RIS308706 Notulen van de raad van 25 maart 2021 dagvergadering

Motie G.2 HvDH/GdM Onderzoek waarde Onderwijs- en cultuurcomplex De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 25 maart ter bespreking van de Halfjaarrapportage nieuwbouw AMARE Q2 en Q3 2020 (RIS 307516). Constaterende dat, • het onderwijs- en cultuurcomplex zijn oplevering nadert; • uit onderzoek van de Haagse Rekenkamer blijkt dat de totale kosten voor ontwikkeling en realisatie € 223,3 mln. is (RIS 306611); • Amare zichzelf ook aanprijst als een congres- en evenementenlocatie van (inter)nationale allure en het onderwijs- en cultuurcomplex naast ruimte voor onderwijs en theaterzalen, ook beschikt over commerciële ruimte zoals foyers, vergaderzalen en restaurants. Overwegende dat, • de prijsontwikkeling van (commercieel) vastgoed tijdens de bouwperiode enorm is gestegen. Van mening dat; • de waarde van het onderwijs- en cultuurcomplex niet bekend is.

17

Verzoekt het college, • een onderzoek te doen naar de huidige economische vastgoedwaarde van het onderwijs- en cultuurcomplex en de raad hierover (vertrouwelijk) te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.3 HvDH/GdM Onderzoek verkoop Onderwijs- en cultuurcomplex De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 25 maart ter bespreking van de Halfjaarrapportage nieuwbouw AMARE Q2 en Q3 2020 (RIS 307516). Constaterende dat, • het onderwijs- en cultuurcomplex zijn oplevering nadert; • uit onderzoek van de Haagse Rekenkamer blijkt dat de totale kosten voor ontwikkeling en realisatie € 223,3 mln. is (RIS306611). Overwegende dat, • Amare zichzelf ook aanprijst als een congres- en evenementenlocatie van (inter)nationale allure en het onderwijs- en cultuurcomplex naast ruimte voor onderwijs en theaterzalen, ook beschikt over commerciële ruimte zoals foyers, vergaderzalen en restaurants; • het stadsbestuur De Titaan aan de Saturnusstraat 95 wil verkopen. In een brief aan de gemeenteraad schrijft het stadsbestuur hierover, ‘Het in eigendom hebben van dit type vastgoed is voor de gemeente geen doel op zich’ (RIS 307952). Van mening dat; • het in eigendom hebben van het onderwijs- en cultuurcomplex vergelijkbaar is en ook verkocht kan worden (aan een institutionele belegger). Verzoekt het college, • een onderzoek te doen naar de verkoop van het onderwijs- en cultuurcomplex en de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robert Barker (PvdD). Voorzitter.

Dank aan de insprekers en ook aan de Rekenkamer voor het rapport. Vandaag bespreken we natuurlijk het vernietigende Rekenkamerrapport. De raad is door opeenvolgende colleges onjuist en onvolledig geïnformeerd, zegt de Rekenkamer. De hoofdconclusie is dat de gemeenteraad onvoldoende in staat is geweest om zich een helder beeld te kunnen vormen van de financiële gevolgen van het raadsbesluit. Het is al erg genoeg om dat te lezen en dat komt bovenop de eerdere integriteitsschendingen en de uitloop in tijd en geld. Ook vorige week werden we hier weer mee geconfronteerd, en niet op een positieve manier. Het college lijkt geen grip te hebben op wanneer Amare wordt opgeleverd. Dat zit natuurlijk ook in de afspraken uit het verleden. Zo gaat deze discussie al tijden. We hebben ook altijd een soort déjà-vugevoel als we dit soort debatten hebben. Wat zet het college nu tegenover dit vernietigende Rekenkamerrapport? Wat de Partij voor de Dieren betreft is dat een vrij laconieke reactie. De Partij voor de Dieren vraagt zich af of het college de problemen serieus erkent en inzet op verbetering, want dit is niet het enige project waar dit speelt. Denk bijvoorbeeld ook aan het KJ-plein of de projecten rond de Scheveningse haven. De Partij voor de Dieren vraagt zich dus af of de wethouder bereid is om de gemaakte fouten echt te erkennen en van deze fouten te leren.

We missen dus echt het perspectief van het college om deze blunders in de toekomst te voorkomen, want hoe stappen we nou af van dit soort deals en hoe zorgen we ervoor dat de raad op het moment van besluitvorming goed is geïnformeerd? 18

Het ergste is eigenlijk dat we het uitlopen in geld en tijd hadden kunnen voorzien. De raad heeft hier ook een duidelijke rol in gespeeld, juist door die tijdsdruk, maar ook door zo snel akkoord te gaan met een heel complex project. Ook de heer Dubbelaar noemde die complexiteit al. Die was eigenlijk niet goed te overzien op basis van de informatie die er was, maar het project was sowieso al heel complex vormgegeven. Eigenlijk wisten we in 2014 en 2018 niet echt waar we mee instemden en toch deed de meerderheid van de raad dat. Als we als stad willen leren van al deze fouten en daadwerkelijk het contractmanagement en de informatievoorziening richting de raad willen verbeteren, moeten we als raad de regie wat meer naar ons toe trekken. Wat ons betreft moeten echt transparantie, erkenning en verbetering plaatsvinden. Daar biedt de raadsenquête middelen voor. Vandaar de volgende motie, die ik mede indien namens Groep de Mos, de SP, NIDA, PVV, de Islam Democraten, de HSP en de ChristenUnie/SGP, met als dictum: besluit een voorbereidingscommissie in te stellen ten behoeve van een vooronderzoek, conform de Verordening op de raadsonderzoekscommissie, naar projectmanagement, het contractmanagement en bestuurlijke besluitvorming rondom in elk geval de aanbesteding en bouw van het OCC, de exploitatie van Amare en de ontwikkeling van het Spuikwartier.

Dit vooronderzoek kan ons helpen stappen te zetten richting verbetering, want we moeten met z'n allen concluderen dat we dit op deze manier nooit meer zouden willen. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Dubbelaar, mevrouw Arp, de heer Mahmood, de heer Kruis, de heer Çetinkaya, de heer Bos en de heer Grinwis, wordt de volgende motie (F.1 PvdD) voorgesteld:

Motie F.1 PvdD Raadsenquête Amare De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van het voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het Rekenkameronderzoek Onderwijs en Cultuurcomplex. Constaterende, dat: • in november 2017 de PVV, CU/SGP, GroenLinks, Partij voor de Dieren en Groep de Mos per motie om een raadsenquête hebben verzocht; • in juni 2020 de Partij voor de Dieren, NIDA, SP, Islam Democraten, PVV, Partij van de Eenheid, ChristenUnie/SGP en Hart voor Den Haag/Groep de Mos per motie om een raadsenquête hebben verzocht; • de Rekenkamer constateert dat het college onvoldoende transparant is geweest en de gemeenteraad op onderdelen onjuist heeft geïnformeerd; • de kosten van de bouw tientallen miljoenen hoger zijn dan waartoe in 2014 werd besloten; • de structurele lasten met 4,45 miljoen zijn toegenomen; • daarnaast er ook minimaal 2 jaar vertraging op is getreden, de sociale woningbouw is geschrapt en integriteitsproblemen zijn opgetreden.

Overwegende, dat: • meermaals is afgeweken van de door de Raad in 2014 vastgelegde kaders; • het voor de raad, door alle wijzigingen en veranderingen in dit dossier zeer moeilijk is om haar controlerende taak uit te oefenen; • ook uit het Rekenkamerrapport blijkt hoe ingewikkeld het dossier is en dit onderzoek maar ziet op een deel van de problemen; • dit rapport de basis kan vormen voor verder onderzoek, maar dit rapport geen aanbevelingen doet voor beter contractmanagement; • het van belang is om te leren van traject voor toekomstige projecten, bijvoorbeeld in de aansturing van grote bouwprojecten (bijv, rond checks & balances, het organiseren van tegenspraak en de aanbestedingsregels);

19

•

ook bij andere projecten, zoals het Koningin Julianaplein, Legoland/Vitalizee, het busstation bij het Centraal Station en het Noordelijk Havenhoofd contractuele problemen namelijk zijn ontstaan.

