RIS308706 Notulen van de raad van 25 maart 2021 dagvergadering

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 25 maart 2021 (Geopend te 10.00 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. B. C. D. E.

Vaststelling agenda Stad in de raad (let op aanmelden 24 uur voor aanvang vergadering, zie bij digitale inspraak) Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken Vaststelling van de Notulen van 21 januari 2021 en 11 februari 2021 Vaststelling van de Besluitenlijst E.1 Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS308222) E.2 Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot tweede wijziging van de Algemene legesverordening Den Haag (RIS307821) E.3 Gewijzigd Voorstel van het college inzake gedragscode integriteit burgemeester en wethouders Den Haag 2021 (RIS307838) E.4 Initiatiefvoorstel Een spiegel naar het verleden (RIS306836) E.5 Voorstel van het college inzake aanvraag Rijksbijdrage in de kosten voor de opsporing van conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog (RIS308213) Agendapunten F en G worden gezamenlijk besproken

F.

Voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het rekenkameronderzoek Onderwijs- en Cultuurcomplex (RIS306611) G. Halfjaarrapportage nieuwbouw AMARE Q2 en Q3 2020 (RIS307516) H. Gewijzigd Initiatiefvoorstel Haagse daken kleuren groen, (PvdD) (RIS305633) I. Gewijzigd Voorstel van het presidium inzake gedragscode raadsleden Den Haag 2021 (RIS308005) J. Gewijzigd Initiatiefvoorstel Waardeer Joods erfgoed, weer antisemitisme, voorstellen voor een herwaardering van het Joods erfgoed en een aanpak van de Jodenhaat in Den Haag (RIS304440) K. Gewijzigd Initiatiefvoorstel Hart voor de Haagse horeca, ter ondersteuning van de groen gele horeca (RIS307394) Afronding debat commissie L. M. N. O. P. Q. R. S.

Beantwoording SV Verhuizing ANWB kantoor naar locatie Conservatorium (RIS306564) Brief van wethouder Onderwijs, Sport en Buitenruimte inzake Programma voor een Schone stad 2021-2022 (RIS307053) Brief van wethouder Zorg, Jeugd en Volksgezondheid inzake Vanzelfsprekend toegankelijk; agenda voor een toegankelijk Den Haag 2020-2022 (RIS306630) Brief van wethouder van Sociale zaken en Werk inzake Evaluatie STiP-banen en aanvullende subsidieregeling conciërgetaken in het onderwijs (RIS307525) Brief burgemeester, de heer Van Zanen, inzake Haags Actieplan wapens en jongeren (RIS307307) Brief wethouder Tussenstand MRDH Transitieprogramma Corona en OV (RIS307944) Gedachtewisseling Corona Beantwoording vragen de Kust Gezond (RIS307998)

De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

1

presentielijst Digitaal aanwezig: Mahmood (NIDA), Dubbelaar (Hart voor Den Haag/GdM), Kapteijns (GroenLinks), mevr. Yilmaz (VVD), Aydin (PvdA), Pluimgraaff (CDA), Van der Helm (VVD), Scheper (D66), Groenewold (D66), De Graaf (VVD), mevr. Van der Werf (D66), Partiman (CDA), mevr. Tseggai (PvdA), Wijsmuller (HSP), mevr. Arp (SP), mevr. Davituliani (Hart voor Den Haag/HvdH), Bos (HSP), Grinwis (ChristenUnie/SGP), Barker (PvdD), Kruis (PVV), Cetinkaya (ID), De Blok (Hart voor Den Haag/HvdH), mevr. Vavier (GroenLinks) En de overige woordvoerders op de diverse agendapunten. De voorzitter. Goedemorgen, allemaal. Dag Den Haag! We gaan beginnen met de gemeenteraadsvergadering op deze mooie 25ste maart 2021. Fijn dat u er bent, kijkt of meeluistert. De vergadering is vanochtend en vanmiddag tot een uur of zes. Vanavond zijn vanaf 20.00 uur de stemmingen. Het is dus een dagvullend programma. Ik hoop dat u het volhoudt. De entertainers willen graag zorgen voor een mooie dag, want ik zag net dat de leden van de raad er allemaal weer zin in hebben. Voordat ik deze vergadering van de gemeenteraad van Den Haag formeel open, wil ik vaststellen of bij deze digitale vergadering een quorum aanwezig is, zodat een formele vergadering kan worden gestart. Ik meld aan de voorkant dat een bericht van verhindering is ontvangen van de leden Van Doorn en mevrouw Gerbrands.

Ik ga nu de presentielijst met u doornemen, op volgorde van de voornaam. Dat klinkt misschien een beetje gek, maar dan weet u dat. Middels digitale verbinding wordt door de volgende leden zowel hoorbaar als zichtbaar melding gemaakt van hun aanwezigheid: Mahmood, Dubbelaar, Kapteijns, Yilmaz, Aydin, Pluimgraaff, Van der Helm, Scheper, Groenewold, De Graaf, Van der Werf en Partiman, Wijsmuller, Arp, Vavier, Tseggai, Davituliani, Bos, Grinwis, Barker, Kruis, Çetinkaya en De Blok. De voorzitter. Daarmee heb ik vastgesteld dat er een quorum is.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De voorzitter. In deze vergadering vinden de beraadslagingen digitaal plaats. Per agendapunt is een sprekerslijst opgesteld. De lijst ingekomen stukken, de notulen en de besluitenlijst worden bij acclamatie vastgesteld. Vanavond om 20.00 uur is er een digitale raadsvergadering, waarbij alle raadsleden hun stem kunnen uitbrengen op de overige stukken die in deze vergadering aan de orde zijn. Helemaal aan het eind is er dan gelegenheid voor het afleggen van stemverklaringen. Na elk agendapunt wordt kort geschorst voor een eventuele wissel van woordvoerders, collegeleden en/of de voorzitter. Bij onvoorziene omstandigheden moet ik weg, maar ik zal de dag helemaal kunnen doen, dus tot 18.00 uur; misschien zijn we eerder klaar. Om 20.00 uur zal de plaatsvervangend voorzitter, meneer Van der Helm, de vergadering voorzitten. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad. 2

De voorzitter. Inspreken kan alleen digitaal. Er zijn zes insprekers aangemeld. Met de insprekers is contact geweest over hun digitale bijdrage. Volgens mij weten alle sprekers dat zij elk drie minuten spreektijd hebben. Er zijn vier insprekers die iets willen zeggen over het voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het Rekenkameronderzoek Onderwijs- en Cultuurcomplex. De heer Baartmans (F). Voorzitter, geachte raadsleden. Het is lang niet altijd leuk om gelijk te krijgen. Met het rapport van de Rekenkamer worden onze analyses en conclusies over het jarenlange mismanagement ten koste van de Haagse burgers bevestigd. De opeenvolgende coalitiepartijen hebben ons regelmatig bedankt voor onze inbreng maar staken daarna keer op keer hun kop in het zand. We hadden er alle vertrouwen in dat u, onze nieuwe burgemeester, voortvarend schoon schip zou maken in de verziekte bestuurlijke en ambtelijke cultuur van deze stad, zoals u dat bij uw aantreden als opvolger van burgemeester Remkes plechtig aan de stad heeft beloofd. Uit de reactie op het Rekenkamerrapport en de ontwijkende beantwoording van onze vragen blijkt echter dat het college hardnekkig in de ontkenningsfase blijft steken en de feiten blijft maskeren. Maar de moeizame toelichting van wethouder Mulder tijdens de bespreking van de halfjaarrapportage vorige week in de commissie Ruimte spreekt boekdelen.

