RIS308706 Notulen van de raad van 25 maart 2021 dagvergadering

Door de heer De Graaf, daartoe gesteund door de heer Scheper, mevrouw Vavier, de heer Pluimgraaff en mevrouw Tseggai, wordt de volgende motie (F.5 VVD) ingediend:

47

Motie F.5 VVD instellen voorbereidingscommissie t.b.v. raadsonderzoek Amare De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van RV Rekenkameronderzoek Onderwijs en Cultuurcomplex (RIS306611). Constaterende, dat: • het Rekenkamerrapport over Amare een aantal conclusies trekt die vervolgvragen oproepen met betrekking tot de rol van de Raad, het College, de gemeentelijke organisatie, de projectontwikkelaars en de toekomstige huurders die betrokken waren bij de realisatie van Amare. Overwegende, dat: • een raadsonderzoek de mogelijkheid biedt die vragen verder te onderzoeken en daarbij ook de rol van de raad kritisch te evalueren; • een raadsonderzoek eveneens de mogelijkheid biedt tot optimale transparantie over het gelopen proces, de hieruit getrokken lessen en mogelijkheden tot verbetering; • voordat de raad overgaat tot het besluit tot een raadsonderzoek, er eerst een voorbereidingscommissie ingesteld zal worden conform gemeentewet en de verordening op de raadsonderzoekcommissie die vooronderzoek zal doen naar de onderzoeksvragen en welke instrumenten geschikt zijn deze te beantwoorden; • tijdens dit vooronderzoek preciezer geformuleerd zal worden wat de scope en opzet van het raadsonderzoek zal zijn; • dat bij een vooronderzoek kunnen worden betrokken de reeds ingezette verbetermaatregelen door het college in de vorm en van onderzoeken

en acties. Verzoekt de raad: • een voorbereidingscommissie in te stellen van vijf leden ten behoeve van een vooronderzoek door de raad naar Spuikwartier en Amare, conform de Verordening op de raadsonderzoekscommissie, naar project- en contractmanagement, de rol van de gemeentelijke organisatie, de besluitvorming door de Raad en het College en de rol van de projectontwikkelaar/het consortium en de toekomstige huurders rondom de aanbesteding en bouw van het OCC, de exploitatie van Amare en de ontwikkeling van het Spuikwartier en de voorgeschiedenis daarvan; • doel van het vooronderzoek is de onderzoeksvragen helder te formuleren en na te gaan wat het juiste instrument is deze te beantwoorden. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Ik zou willen zeggen: drie keer is scheepsrecht. Daar wil ik het bij laten. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Ik ben blij dat we het er allemaal over eens zijn dat dit het moment is om een vooronderzoek naar een raadsenquête uit te voeren. De wethouder blijft, gegeven zijn termijn, blijkbaar volharden in 'met de kennis van nu' en 'het is niet ideaal', maar heeft niet erkend dat het rapport grote problemen tentoonspreidt, want de feiten liegen niet: onvoldoende transparantie, tientallen miljoenen euro's uitloop, meer dan twee jaar uitstel.

De raadsenquête is echt nodig om daarvan te leren. Ik denk dat 'coalitie versus oppositie' vanaf het begin een van de leerpunten voor de raad was. Het is jammer en vrij wrang dat we er nu voor kiezen om weer precies hetzelfde te doen, nu in een soort raadsenquêtestand, want ik herinner eraan dat de reden waarom er zoveel mis is gegaan, is dat het in 2014 in een hele korte periode moest en dat dat puur coalitie versus oppositie was. Wat dat betreft denk ik dat we als raad ook dat aspect zouden moeten kunnen leren uit de raadsenquête, namelijk om eerder gezamenlijkheid te betrachten. Ik roep de voorzitter ertoe op om de motie die de 48

oppositie heeft ingediend, eerst in stemming te brengen omdat zij verder gaat en eerder is ingediend. Dan kunnen we daarna kijken of de motie van de coalitie het haalt, wat evident lijkt. Het is een beetje treurig om op deze manier af te sluiten, maar voor de toekomst zou het mooi kunnen zijn dat er in ieder geval een onderzoek komt. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Heel kort. Ik wil de wethouder een vraag stellen naar aanleiding van de reactie van de heer Twisk van de Rekenkamer op mijn amendement. Een van de onderdelen van mijn amendement was immers juist ook een onderzoek naar de exploitatie van Amare. Ik zou graag van de wethouder willen horen dat dat inderdaad gaat gebeuren en dat dat mogelijk ook een aanleiding kan zijn om het contract te herzien. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Allereerst kom ik terug op mijn eigen motie. Ik ben blij dat de onderhandelende partijen de bereidheid tonen om aan een mogelijke uitwerking van deze motie mee te werken als deze wordt aangenomen. Ik vind dat een ontzettend positief signaal in het kader van transparantie en ik hoop op een goede afloop vanavond. Dan over het raadsonderzoek.

Ik ben blij dat de deur nog niet helemaal dicht is gegooid, maar het verbaast mij wel dat het alternatieve voorstel pas staande de vergadering tevoorschijn wordt getoverd, want zoals de heer Barker terecht aangaf, ligt het voorstel van hem en de andere oppositiepartijen al wekenlang op de plank. Verder is er met de instelling van een voorbereidingscommissie gewoon sprake van getrapte besluitvorming. Ik denk dus dat de coalitiemotie in die zin overbodig is, maar ik wil mij in ieder geval aansluiten bij het voorstel van de heer Barker om de door hem ingediende motie vanavond als eerste in stemming te brengen. De voorzitter. Meneer Kruis ziet van het woord af en meneer De Graaf heeft het al gehad. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. Ik heb geen inbreng. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Ik sluit me aan bij het verzoek van collega Barker en collega Arp over de stemvolgorde. Ik hoop dat het niet nodig is om de coalitiemotie in stemming te brengen, want dat zou een achteruitgang betekenen. Peter Bos (HSP). Voorzitter. Ik ben toch wel verrast door de medewerking van de heer De Graaf. Dat had ik eerlijk gezegd niet verwacht. Ik vind het ook winst dat de coalitie bereid is om een vooronderzoek te doen. Dat had ik niet verwacht. Dus een compliment aan de coalitie omdat ze toch deze stap wil zetten.

Ik vind dat de oppositie en zeker de initiatiefnemers ook een groot compliment verdienen voor hun vasthoudendheid met het vragen om een raadsenquête. Ik zou zeggen: pak je winst; neem je winst, want dit is echt wel een stap die nu door de coalitie is genomen. Anders hadden we niks gehad. Natuurlijk kun je je afvragen of de coalitie niet wat eerder toenadering had kunnen zoeken. Ja, natuurlijk, maar ik snap ook dat je eerst gewoon een goed debat met elkaar wil voeren en dan pas conclusies trekt en denkt: we gaan toch mee met het onderzoek. Ik heb nog wel een vraag over die commissie van vijf personen. Ik weet niet of ik dat aan de heer De Graaf kan vragen, maar waarom moeten dat vijf personen zijn? Volgens mij moeten we daar eerst nog met elkaar over praten. Ik ben het ook eens met het verzoek om eerst de motie van de heer Barker c.s. in stemming te laten brengen. Frans de Graaf (VVD). Er werd een vraag aan mij gesteld door de heer Bos. Ik zal het heel kort houden. De reden is dat in de Gemeentewet of in de verordening - dat moet ik even nagaan - staat dat het goed is om in de motie rondom een vooronderzoek ook een uitspraak te doen over het aantal leden van de commissie. Een oneven aantal ligt voor de hand in dit soort commissies. Gezien de enorme tijdsbelasting - het schijnt meer dan een dag per week te kosten - leek vijf ons een reëel aantal. Peter Bos (HSP).