Voorts overwegende, dat: • alvorens te besluiten tot het instellen van een raadsonderzoek, de raad een voorbereidingscommissie instelt en deze tot taak heeft vooronderzoek te doen, op basis waarvan de raad kan besluiten tot het houden van een onderzoek. Besluit: • een voorbereidingscommissie in te stellen ten behoeve van een vooronderzoek, conform de Verordening op de raadsonderzoekscommissie, naar projectmanagement, het contractmanagement en bestuurlijke besluitvorming rondom in elk geval de aanbesteding en bouw van het OCC, de exploitatie van Amare en de ontwikkeling van het Spuikwartier. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Amare houdt de gemoederen echt al meer een decennium bezig. Na het aanhoren van heel veel negativiteit en zurigheid in de afgelopen periode zou je bijna vergeten dat dit gebouw een thuis gaat worden voor heel veel bijzondere getalenteerde mensen en heel veel genietend publiek uit Den Haag en de wijde omtrek. Of we dit gebouw nou mooi of lelijk vinden en hoe het ook tot stand gekomen is, in deze tijd, zeker in deze tijd, mis ik de kunst. Ik kan echt niet wachten totdat ik in Amare naar een goedgevuld podium in een goedgevulde zaal met veel publiek naar mooie dingen kan kijken en luisteren. Dat wilde ik toch even gezegd hebben.

Maar er is natuurlijk wel iets aan de hand. Er ligt een rapport van de Rekenkamer dat niet mals is. Het college heeft naar aanleiding van de commissiedebatten een bericht van ongeveer negen kantjes - dat is ook flink wat - naar de raad gestuurd met alle verbetermaatregelen die al in gang zijn gezet of die op korte termijn nog gaan komen. Met betrekking tot het nieuwe Onderwijs- en Cultuurcentrum, ons Amare, is 'complex' bijna een understatement: een enorme politieke ambitie waarvan de keren dat deze is bijgesteld, niet meer op één hand te tellen zijn; een vorm van contractmanagement waarbij ook de toekomstige gebruikers nog het recht hadden om plannen aan te passen of kwaliteitsverbeteringen door te voeren, zoals een van de insprekers zei; een project dat financieel-administratief overlapte met andere of afgeleide projecten, zoals het Spuikwartier; de grex; tijdelijke huisvesting van het theater en een ambtelijk apparaat dat niet of niet meer was toegerust om dit soort grote complexe projecten te trekken, met als gevolg dat ingehuurde projectleiding, gesanctioneerd door opeenvolgende wethouders, zich door het project heen hebben geworsteld als onderliggende partij van de bouwer. De raad was hierbij niet in staat om achter de gordijnen van dit project te kijken. De conclusies en de aanbevelingen van de Rekenkamer zijn heftig.

In de commissie heb ik ook mijn teleurstelling uitgesproken over delen van de reactie van het college daarop. Zeker, er zijn verbetermaatregelen aangekondigd, maar een leercurve begint met het erkennen van het feit dat dingen mis zijn gegaan en met daarvoor ook verantwoordelijkheid nemen. Mijn fractie heeft veel waardering voor de eerdergenoemde brief van vorige week. Het is ook heel goed om dit overzicht te hebben. We hebben dan ook vertrouwen in dit college en in deze wethouder en in het feit dat die verbeteringen daadwerkelijk gaan leiden tot resultaten. In het plan dat het college nog gaat opleveren - want we zijn er nog helemaal niet - zou mijn fractie graag terug willen zien dat op onderdelen en ook integraal wordt gemonitord: hoe gaan alle verbeterplannen in hun geheel een verbetering opleveren voor Den Haag? We zien ook een belangrijke rol weggelegd voor de raad om mee te denken over de parameters waarop wordt getoetst en gemonitord. Over de vraag of er wel of geen raadsonderzoek nodig is, hebben we in eerdere debatten en ook zojuist weer het een en ander gewisseld. GroenLinks is nog niet overtuigd van het nut van een raadsonderzoek. Wat zou de meerwaarde daarvan zijn, vragen we ons af. Voor ons is niet duidelijk of de eventuele resultaten opwegen tegen de gigantische kosten en impact van het onderzoek. 20

Robert Barker (PvdD). Ik hoorde mevrouw Vavier zeggen dat het college het probleem eigenlijk niet erkent. Dat is ook een van de punten in de reactie van het college. De Rekenkamer zegt in haar reactie dat ze dit een gemiste kans vindt, omdat met erkenning van het probleem ook een oplossing in zicht komt. Hoe kijkt mevrouw Vavier ertegen aan dat het college niet erkent dat er dingen mis zijn gegaan, bijvoorbeeld rond de informatievoorziening, en hoe zouden we daarvan kunnen leren als die erkenning er niet komt? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank aan de heer Barker voor deze vraag. Ik heb een voorzichtig beginnetje van die erkenning gezien in de brief die het college aan de raad heeft gestuurd. Daarin wordt gezegd dat ook een aantal incidenten en gebeurtenissen aanleiding hebben gegeven tot het opstellen van verbeteringen. Ik zou het college ook heel graag willen vragen om daar nog wat meer op in te gaan in de reactie op dit debat in deze eerste termijn. Op basis van het hele debat, de reactie van het college en eventueel de tweede termijn van het debat zullen wij besluiten of wij de motie gaan steunen of niet. Robert Barker (PvdD). Ik hoorde mevrouw Vavier 'een heel voorzichtige erkenning' zeggen. Mevrouw Vavier heeft altijd een heel positieve bril op.

Ik vraag me af of GroenLinks niet vindt dat er echt een heel stuk meer erkenning moet komen en dat het college gewoon zijn reactie moet intrekken en op een andere manier moet reageren op het stuk. Als er zulke harde conclusies zijn getrokken, is het toch niet de goede manier van omgaan met het Rekenkameronderzoek om dan eigenlijk te zeggen: die conclusies delen we niet? Is mevrouw Vavier dat met mij eens? Mariëlle Vavier (GroenLinks). Nee, ik ben het op dit punt niet met de heer Barker eens, zeker niet met de suggestie dat het college die hele reactie zou moeten intrekken. Dat gaat ons allemaal weer veel te veel tijd kosten. Ik zou straks van de wethouder echt in scherpere bewoordingen wat meer willen horen over die erkenning. Ik zie met name uit naar het plan van aanpak dat het college nog naar de raad gaat sturen en waarin wij als raad ook een hele scherpe inbreng zouden moeten hebben. Mind you, we hebben daar ook onze eigen verantwoordelijkheid in als raad, als kaderstellend orgaan. Kijkend naar alle verbetermaatregelen die we nu op een rijtje hebben en naar het nog komende plan van aanpak van het college, denk ik dat er voldoende aanleiding is om het college de gelegenheid te geven om echt scherp te zijn en verantwoordelijkheid te nemen voor daadwerkelijke verbetering. Het raadsvoorstel hebben we vrij uitgebreid besproken in de commissievergaderingen.

Het college heeft daar ook een toelichting op gegeven. De ChristenUnie gaat straks een amendement indienen op besluit V of IV, het besluit dat gaat over de financieringssystematiek. GroenLinks ondersteunt dat amendement van harte en tekent ook mee. In de commissie spraken we ook over de huur van het KC en de exploitatie van het geheel. De wethouder heeft daarover een flink aantal toezeggingen gedaan, onder andere om met onder andere het KC en het verantwoordelijke ministerie in gesprek te gaan over de uitgangspunten van de huur en zeker ook om verder te kijken naar de exploitatie. Ik denk dat in die toezeggingen ook de wens van Groep de Mos zit om de consequenties van corona mee te nemen. Een eenzijdige wijziging van het contract op dit moment vindt ook GroenLinks niet gewenst, maar wij willen wel heel graag door met de aanbevelingen van de Rekenkamer.

