt ook voor zijn amendement J.E VVD over het overkoepelend beeldkwaliteitsplan. De heer Pronk is er niet, maar ik neem aan dat hij meeluistert. Ook hiermee kunnen wij uit de voeten. Daarom omarmen we dat amendement over het toetsen van lopende projecten aan het overkoepelend beeldkwaliteitsplan. De motie Gezinsappartementen in het CID van de heer Pluimgraaff omarmen we. We stimuleren marktpartijen om ook gezinsvriendelijke appartementen te bouwen. Bovendien verkennen we of in het CID een locatie aangewezen kan worden voor een specifiek woonconcept met ruime gezinswoningen en een publieke buitenruimte in een gestapelde bouwvorm. De gemeente streeft ernaar om voor het CID per deelgebied tot een goede mix van woningen te komen. Wij kunnen dit amendement van de heer Pluimgraaff dus omarmen. Ik kom bij D66, de motie Klimaatadaptieve maatregelen CID van de heer Groenewold. Klimaatadaptieve maatregelen zijn zeker het uitgangspunt. We zullen dit op gebiedsniveau bekijken. Ook hiermee kunnen we dus uit de voeten en we omarmen de motie Klimaatadaptieve maatregelen CID.

Dan het amendement van de ChristenUnie/SGP, het amendement Maak het CID tot koploper op het gebied van toegankelijkheid. Dat amendement omarmen we. Dit is ook conform een eerder aangenomen motie voor de hele stad. Die gaan we ook toepassen in het CID. Het is prima om dat in het dictum te verwoorden. Dan de motie van de SP, de motie Niet overal de lucht in. Daar hebben we het in de commissie over gehad met Little C. Ik heb daar inderdaad stiekem gefietst, op de fiets vanuit Den Haag naar Rotterdam en toen weer terug, op de gewone stadsfiets. Dat is een heel mooi voorbeeld, dat door veel mensen is genoemd. Wij willen zeker een proef gaan doen met lagere wooncomplexen met een hoge verdichting. Ik heb ook al tegen mevrouw Arp gezegd dat daarbij misschien wel een aantal randvoorwaarden onder druk komen te staan, want de Haagse woonagenda is niet de Rotterdamse woonagenda, wat dit project betreft. Ik zie dit dus als een onderzoeksmotie waarmee we aan de slag gaan. We moeten dan ook met elkaar in gesprek gaan over de resultaten van die motie om te kijken hoe dit binnen de kaders past en of je kaders eventueel moet aanpassen. Maar laten we dit dus goed onderzoeken, want ik proef grote belangstelling in de raad om het wat lager te doen en wat meer verdicht. Het is ook een heel mooi project om te zien. We kunnen dus met deze motie uit de voeten en we omarmen die ook.

Dan de motie Ruimte voor bijzondere woonvormen, van de SP. Die kunnen we omarmen. In de Woonagenda staat meer aandacht voor verschillende woonvormen al als uitgangspunt genoemd.

46

Dat kunnen we hier dus ook doen. Wij omarmen dus motie J.5 SP, de motie Ruimte voor bijzondere woonvormen. Dan nog een motie over woonruimte voor gezinnen, de motie Woonruimte voor gezinnen in het CID, van de ChristenUnie/SGP. Ook die kunnen we omarmen. Ik zei het net al in de reactie op de motie van de heer Pluimgraaff, maar ook met deze motie kunnen we uit de voeten. Dus wij omarmen deze motie. In de motie Huur-koop in het CID van de heer De Blok wordt het college verzocht er bij ontwikkelaars op aan te dringen ook huur-koopconstructies aan te bieden en deze als programmering niet mee te tellen als middeldure huur maar als middeldure koop. Dat sluit aan bij de oproep in de Woonagenda: we roepen marktpartijen op om met huur-koopconstructies te komen. Ook deze motie, de motie Huur-koop in het CID van de heer De Blok, kunnen we dus omarmen. Dan kom ik bij de motie Onderzoek cultuurhistorische waarde waterstructuren CID, van de Haagse Stadspartij, van de heer Bos, met de vraag om waterstructuren zoals de Trekvliet, Schenk, Laak en het Laakkanaal aan te merken als te beschermen erfgoed. In het kader van het opstellen van de omgevingsvisie zal de cultuurhistorische waarde van deze waterstructuren worden onderzocht. Daarbij zal ook de vraag aan de orde komen welke bescherming eventueel nodig en mogelijk is.

