RIS307804 Notulen van de raad van 16 december 2020 dag

Om hier zorgvuldig mee om te gaan dien ik samen met de HSP en de ChristenUnie de volgende motie in: verzoekt het college de dekking van de programma- en proceskosten van de energietransitie vanaf 2022 uit te werken, en de raad hier voor het zomerreces van 2021 over te informeren. Ten vierde de temperatuur. We moeten zorgen dat we niet volledig afhankelijk worden van de hogetemperatuurwarmte uit de Rotterdamse haven, fossiele warmte. Op dit punt steunen we volledig het amendement van de HSP dat zo wordt ingediend. Specifiek hebben we ook onze zorgen over Mariahoeve. Er lijkt hier ook te worden voorgesorteerd op de Rotterdamse warmte. In de commissie gaf de wethouder aan dat dit niet het voornemen was. Om dit ook duidelijk te maken in het SEP dien ik een amendement in samen met de HSP en de ChristenUnie/SGP. Ten vijfde is isolatie uitermate belangrijk. Dat mis ik best wel in het plan. Juist bij nieuwbouw kunnen we meer eisen stellen. Amsterdam is een goed voorbeeld waar ze de BENG-normen hebben aangescherpt. Vandaar dat ik de volgende motie samen met de HSP en de ChristenUnie/SGP indien: verzoekt het college bij het Rijk te vragen om het voor Den Haag mogelijk te maken om strengere duurzaamheidseisen te stellen voor nieuwbouw - dit is wat Amsterdam al eerder heeft gedaan - en 17

voorbereidingen te treffen om, in elk geval direct na inwerkingtreding van de Omgevingswet, de duurzaamheidseisen voor nieuwbouw in heel Den Haag aan te scherpen. Ten zesde. Nieuwbouw moeten we niet op de Rotterdamse warmte aansluiten, maar op duurzame lagetemperatuurwarmte. Om dit glashelder te maken dien ik de volgende motie in, samen met de HSP en de ChristenUnie: verzoekt het college alle beschikbare instrumenten in te zetten om ervoor te zorgen dat nieuwbouw en grootschalig gerenoveerde objecten overschakelen op lagetemperatuurverwarming, en deze inzet te verwerken in toekomstige beleidsdocumenten over dit onderwerp, waarbij wordt geëxpliciteerd welke instrumenten op welke manier worden ingezet. Voorzitter. Ik denk dat we met deze voorstellen weer een stapje in de goede richting zetten richting een klimaatneutraal Den Haag. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Grinwis en de heer Wijsmuller, wordt het volgende amendement (Stedelijk Energieplan.A PvdD) voorgesteld:

Amendement Stedelijk Energieplan.A PvdD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan (RIS306869). Besluit om in het Stedelijk Energieplan (RIS306869) de volgende tekst aan te passen: • Op pagina 24 onder het kopje Mariahoeve de doorgestreepte passage te verwijderen: “Mogelijke bronnen hiervoor zijn het bestaande warmtenet, restwarmte uit de Leiding door het Midden of een geothermiebron.” • Op pagina 47 onder het kopje Leiding door het Midden de doorgestreepte passage te verwijderen: “Er zijn soortgelijke mogelijkheden om vanaf de Leiding door het Midden aftakkingen naar Mariahoeve en in Zuidwest aan te leggen. Dit wordt onderzocht op haalbare businesscases.” Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Grinwis en de heer Wijsmuller, worden de volgende moties (Stedelijk Energieplan.2 PvdD en Stedelijk Energieplan.3 PvdD) ingediend:

Motie Stedelijk Energieplan.2 PvdD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 16 december 2020, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan (RIS306869). Constaterende, dat: ▪ het Stedelijk Energieplan aangeeft dat lagetemperatuurbronnen de voornaamste warmtebronnen in Den Haag zijn; ▪ het Stedelijk Energieplan aangeeft dat nieuwbouw bij voorkeur met lagetemperatuurbronnen wordt verwarmd; ▪ het Stedelijk Energieplan aangeeft dat het uitgangspunt is om nieuwe woningen uit te voeren met lagetemperatuurverwarmingssystemen; ▪ het Stedelijk Energieplan aangeeft dat een lagetemperatuurnet geschikt is voor de nieuwbouwprojecten en grootschalige renovatie van complexen in Zuidwest.

