RIS309813 Notulen van de raad van1 juli 2021 (dag)

Door mevrouw Vavier, daartoe gesteund door de heer Groenewold, de heer Barker en de heer Bos, wordt de volgende motie (H.2 GL) ingediend:

Motie H.2 GL Maak werk van de groenstrook De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van Voorstel van het college inzake vaststelling bestemmingsplan Brasserskade (RIS308935).

17

Overwegende, dat: • de groenstrook aan de kant van de Henricuskade is vergroot van 10 naar 16,2 meter; • de Politie voornemens is om de muur aan de kant van de Henricuskade te vergroenen; • de Politie voornemens is om zowel de inrichting van de groenstrook als de vergroening van de muur middels een participatietraject vorm te geven. Constaterende, dat: • naast bosplantsoen er 94 solitaire bomen aanwezig zijn waarvan bij een aanzienlijk deel Kastanjebloedingsziekte of Essentaksterfte is geconstateerd en veel bomen daarom niet kunnen blijven staan; • hierdoor, ondanks de verbreding van de groenstrook, mogelijk toch meer groen moet worden verwijderd; • de Politie voornemens is om waar herplanten praktisch niet mogelijk is, verdwenen bomen volledig te compenseren; • uit de inspraak blijkt dat de bewoners grote zorgen hebben over zowel de kwantiteit als de kwaliteit van het groen van zowel de strook als de te vergroenen muur aan de kant van de Henricuskade. Van mening, dat: • het verdwenen groen volledig moet worden gecompenseerd en de kwaliteit moet worden geïntensiveerd om tegemoet te komen aan de zorgen van de bewoners; • de muur met divers groen moet worden vergroend.

Verzoekt het college: • advies van de stadsecoloog te vragen als startpunt van het participatieproces voor het groen; • de verdwenen bomen dubbel te (laten) compenseren en als dat op de kavel praktisch niet mogelijk is de Politie een storting te laten doen in het bomenfonds; • voor de begeleiding van het participatieproces een groenbeheerder beschikbaar te stellen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Peter Bos (HSP). Voorzitter. Het plan van de politie voor een nieuw onderkomen langs de Brasserskade en de Henricuskade was door de raad in eerste instantie afgewezen na de terechte kritiek van buurtbewoners. Nu ligt er een aangepast plan dat tegemoetkomt aan een aantal bezwaren. De afstand tussen de woningen en de bebouwing is verruimd naar 40 meter en de hoogte van de bebouwing is verlaagd. De Haagse Stadspartij ziet dit als een aanvaardbaar compromis. We begrijpen goed dat niet alle bewoners tevreden zijn, maar het plan nog verder aanpassen gaat minstens € 1,5 mln. extra belastinggeld kosten. Dat vinden wij niet proportioneel. Wij zullen daarom instemmen met het bestemmingsplan. Dennis Groenewold (D66). Voorzitter. Soms verwoordt een andere fractie het exact of misschien nog wel beter dan je het zelf had willen doen. Ik kan me dus volledig aansluiten bij mevrouw Vavier van GroenLinks. Cees Pluimgraaff (CDA).

Voorzitter. Een jaar geleden hebben we hier uitgebreid over gesproken, maar daar is het niet bij gebleven. We hebben het nogmaals behandeld in de commissie en intern zijn diverse zaken dubbel en dwars besproken. Verplaatsen, verdiepen, verhuizen; alles kwam aan de orde, maar de haalbaarheid is - richting de bewoners zeggen we: jammer genoeg - verder niet mogelijk. Het aspect van de samenwerking tussen de politie en Defensie is hier tevens opportuun. Het CDA vindt de voortgang zoals die nu aangepast wordt voorgesteld aan de Brasserskade, zinvol en sluit zich dan ook aan bij de inbreng van de HSP over de wijze waarop tot een compromis is gekomen.

18

Om de bewoners toch ietwat tegemoet te komen, zal het CDA de motie van GroenLinks steunen. Lesley Arp (SP). Voorzitter. In zijn laatste werkweek trok oud-wethouder Revis vorig jaar het bestemmingsplan Brasserskade terug, nadat de wensen van de omwonenden onvoldoende waren gehoord. Sindsdien zijn er wat verbeteringen gekomen; verschillende collega's refereerden daar al aan. Maar ook met het verlagen van de schietbaan blijft die grote blinde wand het heikele punt. Daarom heeft mijn fractie een vraag aan de wethouder. Wij begrepen van de bewoners dat er alleen onderzoek is gedaan naar de optie om het hele gebouw te verlagen. Waarom is er geen onderzoek gedaan naar de optie om alleen de schietbaan te verlagen? Dat is de vraag die wij hierover hebben. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. De Haagse PVV is het eens met heel veel bezwaren van de omwonenden en maakt zich ook ernstige zorgen over het groen dat verdwijnt. Maar we zijn wat dat betreft ook principieel. We zijn blij dat er een politiebureau bij komt in Den Haag, zeker omdat ook de DKDB daar komt. Zoals u weet is de DKDB onder andere verantwoordelijk voor de veiligheid van onze partijleider. Het is van belang dat zij gewoon de juiste huisvesting hebben die aan hun eisen voldoet.

Als het aan mij ligt, zouden we eventueel nog kunnen onderzoek of de huisvesting toch dieper in de grond zou kunnen, want een veelgehoorde klacht van de bewoners is dat ze het gebouw eigenlijk te hoog vinden. Maar ik ben het ook met de heer Bos eens dat we ook een keer gewoon door moeten en we zijn wel heel blij met een nieuw politiebureau erbij. Als de wethouder misschien nog iets zou kunnen doen om het groen en het aanzicht deels toch te behouden of te versterken voor de bewoners, zou dat wel onze voorkeur hebben. Tot slot complimenteer ik de heer De Blok voor wat ikzelf toch een vrije leuke grap vond. De voorzitter. Dat is een reactie, maar niet zo'n snedige, zoals we die vaak van u gewend zijn. Het is zoals het is. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Dank voor alle opmerkingen en de vraag die nog is gesteld. Dank ook aan de insprekers voor hun betrokkenheid bij dit onderwerp, die ook logisch is. We hebben hier in de commissie uitgebreid over gesproken. Dat is door een aantal raadsleden al gezegd. Aan de ene kant wil je deze belangrijke dienst voor de stad, de Dienst Bewaken en Beveiligen, behouden. Tegelijkertijd wil je zo veel mogelijk tegemoetkomen aan de wensen van de bewoners. Dat hebben we ook geprobeerd zo veel mogelijk te doen, in de wetenschap dat we de bewoners niet helemaal tegemoet hebben kunnen komen.

De resterende vraag van de SP is: waarom niet alleen de schietbaan omlaag? Dat maakt voor de bezonning niets uit. Dat hoeven we dus niet verder te onderzoeken. Het gaat om het hele gebouw. Er zijn twee moties ingediend. De motie van GroenLinks, de motie Maak werk van de groenstrook, is al door meerdere partijen ondersteund. Die motie kunnen we omarmen. Helaas lukt het niet om de groenstrook groter te maken. Dat was de wens van de bewoners, maar we kunnen er wel voor zorgen dat die groenstrook zo veel mogelijk kwaliteit in zich heeft. Deze motie borgt dat. Daar kunnen we dus heel goed mee uit de voeten. Deze motie wordt dus door ons omarmd. Dan de motie van Hart voor Den Haag, die verzoekt om de besluitvorming uit te stellen. In de afgelopen periode hebben wij al een pas op de plaats gemaakt. We hebben alle door de bewoners ingebrachte punten ook onderzocht. In het nu voorliggende voorstel zijn we zo maximaal mogelijk tegemoetgekomen aan de bewoners. Helaas is dat niet naar hun volle tevredenheid. Een nieuwe pas op de plaats zal dat echter niet veranderen, omdat we echt alles hebben onderzocht wat we kunnen doen om het voor de bewoners zo acceptabel mogelijk te maken. Dit is het maximale. Nu een pas op de plaats maken zou ook weer onterechte verwachtingen scheppen, terwijl duidelijkheid door het nemen van het besluit nu het belangrijkste is. De voorzitter.

Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten.

19

De voorzitter. De besluitvorming en eventueel ook de stemverklaringen zullen vanavond plaatsvinden. We gaan straks over tot het volgende punt. Ik schors de vergadering voor een enkel moment. De vergadering wordt van 11.12 uur tot 11.19 uur geschorst.

Aan de orde is: F.

Datumbepaling: initiatiefvoorstel Mariahoeve blijf(t) groen (HvDH/GdM).

De voorzitter. Ik heb eerder vandaag namens de portefeuillehouder aangegeven dat wij in het eerste kwartaal van 2022 een reactie van het college kunnen verwachten. Toen heeft de heer Dubbelaar het college gevraagd of dat niet iets eerder kan; zo vat ik het maar samen. Ik kijk even naar het college, naar wethouder Bredemeijer. Wethouder Bredemeijer (CDA). We gaan het in Q4 doen. Ik ga het dus een kwartaal versnellen. De voorzitter. Is dat akkoord? Dat is het geval. Dan is aldus besloten.

Aan de orde is: G.

Mondelinge vragen (niet beantwoorde schriftelijke vragen).

De voorzitter. Ook dit is vanochtend aan de orde geweest. Het zijn mondelinge vragen omdat schriftelijke vragen niet tijdig zijn beantwoord. Die antwoorden waren er in ieder geval nog niet. De heer Dubbelaar heeft drie setjes schriftelijke vragen mondeling gesteld, onder andere over 'Fietschaos centrum' en 'Verkeersveiligheid De Savornin Lohmanplein'. Als mijn informatie goed is, is door college vanochtend een uitstelbriefje over beide onderwerpen gestuurd. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Ik moet u eerlijk bekennen dat ik dat bijzonder vind. De vergadering startte om 10.00 uur. Toen hebben wij op het RIS gekeken en toen stond het er niet op. Ik kreeg echt op het laatste moment, echt minuten voor de vergadering, de vragen over de hangmannen beantwoord. De antwoorden op deze vragen zijn nu dus uitgesteld. Nou ja, formeel mag dat, maar ik vind het niet netjes naar mijn fractie en naar de rest van de raad. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Ik wil hier ook een punt van orde over maken. De heer Dubbelaar zei net dat dit formeel mag, maar dat klopt niet. Op het moment dat de vragen in de raadsvergadering zijn gesteld en de agenda is vastgesteld, moet er gewoon een antwoord komen. Anders hebben we dit hele circus aan het begin, dat echt heel veel tijd heeft gekost, helemaal voor niks gedaan.

De procedurele regels zijn duidelijk: het college moet de vragen gewoon nu beantwoorden. Dat verwacht ik dus eigenlijk wel. De voorzitter. Ik ga eerst in op de opmerkingen van de heer Dubbelaar. Ik begrijp die eerlijk gezegd zeer. U noemt het 'bijzonder' en 'niet netjes'. Ik vind het zeer ongelukkig, want wij hebben heldere regels. Wij doen allemaal ons best. Dat geldt voor de wethouders en dat geldt voor de medewerkers, maar wij moeten schriftelijke vragen beantwoorden binnen een bepaalde termijn. Dat is één en dat is dus niet iets van vandaag op morgen. Twee: daar kunnen we uitstel voor aanvragen. Drie: we hebben het ook nog in het fractievoorzittersoverleg aan de orde gehad. In de tijd die ik hier nu ben, hebben we dit volgens mij drie keer eerder gehad. Die drie keer bent u heel clement geweest, ook gelet op de andere leden van de raad en hun tijd. Vandaag heeft u gezegd: nu ben ik het zat; ik ga ze nu gewoon mondeling stellen. Ik heb daar eerlijk gezegd alle begrip voor. Nu zijn er uitstelbriefjes. Dit is mijn reactie op het punt van de heer Barker. Meneer Barker, ik kan u nu niet van de antwoorden voorzien. Daar kunnen we nu een eindeloos procedureel debat over 20

houden. Ik stel voor om dat niet te doen. Ik geef als uw voorzitter aan dat ik dit zeer ongelukkig vind. Ik kom daar natuurlijk in het college op terug en ook in het presidium en vervolgens in het fractievoorzittersoverleg. Het gaat er niet om dat wij, ook als raad, niet vinden dat het college gewoon rustig zijn werk moet doen. Er zijn nu vier kansen geweest en ik vind dat die antwoorden er gewoon hadden moeten liggen; punt. En ook voor 10.00 uur. Maar laten we er op een later moment op terugkomen. I'm not amused; dat snapt u ook wel. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Ik als raadslid, wij als raadsleden - ik denk dat ik in dit geval ook een beetje namens iedereen spreek - moeten ons aan de regels houden. Ik begreep eigenlijk dat het uitstelbericht voor de raadsvergadering gepubliceerd was, maar dat is dus tijdens de raadsvergadering gebeurd. Dan heeft meneer Barker inderdaad gelijk: de wethouders moeten hier gewoon zijn. Klopt het dat het uitstelbericht tijdens de raadsvergadering gepubliceerd is? De voorzitter. Geen idee. Ik hoor 08.29 uur; klopt dat? Maar mensen, waar hebben we het over? Dit is gewoon niet goed; punt. Dit is gewoon niet goed. Of het nou 08.29 uur of 08.27 uur was, dit is gewoon niet goed. Ik vind het ook niet helemaal fair, moet ik u eerlijk zeggen. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik zit er al langer over na te denken.

Zou het niet een idee zijn misschien is dat ook iets voor u om voor te stellen - dat als wethouders die termijnen overschrijden, misschien ook qua spreektijd, zij een dag daarna ergens bijvoorbeeld papier moeten prikken? Dat is serieus, want dan is er een soort prikkel om het gewoon op tijd voor elkaar te krijgen en wordt de stad ook nog eens schoon. De voorzitter. Daar hadden we het afgelopen week ook over. Dan kunnen we ze ook nog een bepaald pakje in een bepaalde kleur aantrekken. Weet u het debat van afgelopen week nog? Nee. Ik vind dat de eer om de raad te dienen, de prikkel is. De raad stelt vragen. Het college krijgt daar de tijd voor; zo hoort het ook. Er zijn omstandigheden die maken dat je soms niet kan antwoorden of niet snel kan antwoorden. Ze werken zich allemaal kleurenblind, maar als je het signaal krijgt en als je weet dat je te laat bent, vind ik niet dat je dan nog even snel … Dat vind ik gewoon niet fair. Dat moeten we eigenlijk niet doen met z'n allen. De verhoudingen zijn goed en laten we dat vooral zo houden. Ik ga geen straffen uitdelen; dat lijkt me niet verstandig. Het staat u vrij om zoiets op te nemen in het reglement van orde, maar dat lijkt me niet bevorderlijk voor de verhoudingen. We moeten gewoon met z'n allen naar beste weten ons werk doen, en wel tijdig.