Wij kunnen de motie Onderzoek cultuurhistorische waarde waterstructuren CID dus omarmen. Dan de motie Breng ook bestaande voorzieningen CID op peil, van de HSP. Daar hebben we het ook in de commissie over gehad. We hebben het nu over de nieuwe gebieden waar we de voorzieningen op niveau willen houden en er ook voor willen zorgen dat ze gelijke tred houden met de bouwproductie. Daar gaat het debat dat we nu voeren dus over. Het is de vraag of er op dit moment inderdaad achterstanden zijn. Het is vooral aan de heer Bredemeijer om voor de hele stad te bekijken of de door ons gehanteerde uitgangspunten goed worden uitgevoerd. Als er tekorten zijn, komt de heer Bredemeijer daar bij u op terug. Deze motie van de HSP willen we dus ontraden. Robert Barker (PvdD). Ik hoorde de wethouder zeggen: 'We brengen de tekorten in de stad in kaart en als er tekorten zijn, pakken we dat op.' Dan snap ik niet helemaal waarom deze motie wordt ontraden, want als er tekorten zijn, zouden die moeten worden aangepakt en ingelopen. Dat is het verzoek van de motie. Waarom ontraadt de wethouder de motie dan, gelet op zijn inbreng van zojuist? Wethouder Mulder (VVD). De motie veronderstelt dat er tekorten zijn. Het is maar de vraag of dat zo is. De motie veronderstelt dat, maar daar is het college het niet mee eens. En als er tekorten zouden zijn, zou de heer Bredemeijer wel bij u op de stoep komen.

We hebben het nu over het CID, een nieuw gebied. Daar hebben we normen. Of er op dit moment sprake is van achterstanden, is hier niet aan de orde. Ook de vraag of dat zo is, is hier niet aan de orde. En als dat zo is, zal de heer Bredemeijer daar bij u op terugkomen, maar voor het CID speelt dat hier niet. Peter Bos (HSP). Bent u dan wel bereid om die achterstanden mee te nemen bij de nieuwe ontwikkelingen? Wethouder Mulder (VVD). We hebben daar een paar weken geleden over gesproken. De heer Bos veronderstelt dat er achterstanden zijn, maar het college is dat niet met hem eens. En als die er zijn, is de heer Bredemeijer die al aan het oplossen. We hebben hier de normen voor het CID, de nieuwe gebieden, en daarmee gaan we aan de slag. Peter Bos (HSP). Volgens mij zijn er op een aantal punten best wel achterstanden. In de leefbaarheidseffectrapportage en in de geluiden die je hoort vanuit de acht prachtwijken - zo zal ik het maar zeggen - wordt gezegd dat er nu al achterstanden zijn. Dan hebben we hier volgens mij dus een verschil van mening over. Het lijkt me dus goed om daar eerst eens naar de feiten te gaan kijken. Denkt u niet dat dat eerst zou moeten gebeuren? Wethouder Mulder (VVD). Ik herhaal mezelf: we hebben het hier over het CID. We gaan kijken wat de nieuwe bouwproductie betekent voor de omvang en het aantal benodigde voorzieningen en dat gaan we doen.

Wij gaan niet kijken naar eventuele huidige achterstanden, als die er al zouden zijn. Vandaar het ontraden van deze motie. 47

Lesley Arp (SP). De wethouder heeft gehoord dat ik behoorlijk positief was over het aangepaste plan. Ik moet zeggen dat ik hier wat moeite mee heb, want als je die ruimte dan toch gaat invullen, wil je dat natuurlijk op een zo hoogwaardig mogelijke manier doen. Als het bijvoorbeeld gaat het om het realiseren van speelruimte, wil je dat toch in één keer goed doen? Eerlijk gezegd snap ik deze reactie dus niet zo goed. Wethouder Mulder (VVD). We willen het ook goed doen. Vandaar dat we met referentienormen zijn gaan werken. Collega Bredemeijer en ik hebben daar met u over gesproken. Natuurlijk nemen we dit signaal mee: klopt het nu met het aantal voorzieningen? Maar we gaan niet met een plan komen om, als er al achterstanden zijn - want dat wordt hier beweerd - die in te lopen. Dat is hier niet aan de orde, maar we luisteren natuurlijk naar signalen over tekorten. Lesley Arp (SP). De heer Bos haalde de prachtwijken al aan. Volgens mij zijn daar uitvoerige studies gedaan, bijvoorbeeld over de speelplekken. Ik snap best wel dat sommige dingen heel moeilijk zijn. Van grote sportvelden kan ik me nog wel voorstellen dat het best wel een uitdaging wordt om die achterstand weg te werken, maar ten aanzien van de andere voorzieningen snap ik werkelijk niet waarom men die geluiden uit de wijken dat er wel degelijk achterstanden zijn, niet serieus neemt. Wethouder Mulder (VVD).