Ik geef het je te doen om als kersverse wethouder de pijnlijke puinhopen van je voorgangers te moeten opruimen, zeker als je steeds door geroutineerde en dikbetaalde adviseurs op het verkeerde been wordt gezet. Die hebben er immers alle belang bij dat hun jarenlange mismanagement buiten schot blijft. De worsteling van de wethouder vorige week was veelbetekenend: hij probeerde in ieder geval niet, zoals zijn voorgangers, om met veel bluf, halve waarheden en hele leugens de raadsleden buitenspel te zetten. De oplevering en ingebruikname van het gebouw beloven opnieuw een drama te worden. De bekentenis vorige week van de fractievoorzitter van de VVD is zonder meer hoopgevend. “Het huidige college is vooral bezig met puinruimen” zo verzuchtte de heer De Graaf. Dat nu zelfs de VVD de puinhoop van het project erkent, biedt perspectief. Als deze raad zichzelf en de Haagse burgers serieus neemt, wordt met dit inzicht en met het Rekenkamerrapport een raadsenquête onvermijdelijk. Ik kan u geruststellen: heb geen angst; koppen hoeven er niet te rollen. Zie de afloop van de toeslagenaffaire: de hoofdrolspelers zijn tijdens de Tweede Kamerverkiezingen ondanks of misschien wel juist dankzij het vernietigende onderzoek immers niet afgestraft maar juist beloond.

We rekenen erop dat de raad en het bestuur de wil hebben om écht te leren van dit bouwproject: Hoe heeft het zover kunnen komen en hoe kunnen we in de toekomst dit geblunder voor rekening van de Haagse burgers voorkomen? Dank u voor uw aandacht. De heer Ten Velden (F). Voorzitter. In drie minuten commentaar op het raadsvoorstel van de Rekenkamer zonder een preadvies van het college. Samengevat: de Rekenkamer is naïef en gaat uit van een integer gemeentebestuur, waarbij de gemeenteraad zich gedraagt als het hoofd van de gemeente, toezicht houdt op een college dat bestaat uit eerlijke en competente wethouders en waarvan de besluiten worden voorbereid en uitgevoerd door een eerlijke en competente dienst. Maar daar is bij Amare helaas geen sprake van. De raadsleden van de coalitie lopen aan de leiband van het college. De wethouders gebruiken leugens en zijn niet opgewassen tegen de dienst en tegen de aannemer. We hebben het al zo vaak aangetoond. Wat zijn de voorstellen? Voorstel 1: concrete regels opstellen voor het afleggen van verantwoording. Daar heeft dit college helemaal geen behoefte aan. Voor Amare wil het college helemaal geen verantwoording afleggen. Daarom wordt zo veel mogelijk geheim verklaard. Het juryrapport bijvoorbeeld wordt niet openbaar, want de keus voor VolkerWessels kan het daglicht niet verdragen. Voorstel 2: inzichtelijk maken van de totale investering.

Dat wil het college helemaal niet, want dan blijkt dat de Rekenkamer gelijk heeft, dat zaken te mooi worden voorgesteld en dat er behendig met geld is geschoven. Voorstel 3: de uitgangspunten voor de huur van het Conservatorium herzien. Dat kan dit college helemaal niet. Het houdt alles geheim, zogenaamd vanwege de onderhandelingspositie, maar achteraf bekennen de wethouders dat er eigenlijk toch wel slecht is onderhandeld. Denk aan de sociale

3

huurwoningen en nu weer aan het gehannes over de opleveringsdatum. De gemeente trekt weer eens aan het kortste eind en de instellingen zijn de dupe. Hetzelfde geldt voor voorstel 4: het herzien van de huurafspraken. Vergeet het maar; dat kan dit college helemaal niet. Voorstel 5: het delen van de afwegingen met de gemeenteraad. Dat zal nooit gebeuren: het college ziet samen met de dienst de gemeenteraad niet als een respectabel hoofd van de gemeente maar als een tegenpartij die je dom moet houden en voor moet liegen. Voorstel 6: binnen zes maanden een plan van aanpak opstellen. Vergeet het maar. De gemeenteraad besloot in 2018 per motie dat er binnen een halfjaar een voorstel moest komen voor verbetering van de verdiencapaciteit. Na meer dan twee jaar kreeg de raad pas antwoord: we doen het niet. Als de geest in het stadhuis niet grondig wordt gezuiverd, zal het aannemen van dit raadsvoorstel geen enkele verbetering te weeg brengen. Als het goed is, weet u dit al, burgemeester. Uw voorganger Remkes zou het u vertellen, heeft hij ons beloofd. Ik dank u voor uw aandacht. De heer Drijver (F). Die arbitragekwesties blijken dus nog helemaal niet te zijn opgelost met die packagedeal. Die afkoopsom was blijkbaar slechts een eerste tranche. Er lijkt meer dan tien jaar terug een opzetje te zijn gemaakt tussen cultureel ondernemers, een handvol hogere ambtenaren en de vastgoedlobby.

Het bestuur - al die raadsleden, wethouders, burgemeesters en hun spindoctors hebben als cavia’s heen en weer gelopen binnen het klaargezette kooitje: er moest en zou een nieuw Cultuurcentrum komen, of dat in deze stad nou levensvatbaar is of niet. Het gouden paasmandje van Neutelings, Norder en De Jong bleek veel te duur en het even lompe OCC van Wijsmuller zou met een vaste prijs tot de finish worden ontworpen en opgeleverd. Dat was een ideetje van D66 en VVD, van Van Asten en Lakerveld. Maar de vaste ploeg cultureel ondernemers, hogere ambtenaren en ingehuurde staf – dezelfden - pleegden namens uw gemeenteraad contractbreuk en wijzigden het aanbiedingsontwerp. Een raadsmeerderheid vertrouwde het hele dossier toe aan een college toe dat het vervolgens liet ontsporen onder Wijsmuller en Revis. Het publiek heeft gelukkig geen haast met het openen van Amare en Hagenaars hebben bewezen een decennium geduld op te kunnen brengen met collegeprestaties, zoals het stadhuis en de tramtunnel onder de Grote Markt. Corona maakt dat een “terug naar normaal”-theaterseizoen met een aftrap in september uitgesloten is. Dat is helemaal niet erg. Het publiek heeft geen haast en u ook niet, wat Sven Arne Tepl straks ook mag zeggen. Haast is duur. Uw huurders roeren zich nu en dwingen u tot een overhaaste oplevering die ons nodeloos veel geld gaat kosten.

Mensen lopen elkaar voor de voeten en tussentijdse kinderziekten kunnen niet meer worden verhaald op de aannemer. Laat die aannemer gaarkoken in zijn sop en zet Sonate de wacht aan omdat er nog steeds geen omgevingsvergunning is aangevraagd voor de toren Cantate, waardoor de gemeente schadeclaims zal krijgen van ASR. U heeft als raadsleden minder dan een jaar om uw stemmers uit te gaan leggen dat u wel degelijk het college controleert, zoals de wet dat van u verwacht. Leren van dit project is iets wat in het ambtenarenapparaat vastgehouden moet worden omdat de horizon van bestuur en raad nou eenmaal niet langer is dan vier jaar. Organiseer een raadsenquête over hoe en waarom u erin getuind bent met die DBM-contracten in de stad, hoe daarbij de rolverdeling was, hoe de welstand is gemanipuleerd en wie na de contractvorming de boetes heeft geminimaliseerd voor de te late oplevering. Dank u wel. De heer Tepl (F). Voorzitter, geachte leden van de raad. Dank voor de mogelijkheid om in te mogen spreken. Graag reageer ik namens het Residentie Orkest, NDT, KC en DMC/Amare op een passage en conclusie in het Rekenkameronderzoek OCC. Het gaat om conclusie 2 en de toelichting daarop op pagina 10. In deelconclusie 2 leest u: 'De huurders van het OCC hebben hierdoor de ruimte gekregen extra wensen in te brengen tijdens het ontwerpproces.