Ik kijk naar de set van de vanochtend gestelde mondelinge vragen over het Noordeinde-afval. Ik geef het woord aan wethouder Bredemeijer namens het college. Wethouder Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Ik zit hier namens collega Van Tongeren. Ik begreep dat de vragen inmiddels zijn beantwoord en wellicht ook al op het RIS staan, maar ik ga er even doorheen. Is het de bedoeling dat ik de vragen ook voorlees en dan de antwoorden geef? De voorzitter. Dat zou ik maar even doen. Wethouder Bredemeijer (CDA). Het gaat om vragen over het Noordeinde, specifiek over Prinsjesdag op het Noordeinde. Vraag 1. Afgelopen Koningsdag - Koningsdag? Dat zal dan Prinsjesdag moeten zijn - was het weer een flinke bende, et cetera. Is het college op de hoogte daarvan? Het college is op de hoogte van de inzameling van afval op het Noordeinde. Ondernemers hebben daar de afgelopen jaren aandacht voor gevraagd. Vraag 2. Is het college bekend met de angst van deze ondernemers dat hun klanten komende Prinsjesdag op de derde dinsdag in september een groot deel van de dag tussen het stinkend afval door moeten brengen? Zoals iedere dinsdag zal ook op Prinsjesdag in de ochtend het huishoudelijk afval worden ingezameld en de omgeving worden schoongemaakt.

Vanwege veiligheidsmaatregelen, bijvoorbeeld het plaatsen van hekwerken, betonnen afzettingen et cetera, gebeurt dit op Prinsjesdag aan het begin van de ochtend, voor 10.00 uur. Hierna wordt het gebied afgesloten. Dit geldt ook voor de inzameling van het bedrijfsafval. 21

Vraag 3. Het aangeboden afval wordt meestal maandagavond of dinsdag vroeg in de ochtend op de stoep aangeboden. Waarom wordt op dinsdag het afval in de vorm van vuilniszakken zo laat opgehaald, zodat meeuwen alle tijd hebben de zakken open te trekken en het zwerfafval te verspreiden? Het antwoord luidt als volgt. Het Noordeinde bevindt zich in een wijk waar op dinsdag het huisvuil in zakken wordt ingezameld. Tegen de meeuwenoverlast wordt het gebruik van gele zakken aanbevolen. De huisvuilzakken kunnen worden aangeboden tussen maandagavond 22.00 uur en de volgende ochtend 07.45 uur. De HMS zamelt het afval in voor 10.00 uur. De ondernemers zijn zelf verantwoordelijk voor het ophalen van hun bedrijfsafval door een bedrijfsafvalinzamelaar. Bij het aanbieden is belangrijk dat bedrijfsafvalcontainers goed afgesloten zijn en op tijd worden opgehaald om meeuwen geen kans te geven. De handhavingsorganisatie maakt iedere ochtend een ronde door de binnenstad. Daarbij wordt ook op het Noordeinde gecontroleerd of het aangeboden bedrijfsafval op de juiste manier en tijdig is aangeboden. Het Haags Veeg Bedrijf wordt de gehele dag ingezet om het zwerfafval op te ruimen. Ook worden de afvalbakken geleegd. Vraag 4.

Is het college bereid vooruitlopend op een structurele oplossing voor dit afvalprobleem het afval op het Noordeinde vroeg in de ochtend op te halen? Zo nee, waarom niet? Daar heb ik bij vraag 2 antwoord op gegeven. Vraag 5. Is het college het met ons eens dat op het Noordeinde, nota bene het uitzicht van de Koning en een van de belangrijkste toeristische trekpleisters van onze stad, het echt niet kan dat de smerige inhoud van door meeuwen opengereten vuilniszakken door de straat verspreid ligt op dinsdag? Ja. Vraag 6. De ondernemers van het Noordeinde en wij - dat zijn de indieners - zien als oplossing ondergrondse vuilcontainers. Is het college bereid om op korte termijn met de ondernemers van het Noordeinde in gesprek te gaan om tot een oplossing voor dit probleem te komen? Dat gaat dus om ORAC's. Op het Noordeinde is het niet mogelijk om ORAC's te plaatsen om redenen van veiligheid, de ondergrondse en bovengrondse infrastructuur en de onwenselijkheid om ORAC's te plaatsen op deze specifieke locatie vanuit het oogpunt van inrichting van de openbare ruimte. Vraag 7, de laatste vraag. Is het college bereid op feestdagen die op een dinsdag vallen, zoals Koningsdag zou kunnen zijn en Prinsjesdag altijd is, alsnog het afval op het Noordeinde op tijd op te halen? Zo nee, waarom niet? Het antwoord luidt als volgt.

Op feestdagen die op een dinsdag vallen, zijn voor inzameling van het huisvuil op het Noordeinde altijd vervangende dagen vastgesteld. Deze dagen zijn via de huisvuilkalender aan de bewoners kenbaar gemaakt. Voor het ophalen van bedrijfsafval zijn de afspraken tussen de ondernemers en de bedrijfsafvalinzamelaars over de afvalinzameling op feestdagen van toepassing. Zie voor de inzameling van het afval op Prinsjesdag de beantwoording van vraag 2. De voorzitter. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van agendapunt G.

Aan de orde is: I. Voorstel van het college inzake Tussentijdse evaluatie nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline (RIS306342). J. Gewijzigd voorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). De voorzitter. Deze agendapunten zullen we gezamenlijk bespreken, maar vanavond zal er natuurlijk afzonderlijk over worden gestemd. Dan kunnen er eventueel ook stemverklaringen over worden afgelegd. De beraadslaging wordt geopend. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Den Haag groeit. Dat wordt hier in deze gemeenteraad door iedereen als een soort voldongen feit aangenomen. Dat is blijkbaar iets waar niets aan te doen valt. U kent het standpunt daarover van de PVV: wij willen niet dat Den Haag groeit. Wij vinden dat een half 22

miljoen eigenlijk net te doen is. Nu zien we de ontwikkelingen in het Central Innovation District. Daar gaat de komende tientallen jaren van alles gebeuren. Ze gaan daar enorme torens bouwen, die al die mensen moeten gaan huisvesten. Die gebiedsontwikkelingen zijn nu eigenlijk de visie van het college die nu voorligt. Wij hebben al vaker gewaarschuwd dat de torens om al die mensen te huisvesten, straks de verkeerde statistieken zullen symboliseren: criminaliteit, uitkeringsafhankelijkheid en misschien zelfs ook een stukje uitzichtloosheid; dat is een contradictie in die zin zelf. Daar maken wij ons ernstige zorgen over, want wij willen al die mensen dus niet. Wij willen ook dat mensen gewoon prettig kunnen wonen. Als het in de stad nu al zo vol is, wordt dat echt niet beter met 100.000 mensen erbij. Maar goed, zoals ik al zei, zien heel veel partijen dit als een voldongen feit. Zij willen daar dus wel flink gaan bouwen. Er worden vandaag een aantal mooie voorstellen gedaan die de Haagse PVV zal steunen, onder anderen door collega Pronk van de VVD. Want die voorstellen geven toch een stukje meer echte structuur aan de voorliggende voorstellen. Dat is dan een soort second best.

Wat ons betreft wordt alles wat er nu is, gewoon grootschalig gerenoveerd en gaan we niet al die torens erbij bouwen om al die mensen te huisvesten, maar als dat nou eenmaal gebeurt, laten we daar dan maar zo goed mogelijk mee omgaan. Ik heb wel nog een motie, want binnen het CID wordt de norm van minimaal 30% sociale huur gehanteerd. Daar heb ik een voorstel over, waarin wordt overwogen dat voor nieuwbouw in het CID de norm van minimaal 30% sociale huur wordt gehanteerd, veel Hagenaars al jarenlang op de wachtlijst staan voor een sociale huurwoning en de afgelopen jaren duizenden sociale huurwoningen zijn toegekend aan mensen die van buiten de stad kwamen. In de motie wordt het college verzocht om ervoor te zorgen dat de nieuwe sociale huurwoningen in het CID worden toegekend aan personen die minimaal vijf jaar in Den Haag wonen. Dat is een hartstikke goed voorstel van ondergetekende. Waarom is dat een goed voorstel? Mensen denken: ik wil ook een kans om daar een huurwoning te krijgen. Mensen met een bepaald inkomen hebben gewoon recht op een sociale huurwoning. Ik denk dat het mooi zou zijn voor de mensen die nu in onze stad wonen als ze daadwerkelijk een kans maken om in die mooie torens te gaan wonen. Dat is wat dit voorstel moet regelen. Ik hoop dat ik daar vanavond veel steun voor ga krijgen. De voorzitter. Door de heer Kruis wordt de volgende motie (J.1 PVV) ingediend:

Motie J.1 PVV Sociale huurwoningen alleen naar Hagenaars De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Overwegende, dat: • voor nieuwbouw in het CID de norm van minimaal 30% sociale huur wordt gehanteerd; • veel Hagenaars al jarenlang op de wachtlijst staan voor een sociale huurwoning; • er de afgelopen jaren duizenden sociale huurwoningen zijn toegekend aan mensen die van buiten de stad kwamen. Verzoekt het college: • ervoor te zorgen dat de nieuwe sociale huurwoningen in het CID worden toegekend aan personen die minimaal vijfjaar in Den Haag wonen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. In januari bespraken we voor het eerst de structuurvisie. Sindsdien is er gelukkig veel gebeurd, want onze kritiek was toen dat het document vaag was en alleen concreet werd over het te bouwen woningenaantal. Met zo'n document lag het voor de hand dat er niet 23

voldoende voorzieningen zouden komen en dat de groennormen niet zouden worden gehaald. Ondertussen zijn we een halfjaar verder en zien we, hoewel de visie niet echt is veranderd, dat er wel extra waarborgen zijn. Dank aan de wethouder dat hij bereid was de raad hierin tegemoet te komen. Dank ook aan collega Pronk voor de mooie motie die ook aanleiding is geweest voor aanpassingen in het stuk. Dat is dus mooi. Maar er blijven wel een aantal zorgen. Vandaar dat de Partij voor de Dieren met vijf amendementen komt. De grootste en voor ons allesbepalende zorg betreft het groen. Ik vroeg meermaals in de commissie wat er is gebeurd met het openbare ruimteplan CID dat de vorige wethouder had toegezegd en dat vorig jaar al zou komen. De reden waarom ik dat zo belangrijk vind, is dat we op die manier in een vroeg stadium kunnen sturen op het groen. Blijven groene woorden een papieren werkelijkheid of worden er ook acties aan gekoppeld en wordt er echt ingezet op groen? Want als alles al is gebouwd, kan het te laat zijn. Om te zorgen dat we voldoende en ecologisch geschikte groene ruimte overhouden, moeten we er snel bij zijn. Er moet wat de Partij voor de Dieren betreft dus ook ingezet worden op stadsparken en bijvoorbeeld niet op parkeerdekken, waar geen bomen kunnen groeien.

Hier moeten we dus al vroeg op sturen met zo'n groenkaart, zodat we vroeg duidelijk hebben waar het groen komt en wat voor groen we willen en zodat niet de bouwoppervlakte uiteindelijk bepaalt waar het groen komt maar er een integrale visie is. Anders hebben we alsnog geen groen dat van hoge waarde is. Vandaar een amendement hierover dat ik indien met de SP en de HSP. Daar heb ik ook een vraag over. De Partij voor de Dieren is kritisch over de groennorm van 8 vierkante meter. Dat hebben we al meerdere malen aangegeven. Als je die 8 vierkante meter al hanteert, willen wij dat niet alles onder die 8 vierkante meter valt, bijvoorbeeld doordat parkeerdekken opeens groen worden genoemd. Hoe kijkt de wethouder daartegen aan? Dan de voorzieningen. Ook hier zien we een stap vooruit, maar ook hier is de volgende stap wat onduidelijk. Want hoe gaan we zorgen dat voorzieningen, zoals scholen en het groen, uit eerder ingeplande projecten ook voldoende terugkomen? Toen ik hier in de commissie op doorvroeg, bleef dit wat vaag. Vandaar een amendement met de Haagse Stadspartij om te zorgen dat er ook voor de al geplande 5.000 woningen inzicht komt in de voorzieningen. We moeten namelijk nu al aan de slag met budget en ruimtereserveringen. De voorzitter. Wilt u de dicta kort voorlezen? Ik geloof dat dat moet, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Over het algemeen hoefde dat nooit.

Ik zal de titels voorlezen; ik denk dat dat makkelijker is. Het gaat om het amendement Nieuwe woningen betekenen nieuwe voorzieningen en om het amendement Groen moet je plannen en doen. Dan de circulariteit. In het deelrapport hierover wordt genoemd dat er op dit gebied goede stappen kunnen worden gezet. Die worden daarin voorgesteld, maar lijken niet te zijn overgenomen. Dat bevreemdt mijn fractie. Op die manier wordt een kans gemist om in het CID direct ook meer circulair te doen en bijvoorbeeld biobased te bouwen. Ik heb dit punt al een aantal keren richting de wethouder gemaakt en ik heb daar nog niets over mogen vernemen. Dus ik hoop dat de vijfde keer scheepsrecht is en ik hoop dat het college de adviezen rond circulariteit omarmt en dat we zo een mooie stap kunnen zetten. Vandaar het amendement dat ik samen met de HSP indien met de titel Zorg voor circulaire bouw in het CID. Want circulair bouwen levert enorme winst op voor het klimaat, verlaagt de stikstofuitstoot en heeft ook andere milieuvoordelen. Dan natuurinclusief bouwen. Met de aanpassing van de hoogbouwnota lijkt het puntensysteem natuurinclusief bouwen wat te worden uitgekleed. Dit is niet in lijn met het aangenomen initiatiefvoorstel over groene daken en eigenlijk ook niet met de nieuwe brief van het college over dit onderwerp.

Vandaar een amendement dat ik mede namens GroenLinks, Islam Democraten en de HSP indien met de titel Natuurinclusief bouwen verplicht voor hoogbouw. Ik ben benieuwd naar de reactie van het college daarop. Zo zorgen we dat vaker natuurinclusief wordt gebouwd, in elk geval bij hoogbouw. Dan de beeldkwaliteit. We wachten er al lang op dat het college hier strakker op gaat sturen. Daar hebben we ook heel veel debatten over gehad; ik zie de heer Pronk lachen en knikken. We zijn blij dat de wethouder deze handschoen oppakt in het CID, maar het is ook voor andere projecten van belang dat dit goed verankerd wordt en dat we ook echt stappen zetten richting een goede beeldkwaliteit. Vandaar dat we hier samen met de VVD, Groep de Mos, de HSP, Islam Democraten en 24

de ChristenUnie/SGP een amendement over indienen met de titel Sta voor de beeldkwaliteit. Met dat amendement kunnen we, mocht dat worden aangenomen, sturen op beeldkwaliteitsplannen en zorgen we dat ontwikkelaars en Welstand meer handvatten hebben. Zo zorgen we ook dat we niet met dertienin-een-dozijn torens te maken hebben maar met meer herkenbare hoogbouw. Tot slot een motie. In de commissie gaf de wethouder aan dat hij ervoor openstaat om PUK's en NvU's door de raad te laten vaststellen. Daar was mijn fractie eigenlijk aangenaam door verrast en ook heel tevreden over. Zo kan de raad in het begin beter sturen. Deze afspraak moet eigenlijk worden verankerd; ook bijvoorbeeld in de grondexploitatieverordening. Vandaar de volgende motie, die ik met de HSP indien: verzoekt het college nota's van uitgangspunten, planuitwerkingskaders en gebiedsagenda's als raadsvoorstellen aan te bieden. Tot slot een vraag. Kan de wethouder bevestigen dat we met het instemmen met de structuurvisie niet impliciet ook instemmen met het PUK SoZa en Bellevue, waar we nog in de commissie over spreken? Ik snap wel dat we in de structuurvisie hebben aangegeven dat dat ontwikkellocaties zijn, maar we hebben best wel wat zorgen over deze plannen en we willen daar wel een goed gesprek over hebben.

