RIS307804 Notulen van de raad van 16 december 2020 dag

52

Dan kom ik bij de moties en amendementen over de Eneco-middelen. De motie 'Duidelijkheid over revolverendheid' van de Partij voor de Dieren vraagt duidelijkheid over revolverendheid en om een uitwerking langs de zes kernvragen van de Haagse rekenkamer. Het college moet nog reageren op het rapport van de rekenkamer. Die brief komt in het eerste kwartaal. Ik raad de heer Barker aan om deze motie aan te houden, want ze is voorbarig. In de motie 'Regel geld voor de toekomst' vraagt de heer Barker aandacht dat de proces- en programmakosten niet in de gewone structurele begroting verwerkt zijn. De heer Barker heeft dat ongetwijfeld ook gezien bij de begrotingsbehandeling. Bij de begrotingsbehandeling is daar geen vraag van de Partij voor de Dieren over gekomen. Houd deze aan tot een volgende begrotingsbehandeling, dan kan de heer Barker daar een punt van maken. Er is een VNG-lobby gaande om financiering van het Rijk te krijgen. Er wordt gemeld dat dat vanaf 2022 het geval is. Bij een volgende begrotingsbehandeling zou de Partij voor de Dieren hier een punt van kunnen maken, dus het is aanhouden of ontraden. Dan heb ik de motie van de Partij voor de Dieren over duidelijkheid over probleem en doel. Het doel van het college is minder energie verbruiken, meer duurzame energie opwekken en inzetten, en zorgen dat die duurzame energie de plekken kan bereiken waar die nodig is.

Daar is het college mee bezig. Het college ontraadt deze motie om dat kwantitatief vast te stellen. De motie 'CO2 reductie-rendement' van de HSP, ondersteund door de Partij voor de Dieren, vraagt per bestedingsvoorstel inzichtelijk te maken wat het CO2-reductierendement is. Ook deze motie wordt ontraden. Ik geef een kort voorbeeld. Wij hebben al heel erg lang een geothermieboring in Den Haag, de HAL. Op dit moment is het reductie-element daarvan negatief. Wij hebben die boring wel, maar die heeft nog geen energiebesparing opgeleverd. Je hebt een bron nodig, het moet bij de gebruiker komen en die gebruiker moet daartoe in staat gesteld zijn. Het is dus niet mogelijk om alleen te kijken naar CO2-reductie. Er zijn indicatieve getallen te geven. Daar is een hele mooie backcastingstudie over gedaan onder het vorige college. Ik raad de heer Wijsmuller aan om daar ook nog eens in te kijken. Deze motie is ontraden. De motie 'Eneco-geld terug naar de Haagse burgers' van de PVV … Robert Barker (PvdD). De wethouder ontraadt zo'n beetje alles wat een beetje concreetheid geeft, maar waarom nou eigenlijk? Waarom kan niet in ieder geval worden aangegeven wat het doel qua CO2-besparing is? Zelfs al zal dat in het begin geen positief doel zijn, dan kan dat toch gewoon worden aangegeven? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Dit is een terugkerende discussie tussen de heer Barker en mij.

Ik hoop dat hij op enig moment in een college komt te zitten. Dan kan de heer Barker het uitvoeren zoals hij het voorstelt. Dit college zegt dat je per energiebox zou moeten kijken hoe een huishouden dat gebruikt en wat het gedrag is. Dan zou je per box moeten uitrekenen wat daar de CO2besparing van is. Er zijn te veel wisselende indicatoren. De heer Barker en ik hebben ook al eens buiten een vergadering om gedeeld dat bijvoorbeeld door de grote stagnatie in de economie vanwege de coronacrisis er onwaarschijnlijk grote CO2-effecten zijn. Dat is natuurlijk niet wat de heer Barker bedoelt. De heer Barker wil een indicatie krijgen: wat doet een ding per stuk? Dat is onder andere op te zoeken in het ibo-onderzoek van het Rijk over CO2. Dat wil ik zeker ter beschikking stellen, en vervolgens de studies die eerder gedaan zijn. Deze motie is ontraden. Robert Barker (PvdD). Als de Partij voor de Dieren in het college zou zitten, zou er inderdaad een veel beter plan liggen. Dan zouden we duidelijk zeggen waar we op sturen. Dan kunnen we ook zien hoe we klimaatneutraal worden. Joris Wijsmuller (HSP). Het is toch volstrekt normaal dat de wethouder verantwoordt op welke manier het gemeentegeld wordt besteed om het doel, in 2030 klimaatneutraal worden, te bereiken? Dat is toch volstrekt normaal? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Ja, dat vindt het college ook volstrekt normaal.

De verantwoording doet het college in de voortgangsbrief. Daarin wordt op alle mogelijke indicatoren waar wij toegang toe hebben inzicht gegeven in hoever wij stappen gemaakt hebben in de richting van 53

het doel. Hoeveel gas wordt er verbruikt, hoeveel subsidies voor dit en dat zijn aangevraagd, hoeveel mensen zijn overgestapt op een hybride ketel? U kent de voortgangsbrief. Wij zijn bereid om daar steeds meer in op te nemen, als die informatie beschikbaar is. Daarin verantwoordt het college weer hoe de stappen in het afgelopen jaar uitpakten. Joris Wijsmuller (HSP). Ja, maar ik ken ook uw beantwoording van de technische vragen over het bestedingsvoorstel Eneco. Daar weigert u gewoon om verantwoording af te leggen ten aanzien van uw bestedingsvoorstellen. Dat is toch geen manier om met de raad om te gaan? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Het college legt wel degelijk verantwoording af in de voortgangsbrief. In de motie 'Eneco-geld terug naar de Haagse burgers' van de PVV wordt gevraagd om de Eneco-middelen te besteden aan een ander doel in plaats van duurzaamheid en energietransitie. Het college ontraadt deze motie. Dan ben ik bij de motie 'Energiearmoede en verspilling tegengaan met energiezuinige koelkasten' van de HSP. Ik vind dit een interessant plan. Er heeft zich ook al iemand bij mij gemeld met een soortgelijk plan; die heb ik doorverwezen naar Duurzaam Den Haag. Duurzaam Den Haag heeft op dat moment gezegd: met deze specifieke insteek krijgen we het nog niet rond, maar je moet een aantal keren trekken aan een heleboel van deze duurzaamheidsplannen.

Ik vind het sympathiek om te onderzoeken hoe we dat zouden kunnen doen. Dat is in lijn met de plannen van het college, dus ik wil deze motie oordeel raad geven. Het amendement ingediend door de VVD met steun van meerdere partijen om het dictum te vervangen - ik zal het zeker niet voorlezen - zoals de heer Van der Helm net in zijn betoog heeft uitgelegd, wil het college omarmen. De motie 'Monitoring aan welke woningen de Eneco-middelen ten goede komen' van de PvdA met steun van GroenLinks en D66 vraagt om in de voortgangsrapportage extra informatie op te nemen over waar de middelen terechtkomen en bij welke type woningen en om waar mogelijk ook bij wijkplannen vooruit te kijken zodat de raad kan bijsturen. Dat is precies het doel van de voortgangsbrief en ook van de programmabrief van het college. Het college wil daar graag extra informatie aan toevoegen zoals mevrouw Holman vraagt. Het college omarmt deze motie. Dan de motie 'Voorkom energiearmoede, meer hulp voor lage inkomens bij verduurzaming' van de PvdA met steun van GroenLinks en ik meen ook de HSP. Dit is een maatstaf die kan. In het debat ging het heel even over de WOZ-waarde of het inkomen. Daarover hebben we toen gewisseld dat dat allerlei ongewenste effecten kan geven. De CBS-indicatie van sociaaleconomische welvaart geeft wel een beeld voor de hele wijk, maar niet voor een individueel jaarlijks inkomen.