Wij nemen klachten wel degelijk serieus. Dat is niet het punt, maar wij hebben niet het beeld dat er op dit moment achterstanden zijn. Dat wordt in deze motie beweerd, maar is dat zo? Wij denken van niet. Wat we wel gaan doen - dat hebben we uitvoerig gewisseld - is dat wij voor toekomstige ontwikkelingen zorgen dat voorzieningen, zoals speeltuinen, groen, sport en noem maar op, hand in hand gaan lopen. Robert Barker (PvdD). Wat de wethouder nu zegt, bevreemdt mij een beetje, want de raad heeft verzocht om een leefbaarheidseffectrapportage te maken, ook voor die bestaande wijken. Dat staat ook in het coalitieakkoord. Daaruit volgt dat er nu in die wijken niet wordt voldaan aan bepaalde normen die we als gemeente hanteren. En dan zegt de wethouder: 'Wij erkennen niet dat er in sommige wijken niet aan de normen wordt voldaan.' Dat snap ik niet helemaal, want het uitgangspunt was eigenlijk dat we ook bestaande tekorten zouden aanpakken. Dat is de reden waarom we die LER hadden. Wethouder Mulder (VVD). Dan even scherp. We hebben een paar weken geleden gesproken over hoe de normen die we gaan hanteren, tot stand zijn gekomen; de heer Bredemeijer was daarbij aanwezig. Die normen zijn gebaseerd op hoe het er nu bij staat in de stad.

Dat hebben we genomen als basis voor de normen voor de toekomstige ontwikkelingen, in de veronderstelling dat hoe de stad er nu bij staat, tot stand is gekomen door beleid dat hier is vastgesteld en door de uitvoering daarvan door het college. Zo hebben we die normen vastgesteld. Dan komt de heer Barker bij de leefbaarheidseffectrapportage. De heer Barker weet ook dat dat een participatie-instrument is; zo is het ook bedoeld. Het is dus niet bedoeld als iets om te toetsen of er wordt voldaan aan normen. Daarvoor hebben wij de Haagse referentienormen vastgesteld. De LER heeft een ander doel. Die kun je er dus niet zomaar bij halen. Peter Bos (HSP). Als het een participatie-instrument is, lijkt het me juist belangrijk dat de wethouder het signaal heel serieus neemt en dit verwerkt in zijn plannen. Bent u het daar niet mee eens? Wethouder Mulder (VVD). Mijn microfoon moet steeds aangezet worden. De voorzitter. Jazeker. Dit is ook een hele goede plek. Dan had je moeten solliciteren. Maar je moet jezelf niet uitzetten. Jij zet jezelf uit. Wethouder Mulder (VVD). Nu krijgt de raad een college in de verhoudingen in het college, hoe de heer Van Zanen niet alleen u maar ook ons voorzit. De voorzitter. Daar praten we dinsdag verder over.

48

Wethouder Mulder (VVD). Daar praten we dinsdag verder over, want ik heb eerder deze ochtend gehoord welke dringende gesprekken hij met ons gaat voeren. Maar terug naar het onderwerp. We nemen die signalen over een tekort aan voorzieningen, als dat er is, gewoon serieus. Maar nogmaals, de LER is echt een participatie-instrument. We hebben zelf normen opgesteld, de Haagse referentienormen. Die gaan we ook hanteren. Ik zei net al dat die normen tot stand zijn gekomen op basis van hoe de stad er nu bij staat. Nu we de stad gaan uitbreiden, hebben we die normen. Daarmee gaan we dan aan de slag om te zorgen dat de voorzieningen hand in hand gaan, zoals iedereen dat wil. Ik was bij de motie Stimuleer bottom-upinitiatieven in het CID. Die kunnen we omarmen. Ook het college onderschrijft het belang van het stimuleren van initiatieven van onderop. We beginnen daarom bijvoorbeeld ook met placemaking, niet alleen in het CID, want dat doen we ook bij Laak - dat is CID - en de Binckhorst en Zuidwest. We kunnen hiermee dus uit de voeten. Ik zei net al iets over de motie van de Stadspartij over de maquette. Ik vind dat een ontzettend sympathieke gedachte, want dan kun je zien hoe de stad eruit gaat zien en dan maak je dat ook visueel. Je krijgt daar dan ook een gevoel bij. De vraag is of zo'n maquette zich daarvoor leent, want de stad is in ontwikkeling. Het is er nog niet.