Dit heeft bijgedragen aan de stijging van kosten voor de ontwikkeling en realisatie van het OCC.' Wij herkennen ons niet in het beeld dat wordt geschetst van ons als instellingen die met onnodige extra eisen en wensen verantwoordelijk zouden zijn voor kostenoverschrijdingen. 4

Als instellingen maakten wij ons in het voorjaar van 2018 grote zorgen over de interpretatie van het plan van eisen door Cadanz. In het programma van eisen staan namelijk tal van eisen beschreven die over de functionaliteit van het gebouw gaan. Door het moeilijk verlopende overleg over dit soort zaken met Cadanz werden vaak goedkope maar vanuit functioneel oogpunt ongewenste keuzes gemaakt. Wij klopten hierover bij de gemeente aan, niet met wensen maar met onze zorgen. De verstelbare vloer was in die periode helaas al gesneuveld, nog steeds een groot gemis met het oog op gebruik en exploitatie. De gemeente kwam uiteindelijk met het voorstel om een parallel ontwerptraject te starten om te komen tot een functioneel betere uitvoering van het programma van eisen. Architectenbureau NOAH heeft in gesprek met de instellingen en onder leiding van de gemeente hiertoe de nodige deelontwerpen gemaakt. Op 13 juli 2018 publiceerde de gemeente een document met als titel 'Procesafspraak voor de ontwerpverbeteringen', dat als doel had: 'Met de ontwerpverbeteringen wordt bereikt dat het gebouw op een aantal cruciale punten beter bruikbaar wordt en/of een passender kwaliteit en uitstraling krijgt.

In dit document staat beschreven hoe opdrachtgever (…) en Cadanz dit samen gaan oppakken.' Cadanz kreeg de positie waarin het kon instemmen met deze 'verbeteringen' of deze kon afwijzen als zij niet meer zouden kunnen worden gerealiseerd binnen de bouwplanning. Deze planning werd echter niet gedeeld met onze instellingen. Het is belangrijk om te melden dat wij in het hele proces als instellingen ook met een plus/minuslijst hebben gewerkt, namelijk door voorstellen te doen om kostenbesparende ingrepen te doen en die te laten verrekenen met kosten voor verbeteringen. Ons enige doel in het proces was om ons, trouwens in goed overleg met de gemeente, in te zetten voor het realiseren van de beoogde kwaliteit van Amare voor Den Haag en haar inwoners. Wij zouden het zeer op prijs stellen als op conclusie 2 en de toelichting van het Rekenkamerrapport een rectificatie plaats kan vinden en als het onjuiste beeld over de rol van de instellingen kan worden hersteld. Een raadslid noemde ons in deze context zelfs 'rupsje-nooit-genoeg', waarvan werkelijk geen sprake kan zijn. Nogmaals, het ging hier niet om extra wensen van de gebruikers, maar om functionele verbeteringen om het pand beter bruikbaar te maken. De onjuiste voorstelling van zaken geeft een vertekend beeld en doet ons geen recht. Om imagoschade voor ons te voorkomen, heb ik graag gebruikgemaakt van dit inspreekmoment.

Namens de collega-directeuren heel veel dank voor uw aandacht. Wij verheugen ons op Amare. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, meneer Tepl. Dan volgt er nu een inspreker over het gewijzigde initiatiefvoorstel Waardeer Joods erfgoed, weer antisemitisme, voorstellen voor een herwaardering van het Joods erfgoed en een aanpak van de Jodenhaat in Den Haag. De heer Drijver (J). Op de Open Joodse Huizendag van mei 2019 hebben we uw raad een initiatiefvoorstel aangeboden om de Hemsterhuisstraatbrug weer draaiend te maken. Dat voorstel was ondertekend door buurtorganisaties, erfgoedorganisaties en ook de Stichting Joods Erfgoed Den Haag. Deze brug is namelijk gebouwd door de pletterij van Lionel Israël Enthoven, destijds een toonaangevende ijzergieterij, die door heel Nederland haar producten leverde. U heeft ingestemd met restauratie en het weer draaibaar maken van de brug. In petit comité wordt daaraan gewerkt door het ingenieursbureau met een kleine klankbordgroep. En het wordt prachtig. Eind volgend jaar moet de brug klaar zijn. Om uw pleidooien te ondersteunen om het joods erfgoed van onze stad levend te houden, is in de klankbordgroep de suggestie gedaan om de nog naamloze brug te vernoemen naar Lionel Israël Enthoven. Dat bevelen we u hierbij van harte aan. En ja, kritiek hebben we ook.

Ontwikkelaar Levi Lassen, die zich volgens wethouder Revis inspant voor joodse charitatieve instellingen, heeft het laatste stukje van de joodse buurt gesloopt aan de Gedempte Gracht. Dat is niet echt een initiatief dat lekker past bij het onder de aandacht brengen van joods erfgoed, net als de sloop van het Koninklijk Conservatorium van de joodse architect Waterman. In antwoord op raadslid De Blok schreef het college in november 2019 dat eind dat jaar Levi Lassen zou beginnen. In de ontwerpverklaring van geen bedenkingen werd die maand gesteld dat de aanvraag voor de restauratie van de gevelwand aan het Spui vóór 1 januari 2020 zou worden

5

ingediend. Bij de behandeling van de zienswijzen en het besluit in uw commissie op 23 april 2020 stelde wethouder Revis dat de aanvraag van de omgevingsvergunning voor de restauratie voor 1 september 2020 werd verwacht. U stelde een ultimatum en benadrukte dat het één project moest blijven. Het is nu april 2021 en er is nog altijd geen aanvraag ingediend en aan de overige schriftelijke toezeggingen van de wethouder aan de raad in dat verslag is ook niet voldaan. We begrepen dat de wethouder akkoord is gegaan met een garantie van Levi Lassen voor het uitblijven van een restauratieplan. Kan die cheque al worden verzilverd, raadsleden? En kan er aan de Gedempte Gracht een zichtbare herinnering aan de joodse buurt worden meegenomen in die nieuwbouw? Het leegstaande en vervallen pand aan het Spui van Mr. Döner Kebab, zichtbaar vanuit de wethouderskamers van het ijspaleis, doet nog steeds nergens aan mee. Suggesties om de eigenaar aan te schrijven worden genegeerd door het stadhuis. Dit illustreert dat u als raad of als wethouder op uw hoofd kunt gaan staan maar dat het ambtenarenapparaat speelt volgens zijn eigen spelregels. Dat wordt een fraaie gevelwand tegenover het Amarecomplex wanneer dat opent, wanneer dat ook moge zijn. Dank u wel. De voorzitter. De laatste inspreker van vandaag spreekt in over de beantwoording van vragen over De Kust Gezond. De heer Lentze (S). Goedemorgen.

Ik vertegenwoordig hier de surfhaven. Wij willen de raad graag informeren over de gedane zaken met VolkerWessels et cetera. Wij hebben een initiatief ontplooid, onder andere naar aanleiding van recente publicaties in de media en de discussies in de raad, waar ook De Kust Gezond onder valt. Onze intentie is om een commercieel haalbaar project te realiseren aan het strand, waar sport- en surfstrand samenkomen met horeca, retail en cultuur ten behoeve van de inwoners van Scheveningen, Den Haag en de toeristen, een project dat past bij de omgeving en dat recht doet aan haven, strand en zee. Wij zouden graag met VolkerWessels Vastgoed serieus in gesprek komen om over de ontwikkeling, bouw en afname te onderhandelen. Helaas hebben wij na enig aandringen bij VolkerWessels een mail teruggekregen waarin staat dat VolkerWessels niet eens een gesprek met ons zou willen aangaan. Deze afwijzing door VolkerWessels Vastgoed heeft te maken met het verleden, waarin wij met een ander initiatief en een ander concept, het Wave Hostel, in een andere samenstelling betrokken waren bij de onderhandelingen en de bieding tot bouw en afname van hetzelfde gebied. Vanwege ons onbekende en ongegronde redenen werden we afgewezen door VolkerWessels.