Ook wordt voorgesteld om analoog aan de sloopregeling te kijken naar wie een Ooievaarspas heeft en daar extra op in te zetten. Het college wil deze motie graag omarmen. Die ondersteunt het uitgangspunt dat iedereen mee moet kunnen doen met de energietransitie. Dan de motie 'Duidelijkheid over revolverendheid' van de Partij voor de Dieren over de brief van de rekenkamer. Volgens mij heb ik deze net gehad. Ik heb hier één ondersteuner zitten op ruime afstand, die mij nu toeknikt dat ik die al beantwoord heb. Dan heb ik alle moties en amendementen gehad, behalve die van de ChristenUnie. Die had ik niet op papier. Ik krijg ze nu aangereikt op een laptop, maar ik ga eerst in op de vraag van de heer Mahmood van NIDA, die zegt dat mensen niet in de kou moeten zitten in de winter. Dat deelt het college uiteraard hartgrondig. Allerlei vormen van dienstverlening door bedrijven aan onze Haagse burgers en zeker zoiets essentieels als warm water en verwarming, daar moet iedereen op kunnen rekenen. Dat is ook het uitgangspunt … (Rumoer) Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Ik weet niet of dat een interruptie was. De voorzitter. Nee, geen interruptie en ook geen poging van de voorzitter. Ik kijk even naar de techniek. Ik denk dat u door kunt spreken. Wij letten op, maar wij zien hier niets. Wij houden het in de gaten. Gaat uw gang, wethouder. 54

Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Dank u wel, voorzitter. Vervolgens vroeg de heer Mahmood steun voor de minima. Ik nodig hem uit om de motie van de PvdA en misschien een aantal andere moties die op hetzelfde doel mikken te ondersteunen. Adeel Mahmood (NIDA). U geeft aan dat de bedrijven goed werk moeten leveren en dat de burgers daarop mogen rekenen. Ik heb de casussen van Transvaal niet voor niks een paar keer aangehaald. Ik krijg net weer een berichtje dat ze daar vijf dagen lang zonder warm water met baby's hebben doorgebracht. Wij hebben deze vragen over Transvaal niet voor niks gesteld. Daar zijn al maanden overheen gegaan. Wat heeft het college tot nu toe betekend voor de bewoners in Transvaal die het nu opnieuw vijf dagen lang zonder warm water moeten doen? Wat heeft het college gedaan voor dit soort burgers? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Zoals ik in de commissie ook gezegd heb, zijn we daar samen met wethouder Balster achteraan gegaan. Als er nu weer een melding is dat mensen vijf dagen achter elkaar geen verwarming of warm water hebben, dan ga ik zo dadelijk direct bellen met mijn collega-wethouder de heer Balster, want dat kan niet en dat mag niet. Dat deel ik met u. Met of zonder kleine kinderen, dat zijn gewoon woonomstandigheden die niet te accepteren zijn.

Als de hoofdvoorziening inderdaad stuk zou zijn, zijn er verschillende mogelijkheden om aanbieders te dwingen om onmiddellijk te zorgen voor vervangende voorzieningen. Dit is een belangrijk signaal naar het college en we gaan dat oppakken. De voorzitter. Ik zie hier dat meneer Mahmood nog een interruptie wil plegen, maar hij heeft geen verbinding of een heel slechte verbinding. Het lukt nu niet. Wethouder Van Tongeren, zet uw betoog voort. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Als de heer Mahmood nog komt of als hij mij rechtstreeks wil appen, dan wil ik zeker achter deze kwestie aangaan, want deze situatie is niet acceptabel voor burgers. De SP had onder andere een vraag over subreserves. Bij de afdeling Financiën komt het op één grote reserve te staan. Er staan geen onderdelen in; het is één grote reserve waarvan geld pas met toestemming van de raad uitgegeven kan worden als het een voorstel boven de € 2,5 mln. is. Er is dus geen sprake van dat het allemaal al in vaste verdelingen zou zitten. Dan het gemeentelijk vastgoed en het personeel. Wat het personeel betreft heb ik ook in de commissievergadering gezegd dat u er als raad allemaal bij heeft gezeten. Dat geld is naar voren getrokken bij de Kadernota Duurzaamheid. Daar was toen behoorlijk brede instemming in de raad voor. Het is ook een opdracht van de raad geweest om de helft van het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen.

Dat voert het college uit. Dan ben ik aangekomen bij het amendement van de heer Grinwis. De heer Grinwis vraagt om de middelen voor 2022 en verder beschikbaar te houden in een reserve duurzaamheid en energietransitie plus revolverend isolatiefonds. Het college gaat dit amendement ontraden, omdat volgens de programmalijnen in zowel het Eneco-voorstel als in de Eneco-middelen - dat werd door een van de sprekers al gezegd - het onder andere nodig is om duidelijkheid te geven aan de stad, alle bedrijven en organisaties waar we mee samenwerken. Dat is ook behulpzaam bij het verkrijgen van verdere middelen. Ik heb een aantal even opgezocht; ik zal ze niet allemaal noemen. Er komt een nieuw EFRO-programma Kansen voor West III. Een van de beoordelingscriteria is altijd of er in de begroting, in het bestedingsvoorstel een plan op hoofdlijnen is dat meerjarig loopt. Er wordt gekeken of daar langer lopende lijnen in zitten. We hebben een goede kans op bijna € 1 mln. subsidie voor technische begeleiding van honderd VvE's in Mariahoeve. We zouden uit Europa € 2 mln. à € 3 mln. kunnen krijgen voor het Energiefonds Den Haag voor geothermie en lokale energieopwekking.

Er is een goede mogelijkheid voor community-led local development, de Engelse term voor wat de meerderheid in de raad wil: het goed betrekken en het vanuit lokale gemeenschappen opbouwen van energietransitieprojecten voor inwoners in Zuidwest. Ik zal u de rest van de lijst besparen. Daarvoor is het noodzakelijk dat het college een plan vaststelt. Dat is het college dus ook van plan te gaan doen. Het amendement wordt ontraden. 55

Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Ik begrijp de reactie natuurlijk, ook gelet op het coalitieamendement dat er ligt. Maar wat gaat er mis als we de komende twee, drie maanden met elkaar overleggen om tot een betere verdeling te komen voor 2022 en verder? Immers, ook in het amendement van de coalitie staat 'indicatief'. In wezen staat er: vooralsnog vullen we het even in potlood in, maar het kan nog veranderen. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Wat er onder andere misgaat is dat het veel moeilijker wordt om deze subsidie los te krijgen uit Europa. Uiteraard heeft het college de voorbereidende onderhandelingen al gestart. Wat wij terughoren is dat het echt nodig is om zowel in de financiën … Dat mag indicatief: hoe verder weg mag het meer indicatief, hoe dichterbij hoe exacter. Voor de komende jaarschijven is het concreter en ligt er ook een uitgewerkte programmabrief onder. Verder weg is er een kadernota, dit plan en een bestedingsplan. Daarom houdt het college vast aan deze insteek met het amendement van de VVD en andere partijen. Ik begrijp de richting die de heer Grinwis op wil. Het verschilt denk ik in de praktijk niet zo veel, want we gaan elk raadsvoorstel boven de € 2,5 mln. inderdaad met de raad bespreken.

Als de raad in meerderheid zegt 'dit vinden wij geen goede richting, het past niet binnen die grotere bestedingsrichting', dan stemt de raad tegen en kan het college dat niet uitvoeren. Het amendement blijft ontraden met nog wat extra uitleg, maar ik denk dat we in de praktijk minder ver uit elkaar liggen dan lijkt uit het ontraden van dit amendement. Dan ben ik aan het einde van de beantwoording gekomen. De voorzitter. Dank u wel. Voordat we naar een tweede termijn gaan, wil ik even kijken of meneer Mahmood alsnog zijn tweede interruptie kan plaatsen. Adeel Mahmood (NIDA). Ik vind het niet leuk dat de bewoners telkens raadsleden moeten benaderen met hun problemen. U bent op de hoogte van de problemen in Transvaal. Waarom houdt u geen korte lijntjes totdat de problemen van die bewoners zijn opgelost? Als ze nergens terechtkunnen met hun problemen, dan worden natuurlijk raadsleden benaderd, wat ook goed is. Zorgt u nou gewoon voor een constructieve oplossing door continu in contact te blijven met deze bewoners en een kort lijntje te houden. Bent u dat van plan? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Het college en dan vooral wethouder Balster heeft rechtstreeks contact hierover, ook met de woningbouwcorporatie. Het signaal dat mensen vijf dagen in de kou zitten trek ik mij zeer aan.