Dan is zo'n maquette dus heel statisch. Daarnaast is het ook nogal kostbaar om hem te maken. Maar ik heb net tegen mevrouw Tseggai gezegd dat we wel een manier moeten vinden om in beeld te krijgen wat er gebeurt. Dat zou ik dus, zoals toegezegd, willen onderzoeken, maar deze maquette is te statisch en ook te kostbaar om te maken, hoe sympathiek de gedachte ook is. Vandaar dat ik de motie Presentatie maquette CID van de Stadspartij moet ontraden. Peter Bos (HSP). Ik begrijp wel enigszins wat de wethouder bedoelt. Wat mij betreft mag de wethouder de motie opvatten als een onderzoeksmotie om te onderzoeken wat de beste manier is om de plannen te visualiseren. Dat kan een maquette zijn - dat hebben we natuurlijk het liefst - maar als dat op een andere manier kan, zijn we daar ook tevreden mee. Wethouder Mulder (VVD). Er wordt hier gezegd: een digitale maquette. Dat lijkt me een goede. Dan kunnen we ook terugkomen op de suggestie van mevrouw Tseggai om te kijken wat er kan, zodat we het ook kunnen zien. Als de motie zo wordt uitgelegd, kunnen we haar dus omarmen. Ik kom nog bij een aantal amendementen, ten eerste het amendement Natuurinclusief bouwen verplicht voor hoogbouw, van de Partij voor de Dieren, van de heer Barker. Dit amendement kunnen we omarmen. Dit is voor de meeste hoogbouw in het CID het geval. Dat zullen we dan ook gaan doen.

We omarmen dus het amendement Natuurinclusief bouwen verplicht voor hoogbouw. Dat geldt ook voor het amendement Sta voor de beeldkwaliteit, ook van de Partij voor de Dieren: ook dat kunnen we omarmen. Dan het amendement van de Haagse Stadspartij met als titel 'Flexibel toekomstgericht bouwen'. Daarin gaat het over twee regels die worden geschrapt of gewijzigd, maar die de heer Bos wil handhaven. Ik begin bij regel 2. Volgens het college moet je dat niet doen, omdat dat kostenverhogend werkt en niet direct van toegevoegde waarde is voor de eerste bewoners. Wat het tweede deel, regel 4, betreft vragen wij ons af of de heer Bos dit inderdaad bedoelt. Wij denken eigenlijk van niet. We hebben in het collegeakkoord staan dat maximaal 20% van de woningtypen in een bepaald gebied relatief klein mag zijn. Maar als je doet wat de heer Bos wil, verhoog je dat percentage naar 60%. Hij geeft volgens ons dus eigenlijk veel meer vrijheden dan de Woonagenda toestaat. Volgens mij is dat niet wat de heer Bos bedoelt. Wij ontraden het amendement Flexibel toekomstgericht bouwen. Dan het amendement Handhaven slanke torens, van de heer Bos. Dat amendement kunnen we omarmen. Wij zijn dat van plan. Dit kunnen we dus omarmen. Tot slot het amendement van de heer Pluimgraaff, het amendement Evalueer ook het verloop van bewoners. De toevoeging aan het dictum is prima. Daar kunnen wij mee uit de voeten.

Dit is een onderwerp dat we prima mee kunnen nemen bij de evaluaties. Ook het amendement Evalueer ook het verloop van bewoners kunnen we dus omarmen. Ik kijk naar collega Bruines, want er zijn ook vragen gesteld over de economie. Lesley Arp (SP). Ik heb nog een vraag, ook namens collega Pronk, die op afstand het debat volgt. We waren natuurlijk blij met de reactie op de Little C-motie, om de motie zo maar te noemen. Maar we