Ik ga er dus van uit dat we dat gesprek kunnen hebben en dat we die PUK's alsnog kunnen bijsturen nadat het stuk is aangenomen. De voorzitter. We hebben het nog eens over hoe dat gaat met dicta en zo, maar dat komt. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Pronk, de heer Bos, de heer De Blok, de heer Çetinkaya en mevrouw Klokkenburg, wordt het volgende amendement (I.A PvdD) voorgesteld:

Amendement I.A PvdD Sta voor de beeldkwaliteit De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Tussentijdse evaluatie nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline (RIS306342). Besluit om twee dictumpunten aan het raadsbesluit toe te voegen: • onder 6.1 van de Hoogbouwnota aanvullend op het voorgaande de volgende regel op te nemen: Er moet voldaan worden aan de door de raad vastgestelde beeldkwaliteitsplannen. Deze beeldkwaliteitsplannen bevatten ten minste duidelijke en toetsbare criteria met betrekking tot materiaaltoepassing en herkenbare stijlkenmerken als versterking van de betreffende wijk voor de verschillende lagen van het gebouw. •

Om alvorens een bouwplan definitief vast te stellen ervoor te zorgen dat voor het betreffende project de hiervoor beschreven beeldkwaliteitsplannen of -documenten zijn vastgesteld, zodat het plan hieraan getoetst kan worden, bijvoorbeeld voor wat betreft materialisering en verschijningsvorm in verhouding tot de omgeving.

De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Vavier, de heer Çetinkaya en de heer Bos, wordt het volgende amendement (I.B PvdD) voorgesteld:

Amendement I.B PvdD Natuurinclusief bouwen verplicht voor hoogbouw De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Tussentijdse evaluatie nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline (RIS306342).

25

Besluit om onder paragraaf 2.2 van de bijlage van het raadsvoorstel de volgende wijzing aan te brengen: • De tekst ‘toepassing van maatregelen op basis van het puntensysteem NIB (juli 2019, RIS301953)’ die de tekst uit de nota ‘toepassing van maatregelen op basis van een puntensysteem groen- en natuurinclusief bouwen (in ontwikkeling), zodra deze is vastgesteld.’ vervangt te verwijderen. •

Deze tekst te vervangen door: ‘verplicht toepassen van maatregelen op basis van een puntensysteem groen- en natuurinclusief bouwen waar dat juridisch mogelijk is.’

De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Bos, worden de volgende amendementen (J.A PvdD en J.C PvdD) voorgesteld:

Amendement J.A PvdD Zorg voor circulaire bouw in CID De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het voorstel van het Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Besluit om onder dictum I, sub e, het volgende lid toe te voegen: • ‘uiterlijk in de zomer 2022 beleid te formuleren met betrekking tot circulariteit en een eis te stellen aan projectontwikkelaars betreffende de MilieuPrestatie Gebouwen (MPG).’

Amendement J.C PvdD Nieuwe woningen betekenen nieuwe voorzieningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Besluit om onder V een nieuw lid toe te voegen: • ‘na de zomer invulling te geven aan de hiervoor genoemde punten voor de eerder vastgestelde NVU’s en PUKs.’ De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Arp en de heer Bos, wordt het volgende amendement (J.B PvdD) voorgesteld:

Amendement J.B PvdD Groen moet je plannen en doen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Besluit om onder dictum V het volgende lid toe te voegen: • ‘ter uitwerking van de groene ambities, wordt dit jaar een voorstel gedaan waarin de belangrijkste toekomstige groene ruimtes op kwantitatieve, kwalitatieve en op ecologische aspecten worden beschreven. Er wordt ingezet op stadsparken, terwijl het uitgangspunt is dat parkeerdekken waar geen bomen kunnen groeien niet worden meegeteld om aan de groennorm te voldoen. Met een uitwerking van de groene plannen kan zo vanaf de start van de ontwikkeling met een duidelijke groenkaart gestuurd worden op de toekomstige groene ruimtes, wordt zo gezorgd dat de groennorm wordt gehaald en gelijke tred houdt met de woningbouw.’ 26

De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Bos, wordt de volgende motie (J.2 PvdD) ingediend:

Motie J.2 PvdD Laat raad eerder meebeslissen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het voorstel van het Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Constaterende, dat: • het college zich met Nota’s van Uitgangspunten, Planuitwerkingskaders en Gebiedsagenda’s committeert aan ruimtelijke ontwikkelingen; • deze documenten naar de raad worden gestuurd, maar de raad hier niet mee instemt; • de raad jaren later, bij het vaststellen van het bestemmingsplan of bij het afgeven van een Verklaring van Geen Bedenkingen (VvGB), de vraag voorgelegd krijgt om in te stemmen met deze plannen. Overwegende, dat: • op het moment van instemming al aanzienlijke stappen zijn gezet en er vaak geen weg terug lijkt zonder aanzienlijke kosten; • de raad met geen enkel document met concrete plannen over het CID heeft ingestemd, terwijl er toch al veel vergevorderde plannen liggen; • het college desondanks in brieven aangeeft dat de raad met deze CID-plannen heeft ingestemd; • de wethouder in de commissie in reactie op dit punt aan heeft gegeven ervoor open te staan om dergelijke documenten in de toekomst als raadsvoorstel aan te bieden. Verzoekt het college: • Nota’s van Uitgangspunten, Planuitwerkingskaders en Gebiedsagenda’s als raadsvoorstellen aan te bieden.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. De verandering van de skyline van Den Haag is al langer gaande dan de afgelopen jaren. Dat zien we allemaal als we onze stad inrijden met de trein, de fiets of de auto. Je weet dat je thuis bent als je het Strijkijzer, de Haagse Tieten en de nieuwere collega's ernaast ziet. Afgelopen week had ik het genoegen om de skyline eens vanaf zee te mogen zien. Ik moet zeggen dat dat ook echt een tof gezicht was. De groei van de stad en de beperkte ruimte maken dat we de lucht in moeten om aan de toenemende vraag naar woon- en werkruimte te kunnen voldoen. Deze ontwikkeling is evident, maar we moeten het wel goed doen. Je kunt het per gebouw maar één keer verpesten, zeg maar. De evaluatie van de nota Eyeline en Skyline laat zien dat er best nog wel wat verbeteringen mogelijk zijn, onder andere op het gebied van natuurinclusief bouwen, de groenontwikkeling en de beeldkwaliteit. Collega's dienen, om dit wat bij te sturen, amendementen en moties in waar ook GroenLinks medeondertekenaar van is of die we zullen ondersteunen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de motie die de SP gaat indienen om niet overal de hoogte in te gaan. Wat ons betreft moet de hoogte namelijk geen automatische keuze zijn. Ik ben benieuwd hoe het college hiertegen aankijkt.

27

In de commissiebehandelingen van de Structuurvisie CID heb ik regelmatig aandacht gevraagd voor de buurten en wijken rondom het gebied, zoals Laak en de Schilderswijk. GroenLinks wil niet dat het Central Innovation District een gebied wordt voor de happy few of eigenlijk de 'happy heleboel'. Dit nieuw te ontwikkelen gebied moet ook kansen voor hen bieden. Daarom ben ik blij met de toezegging van het college dat betaalbare bedrijfsruimte en levendig plintenbeleid onderdeel gaan uitmaken van de verdere uitwerking. Daarom dien ik samen met de SP de motie Ruimte voor bijzondere woonvormen in. Ook die buren moeten beter betrokken worden bij de planvorming en -uitvoering. Gister was ik nog bij een paar van die buren op de Waldorpstraat. Zij vertelden me dat ze zich grote zorgen maken over hun woonomgeving en over hoe die wordt beïnvloed door de CID-ontwikkeling. Ze hebben wel een paar informatiebijeenkomsten kunnen bijwonen, maar ze hebben geen antwoord gekregen op hun vragen. Ze kunnen ook maar geen vat krijgen op het stadsdeel of het stadhuis. Ik vind dit slecht nieuws. Ze wachten al een tijdje op contact met wethouder Mulder. Ik geef dit signaal hier maar even af.