Ik vind het wat lastig om dat nu al per motie vast te leggen. Volgens mij moeten we gewoon even goed nadenken over wat een goede bezetting is en of dat vijf of bijvoorbeeld zeven moet zijn. Er moet natuurlijk ook nog gesproken worden over de verhouding tussen oppositie en coalitie. Ik 49

vind het dus wat voorbarig om dit al gelijk vast te leggen. Ik zou dus willen vragen of dat eventueel nog uit de motie gehaald kan worden. De voorzitter. Is het beton, meneer De Graaf? Ik probeer het simpel te doen, meneer Bos. Is het beton, die vijf? Frans de Graaf (VVD). Ik ga het nog even dubbelchecken met mijn mede-indieners. De voorzitter. Oké, we wachten wat dat oplevert. Meneer Mahmood mag. Meneer Mahmood geeft even geen sjoege. Dat kan. Daniël Scheper (D66). Voorzitter. Ik ga het heel kort houden. Ik denk dat het gewoon goed is dat we met elkaar verdergaan met transparantie, waar we voor staan, dat we in deze raad verdergaan met de motie zoals die door meneer De Graaf aan de gemeenteraad is aangeboden en dat we de verbinding met elkaar zoeken om te kijken hoe we hiervan kunnen leren. Ik denk dat de kans nu geboden wordt om samen met elkaar het vooronderzoek te gaan doen. Ik kijk dus uit naar de vervolgstappen. Ik heb er overigens geen problemen mee als de motie van meneer Barker als eerste in stemming wordt gebracht. De voorzitter. Meneer Pluimgraaff ziet af van het woord in de tweede termijn. Is meneer Mahmood alsnog aangesloten? Adeel Mahmood (NIDA). Ja, voorzitter. Geen tweede termijn van mij. De voorzitter. Dan kijk ik even naar meneer De Graaf. Kunt u al iets zeggen over de vraag van meneer Bos en mijn vraag of dat aantal van vijf beton is? Frans de Graaf (VVD).

Nee, voorzitter. Ik kom daar dus voor de stemming op terug. De voorzitter. Oké. Dan kijk ik naar het college. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Volgens mij resteert nog de motie van mevrouw Arp en anderen over het openbaar maken van de notities van de onderhandelingen. Ik begrijp de motie, maar ik heb in de eerste termijn gezegd dat dit stukken zijn van de onderhandelende partijen. Als de motie wordt aangenomen, kan het college haar dus eigenlijk niet uitvoeren, omdat dat stukken zijn van de onderhandelende partijen. Als erover wordt gestemd en als de motie wordt aangenomen, denk ik dat het iets is voor het presidium van de raad om hiernaar te kijken en te kijken hoe dan opvolging gegeven kan worden aan die motie. De voorzitter. Mevrouw Arp, kunt u daarop reageren? Dit lijkt me op zich denkbaar. Lesley Arp (SP). Ja. Het is een vrij ongewone motie, maar dit lijkt mij op zich procedureel een prima voorstel. De voorzitter. Als u er vanavond over stemt en als de motie wordt aangenomen, hebben wij als presidium dus een klusje om dat op te pakken. Mogen we de motie zo lezen? Lesley Arp (SP). Ja. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Er is mij een vraag gesteld door mevrouw Vavier van GroenLinks, namelijk of er inderdaad een onderzoek naar de exploitatie gaat plaatsvinden. Dat gaat inderdaad plaatsvinden, na twee jaar.

Dat is opgenomen in het raadsvoorstel dat enige tijd geleden door uw raad is aangenomen. De beraadslaging wordt gesloten.

50

De voorzitter. Vanaf vanavond 20.00 uur zullen onder leiding van de plaatsvervangend voorzitter de stemmingen plaatsvinden. Ik schors voor drie minuten voor de wisseling. De vergadering wordt van 14.37 uur tot 14.40 uur geschorst.

Aan de orde is: H.

Gewijzigd initiatiefvoorstel Haagse daken kleuren groen (PvdD) (RIS305633).

De voorzitter. Ik geef de heer Barker gelegenheid voor een korte toelichting. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Groene daken hebben veel voordelen; ze houden water vast en zorgen ervoor dat de stad minder opwarmt. Ook kunnen ze bijdragen aan de natuur. Echter, in Den Haag heeft maar 1% van de daken zo'n groen dak terwijl de subsidieregeling weinig bereik heeft. Dat is de reden waarom we met dit initiatiefvoorstel zijn gekomen. Naar aanleiding van het preadvies en de behandeling in de commissie hebben we het voorstel aangepast. We denken op die manier alle punten te hebben verwerkt en zo een voorstel te presenteren dat gedragen kan worden door de raad. Specifiek hebben we het college meer ruimte gegeven rond scholen, woningcorporaties en natuurinclusieve daken en hebben we de toepassing van het puntensysteem natuurinclusief bouwen gericht op de hogere nieuwe gebouwen. Ik hoop dat we op die manier de steun hebben van de raad zodat we meer Haagse daken groen kunnen gaan kleuren. De beraadslaging wordt geopend. Lesley Arp (SP). Voorzitter. De Partij voor de Dieren merkte in haar initiatiefvoorstel terecht op dat de subsidie voor groene daken nu vooral terechtkomt in de rijkere wijken in plaats van in de meest versteende wijken waar mensen ook vaak minder te besteden hebben. 20% van de subsidie komt bijvoorbeeld terecht in het Staten- en Geuzenkwartier.

Dit volgt ook de landelijke trend dat 80% van de duurzaamheidssubsidies voor huishoudens bij de hogere inkomens terechtkomen. Mijn fractie zal voor het initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren stemmen omdat het zeker een verbetering betekent op de huidige subsidieregeling maar wat ons betreft moeten we ook de vraag stellen of individuele subsidies voor woningeigenaren de meeste geschikte vorm zijn om de ongelijke verdeling van het groen aan te pakken. Versteende wijken zoals Laak, Transvaal en de Schilderswijk verdienen wat ons betreft extra aandacht. Mijn fractie stelt daarom voor het budget voor groene daken dat aan het einde van het jaar overblijft, in te zetten voor collectieve vergroeningsprojecten in versteende wijken. Denk hierbij aan het vergroenen van pleinen, scholen of corporatiedaken. Daarom een motie waarvan het dictum luidt: roept het college op het budget dat aan het einde van het jaar overblijft van de subsidie voor groene daken, in te zetten voor collectieve vergroeningsprojecten in versteende wijken, zoals Laak, Transvaal en de Schilderswijk. Deze motie dien ik mede in met de heer Grinwis van de ChristenUnie/SGP. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Grinwis, wordt de volgende motie (H.1 SP) ingediend:

Motie H.1 SP Eerlijke verdeling van vergroening over de wijken De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 25 maart 2021, ter bespreking van het Initiatiefvoorstel Haagse daken kleuren groen, (PvdD) (RIS305633). Constaterende, dat: • subsidieverstrekkingen voor groene daken zich bovenmatig centreren in de rijkere wijken; • 20% van de honoreringen in 2018 ging bijvoorbeeld naar projecten in het Staten-en 51

• •

Geuzenkwartier ging; de subsidies voor groene daken in Den Haag hierdoor te weinig terecht komen in versteende wijken zoals Laak, Transvaal en de Schilderswijk; uit onderzoek blijkt dat in Nederland 80% van de duurzaamheidssubsidies bestemd voor huishoudens bij de hogere inkomens terecht komt.

Overwegende, dat: • individuele groene daken subsidies voor woningeigenaren mogelijk ook niet de beste methode is om armere wijken te vergroenen; • collectieve projecten zoals het vergroenen van pleinen, scholen of corporatiedaken hier meer op zijn plaats zijn; • de middelen voor de groene daken subsidies tot nu toe nog geen enkel jaar zijn uitgeput. Roept het college op: • het budget dat aan het einde van het jaar overblijft van de subsidie voor groene daken, in te zetten voor collectieve vergroeningsprojecten in versteende wijken, zoals Laak, Transvaal en de Schilderswijk. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Vanwege de beschikbare spreektijd heel kort. Voor ons ligt een heel sympathiek initiatief van de Partij voor de Dieren maar het voorstel vraagt wat ons betreft nog te veel, ondanks dat het verzoek om aanvullende middelen uit de Eneco-gelden te halen, uit het voorstel is gehaald. Maar waarom is besluit XIII niet aangepast? Dit gaat wat ons betreft ook erg ver en slaat niet op het dakoppervlak maar op het hele bouwvlak. Of zie ik dat verkeerd? Waarom zou het college dit moeten specificeren als het niet over beleid gaat? Besluit nr. XI kan ik na de aanpassingen goed volgen.