18

Overwegende, dat: ▪ er voor ontwikkelaars een perverse prikkel is om hun nieuwbouw- en grootschalige renovatieprojecten niet optimaal te isoleren, omdat dit voor hen extra kosten oplevert, terwijl de baten van een lagere energierekening bij de bewoner terechtkomen; ▪ het daarom van belang is dat de gemeente niet alleen uitspreekt dat lagetemperatuurverwarming het uitgangspunt is bij nieuwbouw- en grootschalige renovatieprojecten, maar hier ook zo veel mogelijk op stuurt; ▪ uit het Stedelijk Energieplan nu niet duidelijk wordt of en hoe de gemeente hierop stuurt. Verzoekt het college: ▪ alle beschikbare instrumenten in te zetten om ervoor te zorgen dat nieuwbouw en grootschalig gerenoveerde objecten overschakelen op lagetemperatuurverwarming; ▪ deze inzet te verwerken in toekomstige beleidsdocumenten over dit onderwerp, waarbij wordt geëxpliciteerd welke instrumenten op welke manier worden ingezet. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Stedelijk Energieplan.3 PvdD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 16 december 2020, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan (RIS306869). Constaterende, dat: ▪ de gemeente Amsterdam op basis van het Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet verdergaande duurzaamheidseisen kan stellen aan nieuwbouw dan wettelijk zijn vereist; ▪ dit in de Amsterdamse Bouwverordening is vastgelegd; ▪ energieneutraal bouwen op die manier voor alle gebruiksfuncties in Amsterdam geldt; ▪ dit volgend jaar ook in Amsterdam geldt na de inwerkingtreding van de BENG-systematiek. Overwegende, dat: ▪ Den Haag momenteel niet hogere duurzaamheidseisen kan stellen dan in het Bouwbesluit, omdat ze geen uitzondering heeft via het Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet; ▪ nieuwbouw een positievere bijdrage zal hebben aan de toekomstige stad indien er strengere normen zijn, zodat gebouwen meer energie opwekken; ▪ met de Omgevingswet ook mogelijkheden voor strengere normen ontstaan. Verzoekt het college: ▪ bij het Rijk te vragen om het voor Den Haag mogelijk te maken om strengere duurzaamheidseisen te stellen voor nieuwbouw; ▪ voorbereidingen te treffen om, in elk geval direct na inwerkingtreding van de Omgevingswet, de duurzaamheidseisen voor nieuwbouw in heel Den Haag aan te scherpen. En gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Grinwis en de heer Wijsmuller, worden de volgende moties (Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.1 PvdD en Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.3 PvdD) ingediend:

Motie Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.1 PvdD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 16 december 2020, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake bestedingsplan Enecomiddelen duurzaamheid en energietransitie (RIS306372). 19

Overwegende, dat: ▪ veel punten uit het Stedelijk Energieplan (RIS306869) nog moeten worden uitgewerkt, bijvoorbeeld in nieuwe raadsvoorstellen; ▪ er (nog) niet een concreet afrekenbaar doel is gesteld bij de verschillende bestedingsvoorstellen; ▪ er ook niet duidelijk is gemaakt wat de problemen zijn die met de verschillende voorstellen worden aangepakt; ▪ de rijksoverheid dit soort aspecten met het Integraal Afwegingskader per voorstel motiveert. Verzoekt het college: ▪ per voor te leggen raadsvoorstel duidelijk te maken wat het specifieke probleem is dat met het voorstel wordt geadresseerd en wat het beoogde kwantitatieve resultaat is van het voorstel. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.3 PvdD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 16 december 2020, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake bestedingsplan Enecomiddelen duurzaamheid en energietransitie (RIS306372). Constaterende, dat: ▪ het college de programma- en proceskosten van de energietransitie dekt uit de Enecomiddelen; ▪ hiervoor € 14.900.000 wordt gereserveerd; ▪ het bestedingsplan aangeeft dat vanaf 2022 middelen aan het gemeentefonds worden toegevoegd ter dekking van deze kosten. Overwegende, dat: ▪ onduidelijk is of deze middelen vanaf 2022 kostendekkend zijn. Verzoekt het college: ▪ de dekking van de programma- en proceskosten van de energietransitie vanaf 2022 uit te werken; ▪ de raad hier voor het zomerreces van 2021 over te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer Grinwis, wordt de volgende motie (Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.2 PvdD) ingediend:

Motie Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.2 PvdD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 16 december 2020, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake bestedingsplan Enecomiddelen duurzaamheid en energietransitie (RIS306372). Overwegende, dat: ▪ in het coalitieakkoord wordt gesproken over het starten van een revolverend energietransitiefonds; ▪ in het bestedingsplan dit niet duidelijk terugkomt; ▪ bij veel onderdelen van het plan gesproken wordt over revolverendheid, maar niet duidelijk is in welke mate dit het geval is. 20