Als wij het CID van de hele stad willen laten zijn, moeten we echt vormgeven aan die betrokkenheid en open en transparant bereid zijn om in gesprek te gaan, niet alleen met de mensen binnen het gebied maar ook met die daarbuiten. Het soms moeizaam tot stand komen van die brede participatie en betrokkenheid is een zorg van GroenLinks waarover het college niet verrast zal zijn. Hoe dit verder wordt ingevuld en georganiseerd, zullen we ook scherp blijven volgen en agenderen. Graag breng ik hier ook nog eens onder de aandacht de uitvoering van mijn aangenomen motie Maak werk van sociale veiligheid uit 2019, waarmee ik het college heb gevraagd om quickscans uit te voeren naar de sociale veiligheid rondom bouwplaatsen die hier de komende jaren ongetwijfeld veel gaan ontstaan en er nu al zijn. Die motie was eerder onterecht afgedaan als het naleven van de regels ten aanzien van de bouwveiligheid en is in december 2019 teruggetrokken door het college. Ik wacht nog op een betere afdoening. Ten slotte zou ik de oproep willen onderstrepen die de heer Snijders vanochtend aan het college deed om beter leesbare stukken te leveren. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter.

Vanzelfsprekend wil ik allereerst in de richting van de wethouder mijn dank en complimenten uitspreken voor de wijze waarop hij de zorgen van de raad en de bewoners over de voorzieningen deels heeft weggenomen. We zijn blij dat alle moties over de referentienormen voor het CID een-op-een zijn overgenomen. In het bijzonder ben ik natuurlijk blij dat de motie om de realisatie van voorzieningen en de bouw van woningen hand in hand te laten gaan, is overgenomen, want ik geloof echt dat dit kan bijdragen aan een betere planvorming met bijbehorende voorzieningen. Wij zullen de motie Niet overal de lucht in van de SP medeondertekenen. Dat geldt ook voor de amendementen van de Haagse VVD over de negatieve leefbaarheidseffecten en het toetsen van lopende projecten aan het overkoepelende beeldkwaliteitsplan en het amendement Sta voor het beeldkwaliteitsplan van de Partij voor de Dieren. Nu ga ik naar mijn motie. Deze centrumlocatie is juist interessant voor starters, jongvolwassenen tussen de 20 en 30, die uit het ouderlijk huis gaan en hun vleugels uitslaan. Zij moeten dat ook in Den Haag kunnen doen. Voor een starter met een middeninkomen kan een huurkoopconstructie de kans zijn op een eigen koopwoning. Ja, ik heb dat ook in de commissie ingebracht, maar ik wil benadrukken dat hier niets wordt gevraagd wat tegen de Woonagenda ingaat.

Ik vraag alleen om een deel van de woningen dat in de middeldure koop zal worden aangeboden, eerst in de huursector aan te bieden, met als doel dat de huurder na enkele jaren de woning kan kopen. In een motie gegoten leidt dat tot het volgende dictum: verzoekt het college er bij ontwikkelaars op aan te dringen ook huur-koopconstructies aan te bieden en deze als programmering niet mee te tellen als middeldure huur maar als middeldure koop. De voorzitter. Door de heer De Blok wordt de volgende motie (J.3 HvDH/GdM) ingediend:

Motie J.3 HvDH/GdM Huur- koop in het CID De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 1 juli ter bespreking van het 28

Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Constaterende, dat: • er een groot tekort aan sociale en middeldure huur woningen is; • wat typologie betreft zullen er met name appartementen gerealiseerd worden in het CID; • 58% van de starters in de particuliere huursector beland en 13 % in een koopwoning; • starters veel gebruikmaken van het OV; • een huur- koop constructie interessant is voor starters. Overwegende, dat: • appartementen passen bij de woonbehoefte van een starter; • het CID tussen de 3 Haagse stations ligt. Verzoekt het college: • er bij ontwikkelaars op aan te dringen ook huur- koop constructies aan te bieden, deze als programmering niet mee te tellen als middeldure huur maar als middeldure koop. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Vandaag ligt de Structuurvisie CID voor ons, een visie op een groot gebied in het hart van onze stad, waar de komende jaren bijna een nieuwe stad zal verrijzen en waarvan we vandaag als raad in grote lijnen gaan vastleggen hoe we willen dat het gebied eruit zal gaan zien en wat voor woningen we er willen.

Wat de ChristenUnie/SGP betreft wordt het een gebied waar het voor iedereen prettig wonen én verblijven is, waar mensen met een kleinere en een grotere portemonnee kunnen wonen, waar starters, singles en gezinnen kunnen wonen en waar ook iemand met een beperking zich gemakkelijk kan verplaatsen. Allereerst een korte opmerking over het proces, met daarbij complimenten aan de wethouder: goed luisteren naar de raad, het voorstel daarop aanpassen en ook na een tweede debat het raadsvoorstel nog aanpassen. Ik hoop dat deze reflectieve houding van deze wethouder ook anderen zal inspireren. In het CID gaan we de komende jaren verticale dorpen bouwen. Daarom ben ik blij dat we de nota Haagse hoogbouw hebben geëvalueerd en ben ik blij met de toezeggingen van de wethouder in de comfortbrief, onder andere over de beeldkwaliteit van de hoogbouw. Vandaag zijn er nadere amendementen van collega-fracties en die zullen wij ook steunen. In de afgelopen debatten hebben we het vaak gehad over plinten, levendigheid, leefbaarheid, het aanzicht van de hoogbouw, maar ook over de noodzakelijkheid van betaalbare bedrijfshuisvesting daarin. De wethouder heeft aangegeven dat we het daar nog over gaan hebben bij de bespreking van de plintenstrategie.

Ik had het graag al gezien in deze structuurvisie, want ik hoop echt dat de plinten ook in het CID betaalbaar zullen zijn, zodat ook kleinere bedrijfjes daar kunnen gaan zitten en zodat we niet alleen gaan aankijken tegen dichte plinten of hippe koffietentjes. Maar ik zie uit naar het debat te zijner tijd. Ik zei het al: het is van belang dat het CID een prettige plek is om te wonen en te verblijven voor iedereen. Om dat te onderstrepen heb ik vandaag een amendement en een motie meegebracht. Allereerst een amendement om in de structuurvisie de integrale toegankelijkheid beter te borgen, want het stelde me enigszins teleur dat er zo weinig aandacht is voor toegankelijkheid in zo'n groot gebied, terwijl Den Haag juist een van de koplopergemeentes is als het gaat om de uitvoering van het VNverdrag Handicap, vijf jaar geleden door Nederland geratificeerd. Daarom een amendement met de collega's Vavier, Arp, Barker en Bos, met als dictum: besluit om aan besluit V. van het dictum een lid toe te voegen dat luidt: om bij gebiedsvisies, gebiedsagenda's, NvU's, PUK's en projectdocumenten dan wel collegebesluitvorming informatie toe te voegen waaruit blijkt hoe de integrale toegankelijkheid geborgd wordt. 29