Vandaar het volgende amendement, dat ik mede indien namens de collega's Aydin en De Graaf, met als dictum: besluit om het dictum onder punt III in zijn geheel te vervangen door: 'Het college op te dragen in gesprek te gaan met het KC over de uitgangspunten met betrekking tot de huur voor het KC-deel' en het dictum onder punt IVa, IVb en IVc te schrappen en in zijn geheel te vervangen door: 'Het college op te dragen om na twee volledige exploitatiejaren na de ingebruikname van Amare samen met de instellingen (DMC, RO, NDT en KC) de kosten voor diensten en leveringen inzichtelijk te maken per gebruiker'. Tot slot. In de halfjaarrapportage Q2 en Q3 van vorig jaar is aangegeven dat er een participatietraject zou starten voor de inrichting van het Spuiplein. Er is ook al een voorontwerp voor de inrichting van de openbare ruimte rondom het stadhuis. Er is inderdaad ook een klankbordgroep ingesteld. Die is al een poosje bezig, maar zonder een grote groep zeer geliefde gebruikers, de skaters, die iedere dag te vinden zijn op het Spuiplein. Dat vindt mijn fractie een grote omissie, net als overigens een heleboel geïnterviewden in een filmpje van Platform STAD. Vandaar de motie Vergeet 21

de skaters niet, die ik indien samen met de collega's Schepers, Arp, Barker, Tseggai, Mahmood en De Graaf, met als dictum: verzoekt het college een vertegenwoordiging van de skaters te betrekken bij de ontwikkeling van de deelgebieden rondom het stadhuis en het Spuiplein en samen met hen na te denken over een geschikte plek om te kunnen blijven skaten in de buurt van het stadhuis. Over het Spuiplein nog een allerlaatste punt. In de filmpjes van Platform STAD is ook genoemd dat bezoekers en bewoners in de klankbordgroep graag een waterpartij op het Spuiplein zien. Daar kunnen we het natuurlijk alleen maar mee eens zijn, maar ik zie verder niet meer terug wat we dan gaan doen met het cadeau dat we van de Marokkaanse gemeenschap hebben gekregen, namelijk een fontein. Ik zou de wethouder dus graag willen vragen om dat nog mee te nemen in het voorontwerp. De voorzitter. Door mevrouw Vavier wordt het volgende amendement (F.A GL) voorgesteld:

Amendement F.A GL Inzicht en uitgangspunten huur Amare De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van het Voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het rekenkameronderzoek Onderwijs- en Cultuurcomplex (RIS306611). Besluit om: • het dictum onder punt III in zijn geheel te vervangen door: III. Het college op te dragen in gesprek te gaan met het KC over de uitgangspunten met betrekking tot de huur voor het KC-deel. •

het dictum onder punt IVa, IVb en IVc te schrappen en in zijn geheel te vervangen door:

IV. Het college op te dragen om na twee volledige exploitatiejaren na de ingebruikname van Amare, samen met de instellingen (DMC, RO, NDT en KC), de kosten voor diensten en leveringen inzichtelijk te maken per gebruiker. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Vavier, daartoe gesteund door de heer Schepers en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (G.4 GL) ingediend:

Motie G.4 GL Vergeet de skaters niet! De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2012, ter bespreking van Halfjaarrapportage nieuwbouw Amare Q2 en Q3 2020 (RIS307516). Overwegende, dat: • we de stad samen maken; • en iedereen moet kunnen meedoen. Constaterende, dat: • het Spuiplein en de openbare ruimte rondom het stadhuis nu alle dagen van de week wordt verlevendigd door bezoekers, bewoners, bedrijven en ook beoefenaars van urban sports zoals skaters; • voor de deelgebieden Stadhuis, Wijnhaven en Turfmarkt reeds een Voorontwerp Openbare Ruimte is opgesteld (RIS307516) maar dat in dit voorstel niet wordt ingegaan op het gelopen participatie proces; 22

• •

en dat in dit Voorontwerp geen rekening is gehouden met de urban sports; voor het deelgebied Spuiplein een participatietraject is gestart met een Klankbordgroep waarin gemeenten, ontwikkelaar, bewoners en bedrijven samen werken aan een voorontwerp, maar dat in deze klankbordgroep geen skaters zijn uitgenodigd of worden vertegenwoordigd; • in het filmpje ‘Spuien over het Spuiplein’ door Platform Stad (https://youtu.be/pQAopzcGbyI) waar aan bezoekers wordt gevraagd wat zij belangrijk vinden, veelvuldig “ruimte voor de skateboarders” wordt genoemd.

Van oordeel, dat: • we de skaters niet moeten vergeten. Verzoekt het college: • (een vertegenwoordiging van) de skaters te betrekken bij de ontwikkeling van de deelgebieden rondom het stadhuis en het Spuiplein; • samen met hen na te denken over een geschikte plek om te kunnen blijven skaten in de buurt van het stadhuis. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Het standpunt van de SP over Cultuurpaleis Amare, zowel het oorspronkelijke plan uit 2014 als de extra miljoenenimpuls uit 2018, is volgens mij wel bekend, maar eigenlijk doet de vraag wie voor en wie tegen was vandaag helemaal niet ter zake. Vandaag gaat het niet over de vraag of wij Amare een megalomaan prestigeproject vinden of juist een aanwinst voor de stad. Vandaag gaat het over de vraag of de raad en dus indirect de stad volledig en tijdig zijn geïnformeerd over dit slepende project met vele wendingen en tegenvallers. Dat deze saga nog niet voorbij is, hebben we vorige week gemerkt. Ondanks de 'geen gezeik'-garantie in de vorm van een ruim € 30 mln. kostende packagedeal uit 2018 zijn er nog steeds geschillen tussen de gemeente en de bouwer. Als peperdure en controversiële bouwprojecten stroef lopen, is het cruciaal dat de raad zijn controlerende taak goed kan uitvoeren.

Het voorliggende Rekenkamerrapport is niet alleen uitermate kritisch, maar eindigt ook met een aantal goede aanbevelingen. De SP bedankt de Rekenkamer nogmaals voor deze monsterklus en zal het bijbehorende voorstel steunen, maar dit betekent voor de SP niet dat de kous daarmee af is, want het voorliggende rapport bevat niet alleen een hoop conclusies maar roept ook een hoop vragen op. Bijvoorbeeld: hoe is het mogelijk dat € 15 mln. aan sponsorinkomsten onderdeel uitmaakt van het investeringskrediet, terwijl dit slechts een inspanningsverplichting was? En waarom kregen de cultuurinstellingen zoveel ruimte om mee te praten over het gebouw, terwijl dit strijdig was met de gekozen contractvorm? In hoeverre waren de verantwoordelijke bestuurders zich bewust van deze en andere valkuilen? Was er interne tegenspraak of was het Amareproject een rijdende trein die vooral ongehinderd moest doordenderen? Dit zijn wat de SP betreft vragen die zeker aan bod moeten komen in de ook door ons gewenste raadsenquête, evenals de keuze voor de contractvorm en het aanbestedingsproces. Daarnaast moeten we wat de SP betreft zo veel mogelijk geheime stukken uit het Amaredossier openbaar maken, want ook dat is transparantie. De wethouder heeft aangegeven ons hierover nog in dit kwartaal te zullen informeren. Wordt vervolgd dus. Tot slot.