In de besluiten XII en XIV is er wat geschoven ten opzichte van de eerdere versie. Wat ik nog steeds zie, is dat de besluiten XII en XIV de voortgang en uitvoering van projecten in de weg staan, terwijl de gemeente nu juist slagvaardig moet kunnen zijn om te kunnen bouwen. Peter Bos (HSP). Voorzitter. Ik dank de Partij voor de Dieren voor dit mooie voorstel. Wij zullen dat van harte ondersteunen. Ik heb nog wel een motie en die heeft als titel 'Subsidie voor huurders'. Deze motie verzoekt het college huurders mee te betrekken bij het project duurzame dakenjacht en hen met schriftelijk akkoord van de verhuurder subsidie te verlenen om hun dak te vergroenen en een organisatie als Duurzaam Den Haag een bemiddelende rol tussen verhuurder en huurder te laten spelen. De voorzitter. Door de heer Bos wordt de volgende motie (H.2 HSP) ingediend:

Motie H.2 HSP Subsidie voor huurders De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van het Initiatiefvoorstel Haagse daken kleuren groen, (PvdD) (RIS305633); Constaterende, dat: • Groene daken kunnen bijdragen aan vermindering van wateroverlast, luchtvervuiling, biodiversiteitsverlies en hitte eilanden; • zesenvijftig procent van de Haagse woningen huurwoningen betreft.

52

Overwegende, dat: • het initiatief voor het vergroenen van daken nu van de corporaties moet komen; • huurders in Den Haag zelf geen aanspraak kunnen maken op subsidie om hun dak te vergroenen; • in steden als Leiden en Alphen aan de Rijn het wel mogelijk is om subsidie als huurder hiervoor te krijgen; • huurders in overleg met een verhuurder of andere dak-eigenaar kunnen treden om toestemming te vragen hun dak te vergroenen; • bijvoorbeeld een organisatie als Duurzaam Den Haag hier een bemiddelende rol bij kan spelen; • huurders met schriftelijke akkoord van de verhuurder subsidie zouden moeten kunnen aanvragen voor het vergroenen van hun dak. Verzoekt het college: • huurders mee te betrekken bij het project duurzame dakenjacht en hen met schriftelijke akkoord van de verhuurder subsidie te verlenen om hun dak te vergroenen; • een organisatie als Duurzaam Den Haag een bemiddelende rol tussen verhuurder en huurder te laten spelen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter. Ik heb één vraag en die gaat over het informeren van bewoners over de mogelijkheid om hun dak te vergroenen. Ik kan mij vinden in de beantwoording van het college om dat niet bijvoorbeeld actief met een brief te doen.

Kan de wethouder toezeggen dat dit bijvoorbeeld wel gebeurt via bestaande informatiekanalen, zoals de folder die je krijgt als je een energiebespaarbox hebt? Dennis Groenewold (D66). Voorzitter. Het is inmiddels een beetje een traditie aan het worden om bij een raadsvergadering een initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren te bespreken en daarvoor complimenten te geven. Dus bij dezen complimenten ook voor dit initiatiefvoorstel. Het ziet er heel mooi uit en is inhoudelijk sterk. Goed ook dat er is gekeken naar de reactie van het college tijdens het debat en dat er aanpassingen zijn gedaan. Mijn vraag aan het college is nog wel hoe het reageert op de gedane aanpassingen en of het geheel nu acceptabel is voor het college. Cees Pluimgraaff (CDA). Voorzitter. De activisten van de Partij voor de Dieren zijn weer bezig. Vleermuizen zijn belangrijker dan de veiligheid van de bewoners in de stad. En nu het initiatiefvoorstel om de liftmonteur het dak op te sturen in een imkerpak. Want ja, wat kom je allemaal tegen als je op zo'n groen dak terechtkomt? Het moet niet gekker worden. Het CDA laat de keuze graag over aan de eigenaren. Het verplicht voorschrijven is voor het CDA net weer even een brug te ver, maar gelukkig is dat hier nog niet aan de orde. Het idee is leuk maar wie draait er op voor de kosten bij langetermijnonderhoud? Maar goed, we gaan eerst daken subsidiëren.

Dus dan vloeit al een stukje geld naar de eigenaren. Het CDA zal niet voorstemmen. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Laat ik dan maar positief beginnen. De ChristenUnie/SGP zal wél voorstemmen. We vinden het een mooi voorstel. Onder de aanvulling van collega Arp zet ik een dikke streep, want die lijkt mij belangrijk. De voorzitter. Ik kijk naar het college. Wethouder Van Tongeren. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Voorzitter. Ik sluit mij aan bij de complimenten voor de Partij voor de Dieren, ook waar het erom gaat dat we er onderhand op kunnen rekenen dat er steeds een goed uitgewerkt voorstel ligt van de Partij voor de Dieren. Voorzitter, zal ik nu eerst door het 53

initiatiefvoorstel heen gaan of behandel ik eerst de moties, want die zijn eerder ingediend voordat ik de vraag kreeg te reageren op het voorstel? De voorzitter. Ik zou in ieder geval de moties doen en het verder kort en bondig houden gelet op het vergevorderde tijdstip. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Ja. De SP vraagt om een eerlijke verdeling van de vergroening over de wijken. In haar motie roept ze het college op om het budget aan het einde van het jaar in te zetten. Nou heeft de raad mij eerder, terecht, aangespoord om te zorgen dat al het geld dat beschikbaar is, uitgegeven wordt. Tot mijn grote vreugde is dat dit jaar voor het eerst gelukt. Dus dat betekent dat er iets van € 5.000 over is dit jaar. Dus ik zou het graag als een succes willen vieren dat het gelukt is om het geld dat bedoeld is voor het vergroenen van de daken, voor dat doel in te zetten. Daarmee is de uitvoering van deze motie eigenlijk niet mogelijk, omdat er geen budget overblijft. Daarom moet ik de motie van de SP op die gronden ontraden. Lesley Arp (SP). Ik snap het feitelijk niet helemaal. Die subsidieregeling geldt elk jaar en het jaar ervoor bleef er veel meer over. Ik hoop voor de indieners van het voorstel dat daarin wat verandert. Maar de wethouder geeft toch aan dat er € 5.000 overblijft? Of snap ik haar niet goed? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Circa € 5.000.

Echter, om voor € 5.000 een nieuwe subsidieregeling te maken voor collectieve vergroeningsprojecten in wijken lijkt mij geen handige inzet van tijd en middelen. Toen ik 2018 begon was, zo uit mijn hoofd, tweederde uitgegeven en bleef eenderde over. Toen heeft de raad mij terecht aangespoord, naar ik meen ook middels een motie van de heer Grinwis, om te zorgen dat ook kleinere daken mee konden doen. Toen heeft het college op verzoek van de raad die regeling aangepast. We hebben er enorm op ingezet om het geld zo goed mogelijk bij die beschikking terecht te krijgen. Dus die € 5.000 nemen we mee naar het komende jaar. De doelstelling van het college is om al het beschikbare geld voor groene daken voor groene daken in te zetten. Op voorstel van de raad is dit jaar het Jaar van het Dak. Er zijn een heleboel initiatieven, activiteiten en publiciteit gepland, juist om de doelstellingen waar de raad mij eerder om gevraagd heeft, namelijk zorgen dat het geld terechtkomt bij die daken, te halen. Dus ontraad ik de motie. Lesley Arp (SP). Je hebt natuurlijk het vraagstuk 'zorg ervoor dat het geld zo veel mogelijk besteed wordt', maar je hebt ook het vraagstuk 'zorg dat het geld terechtkomt bij de meest versteende wijken'. De afgelopen jaren hebben we gezien dat dit niet is gebeurd. Volgens mij hoef je helemaal niet een aparte reservering of een aparte pot te maken.