Daarnaast is er een tekort aan betaalbare woningen voor gezinnen. Om me heen zie ik veel gezinnen verhuizen naar omliggende goedkopere gemeenten, waar een woning van 100 vierkante meter of meer nog betaalbaar is. De verdichting in het CID is een uitgelezen kans om deze gezinnen van een betaalbare plek te voorzien. Wat dat betreft vond ik het Actieplan middeldure huur in Amsterdam erg inspirerend. Daar wordt gestuurd op betaalbare middeldure huurwoningen voor gezinnen. Het moet mogelijk zijn om dat ook in Den Haag te gaan doen. Daarom een motie met collega Pluimgraaff, met als dictum: verzoekt het college met betrekking tot het CID afspraken te maken over de woninggrootte van middeldure huurwoningen, hierbij te zorgen voor voldoende grotere woningen voor gezinnen en dit op te nemen in bestemmingsplannen, PUK's en NvU's. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Vavier, mevrouw Arp, de heer Barker en de heer Bos, wordt het volgende amendement (J.D CU/SGP) voorgesteld:

Amendement J.D CU/SGP maak het CID tot koploper op het gebied van toegankelijkheid De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS3O7135). Besluit om aan besluit V. van het dictum een lid toe te voegen dat luidt: • om bij gebiedsvisies, gebiedsagenda’s, NvU’s, PUK’s en projectdocumenten dan wel collegebesluitvorming informatie toe te voegen waaruit blijkt hoe de integrale toegankelijkheid geborgd wordt; Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer Pluimgraaff, wordt de volgende motie (J.10 CU/SGP) ingediend:

Motie J.10 CU/SGP woonruimte voor gezinnen in het CID De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van het Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake structuurvisie Central Innovation District (RIS307135), constaterende, dat: • in de Woonagenda en in de structuurvisie CID normen worden gehanteerd als het gaat om de betaalbaarheid van woningen, namelijk minimaal 30% sociale huur en 20% middeldure huur; • er geen normen zijn vastgelegd over woninggrootte, behalve een maximum aan hele kleine woningen (tot 40 m2); overwegende, dat: • de marktwaarde op dit moment veelal bepalend is voor de woninggrootte van vrije sector huurwoningen; • de gemeente Amsterdam het actieplan ‘Meer middeldure huur 2017-2025’ heeft opgesteld waarin zij concrete voorstellen doet voor het realiseren van meer gezinswoningen in het middeldure huursegment door o.a. randvoorwaarden te stellen aan de grootte van woningen*; • deze gemeentelijke randvoorwaarden worden meegewogen in de bepaling van de residuele grondwaarde, welke daardoor lager uit zal vallen;

30

verzoekt het college: • met betrekking tot het CID afspraken te maken over de woninggrootte van middeldure huurwoningen, hierbij te zorgen voor voldoende grotere woningen voor gezinnen en dit op te nemen in bestemmingsplannen, PUK’s en NvU’s, en gaat over tot de orde van de dag. *https://amsterdam.raadsinformatie.nI/document/5305514/l/09012f9782009fb4 De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Ik denk dat er veel overlap is met de vorige spreker. Het afgelopen halfjaar hebben we ervaren dat de plannen enkel beter worden als bewoners en de raad de ruimte krijgen om mee te denken. Een compliment voor de wethouder is zeker op zijn plaats. Ik hoop dat hij zijn collega-wethouder Wonen, Wijken en Welzijn kan inspireren om op dezelfde wijze te werk te gaan bij de herontwikkeling van Zuidwest. Dat neemt niet weg dat mijn fractie ook zorgen heeft, met name over de betaalbaarheid van de bedrijfshuisvesting en de mogelijkheden voor maatschappelijke initiatieven om een plekje te verwerven in het CID. Mijn schrikbeeld is toch een beetje dat de plinten het exclusieve domein worden van supermarktketens en koffieketens. Het college is nog niet in staat geweest om die angst weg te nemen. We hebben namelijk nog geen idee hoe het college wil sturen op de betaalbaarheid, want dat komt pas aan de orde in de plintenstrategie.

Dat voelt wel als een wat ongemakkelijke sprong in het diepe, aangezien de raad wel wordt gevraagd om vandaag al in te stemmen met de structuurvisie. Voor mijn fractie is het daarom cruciaal dat we weten of die plintenstrategie in ieder geval voor het einde van deze raadstermijn besproken wordt in de raad en dat hierin dus geen vertraging optreedt. Kan de wethouder Economie daarop reageren? U kent de SP niet alleen als een warm pleitbezorger van betaalbare bedrijfsruimten, maar ook als een warm pleitbezorger van kleinschalige woonvormen voor ouderen. Er zijn inmiddels twee moties van onze partij hierover aangenomen, maar de actie waar wij om vragen, blijft veelal uit. De bouwontwikkelingen rond de stations zijn een mooie kans om bijvoorbeeld bewoners van Laak en Bezuidenhout de mogelijkheid te bieden om in een vertrouwde omgeving te genieten van hun oude dag, maar ook andere bijzondere woonvormen moeten een plek krijgen in de gebieden rond de stations.

Hiertoe dien ik een motie in met collega Vavier van GroenLinks, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college op basis van het woonbehoeftenonderzoek en wensen uit de buurt de mogelijkheden voor bijzondere woonvormen zoals groepswonen, ouderenhuisvesting, wooncoöperaties, zelfbouw en CPO in het CID in kaart te brengen en hierop terug te komen in de gebiedsagenda's nota's van uitgangspunten en planuitwerkingskaders die voortvloeien uit de Structuurvisie CID en hierbij eveneens aan te geven hoe de gemeente deze mogelijkheden faciliteert. Deze motie dien ik eveneens in met mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP, de heer Barker van de Partij van de Dieren en de heer Bos van de Haagse Stadspartij. De SP heeft in de commissie ook gepleit voor een proef met lagere complexen, waarin toch een hoge verdichting kan worden gerealiseerd. Ik haalde daarbij een Rotterdam voorbeeld aan dat veel publiciteit heeft gekregen en waar de wethouder ook stiekem heeft gefietst. De wethouder wees mij er terecht op dat dit voorbeeld niet bepaald voldoet aan de afspraken die wij hebben over betaalbaarheid, maar hoe mooi zou het zijn als wij een Haagse Little C kunnen realiseren die wel voldoet aan de prijsklassen en percentages uit de Woonagenda.

Het voordeel zou kunnen zijn dat we daarmee ook grotere wooneenheden kunnen realiseren in plaats van enkel de kippenhokjes waar mevrouw Tseggai geregeld aan refereert. Bovendien is het ook bij die hoge woontorens niet altijd eenvoudig gebleken om hierin een sociaal programma te realiseren. Kortom, ik denk dat we als gemeente een hoop kunnen leren van een dergelijke proef. Daarom dien ik een motie in met de heer Pronk van de VVD, die het college verzoekt het initiatief te nemen voor een proef met lagere wooncomplexen met hogere verdichting in het CID die voldoet aan de percentages uit de Woonagenda (30% sociaal, 20% middeldure huur, 20% betaalbare koop), ernaar te streven dat deze proef vroeg in de ontwikkeling van het CID kan plaatsvinden, zodat de gemeente met de opgedane kennis in de verdere gebiedsontwikkeling haar voordeel kan doen en de raad hier in de nadere uitwerking van de 31

Structuurvisie CID over te informeren. Naast de heer Pronk dien ik deze motie ook met mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP, de heer Bos van de Haagse Stadspartij en de heer De Blok van Hart voor Den Haag in. Robert Barker (PvdD). Ik vraag me af of zo'n verdichting met minder hoog bouwen ten koste gaat van het groen, want hoe borg je dat er genoeg groene ruimte is, gelet op het feit dat je dan minder hoog gaat? Lesley Arp (SP). Wat mijn fractie betreft zijn de groennormen, die dankzij de inzet van de Partij voor de Dieren ook beter zijn verankerd, gewoon randvoorwaardelijk, of je nou heel hoog bouwt of wat lager gaat bouwen. Ik kan me ook voorstellen dat zo'n proef een soort ontwerpwedstrijd is en dat de gemeente daar vooraf kaders aan mee zou kunnen geven, bijvoorbeeld voor groen. Robert Barker (PvdD). Een duidelijk antwoord van de SP. Daarmee zullen we deze motie in ieder geval steunen, want het is een heel mooi initiatief. De voorzitter. Mevrouw Arp kan haar betoog voortzetten. Lesley Arp (SP). Ik wou net beginnen over het groen. De voorzitter. Hij kon niet wachten. Lesley Arp (SP). De wethouder kent onze oproep om grote groenstructuren te realiseren, zoals stadsparken.