Letterlijk werd uiteindelijk door VolkerWessels verteld dat de onderhandelingen met ons slechts tot doel hadden om aan hun inspanningsverplichting te voldoen ten opzichte van de gemeente. Tevens hebben wij toentertijd - we hebben het nu over 2017/2018 - onderhandeld over de ontwikkeling, bouw en afname van de parkeergarage. Als VolkerWessels toen had ingestemd, hadden de parkeergarage en alles er al gestaan. Bijzonder bij deze onderhandelingen was dat de parkeergarage eerst 1.000 parkeerplekken zou krijgen. Dat werd toen teruggeschakeld naar 925 en uiteindelijk ging het over 625 parkeerplekken, variërend van € 12.500 per plek tot € 25.000 en uiteindelijk € 35.000 per parkeerplek als vraagprijs. Deze onderhandelingen werden toentertijd afgebroken, omdat er een exploitant en afnemer was gevonden die ons ruim overboden had; althans, dat waren de woorden van VolkerWessels. Dit zijn slechts enkele voorbeelden uit frustrerende gesprekken en onderhandelingen met VolkerWessels Vastgoed. De voorzitter. Meneer Lentze, uw tijd is voorbij. De heer Lentze. Nu al? De voorzitter. Ja, u heeft drie minuten. De heer Lentze. O, oké. De voorzitter. Ja, het is echt gewoon Greenwich Time. Dank u wel.

6

De heer Lentze. Ik had nog één zin. Mag dat? De voorzitter. Zeker, gaat uw gang. De heer Lentze. Gezien onze recente afwijzing en onze ervaringen in het verleden kunnen wij ons niet aan de indruk onttrekken dat VolkerWessels geen tot weinig intentie heeft om dit gebied te ontwikkelen en slechts vanuit een inspanningsverplichting af en toe acties onderneemt, zoals bijvoorbeeld het braak leggen en met groene netten afdekken van de dijk, wellicht ter speculatie van de grondprijs. De voorzitter. Dit was een hele lange zin. Nu is het klaar. De heer Lentze. Ja, dat was 'm. De voorzitter. Dank u wel, meneer Lentze.

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken.

De raad heeft hieromtrent beslist zoals hierna bij elk nummer is aangegeven. Nr.

Raadsadres

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbende d.d. 28 februari 2021 inzake verkeer Zeeheldenkwartier (10086008)

2

Belanghebbende d.d. 25 februari 2021 inzake petitie speelplek park De Verademing (10086023)

3

Belanghebbende d.d. 15 maart 2021 inzake verzoek tot instellen onderzoek politiegeweld Den Haag 14 maart 2021 (10088916) Belanghebbende d.d. 17 maart 2021 inzake politieoptreden demonstratie Malieveld (10090183) Belanghebbende d.d. 15 maart 2021 inzake verzoek om onafhandelijk onderzoek politiegeweld Den Haag 14 maart 2021 (10090262) Belanghebbende d.d. 15 maart 2021 inzake politieoptreden Malieveld (10090270)

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Bestuur

4

5

6

7

Stichting SOS Den Haag d.d. 16 maart 2021 inzake halfjaarrapportage Amare Q2 en Q3 2020 (10090284)

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Bestuur In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Bestuur In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Bestuur In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Ruimte

7

Nr. 1

Zienswijze op ontwerp-bestemmingsplan Vruchten- en Heesterbuurt 2020 DAS d.d. 2 maart 2021 (10085953)

Voorstel voor afdoening

Belanghebbende d.d. 27 februari 2021 (10085968) Belanghebbenden d.d. 1 maart 2021 (10085985) Belanghebbende d.d. 1 maart 2021 (10086000) Energie-coöperatie Sterk op Stroom u.a. d.d. 25 februari 2021 (10086880)

Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel

Nr.

Ter kennisneming

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbenden d.d. 23 februari 2021 inzake overlast pand Piet Heinstraat (10086038) Belanghebbende d.d. 26 februari 2021 inzake parkeeroverlast scooters (10086045) Belanghebbende d.d. 3 februari 2021 inzake onhygiënische toestanden (10086051) Belanghebbende d.d. 1 maart 2021 inzake milieu vergunning oldtimer bromfietsen (10086054) Kerngroep Haagse Markt d.d. 1 maart 2021 inzake huurkorting 2021 (10086056) Blaauwendraad Management Consultants BV d.d. 1 maart 2021 inzake MVC Transvaal (10086059) Atlas Cultureel Centrum d.d. 2maart 2021 inzake projectaanvraag “50 jaar arbeidsmigratie in Nederland (10086068) GR GGD en VT Haaglanden d.d. 1 maart 2021 inzake datalek in systemen GGD (10086072) Belanghebbende d.d. 6 maart 2021 inzake Belvedere bosjes (10086932) Milieudefensie, Greenpeace Nederland e.a. d.d. 5 maart 2021 inzake open brief over verzekeren grondrecht op protest (10086939)

Voor kennisgeving aannemen

Het Nationale Theater, Dans- en Muziekcentrum Den Haag (Amare) e.a. d.d. 1 maart 2021 inzake 1,5% cultuurkorting (10086945) Provincie Zuid-Holland d.d. 2 maart 2021 inzake onderzoek naar financiële en beleidsvrije ruimte van gemeenten in ZuidHolland (10086963)

Voor kennisgeving aannemen

2 3 4 5

2 3 4

5 6

7

8

9 10

11

12

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

8

13

14

15

16 17

18

19

Stichting Werkgroep Nassaubuurt d.d. 2 maart 2021 inzake Benoordenhout begroot (10087008) Belanghebbende d.d. 15 maart 2021 (10090139), Belanghebbende d.d. 15 maart 2021 (10090153), Belanghebbende d.d. 16 maart 2021 (10090167), Belanghebbende d.d. 15 maart 2021 (10090207), Belanghebbende d.d. 16 maart 2021 (10090223) inzake politiegeweld demonstratie Malieveld 14 maart 2020 Bewonersorganisatie Havenkwartier d.d. 17 maart 2021 inzake handhaving parkeren rondom Intell Marina Beach (10090227) Belanghebbende d.d. 12 maart 2021 inzake samenleven in harmonie (10090232) Kansfonds d.d. 10 maart 2021 inzake steunpakket initiatieven kwetsbare groepen (10090240) Facebookgroep Bronovo MOET Blijven d.d. 9 maart 2021 inzake Bronovo MOET Blijven (10090249) De Buurt Bestuurt, actief in Laak d.d. 14 maart 2021 inzake initiatiefvoorstel ‘Waardeer Joods erfgoed, weer antisemitisme’ (10090252)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Aan de orde is: D.

Vaststelling van de Notulen van 21 januari 2021 en 11 februari 2021.

De Notulen worden ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: E.

Vaststelling van de besluitenlijst.

E.1 E.2

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS308222) Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot tweede wijziging van de Algemene legesverordening Den Haag (RIS307821) GEWIJZIGD Voorstel van het college inzake gedragscode integriteit burgemeester en wethouders Den Haag 2021 (RIS307838) Initiatiefvoorstel Een spiegel naar het verleden (RIS306836) Voorstel van het college inzake aanvraag Rijksbijdrage in de kosten voor de opsporing van conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog (RIS308213)

E.3 E.4 E.5

De voorzitter. Ik wijs er even op dat stuk E.5 de raad pas in een laat stadium heeft bereikt, met excuses. Dank voor uw bereidheid om het vandaag nog in de besluitenlijst mee te nemen. Dat gaat 9

over een subsidietermijn, een subsidieaanvraag. Daarom staat het op deze lijst. Als het goed is, heeft u daar ook een mail over gekregen. Deze voorstellen worden achtereenvolgens zonder beraadslaging en zonder hoofdelijke stemming aangenomen. De voorzitter. Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Groep de Mos/Hart voor Den Haag wenst geacht te worden tegen voorstel E.4 gestemd te hebben. Sebastian Kruis (PVV). Ik sluit me aan bij de heer Dubbelaar. De voorzitter. De fracties van HvDH/GdM en de PVV wordt aantekening verleend dat zij geacht wensen te worden tegen voorstel E.4 te hebben gestemd.

Aan de orde is: F. Voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het Rekenkameronderzoek Onderwijsen Cultuurcomplex (RIS306611). G.

Halfjaarrapportage nieuwbouw Amare Q2 en Q3 2020 (RIS307516).