Je kunt het bijvoorbeeld overhevelen naar de pleinenaanpak. Zou dat niet een optie zijn voor dat overgebleven geld? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Het is altijd mogelijk om dat bij de bespreking van de begroting of de jaarstukken aan de orde te stellen. Deze motie roept op om geld dat overblijft over te hevelen en het college moet deze motie dan ook ontraden. Dan de motie van de heer Bos. Deze motie is op zich ontzettend sympathiek; hoe krijg je behalve grote huiseigenaren ook huurders mee? Huurders hebben initiatiefrecht. Mede op verzoek van de raad zijn we begonnen om huurders er veel meer op te wijzen wat hun mogelijkheden zijn om hun huis verduurzaamd te krijgen maar ook om hun dak groen te krijgen. Maar een subsidie geven aan iemand die niet de eigenaar is, is vrij ingewikkeld. De manier waarop het dan zou werken, is dat de verhuurder akkoord is. Dan moet er vervolgens onderling overeenstemming zijn of de huurder wat meebetaalt of niet. De verhuurder is de eigenaar van het pand. Alles wat vastzit aan het pand wordt ook het eigendom van die eigenaar en ook zijn eventuele verzekering zou dat moeten dekken. Dus het kan op initiatief van de huurder. We willen ook zeker met Duurzaam Den Haag proberen dit maar aan de vrouw c.q. man te brengen.

Navraag bij Duurzaam Den Haag heeft ons geleerd dat, voor zover zij zich kunnen herinneren, ze daar nog geen vragen over gehad hebben, maar dat ze dat zeker verder willen oppakken. Dus de geest van deze motie kan wel, maar om het specifiek zo te doen zoals de motie vraagt, kan niet omdat de subsidie aan de eigenaar verstrekt moet worden. Het fijnste zou dan ook zijn als de heer Bos bereid zou zijn om de motie aan te houden.

54

Dan het aangepaste initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren. Het college is blij dat na de commissiebespreking de Partij voor de Dieren een aantal dingen aangepast heeft. We gaan kijken of die 50% grotere planten dan sedum volgend jaar mogelijk is. Het gaat dan om het goed in kaart brengen van de voor- en de nadelen. In het kader van dictum IV is gevraagd om een brief aan iedereen. Wat wij steeds doen, is inzetten op inspiratie, op het laten zien van voorbeelden en het aangrijpen van de communicatiemomenten die we toch al hebben. We willen verder in één wijk kijken of we met een gerichtere actie ook meer vraag krijgen. Daarbij denken we op dit moment aan het Zeelheldenkwartier. Ten aanzien van dictum V heb ik aangegeven dat we inderdaad willen kijken of het mogelijk is om mensen beter te ontzorgen. Dan dictum IX. We willen dat zeker als goed voorbeeld communiceren. Onze centrale vastgoedorganisatie kijkt daar over het algemeen al naar. Er wordt gekeken wat er aan zonne-energie mogelijk is; de combinatie groen en zonne-energie is ideaal. Uiteraard zullen we dat ook communiceren. Dan dictum X, standaard een groen dak overwegen. Dat is precies wat op dit moment ook de handelswijze is van de gemeente voor gemeentelijke gebouwen, namelijk kijken of er zonne-energie op kan en kijken of er groen op kan en of allebei kunnen.

Dan dictum XI, waarin het college wordt verzocht om na de coronapandemie te overwegen om over het stimuleren van de aanleg van groene daken op schoolgebouwen, in overleg te treden met schoolbesturen. We willen dat zeker doen na de coronapandemie. Overigens is er wat betreft de zonkant al sprake van heel mooie ontwikkelingen. Bijvoorbeeld op het Lyceum in Ypenburg komen zonnepanelen die eigendom kunnen zijn van de mensen in de postcodes daaromheen. Zo'n postcoderoosregeling hebben we daar voor elkaar. Dus ondanks corona heeft die school hier toch prioriteit aan weten te geven. Dictum XII gaat over het in bestuurlijk overleg treden met woningcorporaties over de aanleg van groene daken, bijvoorbeeld door het toepassen van het puntensysteem natuurinclusief bouwen. Op dit moment zijn wij er niet voor om nog meer dwingende afspraken met woningcorporaties te maken omdat we bezig zijn met de huidige afspraken. Gras en ook een groen dak groeien niet harder als je er harder aan gaat trekken. Het gaat erom om samen te kijken wat er op dit moment mogelijk is. Onze ervaring is dat corporaties op dit moment meer kijken naar isolatie en zonnepanelen op de daken en naar vergroening waar mensen die het meeste kunnen zien, dus op het maaiveld.

Dictum XIII verzoekt het college nader te specificeren hoe voor alle hoogbouwontwikkelingen wordt gezorgd dat 40% van het bouwvlak wordt ingericht met groen dat een bijdrage levert aan biodiversiteit. Dat wil het college zeker doen. Het past ook bij de insteek voor gebouwen boven de 25 meter waar het gaat om het puntensysteem natuurinclusief bouwen. Wethouder Mulder geeft aan dat er op dit moment een evaluatie loopt naar natuurinclusief bouwen. Vleermuiskasten op hogere gebouwen kunnen zeker, maar op lagere gebouwen is dat minder haalbaar. We zien dat ontwikkelaars ook voortvarender aan de slag gaan met natuurinclusief bouwen. Dus het college wil zich er zeker voor inspannen om het verplichten vanaf 25 meter en daarboven als extra aanmoediging in te zetten. Concluderend, wil ik de heer Barker bedanken voor zijn aanpassingen en voor het overnemen van bepaalde punten die ik in de commissie heb ingebracht. We willen met z'n allen zo veel mogelijk groene daken. Met het gewijzigde voorstel kan het college instemmen. We omarmen het dan ook. Peter Bos (HSP). Ik heb nog een vraag over mijn motie over de huurders en de subsidie daarvoor. De wethouder geeft aan de motie sympathiek te vinden. Gelet op de interpretatie die ze eraan gaf, in de zin dat ze in de geest van de motie wel wat kan doen, zou ik haar willen voorstellen de motie dan ook zo te lezen dat ze die kan omarmen.

Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Het is een mooie zonnige dag en het college is in een milde bui. We willen graag hetzelfde. We willen dat zo veel mogelijk huurders ook een groen dak hebben. Dus als ik de motie zo kan lezen dat we extra aandacht geven aan het initiatiefrecht van de huurders en we met de grote eigenaren in gesprek treden om te kijken wat de mogelijkheden zijn, dan wil ik de motie oordeel raad geven. Maar dat is dus iets anders dan wat er nu letterlijk in het dictum staat. Dat moeten we dan allemaal wel goed beseffen.

55

De voorzitter. Ja, dat doet de heer Bos ook. Heeft iemand behoefte aan een tweede termijn? De heer Barker. Robert Barker (PvdD). Volgens mij zijn er wat vragen aan mij gesteld waarop ik nog moet antwoorden. De voorzitter. Gaat uw gang. Robert Barker (PvdD). Oké. Dank aan de raad voor de positieve woorden en ook dank aan de wethouder voor de omarming. Het is ook fijn om te zien dat er collega's zijn die het nog een stapje verder willen brengen met verschillende moties en voorstellen. Het lijken mij mooie voorstellen die zijn gedaan, bijvoorbeeld het voorstel om extra informatie op verschillende momenten te geven aan burgers. Het CDA was wat cynisch. Ik zou het CDA willen meegeven dat dit een voorstel is dat uitgaat va persoonlijke vrijheid. Mensen kúnnen gebruikmaken van de subsidieregeling. Het is een regeling die al tien jaar geldt en waar het CDA altijd achter heeft gestaan en die ook in het coalitieakkoord staat. Dus ik zou tegen het CDA willen zeggen: omarm dit voorstel, ook gegeven de woorden van de wethouder. Kom een keer langs, bijvoorbeeld bij mij, dan kunt u zien dat je echt geen imkerpak nodig hebt om op een groen dak te komen. Misschien stemt dat het CDA dan iets gunstiger. Groep de Mos had nog een vraag over dictum XII over de prestatieafspraken. Eerst stond er dat prestatieafspraken moeten worden aangegeven. Dat is nu veranderd in bestuurlijk overleg.