Uit het Rekenkamerrapport blijkt klip-en-klaar dat openheid rond grote projecten helaas niet vanzelfsprekend is in ons stadhuis. Die cultuur moet nodig op de schop, maar de vraag resteert in hoeverre zaken willens en wetens onder de pet zijn gehouden. Dan heb ik het niet over triviale zaken, maar over miljoenenoverschrijdingen. Het spreekt voor zich dat de integriteit van ons stadsbestuur boven iedere twijfel verheven moet zijn, maar toch is er bij mijn fractie twijfel over één specifiek hoofdstuk in de Amaresaga, namelijk de presentatie van het coalitieakkoord in 2018. Want hoe is het toch mogelijk dat in dat akkoord stond dat het Cultuurpaleis volgens de oude afspraak zou worden afgemaakt, terwijl we in het Rekenkamerrapport lezen dat op dat moment al expliciet sprake was van een packagedeal, die bovendien al drie maanden in de maak was? Daar komt nog bovenop dat 23

een van de medeonderhandelaars recent een boekje heeft opengedaan waarin wordt beweerd dat tijdens de onderhandelingen al een deal was bereikt over € 20 mln. Het is niet mijn stijl om te pas en te onpas te roepen dat mensen liegen of dat zaakjes stinken, maar als er gegronde redenen zijn voor twijfel, moet er verantwoording worden afgelegd. Daarom een motie, waarvan het dictum luidt: roept het college op alle notities ter voorbereiding en verslagen van de onderhandelingen over het coalitieakkoord 2018-2022 met betrekking tot OCC/Amare te openbaren, evenals alle relevante stukken van het tijdens de onderhandelingen nog zittende college. Deze motie dien ik samen met de heer Barker van de Partij voor de Dieren, de heer Grinwis van de ChristenUnie/SGP, de heer Bos van de Haagse Stadspartij en de heer Mahmood van NIDA in. Hoeveel waarde hecht de raad echt aan openheid en integriteit? Vanavond zullen we dat merken. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik vraag me af of de SP een boek met een rancuneus verhaal een gegronde reden vindt om te suggereren of te denken dat onwaarheden worden verteld. Ik begrijp het niet. Lesley Arp (SP). Volgens mij refereerde ik in mijn tekst ook heel duidelijk aan de inhoud van het Rekenkamerrapport, waarin staat dat al tijdens de presentatie van het coalitieakkoord expliciet sprake was van een packagedeal die al drie maanden in de maak was.

Ik ben benieuwd hoe mevrouw Vavier die constatering van de Rekenkamer duidt en of zij misschien van mening is dat wij dit als raad niet serieus zouden moeten nemen, want ik neem dit bloedserieus. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik heb verder geen interruptie meer, maar ik wil hier wel op reageren. Hoe de Rekenkamer daarnaar kijkt, is weer iets anders, want het besluit van de raad is pas genomen nadat het nieuwe college is geïnstalleerd. Of je dat dan 'een deal' moet noemen of dat je dat moet zien als een mogelijke oplossing voor de ontstane problemen, zijn wat mij betreft twee verschillende dingen. De voorzitter. Mevrouw Arp mag reageren. Anders zet ze haar betoog voort. Lesley Arp (SP). Ik was aan het einde van mijn betoog gekomen, maar ik wil hier heel graag op reageren. Ik denk juist dat we, als we deze motie aannemen, kunnen duiden of er sprake was van een deal en of daar kosten aan verbonden waren. Ik denk dat dat opgehelderd moet worden. Ik hoop dus op steun van mevrouw Vavier daarvoor. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Barker, de heer Grinwis, de heer Bos en de heer Mahmood, wordt de volgende motie (F.2 SP) ingediend:

Motie F.2 SP Maak stukken coalitieonderhandelingen openbaar De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van het Voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het Rekenkameronderzoek Onderwijs en Cultuurcomplex. Constaterende, dat: • het college de gemeenteraad op 3 juli 2018 heeft geïnformeerd over de zogenaamde ‘packagedeal’, waarmee 31 miljoen extra naar OCC/ Amare is gegaan; •

de Rekenkamer stelt dat vanaf begin februari 2018 werd gewerkt aan de voorbereiding van afspraken met de aannemer over een pakket van ontwerpaanpassingen en vanaf mei expliciet sprake was van een ‘packagedeal’;

•

in het coalitieakkoord 2018-2022, dat op 29 mei 2018 is gepresenteerd, stond dat het gebouw ‘conform vastgestelde uitgangspunten en randvoorwaarden’ zou worden afgerond; 24

•

de notities die ten behoeve van de coalitieonderhandelingen in 2018 zijn opgesteld onderdeel uitmaken van de lijst van documenten die de Rekenkamer niet heeft ontvangen.

Overwegende, dat: • het er sterk op lijkt dat ten tijde van de coalitieonderhandelingen al bekend was dat OCC / Amare aanzienlijk meer zou gaan kosten dan in 2014 is afgesproken, maar hier niet over is gecommuniceerd in het coalitieakkoord; •

de onderhandelingen echter niet door de Rekenkamer zijn geanalyseerd, omdat de benodigde documenten ontbraken.

Van mening, dat: • het bewust achterhouden van miljoenen aan meerkosten voor het project OCC / Amare bij de presentatie van het coalitieakkoord 2018-2022 als politieke doodzonde kan worden beschouwd; •

de integriteit van ons stadsbestuur boven alle twijfel verheven moet zijn.

Roept het college op: • alle notities ter voorbereiding en verslagen van de onderhandelingen over het coalitieakkoord 2018-2022 met betrekking tot OCC/ Amare te openbaren, evenals alle relevante stukken van het tijdens de onderhandelingen nog zittende college. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik schors de vergadering voor drie minuten, zodat iedereen even comfort kan vinden. De vergadering wordt van 11.22 uur tot 11.25 uur geschorst. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik kan me in hoofdlijnen aansluiten bij vooral het verhaal van de heer Barker en de heer Dubbelaar. We hebben hier in de commissie natuurlijk ook uitgebreid over gesproken. Ik zal omwille van de tijd niet nog een keertje mezelf gaan herhalen, maar ik zie uit naar een raadsenquête. Frans de Graaf (VVD). Voorzitter. Allereerst dank aan de Rekenkamer voor een heel grondig en goed rapport. Ik ga daar straks nog wat nader op in, maar ik denk dat het heel waardevol is dat de Rekenkamer hier onderzoek naar gedaan heeft. Ik wil ook dankzeggen aan de drie insprekers die onvermoeibaar de spreekwoordelijke luis in de pels zijn bij dit dossier en ook andere dossiers, maar het meest prominent bij dit dossier. Meer specifiek heb ik een opmerking richting de heer Baartmans. Hij noemde mij en dan permitteer ik mij om daar even op te reageren.

Ik heb in het commissiedebat in de richting van de heer Dubbelaar inderdaad van 'puinruimen' gesproken. Dat ging niet over dit dossier. Dat zeg ik vanaf deze plek tegen de heer Baartmans. Volgens mij maakt het Rekenkamerrapport duidelijk dat het project Amare/OCC/Spuiforum door de wijze waarop het college de raad van informatie voorzag en waarop de raad ook om informatie vroeg dermate complex is geworden en deels ook is gemaakt dat de raad eigenlijk niet meer goed zijn controlerende taak heeft kunnen invullen. Dat is heel slecht, want juist bij complexe dossiers is het hard nodig dat de raad die rol wel kan vervullen. Ik ben blij met de aanbevelingen die de Rekenkamer op dat punt doet en ik ben ook heel positief over het feit dat het college die voor het overgrote deel overneemt.

25

Ik deel niet alle conclusies van de Rekenkamer. In die zin ondersteun ik dus van harte het amendement dat mevrouw Vavier net heeft ingediend en ook het amendement dat de heer Grinwis nog gaat indienen. Volgens mij is het nu belangrijk dat raad, college en achter het college natuurlijk ook nog de gemeentelijke organisatie hard aan de slag gaan met de aanbevelingen. Het college heeft daar recent een brief over gestuurd om even op te sommen wat er allemaal loopt naar aanleiding van het Rekenkamerrapport, maar ook naar aanleiding van integriteitsschendingen. Dat vind ik een goede brief. Uiteraard gaat het erom hoe die uiteindelijk wordt uitgevoerd. Daar blijf ik graag bij betrokken; dat zeg ik dan maar even als raadslid, want het is belangrijk genoeg om dit niet te laten verslappen. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. Als ik de voorzitter van de Rekenkamer hoor zeggen dat de financiën rondom dit project voor de raad soms een beetje een zoekplaatje waren, stemt dat mij natuurlijk niet echt gelukkig. Ik denk dat de raad de grip op dit project op een bepaald punt toch een beetje heeft verloren. Dat maak ik ook op uit de inbrengen van mijn collega's voor mij. Hoe dat kan gebeuren, staat deels natuurlijk in het Rekenkamerrapport, waarvoor trouwens veel dank. Wat we ermee gaan doen, staat in de brief van het college die afgelopen week is gekomen.