De voorzitter. Meneer Wijsmuller, heeft u een punt van orde? Joris Wijsmuller (HSP). Voorzitter. Het lijkt mij goed om bij dit agendapunt, waarbij straks onder andere een motie zal worden ingediend voor een raadsenquête, aan te geven dat ik, mocht die motie aangenomen worden, mijn verhaal natuurlijk heel graag kom doen, maar gezien mijn betrokkenheid in het verleden lijkt het mij niet verstandig om deel te nemen aan de stemmingen hierover vanavond en ook over het voorstel van de Rekenkamer. Ik wil nu dus aangeven dat ik mij vanavond zal onthouden van de stemmingen hierover. De voorzitter. Dat is helder. Dat weten we en dat leggen we nu ook vast in de notulen. We combineren de beraadslaging over agendapunt F (voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het Rekenkameronderzoek Onderwijs- en Cultuurcomplex) en agendapunt G (de halfjaarrapportage nieuwbouw Amare). We behandelen dit als ware het een initiatiefvoorstel. Dat klinkt een beetje raar, maar voor de raadsleden is dat helder. Ik geef daarom nu eerst de voorzitter van de Rekenkamer, meneer Twisk, de gelegenheid om een korte toelichting te geven op het rapport van de Rekenkamer. De heer Twisk. Goedemorgen, voorzitter. Ik zal een korte toelichting geven op het raadsvoorstel en de positie van de Rekenkamer op dit moment. Voor ligt het rapport OCC/Amare.

Dat is een rapport over een heel bijzonder project, dat al jaren loopt en de gemoederen bezig heeft gehouden, zijn voltooiing nadert en zeker iets moois gaat opleveren voor de stad. Maar - er zit één grote maar aan - het verdient geen schoonheidsprijs voor het proces, het bestuurlijke proces van de totstandkoming van dit project. Daar gaat het Rekenkamerrapport over. Wij doen sinds december 2017 onderzoek. Dat is ooit geïnitieerd naar aanleiding van het geactualiseerde bedrijfsplan DMC, maar gaandeweg de rit bleek dat het een onderzoek was met een bewegend doel. Wij hebben de onderzoeksvraag uitgebreid, omdat ook de rol van het college als opdrachtgever onderzocht moest worden. Het was ook een ingewikkeld en bijzonder onderzoek omdat de kaderstelling mee bewoog. We hebben een raadsbesluit in 2014, het oorspronkelijke investeringskrediet. Daar kwam later een nieuw kader bij naar aanleiding van de packagedeal in 2018. De hoofdconclusie van de Rekenkamer is toch dat het college onvoldoende invulling heeft gegeven aan de informatieplicht en zijn rol als opdrachtgever.

10

Ik ga daar even iets verder op in. Dat eerste punt werd al geïllustreerd in de aparte brief die de Rekenkamer gemaakt heeft bij de actualisering van het dekkingsbesluit Amare, waar heel zichtbaar werd hoe ingewikkeld het voor de raad gemaakt werd om te begrijpen wat de bedragen nou precies betekenden. Het was één grote zoekplaat. Dat is dus feitelijk de onderbouwing van onze conclusie dat de materie zeker niet transparant aan de raad is voorgelegd. Dat is een stevige conclusie, maar de Rekenkamer wil vooral kijken hoe dit, deze rode draad, zich niet herhaalt in de toekomst. Wij beogen dat te doen aan de hand van de in het raadsvoorstel opgenomen zes aanbevelingen. Daar wil ik kort bij stilstaan. Het gaat er in de allereerste plaats om dat er een cultuuromslag wordt bereikt in het gemeentebestuur van Den Haag, zowel binnen het college als binnen de raad, om die transparantie op tafel te krijgen en vervolgens ook te borgen. We willen niet zozeer meer regels, maar wel duidelijke afspraken, ook afspraken die de toekomst betreffen. Ook al was dit een uniek project, er zitten duidelijk leermomenten in die op andere projecten van toepassing kunnen zijn. Onze eerste aanbeveling, ons eerste voorstel, betreft hoe de transparantie te vergroten, maar dan vanuit het cultuuraspect.

Bepalingen in de Gemeentewet zeggen dat er een informatieplicht is, maar in Den Haag is onvoldoende afgesproken hoe die in de praktijk vormgegeven moet worden. Daar gaat onze eerste aanbeveling over. De andere aanbevelingen betreffen meer technische handvatten om die transparantie in de toekomst te borgen. De tweede aanbeveling gaat over wat er moet gebeuren bij de start van een project, incidenteel. Het is heel belangrijk dat aan de raad bij een investeringsproject inzichtelijk wordt gemaakt hoe de opbouw van het investeringskrediet is, hoe dat wordt gedekt en uit welke projecten, want wij hebben geconstateerd dat dat bij Amare niet duidelijk is geweest. Is er sprake van een investeringskrediet of worden projecten gedekt uit grondexploitaties of gebiedsontwikkelingen? Want dat was voor de raad in dit geval een puzzel. Dat moet in het vervolg dus beter. De derde aanbeveling in het raadsvoorstel heeft een meerjarig karakter: hoe kunnen we transparantie meerjarig duidelijk krijgen? Dekking van kapitaallasten moet passen bij de daadwerkelijke omvang van de kapitaallasten. Daar zit in dit geval een verschil tussen. Huuropbrengsten van DMC - we worden steeds concreter - zouden in omvang gelijk moeten zijn aan de bedragen die het van de onderhuurders krijgt. Dat is allemaal niet duidelijk. Dat geeft de mogelijkheid dat er geschoven wordt met potjes.

Vervolgens gaat onze vijfde aanbeveling over hoe deze technische handvatten geborgd kunnen worden. Wij doen de aanbeveling om de Verordening financieel beheer en beleid op dat punt aan te passen, zodat ook de comptabele regels voor de toekomst duidelijk zijn en ook handvatten geven voor naleving. Ten slotte willen we deze aanbevelingen procesmatig borgen; dat doen we altijd bij onze voorstellen. Wij geven aan dat het college binnen zes maanden met een plan van aanpak zou moeten komen, zodat de raad precies ziet wat het college nu gaat doen ten behoeve van de rol die het heeft om transparanter te zijn, zodat u als raad uw controlerende taak goed kan uitoefenen en dit in de toekomst geborgd wordt. Dat is de portee van dit onderzoek dat de Rekenkamer gedaan heeft. Wij hopen dat u als raad daarmee voor de toekomst geholpen wordt in uw rol als controleur van het college. De voorzitter. Dank u wel, meneer Twisk. Dan is nu voor de eerste termijn het woord aan de gemeenteraad. Leden die willen interrumperen of een punt van orde willen maken, geven dit met een bericht op de app door aan de griffier. De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Goedemorgen, allemaal. Goedemorgen, Den Haag. We spreken vandaag over het rapport van de Haagse Rekenkamer over het OCC.

Allereerst natuurlijk mijn dank aan de insprekers en het team van de Haagse Rekenkamer. Ik denk dat dit een zeer, zeer nuttig onderzoek is en de conclusies zijn natuurlijk helder. Waar moet ik beginnen? Want dit Spuiforumdossier is inmiddels zo uitgebreid en complex dat ik het op straat bijna niet meer kan uitleggen in normaal Nederlands. Dat vind ik zorgelijk, want we praten in een soort codetaal tegen elkaar en een groot deel van de stad heeft echt geen flauw idee waar 11

wij het dan over hebben. Natuurlijk groei je daarin. Als raadslid ga je mee in die flauwekul om de belangen van de inwoners van onze stad te dienen, maar ik denk dat wij dit meer moeten beseffen. Denkt u daar maar eens over na vandaag. Uit onderzoek blijkt nu dat de ontwikkeling en de realisatie van het complex € 223,3 mln. hebben gekost. Dat herhaal ik nog maar eens: € 223,3 mln. Een boel geld! Ik neem u even mee in de geschiedenis, want ik denk dat het belangrijk is om die weer te benoemen. Tijdens de campagne in 2014 wist de Stadspartij een hoop kiezers te winnen met een 'Spuiforum Nee'-campagne. Ze hadden een renovatie beloofd van maximaal € 100 mln. Dat hebben ze maandenlang geroepen. Het stond in hun verkiezingsprogramma. De verbazing was dan ook groot toen de Stadspartij in een coalitie met de VVD, het CDA, D66 en de Partij van de Arbeid ineens verantwoordelijk werd voor het Spuiforumdossier. Was dat dan bedrog? Dat mag u zelf beoordelen; ik vind van wel. Feit is dat het geen renovatie werd. Onder leiding van de Stadspartij kwam er een nieuw plan voor een nieuw Cultuurpaleis. Dezelfde functie, een andere naam en nog steeds vreselijk duur. De wethouder van de Stadspartij had een geweldig idee; dat was die DBM-constructie. De gemeenteraad moest kiezen voor die DBM-constructie, want dat zou het bouwen een paar miljoen euro goedkoper maken.