49

zijn ook benieuwd wanneer het onderzoek komt, want wij krijgen uit wijken eigenlijk al meldingen van mensen die zeggen: dit is bijvoorbeeld een interessante locatie. Wethouder Mulder (VVD). Als de motie wordt aangenomen, gaan we haar snel uitvoeren. Maar u ziet daar ook al gedachtes over. Die kunnen we ook al meenemen bij de nota van uitgangspunten voor Laak. Dan kunnen we daarop ingaan. Die komt in het najaar naar u toe. Ik denk dat dat dus het eerste moment is waarop we uitvoerig in kunnen gaan op de vraag of het daar zou kunnen. Deze motie gaan we natuurlijk zo snel mogelijk afdoen. In het najaar kunnen we hier dus verder over praten, want ik begrijp dat Little C bij veel mensen tot inspiratie leidt. Dan kunnen we daar hopelijk dus iets mee doen. Lesley Arp (SP). Fijn dat we in het najaar verder kunnen praten. Ik moet zeggen dat ik ook reacties van buiten Laak krijg, bijvoorbeeld uit Bezuidenhout. Vandaar dat wij de motie ook wat breder hebben geformuleerd. Ik hoop dus dat die ook kunnen worden meegenomen. Wethouder Mulder (VVD). We kijken wat er bij de nota van uitgangspunten kan om te kijken of we een gebouw zoals Little C uit Rotterdam ook in Den Haag toe kunnen passen. De voorzitter. Wethouder Bruines is een antwoord schuldig over één thema. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter.

Een aantal van u heeft gevraagd hoe het zit met de plintenstrategie en goedkope bedrijfsruimte. Dat is een belangrijk onderwerp. Dat willen we zeker nog voor de verkiezingen behandelen. U kunt er dus van uitgaan dat we aan het eind van dit jaar met een stuk naar u toe kunnen komen dat we kunnen bespreken. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Ik schors de vergadering voor tien minuten. De vergadering wordt van 13.00 uur tot 13.12 uur geschorst.

Aan de orde is: K.

Gewijzigd Initiatiefvoorstel Het Haags koloniaal en slavernijverleden (RIS305697).

De voorzitter. De initiatiefnemer, meneer Mahmood, zal een korte toelichting verzorgen. Adeel Mahmood (NIDA). Voorzitter. Het is vandaag, 1 juli, een bijzondere dag, de dag waarop de afschaffing van de slavernij wordt gevierd. De ketenen zijn gebroken, Keti Koti. De timing waarmee ons initiatiefvoorstel over het Haagse koloniaal verleden en slavernijverleden wordt behandeld in de raad, kon dus niet beter. Dit is een belangrijke dag, waarop wij stilstaan bij ons verleden. Stap voor stap zien we ook dat de bewustwording rondom dit thema meer aandacht krijgt. Generaties zijn opgegroeid zonder dat ze op school hebben geleerd over het slavernijverleden en de rol die Nederland daarin heeft gespeeld. Maar als ik vandaag de nieuwsbladen erop nalees, ook over de rol van de gemeenteraden van onder andere de grote steden, hoop ik dat de huidige generatie de verandering zal meemaken. Hierbij ook bijzonder veel dank en erkenning voor de rol die de activisten in ons land hebben gespeeld rondom dit thema. We zijn ook blij met de inspanningen van de G4, waaronder namens Den Haag wethouder Van Alphen, om de afschaffing van de slavernij als nationale feestdag te herkennen. Het initiatiefvoorstel hebben we samen met collega-fracties ingediend.

Ik wil hierbij dan ook mijn dank uitspreken voor de prettige samenwerking met de collega's Tseggai van de PvdA, Faïd van de HSP, Ateş van GroenLinks, Partiman van het CDA, Çetinkaya van de Islam Democraten, Arp van 50

de SP en Smit van de Partij voor de Dieren. Acht Haagse fracties hebben de handen ineengeslagen om te werken aan dit voorstel en onderstrepen hiermee ook het belang van dit onderwerp. Natuurlijk dank ik ook alle fractiemedewerkers die zich hiervoor hebben ingezet. In de commissie hebben we dit voorstel vorige week al behandeld. Na de commissiebehandeling is het voorstel op twee punten gewijzigd. Onder andere is beslispunt 3 over de museale voorziening op basis van het preadvies van het college verwijderd. We hopen dat dit als thema nadrukkelijk terugkomt bij de bestaande voorzieningen. Voor het realiseren van twee afzonderlijke monumenten wordt in overleg met Stroom gekeken waar de twee monumenten kunnen komen op prominente plekken: één die eer doet aan het trans-Atlantisch koloniale verleden en slavernijverleden en één die eer doet aan het Indisch-Oceanisch koloniale verleden en slavernijverleden. Verder komen er na het aannemen van dit voorstel een onderzoek naar het slavernijverleden en, op basis van de bevindingen, formele excuses, aandacht voor het slavernijverleden in de samenleving en een permanent herdenkingscomité en leren scholieren met lesmateriaal over het koloniale verleden en slavernijverleden. We hopen natuurlijk op brede steun van de raad. Ik ben natuurlijk ook benieuwd naar de inbreng van de collega's en eventuele vragen. De beraadslaging wordt geopend.