Maar goed, mijn fractie begrijpt ook dat € 232 mln. veel geld is. Het was een afschuwelijk complex project en wij wisten als raad volgens mij niet altijd wanneer wij waarmee instemden. We mogen daarom ook best weleens kritisch naar onszelf kijken. Dat zou mogelijk een reden kunnen zijn om wél een raadsonderzoek te doen, maar de kosten - niet alleen qua tijd maar ook qua geld - wegen voor mijn fractie zwaar, zeker midden in een pandemie. Wat betreft ons standpunt over een raadsenquête kan ik me dan ook aansluiten bij GroenLinks: wij nemen het besluit daarover na dit debat. In de eerste termijn zou ik daarom graag een aantal concrete toezeggingen willen horen van de wethouder over hoe het nu verdergaat na de brief, zoals mevrouw Vavier die net ook in haar inbreng geformuleerd heeft. Daar kan ik me omwille van de tijd dus gewoon bij aansluiten. Ten aanzien van het raadsvoorstel zelf zullen wij het amendement van mevrouw Vavier en het amendement van de heer Grinwis steunen. Robert Barker (PvdD). Mevrouw Tseggai noemde de raadsenquête en zei dat zij twijfelt, omdat die heel veel tijd zou kosten.

Wordt mevrouw Tseggai wellicht overtuigd door het feit dat het eerste besluit dat moet worden genomen, een vooronderzoek betreft dat aanzienlijk minder tijd in beslag neemt dan een gehele raadsenquête en dat de raad daarna alsnog moet bepalen of een raadsenquête plaatsvindt? Mikal Tseggai (PvdA). Dan zou ik willen zeggen dat je natuurlijk niet heel veel tijd en geld gaat steken in een vooronderzoek om dan vervolgens te zeggen dat we toch geen raadsenquête doen. Volgens mij is dat dus gewoon de eerste stap. Dus nee, meneer Barker, dat overtuigt mij niet. Sorry. Robert Barker (PvdD). Dat is duidelijk. Qua procedure heeft de raad het wel op die manier vormgegeven, zodat er juist heel goed en gedegen kan worden gekeken wat de onderzoeksvragen zijn om daarna echt de keuze te maken. Dat is ook om die reden juist zo in de verordening opgenomen. Maar ja, ik hoop dat dit punt wellicht tot enige bezinning leidt. De voorzitter. U gaat nu vormgeven aan uw bezinning. Mikal Tseggai (PvdA). Nou, mag ik daarop reageren? De voorzitter. Natuurlijk. Mikal Tseggai (PvdA). Ik weet natuurlijk ook hoe de verordening werkt, maar bedankt voor de uitleg. Ik bedoelde echter meer dat ik nu niet met een vooronderzoek ga instemmen dat veel tijd en geld gaat kosten om dan vervolgens over een paar maanden weer te zeggen: nou, laat die raadsenquête maar zitten. Volgens mij is dat een beetje zonde.

Dat is wat ik probeerde te zeggen.

26

Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. De cirkel is rond. Mijn raadsleven begon zeven jaar geleden met het Spuiforum en het eindigt met het Spuiforum, inmiddels omgedoopt tot Amare. Maar anders dan deze naam doet vermoeden, is er nooit een liefdesrelatie tussen Amare en mij ontstaan. Onze relatie is eerder als stekelig en moeizaam te typeren. Ongewild liep het Spuiforum 2.0 als een hinderlijke bromvlieg die maar rond je heen blijft cirkelen, als een rode draad door mijn raadsleven heen. Dat het ding duurder is geworden dan waarmee we als raad instemden in 2014, is niet zo uitzonderlijk; kijk naar de cultuurtempels van Utrecht, Sydney en Hamburg. Wel uitzonderlijk waren de grote woorden van wethouder Wijsmuller in de zomer van 2014. Ik citeer: 'Ik ben geen knip voor de neus waard als ik thuiskom met een plan dat nog vele malen duurder blijkt te zijn dan het oude plan'. Hij sprak ook woorden met een nog sterkere strekking. Ook dat het gebouw twee jaar later wordt opgeleverd dan gepland, is vrij gebruikelijk in cultuurpaleizenland; ik verwijs kortweg naar dezelfde drie steden die ik net noemde. Dat het gebouw niet mooi is geworden of misschien zelfs lelijk, is ook niet uniek voor een cultuurcomplex. Over TivoliVredenburg in Utrecht zijn de meningen, zacht gezegd, ook verdeeld. Dat er veel informatie was maar niet altijd transparant, is ook niet uniek.

Wie herinnert zich niet de steekwagentjes met stapels aan informatie over de JSF van het ministerie van Defensie, dat misschien niet toevallig naast het IJspaleis is gelegen? Hoe er geschoven is tussen de stichtingskosten van het gebouw en de grex van het gebied vind ik, met onze Rekenkamer, overigens niet koosjer. Overigens een groot woord van dank en waardering vanuit de fractie van de ChristenUnie/SGP voor de Rekenkamer. Wat me wel steekt, is dat we met al die tientallen miljoenen extra aan geld en met al die extra tijd geen beweegbare vloer hebben gekregen en geen concertorgel, waarmee Amare bij voorbaat het sulletje onder de concertzalen is en blijft, en dat het publieke stadsbalkon een privébalkonnetje dreigt te worden. Nee toch zeker, wethouder? Het rapport van de Rekenkamer is glashelder. De informatievoorziening had beter gemoeten; niet méér, maar beter en transparanter. In 2014 brachten mijn fractie en ook andere fracties in dat de voorstelling van cijfers al veel te rooskleurig en niet transparant was. Maar ook in 2018, bij de presentatie van de packagedeal, legde ik de vinger bij de vrijgevallen kapitaallasten die aan het projectbudget werden toegevoegd, terwijl die normaal toevallen aan de algemene middelen. Ik zal u de citaten uit mijn bijdrage en de interruptiedebatten met bijvoorbeeld de VVD van toen besparen.

Bovendien had het college de raad toen onvoldoende geïnformeerd over de beweegbare vloer, wat voor mijn fractie zelfs aanleiding was om daar haar treurnis over uit te spreken. Die beweegbare vloer is namelijk verdwenen in het niemandsland tussen twee verschillende colleges in dat jaar 2018. Met een aantal voorgestelde acties wil het college met betere informatievoorziening aan de slag. Of het in de praktijk beter gaat worden, gaan we echter stevig volgen. De afgelopen tijd heb ik in ieder geval ervaren dat onze nieuwe wethouder Mulder hier echt een slag in wil slaan. Dat is ook hard nodig, zeker met het oog op kleinere fracties, want voor hen is het erg lastig om het college zonder adequate informatie goed te controleren. De Rekenkamer stelt voor dat het college voortaan bij het bepalen van de benodigde dekking voor de uit de investering in het OCC voortkomende kapitaallasten de gemiddelde lasten over de hele looptijd aanhoudt in plaats van met de lasten in het beginjaar te rekenen. Ik snap dat voorstel, maar ik vind het wel wat snel om dit op een achternamiddag opnieuw helemaal om te gooien. Dit heeft echt flinke consequenties die we nog niet helemaal kunnen overzien. De wethouder heeft bovendien toegezegd met een brief over de voor- en nadelen te komen. Daarom een amendement samen met de collega's Vavier en De Graaf. Mariëlle Vavier (GroenLinks).