Dat werd ons destijds voorgespiegeld door de wethouder. Er werden mensen ingevlogen van buiten de stad. We gingen met de gemeenteraad op werkbezoek bij het Haga Ziekenhuis; sommige collega's kunnen zich dat nog wel herinneren. Volgens het stadsbestuur destijds was dat het ei van Columbus: vooraf bepalen wat de eisen moesten zijn, uitschrijven en dan iemand kiezen die het kon bouwen voor een vast bedrag. Dat was het plan in 2014; niet mijn plan, maar u begrijpt wat ik bedoel. Enkele weken voordat het plan naar de raad kwam, in november 2014, deden Omroep West en EenVandaag nog een onderzoek naar die plannen. Ze legden honderden ondervraagden een aantal stellingen voor met betrekking tot de plannen aan het Spui. Daar kwamen opmerkelijke uitkomsten uit. Liefst 62% vond renovatie de beste optie en 82% gaf zelfs aan dat het stadsbestuur niet binnen die vastgestelde € 176,6 mln. zou blijven. U kent de geschiedenis. De coalitie van de VVD, D66, het CDA en de Haagse Stadspartij kozen wel voor sloop/nieuwbouw. De hele oppositie stemde destijds tegen. In 2018 was de puinhoop zo groot dat het daaropvolgende college met mijn eigen club geen andere keuze had dan het oplossen van die puinhoop. Een dure erfenis, maar die moest wel aanvaard worden.

En hoe kwam dat nou precies? Nou, weet u die DBM-constructie nog, Design, Build and Maintain? Kijkers thuis, dat staat dus voor 'ontwerp, bouwen en onderhoud'. Het stadsbestuur was alvast begonnen met bouwen, terwijl het definitieve ontwerp nog niet gereed was. De toekomstige gebruikers mochten nog gezellig meebabbelen over het ontwerp, terwijl het contract met het programma van eisen al was getekend en de bouw al was begonnen. Lees conclusie 2 van het rapport van de Rekenkamer. Uiteindelijk kregen we hierdoor ook geen beweegbare vloer, want de deadline was verlopen. Niet goed voor de exploitatie, maar daar kom ik zo meteen nog even op terug. Nu weer terug naar 2021, vandaag de dag, 25 maart 2021. Ik lees het rapport van de Rekenkamer en dan word ik wel een beetje verdrietig. Ik herken heel veel gepresenteerde conclusies. Mijn partij maar ook vele andere partijen - ik zie toevallig mevrouw Arp en meneer Barker in beeld; het waren voornamelijk oppositiepartijen - hebben hier jarenlang een punt van gemaakt: geen zicht op kosten en op exploitatielasten, bouwen van een Cultuurpaleis zonder definitief ontwerp. Het is gewoon een dikke middelvinger geweest naar die 82% van de inwoners van de stad die vooraf, in 2014, zeiden dat dit gebouw veel duurder zou worden dan die € 176,6 mln. En het Spuiforum wérd duurder en gaat nog veel duurder worden.

Op dit moment wordt er alweer onderhandeld over uitstel van oplevering. Ik moet op mijn spreektijd gaan letten; die is ditmaal gelukkig in beeld. Maar het zal u niet ontgaan zijn dat ik een beetje verdrietig ben. Maar goed, Hart voor Den Haag heeft wel een prima voorstel. Wij stellen voor om het complex te verkopen aan een institutionele belegger, zoals een pensioenfonds. Wist u dat het stadhuis ook ooit eigendom is geweest van het ABP? Het Cultuurpaleis verkopen aan een institutionele belegger betekent voor de primaire gebruikers, zoals het KC, dat er niet zoveel verandert, want een onderwijsinstelling wordt bekostigd door de rijksoverheid. Het KC heeft langjarige huurovereenkomsten en betaalt de huur dan aan een andere partij. Stelt u zich eens voor wat we met de opbrengst van het Cultuurpaleis kunnen doen voor de inwoners van onze stad, bijvoorbeeld het oplossen van de sociaaleconomische gevolgen van corona. Er zijn heel veel redenen te bedenken waarom de gemeente Den Haag gemeentelijk vastgoed in bezit wil houden of waarom zij strategische aankopen doet. Denk daarbij aan gebiedsontwikkeling en maatschappelijke functies zoals sporthallen en zwembaden. Maar het bezit, het beheer en de exploitatie van het gebouw moet je 12

overlaten aan een partij die hier haar corebusiness in heeft en die dit veel beter kan. Dat betekent minder risico voor het stadhuis, minder risico voor de inwoners van de stad en - dat zal ik niet ontkennen - een forse opbrengst voor de stad, die we dan weer kunnen investeren. Ik hoorde de wethouder tijdens de behandeling in de commissie zeggen dat dit voor een belegger niet rendabel te maken is. Frans de Graaf (VVD). Hart voor Den Haag/Groep de Mos hamert in dit debat en in andere debatten vaak op de problemen die er zijn met de exploitatie, omdat daar jaarlijks een tekort op is. Volgens mij overdrijft u daar een beetje in, maar dat is uw stelling. Tegelijkertijd wil u het gebouw verkopen. We kennen Hart voor Den Haag natuurlijk als een partij die erg dicht tegen dit soort exploitanten aan zit. Hoe ziet de heer Dubbelaar het voor zich dat hij een eigenlijk onrendabel pand aan een ondernemer gaat verkopen? Welke ondernemer zou daarin geïnteresseerd zijn? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik heb net al gezegd: misschien wel het ABP. Er zitten gewoon commerciële gedeelten in het pand. Ik snap wel dat de VVD hier misschien anders in zit, maar ik weet dat niet. Ik kan me een paar debatten herinneren waarin de VVD ineens heel populistisch riep: laten we de exploitatiebegroting doorrekenen met 600.000 bezoekers.

Waar dat dan op gebaseerd was? Niemand in de raad had een flauw idee waar die 600.000 bezoekers ineens vandaan kwamen. Frans de Graaf (VVD). Dat is een ander punt. Daar moeten we het met de heer Dubbelaar over hebben, maar hij noemt nu als kandidaat het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds. Ook dat heeft als doel rendement halen. Dat gaat dan toch geen pand kopen dat onrendabel is? Volgens mij houdt u de inwoners van Den Haag hier een worst voor die er niet is. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Nou ja, ik reken dan op steun van meneer Frans de Graaf van de VVD, want ik dien straks twee moties in om de waarde en de verkoop van het complex te laten onderzoeken. Ik denk dat daar heel heldere conclusies uit komen. U kunt wel nee schudden, maar ik dien die moties echt in en ik reken dan op uw steun. Ik weet niet wat voor werk u doet naast uw werk als raadslid, maar ik ben geen taxateur of vermogensbeheerder van dergelijke panden. Frans de Graaf (VVD). Ja, dat is te merken. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik denk dat dit pand, dat meer dan 50.000 vierkante meter beslaat, voor 25.000 vierkante meter gebruikt wordt door instellingen. De rest is gewoon commercieel vloeroppervlak. Daar kan je gewoon rendabele investeringen opbouwen. Daarbij komt - dat heb ik ook in mijn inbreng staan - dat dit gewoon een complex is waar geld verdiend moet worden.