Zodra wij hier een schorsing of een pauze hebben, ga ik bellen met mijn collega Balster om te kijken wat de actuele situatie is. En ja, het college is in overleg getreden en deelt de zorgen. Nogmaals dank u wel voor dit signaal. Het mag niet in onze stad dat mensen dagenlang in de kou zouden zitten. De voorzitter. Dat was de eerste termijn van het college. Ik zie dat in ieder geval een van de leden behoefte heeft aan een tweede termijn. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Ik heb nog een vraag aan de wethouder. Het klimaatpact is ondertekend door veel partijen en organisaties, maar het draagvlak kalft nu steeds verder af. Hoe kijkt de wethouder ernaar dat zoveel partijen nu de handen aftrekken van haar plannen? Joris Wijsmuller (HSP). Voorzitter. Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Barker. Ik dank de wethouder voor haar positieve reactie op de motie over energiezuinige koelkasten voor minima om energiearmoede tegen te gaan. Ik was echter totaal ontevreden over de reactie van de wethouder op het amendement. De wethouder vindt het moeilijk als er in een amendement staat dat het Stedelijk Energieplan moet worden herschreven. Als ik dat onderdeel, dus dictum 2, uit het amendement haal, kunt u dan het amendement wel omarmen? Het amendement lijkt heel erg veel op het amendement op de regionale energiestrategie dat de wethouder wel heeft omarmd.

Het enige expliciete punt dat nu erbij is gekomen, is het punt van het tegengaan van monopolieposities, ook omdat dat heel goed in het VVDplan zit. Is dat nu de reden om daar negatief op te reageren? Gaat u anders in op waarom het 56

amendement volgens u toch niet zou kunnen. Dan wil ik wel graag een inhoudelijke reactie en niet alleen maar een ontwijkende reactie 'het college is daar niet voor'. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Voorzitter. Ik heb van twee raadsleden nog aanvullende vragen. De heer Barker vraagt hoe ik kijk naar het klimaatpact en de brede steun die daaronder stond. Wij kijken anders naar de stad. Dit college ziet een enorme interesse in bijvoorbeeld het 'Energie uit de Wijk'-plan, de subsidieaanvragen en in de tijd dat we nog fysiek bij elkaar mochten komen het congres Duurzaam Bouwen. Misschien is het glas halfvol of halfleeg. Ik zie een toenemend aantal mensen die met isolatie bezig zijn, pijler 1: het verminderen van het energieverbruik. Toen we nog keukenwinkels in mochten, zag je dat de duurzame kookplaten aan de voorkant staan en niet meer ergens achteraan in het magazijn en dat als iemand een gasfornuis wil aanschaffen er gewaarschuwd wordt: moet u dat wel doen. Ik zie op heel veel plekken beweging om het eigen huis te verduurzamen of om dat aan de huurder te vragen. In tv-programma's - ik mocht optreden in Green Make Over - hebben we laten zien hoe je ook een huurhuis in stadsdeel Laak kan verduurzamen. Er gebeurt heel erg veel. Maar naarmate dingen dichterbij komen, worden ze concreter.

Dan krijg je een aantal mensen die bepaalde stappen willen nemen en een aantal mensen die andere stappen willen nemen. Het klimaatpact is de basis voor het coalitieakkoord en dit college is het coalitieakkoord aan het uitvoeren. Met de heer Wijsmuller had ik nog een keer dezelfde discussie over het RES-amendement en dit amendement 'Prioriteiten Stedelijk Energieplan'. Dit amendement vraagt het college om het hele plan te herschrijven. Ik heb ook kennisgenomen van de uitingen van de heer Wijsmuller in de krant en op zijn website. Als het college incapabel genoemd wordt, dan denkt het college: ieder zijn mening. Maar dit amendement wordt niet omarmd door het college. Ik ben blij dat de heer Wijsmuller wel constructief met een aantal moties bezig is … Robert Barker (PvdD). Het punt over het RES-amendement is wel een beetje treurig. Eigenlijk lijkt het RES-amendement, dat breed gedragen is, op dit amendement. Waarom zou de wethouder niet bereid zijn om dit amendement te omarmen? Ik maakte in mijn tweede termijn ook het punt: waarom zoekt de wethouder niet naar draagvlak in de raad? Dat kan de wethouder krijgen door dit amendement, dat heel erg lijkt op het vorige amendement, te omarmen. Waarom is de wethouder daar niet toe bereid? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks).

Het amendement op de RES is doorgestuurd naar de Nationale Autoriteit RES en is gedeeld met alle partijen in de regionale energiestrategie. Dit maakte ook deel uit van hoe wij in onze RES aan de slag gaan. Ik heb gezegd dat dit op dat vlak een goede insteek is. Het college hecht aan het eigen voorstel zoals het dat geschreven heeft. Het is twee keer door het college geweest, een keer vrijgegeven voor inspraak van de stad. Er is met heel veel organisaties van alles aan overleg geweest en in het begin van de zomer en aan het eind van de zomer waren er de gesprekken die ik digitaal met verschillende bewoners gevoerd heb. Dat is verwerkt in het plan. Het college blijft dit amendement ontraden. Robert Barker (PvdD). In de commissie zijn we tot twee uur doorgegaan, en dat was niet omdat de raad vond dat het een goed stuk was. Volgens mij zou de wethouder het goede werk van de heer Wijsmuller kunnen omarmen om het stuk te verbeteren. Waarom is de wethouder niet bereid om in ieder geval een deel van dat goede werk over te pakken? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Een aantal van de elementen zijn verwerkt in het Stedelijk Energieplan en kunnen ook tot uitdrukking komen in het bestedingsvoorstel. Het amendement is en blijft ontraden. Ik begrijp dat u het probeert. Het is ook precies de schoonheid van de democratie dat we een hele set verschillende meningen in de raad hebben.

Het college omarmt dit amendement niet. Joris Wijsmuller (HSP). Het is toch volstrekt ongeloofwaardig als het amendement op de RES wel wordt omarmd en dit amendement, dat vrijwel identiek is, niet? Ik hoorde de wethouder weer zeggen dat zij moeite heeft met het herschrijven. Als ik dat onderdeel, dictum 2, uit het amendement haal, kan de wethouder dit amendement dan wel omarmen?

57

Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Hulde voor het doorzettingsvermogen van de heer Wijsmuller. Het college heeft dit amendement nu zes keer ontraden en het college blijft het ontraden. Er zitten heel veel elementen in die in verschillende moties en andere amendementen zitten, en een heleboel daarvan staat ook in het Stedelijk Energieplan. Een amendement dat als eerste insteek heeft om het college op te dragen om het hele Stedelijk Energieplan te ontraden met woorden als 'volstrekt ongeloofwaardig' en 'incapabel', helpt niet als de heer Wijsmuller constructief wil samenwerken met het college. De motie over de koelkasten vind ik sympathiek. Dat is een concreet voorstel. De heer Wijsmuller is vaker gekomen met constructieve voorstellen. Dat kan het college overnemen, maar dit amendement niet. Joris Wijsmuller (HSP). Ik constateer dat de wethouder heel gevoelig is voor bepaalde tonen, maar de wethouder weigert om inhoudelijk op het amendement in te gaan, zelfs als ik het amendement wil aanpassen op het voor haar meest gevoelige punt, namelijk het herschrijven van het SEP. Daarmee constateer ik dat de wethouder niet haar best doet om zo breed mogelijk draagvlak voor het Stedelijk Energieplan te organiseren, en dat betreur ik zeer. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Dat is een constatering van de heer Wijsmuller. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter.

De digitale stemmingen over amendementen, moties en de voorstellen zelf zijn vanavond vanaf 20.00 uur. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Aan de orde is: I.