Mijn interruptie gaat nog over het vorige punt, de verbetering van de informatievoorziening. De heer Grinwis zegt dat zijn fractie dat stevig gaat volgen. Ik vraag mij af of de heer Grinwis of de fractie van de ChristenUnie ook bereid is om daarbij te helpen met het stellen van kaders, want alleen maar stevig volgen klinkt mij eigenlijk veel te reactief in de oren. Is de heer Grinwis het daarmee eens? Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Zeker, zeker. We hebben de verbeteracties van wethouder Mulder gelezen. Die gaan we stevig volgen, maar wat mij betreft gaan we daar zelf zeker een rol in spelen. Daar kan bijvoorbeeld een raadsonderzoek naar Amare ook een belangrijke rol in spelen en van betekenis zijn. 27

Mariëlle Vavier (GroenLinks). The devil zat natuurlijk weer in the detail. In het staartje van de beantwoording van de heer Grinwis ging het over dat raadsonderzoek. Ik vraag me af of de ChristenUnie het ermee eens is dat we een groot onderzoek met enorme kosten en een enorme impact nodig zouden moeten hebben om als raad voor het college kaders te stellen over de informatievoorziening. Ik vraag me af hoe de heer Grinwis daarin staat. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Nee, dat zou de spin-off kunnen zijn van zo'n raadsonderzoek. Zo'n raadsonderzoek is bedoeld om lessen te leren én voor waarheidsvinding. Voor die waarheidsvinding liggen er nog wel wat kwesties die uitgezocht moeten worden. De structurele kosten zijn toegenomen. Er is vertraging ontstaan. Hoe kon de sociale woningbouw uiteindelijk toch verdwijnen? Er zijn nog heel veel vragen die om een grondig onderzoek en een grondig antwoord vragen. Als we die antwoorden met behulp van zo'n raadsonderzoek beter dan nu kunnen formuleren, kunnen we ook de kaders voor de toekomst goed bepalen. Het is dus en-en. De voorzitter. Meneer Grinwis, gaat uw gang met uw amendement. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Dat amendement gaat dus over het besluit om het eerste deel van besluit III te schrappen, het besluit om V.c en V.d te schrappen en de overige besluiten daarbij passend door te nummeren. Dat amendement dien ik bij dezen in.

Nog een punt naar aanleiding van de halfjaarrapportage. Toen in 2014 begonnen werd met de plannen, werd 2019 geschetst als het jaar waarin Amare opgeleverd zou worden. We leven nu in 2021. Ondanks gaf Cadanz aan ook de eerder aangegeven al verschoven opleverdatum van 3 mei niet te gaan halen. Een nieuwe datum ligt nog niet in het verschiet en het is maar de vraag of het theaterseizoen in september van start kan gaan, nog even afgezien van corona. Het Koninklijk Conservatorium gooit de handdoek alvast in de ring en maakte vorige week bekend te wachten tot het eind van het jaar voordat het verhuist. Deze slechte planning en eenzijdig uitstel van Cadanz mogen niet tot financieel nadelige gevolgen leiden bij de gebruikers, bijvoorbeeld door de eventuele boeteopbrengsten te gebruiken om de gebruikers schadeloos te stellen. Hoe kijkt de wethouder hiertegen aan en wat is hij bereid hierover toe te zeggen? Over het raadsonderzoek heb ik al iets gezegd. Dat sla ik dus over. Ik rond af met het volgende. Natuurlijk hoop ik van harte dat Amare een huis wordt voor de hele stad, een huis voor de kunsten, waar na al die treurspelen in onze raad iets vrolijkers te horen zal zijn. De voorzitter. Door de heer Grinwis, daartoe gesteund door mevrouw Vavier en de heer De Graaf, wordt het volgende amendement (F.B CU/SGP) voorgesteld:

Amendement F.B CU/SGP geen directe overgang naar nieuwe afschrijvingssystematiek en egalisatiereserve De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van het Voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het rekenkameronderzoek Onderwijs- en Cultuurcomplex (RIS 306611), Besluit om: • het eerste deel (“Het college………. aan te houden”) van besluit III te schrappen; •

besluit V.c en V.d te schrappen en de overige besluiten door te nummeren.

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Peter Bos (HSP). Voorzitter. Gistermiddag spraken we in de Rekeningencommissie over de nieuwe opzet van de GRIP-rapportage over grote bouwprojecten. Dit is een van de vele zaken die de 28

afgelopen maanden in gang zijn gezet om de integriteit, de checks-and-balances, de bestuurscultuur, het projectmanagement en de informatievoorziening van dit stadsbestuur te verbeteren. Bij de bespreking in de Rekeningencommissie kwam naar voren dat Amare van alle grote projecten in Den Haag de hoogste score behaalt in de zogenaamde GROTICK-criteria. Dat zijn criteria zoals risico, geld, complexiteit, kwaliteit, doorlooptijd, imago, reputatie, governance en maatschappelijke relevantie. Dat dit project de laatste jaren zoveel aandacht heeft gekregen, is dan ook niet meer dan logisch, evenals het feit dat de Rekenkamer een langlopend en grondig onderzoek heeft uitgevoerd naar dit project. Wat kunnen we leren van het project? Volgens de Haagse Stadspartij heel veel. Allereerst de aanbeveling om de informatievoorziening door het college te verbeteren. Met betrekking tot Amare gaat dat vooral over de kwaliteit van de informatievoorziening. De informatie was er wel, soms zelfs in overvloed, maar het ontbrak aan overzicht en helderheid. Bij veel andere projecten zien we iets heel anders. Soms zien we ronduit schokkende lacunes in de informatievoorziening. Vrij recent kwam ik erachter dat het college twee jaar geleden een besluit heeft genomen om een groot appartementencomplex in het Beethovenplantsoen in Waldeck te bouwen.

De raad was over dit zeer gevoelige project tot op heden op geen enkele manier geïnformeerd, om maar te zwijgen over de omwonenden. Mijn collega Van der Helm moest schriftelijke vragen stellen om dit boven water te krijgen. Hetzelfde geldt voor de plannen van de ANWB voor de locatie van het Koninklijk Conservatorium. Onlangs bleek dat het college al exclusiviteit aan de ANWB had verleend. De plannen moesten we uit de krant vernemen. Vorig jaar maakte het college afspraken met een ambitiedocument over de sloop van 2.000 woningen in de Dreven, Gaarden en Zichten. Ook die informatie kwam niet naar de raad en moesten we zelf bij toeval aantreffen in de besluitenlijsten van het college. Sinds deze week krijgen we eindelijk, na lang zeuren, de wekelijkse besluitenlijst van het college opgestuurd. De Rekenkamer concludeert dan ook terecht dat de cultuur van de informatievoorziening moet veranderen en stelt voor dat raad en college hierover samen betere afspraken gaan maken.

Maar waar hebben we het dan precies over? Bij welke programma's speelt dit en bij welk soort besluiten? Is dit alleen in het fysieke domein of speelt dit ook in het sociale domein? Ik heb daarom de motie Onderzoek informatievoorziening, met als dictum: verzoekt het college extern onderzoek uit te laten voeren naar de kwaliteit van de informatievoorziening aan de raad in brede zin en de uitkomsten van dit onderzoek te betrekken bij de in samenspraak tussen college en raad te maken nieuwe afspraken over optimale transparantie en informatievoorziening. Een andere aanbeveling van de Rekenkamer gaat over de huisvestingslasten van het Koninklijk Conservatorium, die een zwaar stempel drukken op de exploitatie van het gebouw. Mikal Tseggai (PvdA). Ik hoor de heer Bos zeggen dat er een extern onderzoek moet komen naar de informatievoorziening, maar stemt de HSP dan tegen een raadsenquête? En waarom dan een externe onafhankelijke commissie en waarom geen raadsenquête? Ik ben benieuwd naar de overweging. Peter Bos (HSP). Ik kom daar straks nog op, maar de Haagse Stadspartij zal voor de motie stemmen om een vooronderzoek te doen naar een raadsenquête. Dat is iets heel anders dan wat ik in deze motie voorstel, namelijk een onderzoek naar de informatievoorziening.