De voorzitter. U zet uw betoog inmiddels voort, hè? Nu gaat gewoon uw eigen spreektijd weer in. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Waar was ik, voorzitter? Een forse opbrengst voor de stad. O ja, de wethouder zegt dat het pand niet rendabel zou zijn voor een belegger; meneer Frans de Graaf gaat daarin mee. Ik wil dit allereerst even uitleggen voor de kijkers. Allereerst heeft de wethouder natuurlijk geen flauw idee wat een dergelijk pand op dit moment waard is op de vastgoedmarkt. Daar heb ik straks dus ook een motie over, want het pand is deels verhuurd aan een rijksinstelling, die gewoon een belachelijk lage huurprijs betaalt. Die huurprijs is niet marktconform en komt niet overeen met wat gebruikelijk zou zijn bij een normale huurovereenkomst bij een commerciële partij. In normaal Nederlands noemen wij dat gewoon 'subsidie'. Het lijkt er een beetje op alsof je een scoutingvereniging laat intrekken in het Kurhaus. Met alle respect voor het Koninklijk Conservatorium en het Residentie Orkest, we kunnen ons afvragen of de Haagse belastingbetaler dat wel moet betalen en of de rekening niet gewoon doorgeschoven moet worden naar het ministerie. Volgens mij heeft meneer Rosenberg van Den Haag Centraal daar een artikel over geschreven; ik had helaas geen tijd meer om het op te zoeken. 13

Kortom, de instellingen worden indirect met Haags belastinggeld geholpen. Ze betalen een belachelijk lage huurprijs en daardoor is het mogelijk rendabel voor een belegger. Mijn fractie zegt dan: zoek dat dan maar eens uit, want het Cultuurpaleis Amare beschikt naast ruimte voor die onderwijs- en theaterzalen ook over commerciële ruimten, zoals foyers, vergaderzalen, restaurants. Op de website van Amare staat: 'Binnenkort beschikt Den Haag over een congres- en evenementenlocatie van internationale allure.' De exploitatie van het gebouw heeft dus een commerciële kant waar geld verdiend moet worden aan activiteiten en zakelijke verhuur. De gemeente heeft verschillende taken, zoals het aanleggen van fietspaden of het verstrekken van paspoorten, maar het verhuren en exploiteren van commerciële ruimte is nou niet echt een taak van de overheid. Daarom heb ik een drietal moties, ten eerste de motie Onderzoek waarde Onderwijs- en Cultuurcomplex, met als dictum: verzoekt het college een onderzoek te doen naar de huidige economische vastgoedwaarde van het Onderwijs- en Cultuurcomplex en de raad hierover te informeren. Dan weten we immers gelijk waar we het over hebben. Ik reken ook op de steun van meneer De Graaf van de VVD.

Ik heb ook de motie Onderzoek verkoop Onderwijs- en Cultuurcomplex, met als dictum: verzoekt het college een onderzoek te doen naar de verkoop van het Onderwijs- en Cultuurcomplex en de raad hierover te informeren. Dan kan je uitzoeken onder welke voorwaarden het verkocht kan worden, hoeveel vierkante meter BVO in gebruik is door die club en hoeveel vierkante meter BVO je commercieel aan een belegger kan verkopen. Want deels verkopen is natuurlijk ook een optie. Tot slot de motie Corona-impactanalyse Onderwijs- en Cultuurcomplex, met als dictum: verzoekt het college met Stichting Amare een impactanalyse te doen naar de verschillende scenario's met corona, de mogelijke financiële gevolgen van corona op de exploitatie inzichtelijk te maken en de raad hierover te informeren, en de exploitatiebegroting van het Onderwijs- en Cultuurcomplex te herijken, hierbij de mogelijke financiële gevolgen van corona op de exploitatie inzichtelijk te maken en de raad hierover te informeren. Ik reken op steun, want ik denk dat regeren vooruitzien is. In januari 2017 heb ik samen met GroenLinks, de SP, de PVV en de Partij voor de Dieren een motie Raadsonderzoek besluitvorming OCC ingediend. Deze motie werd helaas verworpen. In november 2017 heb ik samen met GroenLinks, de PVV, de ChristenUnie en de Partij voor de Dieren een motie Raadsenquête Onderwijs- en Cultuurcomplex ingediend.

Die motie werd helaas verworpen. Vandaag dienen wij een soortgelijke motie in. Collega Barker zal de motie straks namens verschillende partijen voorlezen. Ik wil erop wijzen dat zowel Hart voor Den Haag/Groep de Mos als GroenLinks sinds de laatste verkiezingen een aantal zetels gegroeid is. In het coalitieakkoord van de nieuwe coalitie kan ik niet vinden dat hier afspraken over gemaakt zijn. Kortom, dit zou betekenen dat er een raadsmeerderheid voor een raadsonderzoek naar het OCC is. Dat is een goede zaak, want mijn partij heeft zich altijd verzet tegen de ontwikkeling van dit gebouw en we zijn altijd kritisch geweest op de verantwoordelijke wethouders. Het is tijd om naar de toekomst te kijken. Er spelen bij dit dossier verschillende kwesties die allang doorzeuren en altijd blijven doorzweren. Een raadsonderzoek is een prima instrument om hier helderheid over te geven aan de inwoners van onze stad. Lesley Arp (SP). We kennen de partij Hart voor Den Haag natuurlijk als een partij die vaak roept dat de kluis open moet en dat er zo min mogelijk geheim moet blijven, vandaag bijvoorbeeld ook in relatie tot de Energie Academie. Ik ben dus benieuwd of Hart voor Den Haag onze waarschijnlijk wel bekende motie steunt over openheid over de onderhandelingsstukken uit 2018 over Amare. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos).

Hart voor Den Haag/Groep de Mos is gek op transparantie. Zo kent u ons. Dus ja. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik zou graag van de heer Dubbelaar willen horen wat hij vindt van de brief die het college vorige week naar de raad heeft gestuurd met alle maatregelen die in gang zijn gezet om een flink aantal verbeteringen door te voeren. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik vind het goed dat GroenLinks daarnaar vraagt. Ik denk dat we hier een wethouder hebben zitten die op een aantal dossiers een aantal dingen heel adequaat aan het oppakken is. Dat is een goede zaak, maar er zijn in het verleden natuurlijk nog steeds dingen voorgevallen die voor de wethouder minder relevant zijn en die in het onderzoek van de Rekenkamer niet naar boven zijn gekomen. Die kwesties zeuren en zweren maar door. Hoe zit het nu 14

precies met die beweegbare vloer? Hoe is het nu precies gegaan met die kolommen? Wanneer is die overdracht van het dossier precies geweest tijdens de onderhandelingen? Ik denk dat de inwoners van onze stad recht hebben op alle informatie, zodat wij fris de toekomst in kunnen. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Dank aan de heer Dubbelaar. We zijn het er zeker over eens dat de stad recht heeft op alle informatie, maar ik vraag me wel af - en ik vraag dat ook aan de heer Dubbelaar - welke extra informatie, welke extra lessen en welke extra verbeteringen het zou opleveren bovenop alle verbeterplannen die het college al in de negen pagina's tellende brief naar de raad heeft gestuurd als we met zo'n raadsenquête nog die door de heer Dubbelaar genoemde onderwerpen bevragen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Daar heb ik ook wel over nagedacht. Ik zie bijvoorbeeld dat de dossieroverdracht van een college naar een ander college mis is gegaan. De ene wethouder is al weg en ik heb in de media gelezen dat de andere wethouder volgend jaar weggaat. Ik zie twee voormalige wethouders naar elkaar wijzen: nee, het was jouw verantwoordelijkheid. Dit is gewoon niet goed gegaan. Daar zou een leermoment uit kunnen komen, bijvoorbeeld dat zo'n deadline van de bouw van een complex niet rond de periode moet zitten waarin de verantwoordelijkheden van de één naar de ander overgaan.