De reden voor dit dictum is dat we het belangrijk vinden dat woningcorporaties ook een bijdrage leveren, ook omdat ze vaak in versteende wijken zitten. Op verzoek van het college hebben we dat wat aangepast. Dus ik hoop dat dit meer duidelijkheid geeft. Dictum XIV hebben we ook aangepast. Eerst gold het voor alle gebouwen en nu is het gespecifieerd tot gebouwen boven de 25 meter, waardoor het college het kan omarmen. Het is in ieder geval een hele mooie stap vooruit ten opzichte van de huidige systematiek. Dus op die manier krijgen we veel meer nieuwe gebouwen met een groen dak. Verder heeft Groep de Mos gevraagd waarom we dictum XIII er in hebben laten staan. In het preadvies en in de commissie zelf was daar eigenlijk helemaal geen kritiek op is. Het betreft hier een invulling van het groen maken van een dak. Wat betreft hoogbouw, waarbij 40% groen en biodivers moet worden ingericht, gaat het ook om groene daken. Dat is de reden waarom het in het voorstel staat. Ik hoop dat ik hiermee alle vragen heb beantwoord. Daarnaast hoop ik dat met de aanname van het voorstel we een mooie stap kunnen maken om de Haagse daken te vergroenen. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Vanavond zal over dit initiatiefvoorstel en de moties gestemd worden.

Aan de orde is: I. Gewijzigd voorstel van het presidium inzake de gedragscode raadsleden Den Haag 2021 (RIS308005). De beraadslaging wordt geopend. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Ik zou eerst nog een punt willen maken over mijn spreektijd. Die is namelijk best wel fors doorgelopen tijdens mijn inbreng als initiatiefnemer, wat toch niet echt de bedoeling zou mogen zijn. Dit dus vooraf. Dan kom ik nu op het voorstel van het presidium inzake de gedragscode. Dank aan de leden van het presidium voor het opstellen van die gedragscode. De Partij voor de Dieren vindt het een goede verbetering. Er is nog wel een punt waarover wij zorgen hebben en dat het is beleid rond evenementen. Terwijl bij geschenken wordt gekozen om te kijken naar de waarde, is dat bij 56

evenementen niet het geval. Indien raadsleden bijvoorbeeld kaartjes krijgen voor theatervoorstellingen of voetbalwedstrijden die normaal bijvoorbeeld € 100 kosten, hoeft dit alleen te worden vermeld. Er is geen handvat ten aanzien van wat wel en niet een goed raadslid betaamt. Dit terwijl we zien dat het college er wel een keuze in maakt, waar het zegt dat het als functioneel beschouwd moet worden voor collegeleden. Dit lijkt de Partij voor de Dieren een goed uitgangspunt voor de raad. Op die manier worden raadsleden ook aanspreekbaar op hun gedrag. Vandaar dat we met een amendement komen om een handvat te geven voor de omgang met uitnodigingen. De voorzitter. Door de heer Barker wordt het volgende amendement (I.A PvdD) voorgesteld:

Amendement I.A PvdD Laat je niet fêteren De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021 ter bespreking van het Gewijzigd voorstel van het presidium inzake gedragscode raadsleden Den Haag 2021. Besluit artikel 7 op de volgende punten aan te passen: • Aan het derde lid de onderstreepte passage toe te voegen: Onder geschenken worden ook verstaan uitnodigingen voor het bijwonen van evenementen en excursies, die zijn ontvangen vanwege het raadslidmaatschap. Het raadslid meldt het gebruik van deze uitnodigingen aan de griffier ten behoeve van opname in het geschenkenregister. De waarde van de uitnodiging is daarbij niet relevant. Het uitgangspunt voor het ingaan op uitnodigingen die vanwege het raadslidmaatschap zijn ontvangen is dat de aanwezigheid functioneel kan worden beschouwd aan het raadslidmaatschap. • In de toelichting bij artikel 7 de volgende passage te wijzigen: In de behandeling door de commissie Bestuur is gevraagd of kan worden verwezen naar het begrip ‘functioneel’ zoals dat in de gedragscode voor het college is voorgesteld. Het presidium wil benadrukken dat elk raadslid zelf de afweging maakt of gebruik wordt gemaakt van een uitnodiging.

Voorstelbaar is dat indien een raadslid wordt uitgenodigd voor een wijkschouw, een bezoek aan een gemeentelijke instelling of bij de opening van een nieuw gebouw met een wijkfunctie, over het algemeen zonder nadere afweging van deze uitnodiging gebruik kan worden gemaakt. Dat ligt wellicht anders als het gaat om een uitnodiging voor een (feestelijk/cultureel/commercieel) evenement in de stad. Dat is voor elk raadslid een individuele afweging: wel of niet gaan. De overweging om wel gebruik te maken van een uitnodiging, omdat het raadslid ook dan de volks-vertegenwoordigende rol vervult, is daarbij net zo valide als de overweging om het niet te doen omdat de verbinding met het raadslidmaatschap wordt gemist. Maar het is aan het raadslid om de afweging te maken. Het kan een raadslid niet verboden worden gebruik te maken van een dergelijke uitnodiging. Een raadslid zou daarbij, net als collegeleden, de afweging behoren te maken of een dergelijke uitnodiging als functioneel kan worden beschouwd. Een integer raadslid zou daarbij oog dienen te hebben voor de integriteitsrisico’s bijvoorbeeld bij het ingaan op zeer prijzige uitnodigingen waar niet een duidelijk functioneel element aan zit. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter.

In de gedragscode staat de mogelijkheid voor raadsleden om een individuele dienstreis te laten vergoeden door de gemeente. De SP vindt dat we in dit digitale tijdperk extreem terughoudend moeten zijn met dienstreizen. Het presidium heeft mij gelukkig verzekerd dat dit nagenoeg nooit voorkomt. Ik wil het presidium vragen om, mocht men toch gebruik gaan maken van die optie, vooraf de raad te informeren over het publieke belang dat met zo'n reisje wordt gediend. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. We hebben als raadsleden een voorbeeldfunctie als het gaat om integriteit en om ons eigen gedrag en onze eigen omgangsvormen. Daarom is mijn fractie heel blij dat we met elkaar tot deze nieuwe gedragscode zijn gekomen. Wij kunnen die dan ook van harte steunen. Ik wil nog wel graag even de aandacht vestigen op artikel 3, dat we respectvol met elkaar 57

omgaan, en op artikel 9, dat we gemeentelijke goederen alleen gebruiken ten gunste van ons raadslidmaatschap. Dat zijn twee dingen waarvan we van elkaar weten dat dit niet door alle fracties nog altijd even juist gedaan wordt. Dus daar kunnen we volgens mij een stapje in zetten. Deze gedragscode gaat over de fracties, maar wij maken ons ook zorgen over de transparantie als het gaat om partijen en campagnefinanciering. Daar hebben we samen met een aantal collega's een motie voor die de heer Bos van de Haagse Stadspartij zo meteen zal indienen. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik vind het wel een beetje gênant dat terwijl de stad in de fik staat, wij hier over een gedragscode gaan praten. Ik was redelijk gealarmeerd toen ik de gedragscode las. Daarom heb ik een motie die uitspreekt dat de vrijheid van meningsuiting niet stopt waar de gekwetstheid van een ander begint. Ik zie namelijk in de gedragscode staan dat de voorzitter eventueel mensen kan aanspreken op hun taalgebruik en dat als de raad het daarmee eens is, een raadslid eigenlijk de mond kan worden gesnoerd. En dat is niet de bedoeling. Ik wil er toch wel voor waken dat we onszelf in die zin eigenlijk gaan censureren in het slechtste geval.