De informatievoorziening is een van de dingen waar de Rekenkamer aanbevelingen over doet om die te verbeteren, maar we moeten eerst weten waarover we het dan hebben. Welke informatievoorziening gaan we verbeteren? Is dat alleen de informatievoorziening bij bouwprojecten, alleen bij Amare of in brede zin? Waar speelt dit precies? Mikal Tseggai (PvdA). Maar waarom kan dat dan niet in die raadsenquête? We weten dat een raadsenquête heel veel geld gaat kosten. U wilt een raadsenquête en dan ook nog een onafhankelijke commissie die via een extern bureau ook nog de informatievoorziening gaat onderzoeken. Ik vraag me af waarom dat niet samen kan. Peter Bos (HSP). Die informatievoorziening gaat sowieso aangepakt worden. We moeten daar binnen een halfjaar samen met het college afspraken over gaan maken. Daar moeten we nu direct mee aan de slag. Ik stel dus voor om in ieder geval te gaan onderzoeken waar de problemen precies zitten op het punt van de informatievoorziening. We kunnen nu wel zeggen dat we nieuwe afspraken gaan maken,

29

maar waar gaan we dan nieuwe afspraken maken? Waar speelt dit? Dit staat helemaal los van de raadsenquête, wat mij betreft. Wat het huurcontract van het conservatorium uit 2013 betreft: ik zou het fijn vinden als er gekeken wordt naar verbeteringen van die zaken. GroenLinks heeft daar volgens mij ook een amendement over. Mijn motie Pak handschoen op met gebouwexploitatie conservatorium is iets anders. Het dictum luidt: verzoekt het college de raad te informeren over de acties die het college gaat ondernemen om de exploitatietekorten van het conservatoriumdeel structureel te verbeteren. De wethouder Cultuur heeft al gezegd dat hij de handschoen wil oppakken, maar ik wil dat graag met een motie bekrachtigen. Een derde aanbeveling van de Rekenkamer gaat over het overschot op de vastgoedexploitatie en komt erop neer dat er ieder jaar gemiddeld € 3,9 mln. overblijft in de vastgoedexploitatie. De Rekenkamer stelt voor om de systematiek te wijzigen, zodat dit geld niet naar de algemene middelen vloeit maar kan worden ingezet voor de cultuurbegroting. Dat is een interessant voorstel, maar ik steun het amendement van de ChristenUnie hierover om dit eerst goed te onderzoeken voordat we de systematiek overhaast gaan wijzigen. De Haagse Stadspartij staat ook onder de motie om een vooronderzoek te doen naar een eventueel raadsonderzoek.

Het is natuurlijk wel de vraag wat er nog te onderzoeken valt na zo'n grondig en lijvig onderzoek van de Rekenkamer, want naast dit rapport krijgen we straks ook nog een rapport van de Rekenkamer over de bedrijfsexploitatie. Daniël Scheper (D66). Ik ben eigenlijk ietsje te snel, want meneer Bos ging mijn vraag min of meer al beantwoorden. Die vraag is namelijk wat we dan precies nog meer zouden moeten onderzoeken, gezien alle rapporten die al zijn toegezegd, en wat volgens meneer Bos dan onderzoeksvragen zouden zijn voor die raadsenquête. Peter Bos (HSP). Daar kom ik zo op. Dat is een hele goede vraag. We moeten inderdaad goed kijken wat de onderzoeksvragen precies worden. Daar zijn we nu nog niet aan toe. We moeten nu eerst een vooronderzoek laten doen. Dan gaan we pas echt die onderzoeksvragen scherp krijgen. Ik zal daar met uw welnemen straks iets over zeggen. Daniël Scheper (D66). Ik zou daar nu toch wel graag wat meer over horen, want het is natuurlijk best een zwaar instrument, waarvan de inzet nog nooit is vertoond in Den Haag. Als we dat gaan doen, moet je niet zeggen: we gaan een vooronderzoek doen, maar we weten nog niet zo goed wat we gaan onderzoeken. Ik neem aan dat meneer Bos een aantal onderzoeksvragen voor dat onderzoek in zijn achterhoofd heeft die hij zou willen toelichten. Peter Bos (HSP).

Volgens mij staan er in de motie al behoorlijk wat overwegingen waarom het nuttig zou zijn om een onderzoek te doen. Ik denk dat er genoeg aanleiding is. Ik ben het helemaal met u eens dat het een zwaar middel is, maar tegelijkertijd hebben we het ook nog nooit gedaan in Den Haag. We hebben er geen enkele ervaring mee. Ik denk dat het juist goed zou zijn voor de kwaliteit en de ervaring van de raad om dit gewoon een keer te doen. We hebben nu de kans. Er ligt een goede aanleiding voor om dit te doen. Wat mij betreft is dat alle reden om de raad te leren om met dit instrument om te gaan. Daar biedt dit issue wat mij betreft alle aanleiding toe. De voorzitter. Meneer Scheper, de laatste keer. Daniël Scheper (D66). We hebben het inderdaad nog nooit gedaan. Dat zegt u heel terecht. Bijvoorbeeld ook bij de tramtunnel is dat niet gedaan, die op een gegeven moment ook een interessante ontwikkeling was. Ik vraag me dus af wat we in deze fase van deze periode daarmee zouden kunnen leren, ook in het achterhoofd houdend hoeveel zo'n raadsenquête heeft gekost, bijvoorbeeld in Amsterdam, toen ze daar dat onderzoek deden. Wat vindt u van de verhouding tussen die kosten en de baten die we mogelijk zouden kunnen krijgen van zo'n onderzoek? Peter Bos (HSP). Dat is natuurlijk altijd een afweging.

Maar goed, als je ziet hoeveel dit project heeft gekost, denk ik dat het in verhouding mee zal vallen. Amsterdam en Rotterdam doen het. Die hebben 30

het al drie, vier of vijf keer gedaan en schrikken ook niet terug voor de kosten van zo'n onderzoek. Ik vind dat dat niet echt een argument zou moeten zijn. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik heb een vervolgvraag op het debat dat net heeft plaatsgevonden. De heer Bos relateert de kosten van een raadsonderzoek nu aan de kosten van het totale project, maar de vraag van de heer Scheper ging over relateren aan de verwachte resultaten die het oplevert. Kan de heer Bos daar nog even op ingaan? Peter Bos (HSP). Ik denk dat in de overwegingen van de motie een aantal zaken worden genoemd: de grondexploitatie Spuikwartier, de sociale woningen die verdwenen zijn, de kostenoverschrijdingen, de vertragingen, de zaken die tijdens de collegewisseling zijn opgetreden. Ik vind het ook belangrijk om echt naar het begin te gaan, bijvoorbeeld naar 2012, 2013. Toen zijn er al heel veel besluiten genomen die nu nog steeds doorwerken, bijvoorbeeld de huurcontracten die zijn afgesloten met de instellingen, de grondexploitatie die toen is opgezet, waarbij de kosten van de parkeergarage al in die tijd zijn ondergebracht in de grondexploitatie. Dat zijn ook allemaal zaken die de Rekenkamer niet heeft onderzocht en die wat mij betreft best interessant zijn om ernaar te kijken.

We zien dus dat het college met het Actieplan projectontwikkeling, -beheersing en verantwoording wel hard aan de slag is om zaken grondig te verbeteren. Een vooronderzoek naar een raadsenquête zal duidelijkheid moeten geven over de onderzoeksvragen en de toegevoegde waarde die een enquête zeker kan hebben. Dus voluit steun van de Haagse Stadspartij voor deze motie, ook om ervaring op te doen met dit instrument, dat nog nooit eerder is bespeeld door de raad. Ten slotte dank ik de Rekenkamer voor het vele werk en het beantwoorden van de vele vragen die we hebben gesteld. Ik ben kritisch geweest op de Rekenkamer en we verschillen op sommige punten stevig van mening over de feiten. Ook met het college zit de Rekenkamer bepaald niet op één lijn over een aantal aspecten, met name met betrekking tot de hoofdconclusie van de Rekenkamer over onjuist en onvolledig informeren. Hoe denkt het college hier nu over? Graag een reactie van wethouder Mulder. Met de ruimhartige packagedeal in 2018 zou het project in rustiger vaarwater komen en zouden alle issues met tientallen miljoenen goed worden afgekocht. Dat is een politieke keuze geweest en ik steun de motie van de SP om de stukken van de coalitieonderhandelingen hierover openbaar te maken. De waan van vandaag is dat er opnieuw een vertraging dreigt en dat er weer gedoe is met bouwer VolkerWessels.