Ik was in de commissie heel blij om te horen dat het park in Laak er wat het college betreft gaat komen, maar om toch iets meer comfort te hebben, hebben wij het amendement Groen moet je plannen en doen van de Partij voor de Dieren medeondertekend. Afsluitend over de nota Eyeline en Skyline: mijn fractie is voorstander van het zo veel mogelijk handhaven van de uitgangspunten van de oorspronkelijke nota. Daarom zullen wij een aantal voorstellen van de Haagse Stadspartij steunen, bijvoorbeeld om af te zien van de koddige kantoortorens. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Pronk en mevrouw Klokkenburg, wordt de volgende motie (J.4 SP) ingediend:

Motie J.4 SP Niet overal de lucht in De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Constaterende, dat: • de nieuwbouwplannen rond de stations vooralsnog voornamelijk bestaan uit hoge woontorens. Overwegende, dat: • er al enige tijd zorgen in de raad en in de stad leven over het feit dat het uitsluitend kiezen voor hoge woontorens in het Central Innovation District zou kunnen leiden tot meer kleine wooneenheden die minder geschikt zijn voor gezinnen; • hoogbouw hoge constructiekosten met zich meebrengt en het niet altijd even makkelijk is gebleken om sociale woningbouw in hoge woontorens te realiseren; • er verschillende interessante voorbeelden zijn van lagere complexen waarmee men toch een hoge mate van verdichting heeft kunnen realiseren, bijvoorbeeld Little C bij Coolhaven in Rotterdam; • de wethouder FS in de commissievergadering van 23 juni 2021 aangaf dat er mogelijkheden zijn voor een proef met verdichting met minder bouwlagen. 32

Verzoekt het college: • het initiatief te nemen voor een proef met lagere wooncomplexen met hogere verdichting in het CID die voldoet aan de percentages uit de Woonagenda (30% sociaal, 20% middeldure huur, 20% betaalbare koop); • ernaar te streven dat deze proef vroeg in de ontwikkeling van het CID kan plaatsvinden, zodat de gemeente met de opgedane kennis in de verdere gebiedsontwikkeling haar voordeel kan doen; • de raad hier in de nadere uitwerking van de Structuurvisie CID over te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Vavier, mevrouw Klokkenburg en de heer Barker, wordt de volgende motie (J.5 SP) ingediend:

Motie J.5 SP Ruimte voor bijzondere woonvormen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 1 juli 2021, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District (RIS307135). Constaterende, dat: • het onderdeel van het collegebeleid en de Woonagenda is om bijzondere woonvormen te stimuleren zoals wooncoöperaties, groepswonen, ouderenhuisvesting, zelfbouw en/of collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO); • de raad op 20 februari 2020 de motie ‘Meer kleinschalige woonvormen voor ouderen’ heeft aangenomen (RIS304756); • de vergrijzing en het feit dat van ouderen verwacht wordt dat zij langer zelfstandig wonen een grotere behoefte aan dit soort woonvormen, zoals zorgbuurthuizen en groepswonen voor ouderen, met zich meebrengt; • het college dit jaar een onderzoek afrondt over de wijze waarop bijzondere woonconcepten zoals benoemd in de Woonagenda kunnen worden gestimuleerd. Overwegende, dat: • er bij grootschalige bouwontwikkelingen, zoals in het Central Innovation District (CID), rekening dient te worden gehouden met deze behoeften; • er geen concrete normen zijn geformuleerd voor bijzondere woonvormen in het CID, waardoor het wenselijk is om aan de voorkant van deze grootschalige ontwikkeling goed te inventariseren wat de mogelijkheden hiervoor zijn.

Verzoekt het college: • op basis van het woonbehoeften-onderzoek en wensen uit de buurt de mogelijkheden voor bijzondere woonvormen zoals groepswonen, ouderenhuisvesting, wooncoöperaties, zelfbouw en CPO in het CID in kaart te brengen; • hierop terug te komen in de gebiedsagenda’s, Nota’s van Uitgangspunten en planuitwerkingskaders die voortvloeien uit de Structuurvisie CID en hierbij eveneens aan te geven hoe de gemeente deze mogelijkheden faciliteert. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Jan Pronk (VVD). Voorzitter. Het perspectief van een Little C in Den Haag stemt mij eigenlijk ongelofelijk vrolijk. Ik ben dus benieuwd naar de beantwoording door de wethouder daarop, want als 33

we zoiets zouden kunnen realiseren op de plek waar we willen verdichten, wordt iedereen daar volgens mij heel erg vrolijk van en is dat een soort eindoverwinning op alle beeldkwaliteitsdiscussies die we hier met elkaar hebben gehad. Maar dat slechts terzijde. Het stemt mij vrolijk en dat terwijl ik enige malaise voel als gevolg van het gister gevaccineerd zijn. Met uw permissie, voorzitter, hou ik het dus lekker kort. De voorzitter. Ik geef die toestemming onmiddellijk. Waar een vaccinatie niet toe kan leiden … Dat we Pronk kort kunnen houden, heerlijk. Jan Pronk (VVD). Ja, het is een novum; het is een wonder. Ik zie om mij heen dat dit tot instemming leidt. Ik weet dus wat mij te doen staat in de volgende raadsvergaderingen. Ik heb twee amendementen. Eentje gaat over leefbaarheidseffecten. Dat dien ik mede in namens collega Barker, collega De Blok, collega Vavier en collega Kruis. Dat amendement ziet erop toe om mitigerende maatregelen te nemen als verdichting negatieve gevolgen heeft op de leefbaarheid van bestaande wijken. Het andere amendement gaat over beeldkwaliteit, is medeondertekend door collega Barker, collega De Blok en collega Kruis en betreft de toevoeging dat we beeldkwaliteit moeten toetsen conform de comfortbrief - dat is een beetje een tongue twister - dus conform de uitgangspunten zoals verwoord in de comfortbrief.

Rest mij nog even uit te zoomen op het proces. Wij zijn ongelofelijk blij dat de wethouder zich zo ontvankelijk heeft getoond om de moties van drie weken geleden over voorzieningen allemaal over te nemen in een gewijzigd raadsbesluit. Ik zie het echt als een hele goede samenwerking dat we de zorgen uit de raad op deze manier hebben kunnen adresseren in het raadsbesluit en dat de wethouder daar zo aan heeft willen meewerken. We - onder andere collega Barker en ik - hebben daar in de commissie voor gepleit. We zijn er onderhand volgens mij ook al meer dan een jaar mee bezig om dit goed geregeld te krijgen. We hebben het bij de eerste structuurvisie genoemd als een groot punt van zorg over die voorzieningen. Dat is voor mij op deze manier voldoende geadresseerd. Om het kort te houden: dat geldt ook voor twee andere punten, namelijk de financiën, die met het gewijzigde raadsbesluit volgens mij ook in de uitvoering van de plannen voldoende geborgd zijn, en de beeldkwaliteit. U weet dat ik voor dat onderwerp grote passie voel. Ook daar hebben we echt serieuze stappen kunnen zetten. Ik kijk dus echt terug op een mooi proces en een mooie samenwerking in deze commissie over de grenzen van de coalitie en de oppositie heen, met bewoners uit de stad, onder anderen - ik mag hem niet onbenoemd laten - de heer Snijders, en natuurlijk ook met de wethouder, zoals ik al zei.