Ik maak het wel eens mee dat wanneer ik mijn inhoudelijke inbreng doe, ik vervolgens word geïnterrumpeerd of iemand een punt van orde maakt over het feit dat ik bepaalde woorden gebruik die bijvoorbeeld de fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid niet zo fijn vindt. Maar het kan natuurlijk niet zo zijn dat straks de gekwetstheid van de fractievoorzitter van bijvoorbeeld de Partij van de Arbeid ertoe kan leiden dat mij de mond wordt gesnoerd. Als we deze gedragscode hebben, zou ik het wel heel goed vinden dat de vrijheid van meningsuiting nog eens extra wordt onderstreept, want uiteindelijk zijn we allemaal voor een vrij en open debat maar niet voor censuur. We zien nu eigenlijk een soort 'cancel culture', waarbij alles wat links niet behaagt wordt gecanceld. Daar moeten we voor waken. Het feit dat de heer Kapteijns net al begon over de omgangsvormen, is voor mensen die de vrijheid van meningsuiting hoog in hun vaandel hebben staan, reden tot zorg. De voorzitter. Door de heer Kruis wordt de volgende motie (I. PVV) ingediend:

Motie I.1 PVV Vrijheid van meningsuiting stopt niet bij gekwetstheid De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van Voorstel van het presidium inzake gedragscode raadsleden Den Haag 2021 (RIS308005). Spreekt uit, dat: • vrijheid van meningsuiting voor de één niet stopt waar de gekwetstheid van een ander begint. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Peter Bos (HSP). Voorzitter. De Haagse Stadspartij is positief over de nieuwe gedragscode voor raadsleden. Er is echter een belangrijk aspect dat niet met deze gedragscode geregeld kan worden en dat betreft de integriteit en onafhankelijkheid van de politieke partijen die wij vertegenwoordigen. De discussie hierover loopt al enige jaren hier in de raad en ook in de Tweede Kamer wordt al langer gesproken over nieuwe regels hierover. Wat mij betreft gaan we daar niet op wachten, temeer daar we volgend jaar alweer gemeenteraadsverkiezingen hebben. We weten allemaal dat de gemeentepolitiek er na alle turbulente ontwikkelingen van de afgelopen jaren niet best op staat. Het is niet alleen het college dat hiermee aan de slag moet, ook wij als raad en onze politieke partijen dienen stappen te zetten. Samen met GroenLinks, de SP, de PvdA en de ChristenUnie/SGP roepen wij op partijen hun campagnefinanciering openbaar te maken.

We hebben hiervoor een motie waarin onder andere wordt voorgesteld om alle donaties boven de € 500 ten behoeve van de partij te melden en te publiceren, inclusief bijdragen in natura. We hopen dat zo veel mogelijk partijen deze motie zullen steunen, zodat niet alleen de raad maar het hele speelveld van de lokale politiek kan laten zien dat integriteit, openheid, onafhankelijkheid en transparantie democratische kernwaarden zijn die breed worden 58

gedragen en onderschreven door deze raad. De motie spreekt uit dat niet alleen raadsleden, maar ook de afdelingen van de in de raad vertegenwoordigde politieke partijen transparant dienen te zijn over de inkomsten van hun partij en verzoekt de fractievoorzitters van de raad om in overleg met het partijbestuur van hun politieke partij en/of afdeling afspraken te maken over het jaarlijks publiceren van ontvangen subsidies, daarbij een Haagse norm te hanteren, te weten € 500, jaarlijks voor 1 juni aan de raad en in een verkiezingsjaar voor 1 maart, door tussenkomst van de voorzitter van de raad, schriftelijk verantwoording af te leggen, en de nakoming en effectiviteit van de afspraken jaarlijks te evalueren tijdens de raadsconferentie. Deze motie dien ik in samen met Arjen Kapteijns, Lesley Arp, Bülent Aydin en Pieter Grinwis. De voorzitter. Door de heer Bos, daartoe gesteund door de heer Kapteijns, mevrouw Arp en de heer Aydin, wordt de volgende motie (I.2 HSP) ingediend:

Motie I.2 HSP Transparante politieke partijen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021 ter bespreking van het Voorstel van het presidium inzake gedragscode raadsleden Den Haag 2021 (RIS 308005). Constaterende, dat: • de gedragscode een interne regeling is, in aanvulling op wettelijke regels rond transparantie van de lokale besluitvorming en de voorschriften voor elk individueel raadslid; • de gedragscode zich o.a. richt op openheid en integriteit; • de gedragscode zich richt op het gedrag van raadsleden en niet op de in de raad vertegenwoordigde politieke partijen. Overwegende, dat: • maximale openheid en integriteit niet alleen aan de orde zijn voor raadsleden, maar ook voor de politieke partijen; • de Raad van Europa herhaaldelijk heeft opgeroepen om meer maatregelen te treffen tegen corruptie binnen politieke partijen in Nederland; • de onafhankelijkheid van politieke partijen en voorkomen van belangenverstrengeling van groot belang zijn; • er verschillen zitten in de wettelijke regels over financiering, subsidiëring en transparantie van landelijke en lokale partijen, zo dienen alleen landelijke partijen giften boven de € 4.500,- te melden; • we in lijn met de aangekondigde "Wet op de politieke partijen" een aantal stappen kunnen zetten mbt transparante decentrale politieke partijen in onze stad.

Spreekt uit, dat: • niet alleen raadsleden, maar ook de (afdelingen van de) in de raad vertegenwoordigde politieke partijen transparant dienen te zijn over de inkomsten van hun (afdeling van hun) partij. Verzoekt de fractievoorzitters van de raad: • om in overleg met het partijbestuur van hun politieke partij en/of afdeling afspraken te maken over het jaarlijks publiceren van ontvangen subsidies, giften (zowel in geld, als in natura) en overige inkomsten die ten goede komen aan hun in Den Haag actieve lokale politieke partij, respectievelijk lokale afdeling van een landelijke partij; • daarbij een Haagse norm te hanteren, te weten € 500,-, als het gaat om het publiceren van giften (zowel in geld, als in natura); • jaarlijks voor 1 juni aan de raad (en in een verkiezingsjaar voor 1 maart), door tussenkomst van de voorzitter van de raad, schriftelijk verantwoording af te leggen over de partij- en campagnefinanciering over het voorafgaande jaar, onder overlegging van een verslag dat 59

•

inzicht geeft in de in dit dictum genoemde zaken; de nakoming en effectiviteit van de afspraken jaarlijks te evalueren tijdens de raadsconferentie.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Daniël Scheper (D66). Voorzitter. Ook D66 is blij met deze transparantie en deze afspraken die we met elkaar maken. Integriteit is een groot goed in onze raad. Er is heel veel discussie geweest over omgangsvormen. Ik ben het op dat punt ook eens met wat de heer Kapteijns daarover heeft gezegd. Ik denk dat we met elkaar moeten zorgen dat we het goede voorbeeld blijven geven, want daar heeft de stad uiteindelijk ook het meeste aan. Dus wat ons betreft is dit een goed verhaal. Ook dank aan de mensen die er hard aan gewerkt hebben, waaronder ook de wethouders, om dit stuk tot stand te brengen, want dit is geen sinecure geweest. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. De discussie over integriteit hebben we de afgelopen jaren intensief met elkaar gevoerd en het resultaat ligt voor ons in de vorm van deze gedragscode, althans het resultaat op papier. Positieve punten daaruit zijn duidelijke afwegingskaders met betrekking tot integer handelen, het aannemen van geschenken en uitnodigingen voor feesten en partijen. Aanvullend steun ik het voorstel van de Haagse Stadspartij voor meer financiële transparantie van politiek partijen. We zullen dus voor zowel de gedragscode als de motie stemmen. De voorzitter. Het woord is aan de voorzitter van het presidium. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter.