De Haagse Stadspartij roept het college op ditmaal niet te zwichten voor de spelletjes van VolkerWessels. Hou je rug recht en besef dat de eigenaren van dit bedrijf in de top 3 staan van rijkste Nederlanders, met een vermogen van € 3,8 mld. Dat zij financiële pijn lijden met dit project, zal best waar zijn, maar om dan uit medelijden te zwichten voor deze grootvermogenden, is nergens voor nodig. De voorzitter. Door de heer Bos worden de volgende moties (F.3 HSP en F.4 HSP) ingediend:

Motie F.3 HSP Onderzoek informatievoorziening De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021 ter bespreking van het Raadsvoorstel rekenkameronderzoek Onderwijs- en Cultuurcomplex (RIS306611). Constaterende, dat: • in het raadsvoorstel van de Rekenkamer het college wordt opgedragen de bepalingen uit de gemeentewet met betrekking tot het afleggen van verantwoording over het gevoerde bestuur en de informatieplicht van het college aan de gemeenteraad in concrete regels uit te werken. Overwegende, dat: • de raad vaker klachten heeft over de informatievoorziening door het college, niet alleen bij bouwprojecten, maar bij een breed scala aan onderwerpen.

31

Van mening, dat: • de informatievoorziening op alle niveaus en bij alle programma's optimaal transparant dient te zijn. Verzoekt het college: • extern onderzoek uit te laten voeren naar de kwaliteit van de informatievoorziening aan de raad in brede zin; • de uitkomsten van dit onderzoek te betrekken bij de in samenspraak tussen college en raad te maken nieuwe afspraken over optimale transparantie en informatievoorziening.

Motie F.4 HSP Pak handschoen op met gebouwexploitatie conservatorium De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 maart 2021, ter bespreking van het voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het Rekenkameronderzoek Onderwijs en Cultuurcomplex. Constaterende, dat: • het Koninklijk Conservatorium ruimte gaat huren in Amare en daarvoor een kale huurprijs gaat betalen van € 1.317.000,- per jaar op basis van de afspraken zoals neergelegd in de in december 2013 ondertekende overeenkomsten tussen gemeente en instellingen; • het Koninklijk Conservatorium in Amare veel meer m2 gaat huren t.o.v. het oorspronkelijke aantal m2; • de in 2012 en 2013 aan DMC toegezegde subsidie van € 0,9 mln. ter dekking geldt van de geringe huursom die het Koninklijk Conservatorium kon opbrengen; • daarnaast € 0,6 mln. uit het Meerjaren Investerings Plan (MIP) wordt ingezet ter compensatie van de lagere huurinkomsten voor het KC-deel; • de gemeente in totaal € 1,5 mln. per jaar huursubsidie verleend voor het KC-deel; • het Koninklijk Conservatorium niet heeft voldaan aan de taakstelling om een bedrag van € 10 mln. aan sponsorinkomsten te verwerven; • de daadwerkelijke sponsorinkomsten vooralsnog nihil zijn; • het Koninklijk Conservatorium onderdeel is van de Hogeschool der Kunsten; • het eigen vermogen van de Hogeschool der Kunsten eind 2019 ongeveer € 14,1 mln.

bedroeg; • het conservatorium op grond van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek wordt bekostigd door het Rijk en niet door de gemeente; • het rapport van de Rekenkamer bevestigt dat het Koninklijk Conservatorium een zware last is voor de exploitatie van het gebouw. Overwegende, dat: • de wethouder Mobiliteit en Cultuur in de commissie Samenleving van 18 februari 2021 heeft toegezegd dat hij de handschoen gaat oppakken als het gaat om het verbeteren van de exploitatie van het gebouwdeel van het Koninklijk Conservatorium. Van mening dat: • ook het Rijk een verantwoordelijkheid heeft in het financieel bijdragen aan een sterk verbeterde huisvesting van het Koninklijk Conservatorium; • huurcontracten niet voor eeuwig juridisch bindend zijn, maar door gewijzigde omstandigheden en op grond van redelijkheid en billijkheid herijkt kunnen worden. Verzoekt het college: • de raad te informeren over de acties die het college gaat ondernemen om de exploitatietekorten van het KC-deel structureel te verbeteren. En gaat over tot de orde van de dag. 32

De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Adeel Mahmood (NIDA). Voorzitter. We voeren dit debat al jaren. We worden elk jaar weer negatief verrast door een financiële puinhoop. Om te beginnen wil ik de Rekenkamer bedanken voor haar rapport. Om niet al te veel in herhaling te vervallen en in het belang van de efficiency - daarmee bedoel ik eigenlijk: om te voorkomen dat mijn zoontje zo weer de kamer binnenvalt - kan ik mij volledig aansluiten bij de inbrengen van collega Barker van de Partij voor de Dieren en collega Arp van de SP. Ik heb daar verder geen toevoegingen bij. Daniël Scheper (D66). Voorzitter. Er is eigenlijk al heel veel gewisseld over Amare en alle ervaringen die we de afgelopen jaren hebben gehad met het OCC, maar allereerst wil ik mijn dank uitspreken aan de insprekers die met niet aflatend enthousiasme blijven inspreken en zich blijven inzetten voor hun ideeën over hoe het allemaal beter kan. Dank daarvoor, want dat geeft ons als raad weer goede input om over na te denken. Ik wil de Rekenkamer bedanken voor de uitgebreide rapportage die zij heeft gemaakt over dit project. Dat is ook echt lastig; een bewegend doel onderzoeken blijft altijd een enorme uitdaging. Ik vind het dus heel mooi dat er na al die jaren zo'n uitgebreide rapportage ligt waarmee we ook verder kunnen.

We zien ook dat het college heel veel punten ervan herkent, erkent en omarmt. Ook dank aan het college voor de brief van vorige week waarin we meer duidelijkheid krijgen over de verbeterpunten die nu lopen, want er zijn veel zorgen. Een van de dingen is de informatievoorziening, die we steeds terugzien. Er is gesproken van 'zoekplaatjes'. Dat herkennen we wel. In de commissie Ruimte hebben we de afgelopen maanden en jaren echt regelmatig discussies over de duidelijkheid en de vraag of we de informatie terug kunnen vinden. Dat maakt ons werk als raadslid niet altijd makkelijk. Een aantal collega-raadsleden hebben dat ook al gezegd. Daarnaast is er ook wel ruimte voor zelfreflectie. Wij als raad hebben ook de afgelopen jaren heel veel gedaan om mee te kijken. We hebben, ook zelf, onze rol misschien niet altijd goed gepakt. Steek de hand in eigen boezem als je bedenkt hoe dat precies kwam. Ik denk dat we met elkaar ook gewoon moeten terugkijken en moeten leren van wat er is gebeurd. Ik ben niet de eerste die dit vandaag zegt, maar ik vind het wel belangrijk om daarbij stil te staan.

Een van de dingen die we in ieder geval wel hebben geleerd - ik hoop dat de wethouder dat kan toezeggen - is dat we niet meer een DBM-constructie gaan gebruiken in ontwikkelingen zoals het Spuiforum, die heel complex zijn in vergelijking met bijvoorbeeld een tunnel bouwen, waarbij de constructie wat beter werkte, dus dat we de DBM-constructie eigenlijk zo min mogelijk toepassen als de risico's zo groot zijn. Want laten we wel wezen: als je de kaders gedurende het proces verandert … Ik bouw op dit moment zelf een huis. Als ik met mijn aannemer halverwege mijn afspraken ga aanpassen, komt de aannemer met extra kosten op de proppen. Dat hebben we natuurlijk wel gedaan met elkaar en we moeten kijken hoe dat verder gaat verlopen. Ik ben blij dat meneer Bos al refereerde aan de Rekeningencommissie. Dit is een voorbeeld van een groot project in de GRIP-rapportages waar we gewoon naar moeten kijken. Ook vanuit de Rekeningencommissie kijken we hier stevig naar. Ik denk dat dat goed is. We moeten met elkaar gewoon een stevige focus houden op hoe wij onze controlerende taak kunnen uitvoeren in de verschillende gremia die daarvoor zijn, zodat we ons in de toekomst niet weer met elkaar moeten afvragen: hoe zijn we hier terechtgekomen en hoe heeft het toch zo kunnen zijn? We moeten daarbij ook verder kijken hoe de relatie met Cadanz is geweest. Dit zijn echt hele duidelijke punten.