De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Vavier. Mariëlle Vavier (GroenLinks). Ik denk inderdaad dat de heer Dubbelaar daar een goed punt heeft. Dat gaat over de dossieroverdracht van college op college, maar als we dit al weten, waar hebben we dan nog een raadsonderzoek voor nodig? De voorzitter. De heer Dubbelaar nog één keer, kort graag. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dit is een aanname van mij. Ik weet dat niet goed. Ik weet niet precies of die deadline op 29 mei, op 4 juni of een andere datum was. Het staat eigenlijk nergens en ik denk dat dat wel helder mag zijn. Frans de Graaf (VVD). Ik had een soortgelijke vraag als mevrouw Vavier. Cees Pluimgraaff (CDA). Ik vind de heer Dubbelaar zoals gebruikelijk weer veel roeptoeteren, maar dat zijn we van Groep de Mos gewend. Ze hebben zelf in het college gezeten toen die beweegbare vloer eruit gesloopt werd. Het CDA heeft er altijd voor gevochten om die erin te houden. Nu gaat de heer Dubbelaar weer zitten duiken en neemt hij geen verantwoordelijkheid. Onder zijn bewind is € 31 mln. extra aan dat project uitgegeven. Hoe rijmt hij dat? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik moest even een paar seconden nadenken, want meneer Pluimgraaff zegt namens het CDA zulke rare dingen. Op Omroep West staat een artikel, geschreven door Lot van Bree op 5 juni 2018.

Dat is de reconstructie over die beweegbare vloer. Ik zou meneer Pluimgraaff bijna willen aanraden om dat artikel gewoon eens goed door te nemen. Want daar staat beschreven dat de toenmalige wethouder geen besluiten durfde te nemen; dat was een maand of twee voor de verkiezingen. Toen het nieuwe college beëdigd was, was de deadline verlopen en kon dat zonder een meerprijs van miljoenen niet meer gebeuren. Ik zou meneer Pluimgraaff van het CDA dus willen verwijzen naar dat artikel. Ik wil het hem zo toesturen. Cees Pluimgraaff (CDA). Dat vind ik sympathiek. U had echter € 31 mln. tot uw beschikking. U had er dus toch ook harder voor kunnen vechten? De voorzitter. De volgende keer doet u het weer via mij, hè? Want ik zit hier toch en ik word ervoor betaald. Ik geef dus het woord, hè. Maar het mocht hoor, meneer Pluimgraaff. Het lijkt net een echt debat.

15

Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Ik kan daarop reageren. Ik weet niet of het zo is dat ik harder had moeten vechten voor die beweegbare vloer. Ik denk dat die vloer een gemis is voor de exploitatie van het gebouw; daar hoorde ik de inspreker ook al over. Uiteindelijk staat die beweegbare vloer gewoon in het programma van eisen, dat door het CDA is vastgesteld. Toen de bouw is begonnen in de periode dat het CDA al in het college zat, samen met de Partij van de Arbeid, D66, de VVD en de Stadspartij, hebben zij drieënhalf jaar lang aan het roer gezeten en met de bouwer aan tafel gezeten. Het heeft al die tijd gewoon in het programma van eisen gestaan. In die drieënhalf jaar is dat niet geregeld en nu zegt hij dat ik harder had moeten vechten om zijn puinhoop op te ruimen. De voorzitter. De laatste keer, meneer Pluimgraaff. Cees Pluimgraaff (CDA). Ik vind het een beetje jammer hoe de heer Dubbelaar dit vandaag aanvliegt. Hij heeft zelf in die periode aan de knoppen gezeten, voor een gedeelte. Ik hoor in de beantwoording door de heer Dubbelaar vanuit Hart voor Den Haag/Groep de Mos allemaal beweringen en zaken die hij al buitengewoon op zijn netvlies heeft. Mijn slotvraag aan Hart voor Den Haag/Groep de Mos is eigenlijk: wat wilt u dan nog onderzoeken als u alles zo scherp op uw netvlies heeft? De voorzitter. Gaat uw gang, meneer Dubbelaar.

Daar heeft u net al op geantwoord, hè? Maar u mag dat nog een keer doen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Dit is inderdaad een beetje een herhaling van zetten. In november 2014 heeft het toenmalige college van vijf partijen gekozen voor dit pand. Daarvoor is een programma van eisen vastgesteld. Daar was het CDA gewoon onderdeel van. Zij hebben gekozen voor die beweegbare vloer. Ze hebben dat drieënhalf jaar laten verslonzen. En dan nu mij de maat nemen? Dat vind ik een beetje raar. De voorzitter. Het gaat mij niet aan, maar ik wijs u erop, meneer Dubbelaar, dat u nog één minuut en drie seconden heeft. Dus let een beetje op. Het is nog lang niet 18.00 uur. Daniël Scheper (D66). Ik ben na alle antwoorden van de heer Dubbelaar eigenlijk een beetje nieuwsgierig en zoekende naar welke vragen hij nog heeft. De door hem opgeworpen vragen - wat is er nou precies gebeurd in 2014 en hoe is die overdracht nou geweest? - zijn natuurlijk hele legitieme vragen om nu, in de commissie of via een van de favoriete instrumenten van Groep de Mos, namelijk schriftelijke vragen, gewoon aan de wethouder te stellen. Wat maakt nou dat het nu in een ander format moet worden gegoten dan de vragen onder elkaar gewoon even aanleveren aan het college? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Daar heb ik zojuist deels antwoord op gegeven op vragen van mevrouw Vavier.

Eén wethouder is op weg naar de uitgang, de andere wethouder is inmiddels actief bij een andere werkgever. Daarbij zijn er natuurlijk ook topambtenaren en directieleden van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling betrokken. Ik denk dus dat een raadsenquête meer helderheid zal geven. Daniël Scheper (D66). Volgens mij spreekt het college met één mond en zitten veel ambtenaren er nog en is er gewoon een historie opgebouwd. U kunt die vragen dus gewoon neerleggen en dan kan u daar ook gewoon antwoorden op verwachten. Of ze weg zijn of hier nog zitten, is één ding, maar de vragen kunt u via allerlei andere instrumenten nog steeds stellen. Dat is de kern van mijn vraag: waarom kiest u niet voor die andere instrumenten als er met het antwoord dat u zojuist gaf, eigenlijk niks in de weg staat om antwoorden op die vragen te krijgen? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). D66 heeft zich altijd uitgesproken voor een investering van honderden miljoenen in dit pand. Ik begrijp dus dat D66 misschien iets anders in dit dossier zit. Dat kan. Inmiddels staat de teller op € 223,3 mln. Dat is veel geld en de teller loopt maar door. Ik denk dat het goed is dat we daar op alle fronten verantwoording over afleggen bij de inwoners van onze stad, zodat we fris naar de toekomst kunnen kijken. 16

De voorzitter. Door de heer Dubbelaar worden de volgende moties (G.1 HvDH/GdM, G.2 HvDH/GdM en G.3 HvDH/GdM) ingediend:

Motie G.1 HvDH/GdM Corona impactanalyse Onderwijs- en cultuurcomplex De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 25 maart ter bespreking van de Halfjaarrapportage nieuwbouw AMARE Q2 en Q3 2020 (RIS 307516). Constaterende dat, • op dit moment theaters vanwege coronamaatregelen gesloten zijn voor publiek; • bezoekersaantallen door coronamaatregelen sterkt beïnvloed worden; • het risiconiveau zoals bepaalt door het Kabinet op dit moment zeer ernstig is; • er bij niveau waakzaam pas beperkt publiek mogelijk is bij proefevenementen in theaters. Overwegende dat, • het nu onbekend is wanneer theaters weer normaal open kunnen; • proefevenementen met beperkt publiek nog ver weg lijken. Van mening dat; • de financiële impact van het coronavirus op het onderwijs- en cultuurcomplex fors zal zijn. Verzoekt het college, • met Stichting Amare een impactanalyse te doen naar de verschillende scenario’s met corona (maatregelen) en de mogelijke financiële gevolgen van corona (maatregelen) op de exploitatie inzichtelijk te maken en de raad hierover te informeren; • de exploitatiebegroting van het onderwijs- en cultuurcomplex te herijken, hierbij de mogelijke financiële gevolgen van corona (maatregelen) op de exploitatie inzichtelijk te maken en de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.