Voordat ik begin met de beantwoording wil ik een kort dankwoord uitspreken richting mevrouw Arp, mevrouw Sahla en de heer Bos die samen met mij in de werkgroep hebben gezeten die deze gedragscode tot stand heeft gebracht. Datzelfde geldt voor de griffier en de plaatsvervangend griffier die er ook ontzettend hard aan hebben gewerkt. Het resultaat van al die inspanningen is de nu voorliggende gedragscode. We hebben er al redelijk uitgebreid bij stilgestaan in de commissie, dus wil ik mij nu beperken tot de vragen en de ingediende voorstellen. Het amendement van de Partij voor de Dieren stelt voor om de term 'functioneel' toe te voegen aan artikel 7, in de zin dat het uitgangspunt voor het ingaan op uitnodigingen die vanwege het raadslidmaatschap zijn ontvangen, is dat de aanwezigheid functioneel kan worden beschouwd aan het raadslidmaatschap. Ik snap de oproep van de heer Barker. Ook als je kijkt naar de gedragscode voor het college zie je daar het woord 'functioneel' in staan. Alleen is het wel zo dat de functie van wethouder een andere is dan de functie van raadslid. Een wethouder gaat ergens naartoe namens de gemeente en uiteindelijk heeft deze ook verantwoording af te leggen aan de raad. Dat is anders voor een raadslid. In de gesprekken met de raad kwamen we er ook achter dat het best wel subjectief is.

Voor de een kan een evenement heel functioneel zijn terwijl dat voor een ander raadslid als niet functioneel kan worden beschouwd. Precies die subjectiviteit maakt het eigenlijk niet mogelijk om 'functioneel' in de gedragscode op te nemen omdat dat voor eenieder anders uitlegbaar kan zijn. Wat wel heel belangrijk is - deze gedragscode is een leidraad - is dat we hier steeds met elkaar het gesprek over hebben. Dat hebben we nu al een aantal keren gedaan, onder andere tijdens een conferentie, en het lijkt mij ontzettend goed dat we dat ook in de toekomst blijven doen. De raad heeft die ambitie ook uitgesproken. Dan kan ook dit steeds een plek krijgen, maar zoals het amendement nu is geformuleerd moet ik dat ontraden omdat 'functioneel' subjectief is en op die manier te lastig uit te leggen is om in de code op te nemen. Robert Barker (PvdD). Veel punten in de gedragscode zijn natuurlijk subjectief. De heer Van der Helm zei ook dat het een leidraad is voor het met elkaar in gesprek gaan. Juist het toevoegen van het element 'functioneel' kan aanleiding zijn om in gesprek te gaan. Dan kan je met elkaar kijken of het een goed raadslid wel betaamt dat die naar zoiets gaat en het dus niet neerkomt op fêteren. Dus waarom zouden we dit niet kunnen gebruiken, zoals het college wel doet, om met elkaar in gesprek te gaan?

60

Chris van der Helm (VVD). Die uitnodigingen krijg je als raadslid. Dat ten eerste. Ten tweede: we willen juist met die gedragscode ook regelen dat als raadsleden nu gebruikmaken van een uitnodiging voor een evenement, feest of wat dan ook, dit transparant wordt gemaakt in een register. Daarmee wordt in ieder geval zichtbaar waar raadsleden naartoe gaan en dan kan daarover ook het gesprek plaatsvinden. Als u zegt dat het de bedoeling is om in gesprek te gaan om het zichtbaar te maken, dan kan ik u zeggen dat dit er eigenlijk al in zit. Het woord 'functioneel' is echter zo subjectief, dat ik dat niet op een handige manier zie landen in de gedragscode. Robert Barker (PvdD). Als de heer Van der Helm aangeeft dat het heel duidelijk moet zijn wat er onder verstaan wordt, zou ik hem er op willen wijzen dat bijvoorbeeld omschrijvingen ten aanzien van raadsleden die het algemeen belang dienen en de manier waarop men elkaar aanspreekt in debatten, waarover de heer Kruis het zo-even had, ook heel subjectief zijn. Als de heer Van der Helm de gedachtelijn heeft dat het heel erg objectief te maken moet zijn, is mijn vraag aan hem of er niet heel veel dingen in de gedragscode staan die subjectief zijn. Chris van der Helm (VVD). Volgens mij niet. Volgens mij hebben we juist ons best gedaan om te zorgen voor een zo objectief mogelijke gedragscode.

Het doel van die gedragscode is vooral transparantie. Je kan als raadsleden of partijen namelijk verschillend denken over bepaalde zaken maar dan is het wel de kunst om zo transparant mogelijk te maken wat een raadslid wel of niet doet. Nou, dat doen we ook als het gaat om evenementen en excursies. De toelichting is ook nog wat aangepast naar aanleiding van de commissiebespreking. Moet je het bijvoorbeeld melden als je met een wijkberaad of een buurtvereniging op pad gaat? Daarover hebben we in de toelichting ook wat meer opgenomen. Maar, nogmaals, het woord 'functioneel' laten landen in de gedragscode, zou ik willen ontraden. Dan de motie van de Partij voor de Vrijheid met als titel 'Vrijheid van meningsuiting stopt niet bij gekwetstheid'. Dit komt ook voort uit de discussie in de commissie. Daarin heb ik uitgelegd dat het gaat om omgangsvormen en dat er absoluut geen sprake is van beknotting van de vrijheid van meningsuiting of dat partijen dingen niet zouden mogen zeggen. Zoals ook andere partijen hebben gezegd, zijn die omgangsvormen wel belangrijk en daarover zou je ook met elkaar in gesprek kunnen gaan. Het advies over deze motie is dan ook oordeel raad. Vervolgens kom ik op de motie van de HSP over transparante politieke partijen. Ik snap wat er in staat maar volgens mij is dat echt iets wat aan de raad is en niet zozeer aan het presidium.

Als u dit belangrijk vindt, staat het u volledig vrij om daarmee aan de slag te gaan. Ons advies ten aanzien van deze motie is dan ook oordeel raad. Tot zover, voorzitter. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. De stemmingen over het voorstel, de moties en het amendement vinden vanavond plaats.

Aan de orde is: J. Gewijzigd initiatiefvoorstel Waardeer Joods erfgoed, weer antisemitisme, voorstellen voor een herwaardering van het Joods erfgoed en een aanpak van de Jodenhaat in Den Haag (RIS304440). De voorzitter. Ik geef het woord aan de initiatiefnemer, de heer Grinwis, voor een korte toelichting. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Alleen al de vele insprekers tijdens de commissievergadering hebben ons laten zien hoe belangrijk dit initiatiefvoorstel is, hoe onevenredig de druk is op de kleine Joodse gemeenschap in onze stad en hoe zij te maken krijgen met haat. Afgezet tegen de geringe omvang van deze gemeenschap zijn er in Den Haag gewoon veel te veel meldingen van antisemitisme en juist in onze stad van vrede en recht moeten we deze minderheid beschermen. 61

Daarnaast maakt de Joodse gemeenschap al eeuwenlang deel uit van onze stad. De zwartste bladzijde in onze geschiedenis, de wegvoering en vernietiging van duizenden Joodse stadsgenoten, heeft een niet te helen wond geslagen. Tegelijk is er veel wat er herinnert aan hen en hun betekenis voor Den Haag. Met dit voorstel willen collega Oudshoorn en ik - en hopelijk heel de raad - dit koesteren en waarderen. In de commissievergadering hebben we een goed debat gevoerd. Naar aanleiding van de inspraak en een nadere reactie uit de stad en het debat hebben we twee besluiten toegevoegd, waarin we vragen om in te zetten op de verbetering en het behoud van Joods erfgoed, zoals de Joodse begraafplaats. We hopen dat de raad plenair net zo positief is als de commissie zich twee weken geleden toonde. De beraadslaging wordt geopend. Serpil Ateş (GroenLinks). Voorzitter. Dat wij vandaag de dag 75 jaar na de holocaust, waar wij als land en stad ook mee te maken hebben gehad, antisemitisme en Jodenhaat moeten bestrijden, is pijnlijk en verontrustend. Want we hebben in het nabije verleden gezien dat wegkijken bij discriminatie van Joodse burgers in Europa uiteindelijk heeft geleid tot het aanmoedigen van een fascistisch systeem waarbij waarmerken en het bouwen van kampen en spoorwegen naar deze doodsgraven zonder enige bevraging, integendeel, met medewerking werden gerealiseerd.