Voorstel van het college inzake vaststellen Warmteplan Laakhavens (RIS306882).

De beraadslaging wordt geopend. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Met dit voorstel … De voorzitter. Meneer Kapteijns, uw verbinding is niet goed. Ik stel voor dat we nu eerst meneer Oudshoorn even het woord geven. René Oudshoorn (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Bij de behandeling van dit agendapunt in de commissie vroeg ik de wethouder naar de ervaringen met vergelijkbare systemen elders in het land in een vergelijkbare bodemsoort. Als antwoord kreeg ik dat er geen noemenswaardige problemen waren en dat er goede ervaringen waren. De exacte woorden weet ik niet meer, maar daar kwam het op neer. Een googlecheck geeft een heel ander beeld van de werkelijkheid rond WKO-installaties. Horrorverhalen van mensen die vaak koud moeten douchen. Absurd hoge rekeningen en wurgcontracten van 30 jaar. De enige oplossing om onder die contracten uit te komen is de woning dan maar te verkopen. Dat is exact wat er op dit moment gaande is in Bodegraven, en zo zijn er meer projecten waar het flink mis is. Afgelopen week kreeg ik nog een noodkreet uit ons eigen Transvaal; collega's hadden het er net alweer over. Die mensen hebben zich ook bij mij gemeld. Die zitten echt in de kou. Natuurlijk zijn die gevallen ook bij het college bekend. Toch wil men achttien gekoppelde WKO-installaties aanleggen, terwijl de problemen rond deze installaties elders nog niet eens zijn opgelost.

En ja, ook zowaar hier met een 30-jarig wurgcontract. Daarom dienen wij een motie in met de titel 'Leer eerst van problemen elders' met het volgende dictum: verzoekt het college niet eerder tot aanbesteding van dergelijke systemen over te gaan totdat duidelijk is hoe de problemen elders zijn ontstaan en kunnen worden verholpen, de systemen een hoger rendement opleveren, en de bewoners niet aan een 30-jarig wurgcontract over te leveren. 58

De voorzitter. Door de heer Oudshoorn wordt de volgende motie (Warmteplan Laakhavens.1 HvDH/GdM) ingediend:

Motie Warmteplan Laakhavens.1 HvDH/GdM De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van: Voorstel van het college inzake vaststellen warmteplan Laakhavens. Constaterende, dat: • dit college een grote ambitie heeft op het gebied van duurzaamheid in de Laakhavens door middel van een groot aantal gekoppelde WKO installaties. Overwegende, dat: • dergelijk projecten grote problemen kent die nog niet zijn opgelost, zoals bijvoorbeeld Bodegraven (142 woningen) en Dongen (137 woningen) maar ook de Haagse installaties in Transvaal en Spoorwijk; • uit recente betrouwbare publicaties blijkt dat 70% van de systemen het rendement niet haalt; • in de praktijk is gebleken dat door de monopolypositie van de warmteleverancier bewoners door 30 jarige wurgcontracten in grote problemen zijn gekomen en gedwongen hun woning moesten verkopen. Verzoekt het college: • niet eerder tot aanbesteding van dergelijke systemen over te gaan, totdat duidelijk is hoe de problemen elders zijn ontstaan en kunnen worden verholpen, de systemen een hoger rendement opleveren en bewoners niet aan een 30- jarige wurgcontract over te leveren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Joris Wijsmuller (HSP). Voorzitter. Het is heel goed dat het college een interferentiegebiedaanwijzing heeft gedaan voor Laakhavens.

Het is ook heel goed dat het college probeert om al die bouwpartijen te committeren aan een duurzaam warmtesysteem. So far, so good. Maar dat dan vervolgens wordt aanbesteed en dat één partij een concessie voor 30 jaar en daarmee een monopolie krijgt en dat die partij ook de duurzaamheidsambities gaat bepalen in dit gebied, dat gaat er bij de Haagse Stadspartij niet in, temeer niet omdat daarmee de keuzevrijheid van de bewoners wordt aangetast. Met de hele omschrijving - de wethouder verwees bij een vorig agendapunt al naar de beperkingen in de Warmtewet - wordt de deur opengezet voor een monopolist die hier heel graag misschien die positie gaat verwerven, namelijk Eneco, en misschien uiteindelijk hogetemperatuursystemen naar dit gebied gaat leiden. Dat wordt niet uitgesloten in het plan. Daarom kan de Haagse Stadspartij dit plan in de huidige vorm zeker niet ondersteunen. Wij ondersteunen wel het amendement op het gebied van hoge temperatuur waar de heer Grinwis zo dadelijk mee komt. Adeel Mahmood (NIDA). Voorzitter. Ik heb een korte inbreng. Ik beperk me tot de bijdrage die ik al in de commissie heb geleverd en ik heb ook geen toevoegingen. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Met het Warmteplan Laakhavens geeft het college de winnende warmteleverancier het alleenrecht om warmte te leveren in het gebied.

Een monopolie aan een marktpartij gunnen brengt grote risico's met zich mee voor de toekomstige afnemers van warmte. Immers, als gebruikers ontevreden zijn over hun warmteleverancier, kunnen ze niet overstappen naar een concurrent. Het toeval wil dat er in Laakhavens al huurders zijn die dit fout hebben zien gaan. In Waldo Park maakte warmteleverancier Eteck er een potje van. Hoge maandelijkse kosten, hoge 59

eindafrekeningen en slechte service dreven de huurders, veelal studenten, tot wanhoop. Na mediaaandacht en schriftelijke vragen van de SP beloofde Eteck betere dienstverlening en - hier komt-ie een empathischere houding bij storingen. Dit voorbeeld laat zien hoe belangrijk het is om van tevoren de zeggenschap van gebruikers goed te regelen. De huurders van Waldo Park hadden eigenlijk maar één plek waar ze terechtkonden met hun klachten, en dat was door naar de Autoriteit Consument & Markt te stappen. Dat moet echt beter. Daarom dien ik een motie in waarvan het dictum luidt: roept het college op het instellen van een klankbordgroep met VvE's, pandbeheerders, individuele woningeigenaren en huurders als minimumeis op te nemen binnen de aanbesteding voor het Warmteplan Laakhavens. De motie is meeondertekend door de heren Grinwis en Wijsmuller. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik heb een vraag op het punt van dat monopolie. Ik had die eigenlijk al aan de heer Wijsmuller willen stellen, maar ik kan die ook aan mevrouw Arp stellen. Ik vind het toch een beetje een rare voorstelling van zaken. Mensen kiezen ervoor om een appartement aan te schaffen, maar ze zitten dan toch ook 30 jaar vast aan het dak en aan de lift? Lesley Arp (SP). Ik probeer dit voorstel een beetje beter te maken met een motie, maar ik denk dat mijn motie haarfijn het volgende aantoont.

Je kiest voor een appartement, maar neem bijvoorbeeld de Waldo Towers. Mensen kiezen niet per se voor Eteck of voor slechte service van Eteck. Als je dan alleen maar naar zo'n Autoriteit Consument & Markt kan gaan met je klachten, dan toont dat precies aan waar de zwakte zit in dit systeem met die monopolies. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik vind de motie van de SP heel sympathiek. Ik kijk uit naar wat de wethouder erover gaat zeggen. Maar het hele idee van monopolies … In dit geval is dit de enige manier om voor iedereen de meest efficiënte oplossing te zoeken, waardoor uiteindelijk de kosten voor de toekomstige bewoners het laagst zullen zijn. Is dat dan geen argument waar de SP gevoelig voor is? Lesley Arp (SP). Een ander probleem met die monopolies is natuurlijk ook dat het bij marktpartijen komt te liggen. Zie ons voorstel over energiearmoede. Wij zien energie echt als een nutsvoorziening. Wij zien ook het belang van coöperaties of bijvoorbeeld een gemeentelijk warmtebedrijf, omdat je dan de zeggenschap van mensen regelt. Dat is een verschil in visie, denk ik. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Grinwis, wordt de volgende motie (Warmteplan Laakhavens.2 SP) ingediend:

Motie Warmteplan Laakhavens.2 SP De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van Voorstel van het college inzake vaststellen Warmteplan Laakhavens (RIS306882). Constaterende, dat: ▪ het college met het Warmteplan Laakhavens een collectief warmtesysteem aanbesteed aan een warmtebedrijf dat de bronnen en het netwerk engineert, realiseert en exploiteert gedurende een vaste looptijd van 30 jaar, waarbij gedurende 10 jaar alle nieuwbouw een aansluitingsplicht krijgt bij de winnende marktpartij; ▪ er bij de aanbesteding minimumeisen worden gesteld wat betreft duurzaamheid, prijs-kwaliteit en dienstverlening; ▪ wat betreft dienstverlening de enige nu opgenomen minimumeis is dat het winnende warmtebedrijf een keer in de drie jaar een klanttevredenheidsonderzoek moet uitvoeren. Overwegende, dat: ▪ het geven van een alleenrecht voor warmtelevering tot gevolg heeft dat gebruikers bij ontevredenheid over de prijs, kwaliteit of dienstverlening niet kunnen overstappen op een andere warmteleverancier; 60

▪

er hierdoor het risico bestaat dat als de warmteleverancier er een potje van maakt, de gebruikers geen poot hebben om op te staan.

Van mening, dat: ▪ het goed regelen van zeggenschap voor gebruikers de beste garantie is om de prijs, kwaliteit en dienstverlening van de warmtelevering op de (middel)lange termijn te waarborgen. Roept het college op: ▪ het instellen van een klankbordgroep met VVE’s, pandbeheerders, individuele woningeigenaren en huurders als minimumeis op te nemen binnen de aanbesteding voor het warmteplan Laakhavens. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Met het Warmteplan Laakhavens ligt er een concrete uitwerking om een stap te zetten in de warmtetransitie. Er kleven nog wat haken en ogen aan. Het warmtemonopolie kwam net al langs bij collega Arp. Wij zetten een dikke streep onder keuzevrijheid en zeggenschap. Dat brengt mij gelijk bij de volgende onduidelijkheid, namelijk de Warmtewet 2.0, waar we allemaal mee te dealen hebben. Maar zoals het er nu uitziet, gaat het nog wel een paar jaar duren voordat die van kracht is. We leggen nu een warmtevoorziening vast voor 30 jaar. Hogetemperatuurwarmtebronnen en netten zijn niet de bedoeling, ook niet van de wethouder, maar worden niet heel hard uitgesloten in het voorstel.

Daarom heb ik een amendement digitaal meegebracht met collega Wijsmuller van de Haagse Stadspartij om aan het eerste dictum toe te voegen achter de woorden 'vast te stellen': waarbij aansluiting op hoogthermische warmtenetten en -bronnen is uitgesloten. De voorzitter. Door de heer Grinwis, daartoe gesteund door de heer Wijsmuller, wordt het volgende amendement (Warmteplan Laakhavens.A CU/SGP) voorgesteld:

Amendement Warmteplan Laakhavens.A CU/SGP gewijzigd De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake vaststellen Warmteplan Laakhavens (RIS306882). Besluit om in te voegen na dictum I: • achter de woorden 'vast te stellen': waarbij aansluiting op hoogthermische warmtenetten en bronnen is uitgesloten. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Dennis Groenewold (D66). Voorzitter. Het is heel goed dat er eindelijk een concreet plan ligt hoe we een bepaald gebiedje in Den Haag duurzaam gaan verwarmen. Het is een mooi voorbeeld van welke kant we opgaan. Er zitten inderdaad nog wat haken en ogen aan, zoals al is gezegd door voorgaande sprekers, namelijk dat monopolie. Met de huidige Warmtewet is het gewoon lastig om het op een andere manier te doen, tenzij je het allemaal met losse eilandjes gaat doen. Ik denk dat dat juist een nadeel gaat opleveren in plaats van een voordeel, dus laten we dat niet doen. D66 kan zich daarom heel goed vinden in dit plan. Over het punt van de hoge temperatuur staat juist in het stuk dat dat niet de bedoeling is. Dat heeft de wethouder ook uitgelegd.

61

Joris Wijsmuller (HSP). Maar de Warmtewet biedt toch ook de mogelijkheid om kleinere kavels aan te wijzen? De Warmtewet zegt toch niets over een aanbestedingstermijn van 30 jaar? Dennis Groenewold (D66). Het klopt wat de heer Wijsmuller zegt. Ik zei ook dat je het allemaal los zou kunnen doen, ieder gebouw los of in theorie zelfs ieder appartement los. Of dat dan een duurzamere oplossing is, waag ik te betwijfelen. Sterker nog, ik ben ervan overtuigd dat dat niet het geval is, dus dat moet je juist niet doen. Er zijn heel veel andere manieren, maar ik denk dat dit de beste manier is om een zo duurzaam mogelijke oplossing te realiseren voor dit gebied. Dan zit je inderdaad voor een aantal jaren daaraan vast, want anders ga je geen partij vinden. De wethouder heeft uitgelegd dat je binnen de aanbestedingsregels ook voor een kortere termijn zou kunnen kiezen, maar dat brengt weer andere nadelen met zich mee. Dit zijn wel discussies die nog aan bod gaan komen bij de aanbestedingsstukken die de wethouder nog naar de raad gaat sturen op rood papier, zoals dat zo mooi heet. Die discussie kunnen we dus dan voeren. Het heeft voordelen en het heeft nadelen, en ik snap de afweging van de wethouder om nu te kiezen voor 30 jaar. Dat heeft ze keurig uitgelegd in de commissie, dus daar kan ik haar nu in volgen. Joris Wijsmuller (HSP).

Suggereert u nu dat de aanbestedingstermijn van 30 jaar straks nog ter discussie staat? Dennis Groenewold (D66). De aanbesteding is nog niet gedaan, dus volgens mij kan alles wat we gaan aanbesteden in het aanbestedingsvoorstel worden meegenomen. Als het niet zo is, dan word ik wel gecorrigeerd. Volgens mij is alles wat we hierover besluiten een indicatie en gaan we de manier van aanbesteden nog met elkaar bespreken. Dit is het uitgangspunt van de wethouder, en ik kan haar daarin volledig volgen. Ik kijk uit naar de aanbestedingsstukken. Dankzij de interruptie van de heer Wijsmuller is naar voren gekomen dat die erg belangrijk zijn in dit proces. Ze worden nog naar de raad gestuurd, waarvoor ik de wethouder dank. We gaan ze dan met elkaar bespreken, helaas in geheim, maar dat kan ook niet anders bij een aanbesteding. Dat gaat een hele interessante discussie worden, want dan gaan we al die dingen bepalen waar we het nu over hebben gehad. Dan gaan we kijken hoe het moet. De Warmtewet is een belangrijke randvoorwaarde. Die moet echt beter. Daarom heeft D66 de motie van de VVD bij het vorige debat van harte ondersteund. De voorzitter. Ten slotte kijk ik naar de eerste spreker, die door technische omstandigheden even in de wacht moest: meneer Kapteijns namens GroenLinks. Arjen Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter.

We pakken als gemeente nu de regie om voor iedereen tot de meest efficiënte en dus ook meest betaalbare wijze van duurzame verwarming en koeling te komen. En nee, hier past geen hogetemperatuuroplossing. Vandaar dat de eisen die we stellen alleen maar met lagetemperatuuroplossingen ingevuld kunnen worden. Daarmee staat maximale isolatie van de appartementen op één, en dat willen we ook met elkaar. Zoals het er nu naar uitziet hoeft daar geen enkele Haagse belastingeuro bij. Het zou ronduit spectaculair zijn als dat zou lukken. Het is behoorlijk innovatief en zeker geen kat in het bakkie … Joris Wijsmuller (HSP). Voeren wij nou de regie om een monopolie te creëren? Hoezo wordt door de eisen hoge temperatuur uitgesloten? Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik had al een interruptie gepleegd op het punt van het monopolie. Ik vind het een wat rare voorstelling van zaken. Ook al zou je het op kleiner kavelniveau doen, je kan niet anders dan dit soort voorzieningen collectief maken. Dan is er altijd sprake van een vorm van monopolie, omdat er eerst investeringen gedaan moeten worden die ook weer terugbetaald moeten worden. Als je die termijn korter maakt, dan wordt het bedrag dat terugbetaald moet worden alleen maar groter. Het is dus in niemands belang om naar tien of twintig jaar te gaan.

Wat de temperaturen betreft is het volgens mij natuurkundig gezien niet mogelijk om hier een hogetemperatuuroplossing mogelijk te maken. Het woord 'koudwatervrees' is hier denk ik van toepassing als de HSP om die reden hier niet mee zou instemmen. 62

Joris Wijsmuller (HSP). Het gaat nu te ver om een natuurkundige uitleg van de heer Kapteijns te vragen, die hij waarschijnlijk ook helemaal niet kan leveren. Is het dan niet verstandig dat wij als bestuur dat gewoon klip-en-klaar vastleggen zoals nu in het amendement van de heer Grinwis gebeurt? Arjen Kapteijns (GroenLinks). Ik heb daar geen principiële bezwaren tegen, maar het zou ook zomaar kunnen dat het overbodig is. Ik ga even luisteren naar wat de wethouder hierover zegt. Ik zei dat het behoorlijk innovatief is, maar geen kat in het bakkie. Het is goed dat de wethouder heeft toegezegd dat we als raad hier nauw bij betrokken blijven. Het is echt een casus waarin we de regie gaan nemen en daadwerkelijk lokale lagetemperatuurbronnen gaan realiseren. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Voorzitter. De heer Oudshoorn van Hart voor Den Haag zei heel eerlijk dat hij gekeken had met een googlecheck waar de problemen zaten. Als je googelt op 'flinke bult op je rug', dan krijg je ook een heleboel angstaanjagende verhalen. Het klopt dat dat naar boven komt als je googelt, maar je ziet dan niet alle systemen die wel werken en de mensen die wel tevreden zijn. Na gebeurtenissen zoals bijvoorbeeld bij Bodegraven heeft ook het Rijk ingegrepen … René Oudshoorn (Hart voor Den Haag/Groep de Mos).

'Googlecheck', dat wil zeggen dat ik daarover heb getwitterd en ongeveer bedolven ben onder andere berichten van mensen door het land die allemaal zwaar in de problemen zijn gekomen door WKO-installaties. Googlecheck is één, maar de reacties van mensen zijn overstelpend en allemaal zeer negatief over WKO-installaties. Ik vind het erg merkwaardig dat u daar niet van op de hoogte bent. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Er zijn met allerlei verschillende vormen van verwarming en ook met elektriciteit uitdagingen en problemen, dus ik ontken niet dat die er zijn. Wij wonen allebei op Scheveningen. In deze regio, bijvoorbeeld bij de Houtrustweg, zitten zes à acht WKO-boringen. Het halve centrum en een groot gedeelte van de ministeries zitten op WKO. Ik ontken niet dat er problemen zijn. Daar moet ook op ingegrepen worden. Daarom hebben wij een toezichthouder. Die toezichthouder heeft ook een uitbreiding van zijn bevoegdheden gekregen na Bodegraven. Dat staat ook in uw motie. Als de wetgeving nog steeds niet goed genoeg is, dan moeten de partijen die in de landelijke politiek zitten de minister steeds vragen om dat te verbeteren. Zoals ik al eerder zei: als er klachten zijn, dan wil ik mij daar zeker voor inspannen. Ik weet mij gesteund door de heer Balster.

Wij treden in overleg - op de energiekant ga ik dat zeker doen - om te zorgen dat we zowel de uitvoering als de praktijk goed krijgen. Maar ook in het oude systeem met gas zijn er jaarlijks 200 incidenten. Wij hebben in onze stad helaas ook een heel groot en heel erg negatief effect daarvan gehad. René Oudshoorn (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Mijn fractie begrijpt echt niet dat de problemen nog lang niet zijn opgelost in onze eigen stad, zeker in Transvaal en ook in Spoorwijk. In alle grote projecten elders in het land wordt er toch nog ingezet op zo snel mogelijk van het gas af gaan en WKO-installaties aanleggen, terwijl mensen overal nog gewoon in de kou zitten en zeker in Transvaal. Dat is echt schandalig. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Ik hoor hier vooral een cri de coeur in. Het is feitelijk niet waar dat bijna alle WKO-installaties grote problemen geven. Er zijn problemen bij WKO-installaties. Er zijn ook problemen bij andere vormen van energie. En ja, die moeten door de desbetreffende instanties verholpen worden, door degenen die in eerste instantie verantwoordelijk zijn. Aan burgers die energieproblemen hebben probeert het college samen met de ambtelijke staf waar mogelijk ondersteuning en hulp te geven. Het college ontraadt de motie van de heer Oudshoorn. Hij vraagt om 30-jarige wurgcontracten niet toe te passen. Er is geen sprake van een wurgcontract.

Ik denk dat de heer Kapteijns hierover de beste redenering heeft gehouden. De heer Wijsmuller deelt eerst de intenties van het plan voor Laakhavens, maar vervolgens is hij niet gelukkig en tevreden met de wetgeving rond de concessie, in dit geval het Bouwbesluit uit 2012. Ook dat is landelijke regelgeving. Wij hebben gezegd dat we een concurrentiegerichte dialoog gaan doen. We willen zo efficiënt mogelijk koeling en warmte. Onze berekeningen geven aan dat dat 63

op geen enkele wijze met hoge temperatuur ingevuld kan worden. Maar je moet de eisen stellen die je wil: wat wil je voor de burgers, wat wil je hier? Dan moet je een concurrentiegerichte dialoog voeren met partijen, als die er zijn. We hebben eerst een marktverkenning gedaan. Die geeft aan dat meerdere partijen en consortia zijn geïnteresseerd om dit te leveren, dus dan kan je aanbesteden. Ik heb de commissie toegezegd dat ik na de eerste ronde concurrentiegerichte dialoog in vertrouwelijkheid terugkom naar de raad om te kijken of de raad tevreden is met het type eisen dat daar gesteld kan worden. Daarmee wordt een failsafe ingebouwd voor de raad. Dat is dan eigenlijk ook direct het antwoord op het amendement, maar daar kom ik zo op. Het niveau van de duurzaamheidsambitie in deze aanbesteding wordt dus door het college vastgesteld. Als we dit niet nu doen, dan gaan individuele bouwers een individuele WKO neerzetten. Dat betekent dat bouwprojecten voor duurzame lokale verwarming in de knel kunnen komen. Het betekent ook dat het suboptimaal wordt. Door het bodeminterferentieplan hebben we de verschillende stroken. We willen maximaal gebruikmaken van de bodemenergie, aangevuld met regeneratie uit de aquathermie. Dus de motie van Groep de Mos is ontraden. Dan de motie van de SP en de ChristenUnie: hoe betrek je bewoners goed? Dit staat zeker op het netvlies van het college.

In het oorspronkelijke voorstel stond een jaarlijks klanttevredenheidsonderzoek in de vorm van een enquête en misschien wat kwalitatieve gesprekken. Ik vind het een goed voorstel, een sympathiek idee om dat uit te breiden met een klankbordgroep. Het college omarmt de motie van de SP om dat uit te werken in de concurrentiegerichte dialogen. In plaats van een jaarlijks klanttevredenheidsonderzoek gaan wij vragen om te werken met een klankbordgroep of klankbordgroepen. Deze motie heeft oordeel raad. Dan het amendement van de ChristenUnie. Zoals ik het mij heb laten uitleggen, moet je bij een aanbesteding niet de uitkomst vaststellen, maar moet je een set eisen vaststellen. Die eisen zijn: zodra je warmte en koeling vraagt, sluit dat hoge temperatuur uit. Het is dus de facto uitgesloten, maar je mag niet zeggen 'ik wil een aanbesteding op deze criteria' én 'ik sluit bij voorbaat dit bedrijf uit, ik sluit deze technieken uit en ik wil dat niet'. We gaan in de concurrentiegerichte dialoog met potentiële aanbieders overleggen over wat er mogelijk is. Daarna komen we in vertrouwelijkheid terug naar de raad met de uitkomsten van die eerste ronde. Dan zal de raad kunnen bekijken of hij het daarmee eens is dan wel zegt: hé college, hier moet je op bijsturen. Met die informatie ontraad ik dit amendement. Ik had nog een paar vragen gekregen.