Als we toen niet hadden toegekeken, zou geen een nagel voor de rails naar Auschwitz geslagen zijn. Als we de stilte hadden doorbroken, waren onze buren, vrienden, de kinderen en ouderen niet gedeporteerd. En wie weet heeft deze stilte de slachtoffers het meest pijn gedaan. Die lering die we getrokken hebben uit deze pijnlijke zwarte bladzijde uit onze geschiedenis mag nooit vergeten worden, want het is een bewustzijn dat ons nu gevoelig maakt voor alle vormen van discriminatie. Wij zijn niet meer stil en staan zij aan zij naast onze Joodse burgers tegen haat en alle vormen van discriminatie. Daarom spreek ik ook graag mijn dank uit aan de indieners voor dit initiatiefvoorstel. GroenLinks is het met hen eens over de noodzaak van een sterke aanpak in de strijd tegen antisemitisme en Jodenhaat in onze stad en daarbuiten. Zoals de initiatiefnemers ook al aangeven, is dit probleem namelijk groter dan Den Haag. Ook in Amsterdam en bijvoorbeeld Parijs hebben enkele schrijnende incidenten laten zien dat antisemitisme leeft en schade veroorzaakt aan onze samenleving. We zien daarom uit naar de samenwerking van de nationaal coördinator met de door de initiatiefnemers voorgestelde Haagse coördinator antisemitisme. Ook hoop ik dat de eerder aangenomen antidiscriminatienota ook voor de Joodse bevolking bij kan dragen aan een fijnere en veiligere stad.

We zullen nooit meer wegkijken! Sebastian Kruis (PVV). Over niet meer wegkijken gesproken. Een nieuw verkozen GroenLinksKamerlid stond hier in Den Haag op het Spui op een demonstratie waar hakenkruisvlaggen naast de Israëlische vlag werden gezet. Hoe kijkt mevrouw Ateş daartegenaan in het kader van het tegengaan van antisemitisme en de rol van haar eigen partij daarin? Serpil Ateş (GroenLinks). Allereerst: dit gaat niet over mijn persoon. Verder veroordeel ik iedere vorm van discriminatie, dus ook dat veroordeel ik. Volgens mij heeft de persoon in kwestie daar zelf ook een veroordeling over uitgesproken. Verder is dat niet iets wat mij aangaat. Ik veroordeel het in ieder geval zelf wel. De voorzitter. Meneer Kruis, u heeft nu uw eerste termijn. Gaat uw gang. Sebastian Kruis (PVV). Ik wilde eigenlijk nog een vraag stellen aan mevrouw Ateş … De voorzitter. Nu uw eerste termijn is beter, denk ik. Gaat uw gang. Sebastian Kruis (PVV). Ik ga dan gewoon met mijn eigen verhaal verder, voorzitter. Mijn verhaal komt er eigenlijk op neer dat partijen als GroenLinks natuurlijk wel in belangrijke mate verantwoordelijk zijn voor het toenemende antisemitisme. We rekenen dat bijvoorbeeld ook D66 aan maar ook de Partij van de Arbeid, want meer massa-immigratie leidt helaas tot meer antisemitisme.

We zien steeds meer incidenten en uit tal van onderzoeken is gebleken dat heel veel mensen met een islamitische achtergrond toch veel vaker antisemitisch zijn dan mensen zonder een islamitische 62

achtergrond. Dat is ook logisch want de islam is antisemitisch tot op het bot. Meer antisemitisme in de Koran dan in Mein Kampf. Dat zie je dus terug in de straten en in het aantal incidenten. Fatima Faïd (HSP). Ik wil de heer Kruis vragen of het klopt dat er nu iemand in de Tweede Kamer is gekozen die zelf aangeeft dat antisemitisme in zijn eigen omgeving geen probleem is, sterker nog, dat hij eigenlijk niemand kent die niet antisemitisch is. Dan heb ik het over meneer Baudet van Forum voor Democratie. Denkt u dat meneer Baudet een islamiet is of zo? De voorzitter. En daarna gaan we verder met de gemeenteraad. Al die vergelijkingen met de Tweede Kamer, dat was vorige week, dan had u Kamerlid moeten worden. Maar meneer Kruis mag deze vraag nu beantwoorden. Sebastian Kruis (PVV). Ik ga niet eens op die vraag reageren, want wat heb ik daarmee te maken? Uiteindelijk is het overigens niet zo dat antisemitisme louter bij migrantengroepen voorkomt, maar we zien wel meer antisemitisme in dat soort groepen dan in andere groepen. En ik kijk gewoon naar de groepen an sich. Dan zien we dat in heel West-Europa antisemitisme binnen migrantengroepen een enorm probleem is. Daarmee zeg ik niet dat er geen andere vormen van antisemitisme zijn. Die moeten ook bestreden worden, alleen, van wat we nu massaal hebben geïmporteerd, plukken nu onze Joodse medeburgers dagelijks de zure vruchten.

Daarom staat de marechaussee bij Joodse scholen en synagogen. Daarom durven mensen niet meer met een keppeltje op te lopen. Dat komt niet doordat mensen in de Tweede Kamer worden verkozen, dat komt omdat ze zich op straat niet meer veilig voelen. Dat is het probleem en dat is iets wat ik ook tijdens de commissievergadering heb aangehaald, namelijk dat we onze ogen daarvoor niet moeten sluiten. Fatima Faïd (HSP). Ik vind dit echt een beetje makkelijk, want meneer Kruis moet de vraag beantwoorden. Hij heeft een heel randomverhaal over mensen van kleur. Maar misschien kan hij dan met cijfers komen en moet hij bovendien maar eens uitleggen hoe het kan dat iemand die 'bruinhemderig' is, is verkozen in de Tweede Kamer en voor wie antisemitisme toch echt zijn dingetje is. Ik vind het prima dat meneer Kruis wijst naar andere groepen - dat is ook zorgelijk - maar ik wil graag dat meneer Kruis eerst even beantwoordt hoe het kan dat er een bruinhemd in de Tweede Kamer zit. De voorzitter. De laatste keer over Kamerleden. Sebastian Kruis (PVV). Om te beginnen: meneer Kruis moet helemaal niets. Ik ga dus verder met mijn verhaal. Mevrouw Faïd vraagt om cijfers. Het is onderzocht in Amsterdam maar bijvoorbeeld ook de Universiteit van Antwerpen heeft onderzocht dat van de islamitische jongeren circa 40 à 50% zichzelf antisemiet noemt. Dat zijn dus de cijfers waar u om vroeg.

Dat is dus ook wat we terugzien in onze straten. Daar kijkt u van weg. Ik snap ook niet waarom u dat doet want we kunnen nu ook naast elkaar gaan staan, keurig op 1,5 meter afstand, en zeggen: wij veroordelen elke vorm van antisemitisme en we bestrijden dat op de plekken waar het het meeste voorkomt. En dat is soms in de wijken waar veel migrantengroepen wonen, maar als het in de media of van wie dan ook komt, moeten we daar gewoon afstand van nemen. Dat doe ik in ieder geval altijd netjes en dat heb ik u nog niet zo vaak zien doen. Ik hoef u natuurlijk ook niets te vertellen over antisemitisme binnen uw antifa-kring. Serpil Ateş (GroenLinks). De heer Kruis heeft het erover dat moslims haat hebben tegenover Joden, maar kent hij de geschiedenis van het antisemitisme wel? Want wie heeft antisemitisme, de vervolging van Joden in het leven geroepen? Dat waren volgens mij niet de moslims. Kan hij daar een antwoord op geven. De voorzitter. Ja, dan kan hij, hoop ik, en dan gaat meneer Kruis door met zijn betoog. Meneer Kruis, kort graag. Sebastian Kruis (PVV). Ik ben geen historicus maar ik snap deze vraag ook eigenlijk niet. Als we bijvoorbeeld kijken naar de islam en de daden van profeet Mohammed … Ik hoef u niet te vertellen 63