Die van de heer Oudshoorn en de heer Wijsmuller heb ik beantwoord … Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Ik begrijp toch het antwoord van de wethouder niet. In de nota schrijft ze wat het doel is, namelijk lage temperatuur, geen hoge temperatuur. Dan is het juridisch toch beter om het gewoon uit te sluiten? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Ik heb meegekregen dat dat niet mogelijk is in deze vorm van aanbesteding. We kunnen dus niet specifiek de techniek voorschrijven: het moet absoluut zo. We moeten zeggen: we willen het zo efficiënt mogelijk, er staat een lage temperatuur in, 40°C. Je moet dat type eisen stellen, waardoor automatisch aanlevering van een hoge temperatuur via bijvoorbeeld de Leiding door het Midden eruit valt. Maar je mag niet beide doen, dus een set eisen stellen 'zo warm, we willen deze eis en deze eis' en dan al direct ook voorschrijven hoe ze dat moeten doen. Ik hoop dat zodra de concurrentiegerichte dialogen er zijn we de commissie daarvan kunnen overtuigen door te laten zien wat er in zo'n eerste ronde door aanbieders op tafel gelegd wordt in reactie op onze eisen in de aanbesteding. Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Ik begrijp het antwoord toch echt niet. Ik ga in mijn amendement niet in op de hoe-vraag in de zin van hoe de lagetemperatuurvoorziening moet worden gerealiseerd. Ik sluit uit dat we juridisch die ruimte houden.

Wij moeten als raad toch ook de ruimte dichttikken om te voorkomen dat er hogetemperatuurverwarming in dit gebied komt. Volgens mij hebben we hetzelfde doel, kan de raad zich hierover uitspreken en kunnen we dit juridisch zo regelen. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Ik denk dat wij exact hetzelfde doel hebben en dat wij hier hoogthermische warmtenetten of hoogthermische warmtebronnen - ik weet niet precies wat dat zijn willen uitsluiten. 'Hoogthermisch' is geen sluitende juridische definitie. Een ander deel van de raad 64

pleit er juist weer voor om eventueel op enig moment geothermie daarop aan te sluiten. Er is door juristen ongelofelijk veel uitzoekwerk gedaan. Als de heer Grinwis daar prijs op stelt, dan wil ik nog wel een gesprek organiseren tussen onze aanbestedingsjurist en de heer Grinwis. Mij is ten stelligste uitgelegd dat dit niet past binnen deze vorm van aanbesteding, maar dat we juist moeten zeggen dat we de aanvoertemperatuur op 40°C willen en dat we koeling willen, en dat daar dan automatisch uitrolt dat warmte van de Leiding door het Midden uitgesloten is. De heer Grinwis is over het algemeen snel van begrip en geduldig. Als ik het niet goed genoeg uitleg, dan wil ik dat graag laten verzorgen door een van onze aanbestedingsjuristen. Dit amendement is ontraden. Joris Wijsmuller (HSP). De raad kan toch gewoon een politiek-bestuurlijke uitspraak doen en de wethouder kan die toch gewoon op de juridisch juiste manier vertalen? Mijn tweede vraag is of het dus niet uitgesloten is dat er gecascadeerde warmte van de Leiding door het Midden op dit netwerk aangesloten gaat worden. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Uiteraard. Er wordt een amendement voorgelegd aan de raad. Daar kan de raad zijn mening over vormen. Dat is de basis van een democratisch proces. Het college ontraadt dit.

Het college is ervan overtuigd dat we met deze aanbesteding lage temperatuur en koeling krijgen op de meest efficiënte en daarom ook de meest betaalbare wijze voor de mensen die in de toekomst in Laakhavens gaan wonen. Dan ga ik over naar de vraag van de SP … Joris Wijsmuller (HSP). Dus de wethouder sluit niet uit dat op dit netwerk gecascadeerde warmte van de Leiding door het Midden kan worden aangesloten? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). De wethouder verwijst de heer Wijsmuller naar de vertrouwelijke beraadslaging als de concurrentiegerichte dialoog er is. Wij besteden aan op de voorwaarden die genoemd staan in het Warmteplan. Dan ga ik door naar de vraag van de SP … Robert Barker (PvdD). Dan schrik ik toch wel een beetje. In de commissie zei de wethouder juist dat dat niet zou gebeuren, dat het technisch niet mogelijk was om dat te leveren en dat er een duidelijke reden was dat de warmte van de Leiding door het Midden er niet op kwam. Nu zegt ze wat anders. Verklaar dit even nader, zou ik aan de wethouder willen vragen. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). De wethouder zegt steeds hetzelfde, dus wat ik in de commissie gezegd heb klopt precies. Ik ben blij dat u daarnaar verwijst. Wij hebben die uitwisseling ook gehad in de commissie. Het amendement blijft ontraden. Dan de vraag van de SP … Robert Barker (PvdD). De wethouder heeft geen antwoord gegeven op de vraag.

In de commissie zei de wethouder dat gecascadeerde warmte niet kan, maar nu zegt zij: dat zie je later als we de aanbesteding starten. Dat zijn twee verschillende antwoorden. Welk antwoord is juist? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Ik probeer uit te leggen dat de discussie die wij in de commissie gehad hebben klopt. Gecascadeerde warmte op de manier waarop we het toen uitgelegd hebben kan niet, maar ik word hier klaarblijkelijk niet helemaal op vertrouwd. Daarom heb ik het aanbod gedaan om met de commissie te overleggen, want dan kan je het nog een keer zien. Het enig mogelijke antwoord op deze aanbesteding is: lokale WKO met regeneratie vanuit de aquathermie in een systeem dat in de verschillende bodemintereferentiestroken zit. Dat komt eruit, maar we moeten dit op deze technische manier vragen. Vanwege het aanbestedingsrecht moeten we zeggen wat we willen hebben. Dan de vraag van mevrouw Arp over de marktordening. Zij geeft haar politieke voorkeur weer voor een warmtebedrijf en genationaliseerde warmte. Dat klopt. Zoals het nu geleverd is, zijn gas en stroom gesocialiseerd. Dan heb je maar één leiding die naar je huis loopt, maar je kan inkopen bij verschillende aanbieders. Voor warmte is dat anders geregeld in de wet. Wij hebben al heel veel 65

gewisseld over het standpunt van Den Haag en de lobby van de VNG; dat ga ik hier nu niet herhalen. Ik begrijp waar de verschillen zitten. De heer Grinwis vroeg nog naar de 30 jaar. De wet schrijft voor dat de termijn minstens twintig jaar is. Onderhoud aan deze systemen moet na ongeveer vijftien jaar plaatsvinden. Als je de termijn begrenst tot twintig, heb je grote kans dat het groot onderhoud na vijftien jaar niet zo groot is, dat daar wel het een en ander gebeurt en dat je dan na twintig jaar een systeem hebt dat het nog wel doet, maar niet voldoende onderhouden is. En hoe korter de termijn, hoe hoger de prijs. De heer Kapteijns zei dat. Onze inschatting uit de voorlopige berekeningen die wij gemaakt hebben, is dat de periode van 30 jaar op alle vlakken het beste resultaat geeft. Ik hoop u daarin te kunnen meenemen in ons volgende gesprek met de commissie. Dan de heer Groenewold. Die twintig jaar staat inderdaad in de wet. We beginnen met concurrentiegerichte dialogen. Daarin geef je juist de aanbieders de mogelijkheid om te zeggen: ik kan nog lager. 40°C is een maximum. Misschien komt er iemand die het aanbiedt op 25°C. We gaan kijken naar de beste voorwaarden die komen uit de concurrentiegerichte dialogen. Dan de heer Kapteijns. Ik heb er al aan gerefereerd: hoe korter de termijn, hoe hoger de kosten van de marktpartijen worden.

Hoge temperatuur wordt uitgesloten door het type eisen dat we hebben. Dan ben ik door de vragen heen. Ik heb alle moties en het amendement behandeld, dus ik ben aan het einde van mijn betoog. De voorzitter. Dank u wel voor uw bijdrage in de eerste termijn, wethouder Van Tongeren. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. De digitale stemmingen over het amendement, de moties en het voorstel zelf zijn vanavond vanaf 20.00 uur. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Aan de orde is: J. Voorstel van het college inzake bestedingsvoorstel Eneco-middelen extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw en starterswoningen (RIS307127). K. Voorstel van het college inzake bestedingsvoorstel Eneco-middelen verhogen kwaliteit in gebiedsontwikkeling en sociale woningbouw (RIS307128). De beraadslaging wordt geopend. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. De Eneco-gelden hebben de stad gigantisch veel geld opgeleverd en daar hadden we in deze stad ook hele mooie dingen voor kunnen doen. Dat kan echter alleen in een stad waar niet partijen als GroenLinks, D66 of de Partij van de Arbeid in het college zitten, want wat er dan met dat geld gebeurt, is precies datgene waar de Haagse belastingbetaler niet op zit te wachten. We gaan nu de Eneco-gelden onder andere inzetten om de duurzaamheidswaanzin van mevrouw Van Tongeren te spekken of om de arbeidsmigranten van de Partij van de Arbeid te huisvesten. En dat is precies wat we niet moeten doen. Op 8 juli jongstleden heb ik met mijn collega Karen Gerbrands dan ook het voorstel gedaan in het Algemeen Dagblad om de opbrengsten van de Eneco-gelden in liquide middelen uit te keren aan de Haagse belastingbetaler. Dat zou per huishouden dan neerkomen op ongeveer € 1.800 dat ze dan netto gestort zouden krijgen en dan hadden de mensen dat naar eigen believen kunnen besteden.

Een geweldig initiatief in deze coronatijden waarin mensen financieel het water aan de lippen staat, waardoor ze zo'n steuntje in de rug goed kunnen gebruiken. Zoals ik toen ook al tijdens de commissievergadering heb gezegd, neem ik dan even voor lief dat 10% daarvan zou wegvloeien naar de economie van Marokko, maar wij zouden in ieder geval heel graag zien dat dat geld terechtkomt bij de Haagse belastingbetaler. Dat zou bijvoorbeeld ook een mooie impuls zijn voor 66

het Haagse mkb. Maar goed, daar kiest het college allemaal niet voor. Wat nu voorligt, is een verschrikkelijk voorstel van de heer Balster waar de stad helemaal niets mee kan en waarvan ik het vandaag opnieuw van belang vind om te zeggen dat dit niet op de steun van iedereen kan rekenen. Ik heb helaas geen meerderheid gehad voor mijn voorstel om het geld uit te keren in liquide middelen, maar ik kan vandaag wel zeggen dat ik het een hele verkeerde beslissing vind van het college om zo veel geld stuk te slaan op sociale woningbouw, wat niet ten goede gaat komen aan Hagenaars en Hagenezen die nu op de wachtlijst staan, maar aan mensen die allemaal naar deze stad moeten worden gelokt om uiteindelijk het electoraat van links in de toekomst veilig te stellen. Dat is wat we niet moeten doen en daarom zullen we vanavond ook tegen dit voorstel van het college stemmen en zullen we ook de komende jaren ons best doen om zo veel mogelijk van dit geld wel ten goede te laten komen aan de mensen van de stad en zo min mogelijk aan het electoraat van de Partij van de Arbeid. William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Ik zal mij beperken tot twee aspecten. Het eerste is de uitsplitsing die we van het college hebben ontvangen met betrekking tot de voorbereidingskosten van € 8,4 mln.

Dit is niet gebeurd op het detailniveau dat ik in gedachten had toen ik de vorige week vroeg om de uitsplitsing. Ik kan zien welke kosten per ontwikkeling zijn gemaakt. Dus er is wel een uitsplitsing gemaakt op projectniveau, maar niet op kostenniveau, en dat is wel wat vorige week is toegezegd. Mijn verzoek aan de wethouder is dan ook om hierin alsnog te voorzien. Wat ik er wel uit kan opmaken is dat er met geld wordt gesmeten. Terwijl de pandemie ons land in een crisis drijft wordt in een jaar tijd € 1 mln. aan voorbereidingskosten verspijkerd voor alleen de ontwikkelingen rond het Centraal Station. Dat bedrag omgerekend, gaat het om zo'n 9.000 ambtelijke uren, kosten die betaald worden uit gelden die ten goede zouden moeten komen aan elke bewoner van deze stad. Nu maakt de gemeente deze voorbereidingskosten en kunnen ontwikkelaars en beleggers straks het geld opstrijken als de huurpenningen worden betaald. Vorige week tijdens de commissievergadering heb ik het ook al gezegd: vanaf de wederopbouw tot nu zijn er te weinig sociale woningen gebouwd om de groeiende bevolking van de stad goed te kunnen huisvesten en het wordt niet beter. 150.000 mensen zoeken momenteel naar een sociale huurwoning. En om alleen deze mensen al een dak boven het hoofd te bieden, zijn bij een gemiddelde huishoudgrootte van 1,8 mensen 84.000 woningen nodig.

84.000 woningen om tegemoet te komen aan al die mensen die op een sociale huurwoning wachten. Mensen moeten zes jaar wachten op een sociale huurwoning. De fractie van Hart voor Den Haag wil dat deze inschrijfduur korter wordt. Daarom dien ik namens Hart voor Den Haag een motie in met als dictum: verzoekt het college het terugdringen van de inschrijfduur onderdeel van de woningbouwambitie te maken, en dit in de halfjaarlijkse voortgangsrapportage mee te nemen. De voorzitter. Door de heer De Blok wordt de volgende motie (Eneco betaalbaar wonen en starterswoningen.3 HvDH/GdM) ingediend:

Motie Eneco betaalbaar wonen en starterswoningen.3 HvDH/GdM De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 16 december ter bespreking van agendapunt K Voorstel van het college inzake bestedingsvoorstel Enecomiddelen extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw en starterswoningen (RIS 307127). Constaterende, dat: • de bouw van voldoende betaalbare woningen één van de drie ‘hoofdlijnen’ is voor de besteding van de Eneco middelen; • er voor de bouw van voldoende betaalbare woningen € 43,5 mln. uit de Eneco middelen is gebudgetteerd.

67

Overwegende, dat: • halfjaarlijks een aparte voortgangsrapportage wordt opgesteld, waarmee wordt geïnformeerd over ontwikkelingen in de planvoorraad, de (sturing op de) programmering en de woningbouwproductie; • de inschrijfduur voor een sociale huurwoning nu zo’n 6 jaar bedraagt; • de inschrijfduur voor een sociale huurwoning oploopt. Verzoekt het college: • het terugdringen van de inschrijfduur onderdeel van de woningbouwambitie te maken, en dit in de halfjaarlijkse voortgangsrapportage mee te nemen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Peter Bos (HSP). Voorzitter. € 50 mln. van de Eneco-middelen zou worden ingezet voor de zo broodnodige bouw van sociale woningen, wat met de huidige woningnood geen overbodige luxe is, maar met dit bestedingsvoorstel gaat het al gelijk mis. Een bedrag van € 42 mln. wordt doorgeschoven naar de toekomst. Zelfs voor de jaren tot 2023 is het geld nog niet gekoppeld aan projecten voor sociale woningbouw. Wat wel besteed wordt is een bedrag van € 8 mln., maar dat gaat niet naar sociale woningbouw maar naar zaken die geen enkele nieuwe sociale woning opleveren, sterker nog, dat komt vooral ten goede aan de middenhuur en de vrije sector.