Constaterende, dat: ▪ de Haagse rekenkamer een handreiking revolverende fondsen heeft gepubliceerd; ▪ hierin zes kernvraagstukken worden benoemd, zoals het doel, de looptijd en de mate van revolverendheid. Verzoekt het college: ▪ bij de verdere uitwerking van het bestedingsplan bij elk onderwerp waar wordt gesproken over revolverendheid de raad puntsgewijs te informeren over de zes kernvraagstukken van de Haagse rekenkamer. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Joris Wijsmuller (HSP). Voorzitter. Deze week bestaat het klimaatakkoord van Parijs precies vijf jaar. Geïnspireerd hierop sloten acht partijen uit deze raad in 2017 het Haagse klimaatpact, waar later nog eens vijf andere partijen en ruim 300 organisaties en bedrijven zich bij aansloten. Met deze unieke coalitie is de basis gelegd voor Den Haag klimaatneutraal in 2030. De coalitie nam in 2018 het klimaatpact op in het coalitieakkoord en besloot de Eneco-aandelen te verkopen om met de opbrengsten de duurzaamheidsopgave te financieren. Maar dat geld is natuurlijk nooit genoeg om de enorme opgave te financieren. Daarom de vraag: wat doet de wethouder nog meer om cofinanciering van andere partijen, zoals Rijk en Europa, binnen te halen en voor welke doelen? Vandaag bespreken we dan eindelijk het bestedingsvoorstel voor de Eneco-middelen, maar wat een ontluistering.

De wethouder heeft liefst tweeënhalf jaar gedaan om met een bijzonder vaag bestedingsvoorstel te komen waarbij slechts 9% van de totale opbrengst van € 674 mln. ten goede komt aan bewoners en verduurzaming van woningen. Veel geld gaat naar andere doelen of blijft bij de gemeente zelf hangen voor bekostiging van de ambtelijke organisatie, verduurzaming gemeentelijk vastgoed of voor heel veel palen, namelijk lantaarnpalen, laadpalen en walstroompalen; voor zaken die niet met Eneco-geld maar uit de gemeentelijke bedrijfsvoering betaald hadden moeten worden. Stuitend is ook dat de wethouder weigert om inzichtelijk te maken wat het CO2reductierendement van de Eneco-middelen is en geen antwoord geeft op de vraag hoever de inzet van deze middelen ons op weg gaat helpen met het realiseren van de klimaatdoelen van de gemeente. Daarom dien ik samen met de Partij voor de Dieren de motie 'CO2 reductie-rendement' in om dit alsnog te doen. Ook de coalitiefracties hebben weinig fiducie in het voorstel van de wethouder en komen nu met een amendement waarmee het voorstel van de wethouder als 'indicatief' wordt bestempeld en er nog volop tussen de programmalijnen kan worden geschoven. Kortom, de wethouder heeft kostbare tijd verspild en wordt nu door de coalitie onder curatele gesteld. In de zomer kreeg deze wethouder al strafwerk met de vele vragen van de VVD en de Partij voor de Dieren.

En ze is in diverse debatten gewaarschuwd dat sociale ongelijkheid en energiearmoede door het beleid nog meer toenemen, dat Haagse bewoners onvoldoende serieus worden genomen en dat het monopolie van het inmiddels Japanse Eneco wordt versterkt. Ziehier een levensgevaarlijke cocktail waarmee het zo broodnodige draagvlak voor de energietransitie ernstig wordt ondermijnd. Waarom doet deze GroenLinks-wethouder niets tegen energiearmoede? Ik dien een motie in om energiearmoede en energieverspilling tegen te gaan, om minder draagkrachtige huishoudens financieel te ondersteunen bij de aanschaf van energiezuinige koelkasten en de raad hiervoor een voorstel te doen, gedekt uit de Eneco-middelen. De raad greep in oktober in met de zienswijze op de regionale energiestrategie om te doen wat de wethouder naliet: positie nemen tegen de smeerpijp uit Rotterdam en voorrang geven aan lokale hernieuwbare bronnen, laagtemperatuur, energiebesparing en aan zeggenschap, participatie en keuzevrijheid voor bewoners. Dat deden we met de brede coalitie van dertien partijen die ook het Haagse klimaatpact hebben ondertekend. Maar de wethouder is hardleers en legt ons nu opnieuw een slecht raadsvoorstel voor van anderhalf kantje zonder inhoud, zonder amendeerbaar dictum, maar wel met een vrijbrief voor een wollig Stedelijk Energieplan waarmee Eneco opnieuw vrij spel krijgt en bewoners het nakijken.

Dat zien we dadelijk ook terug in het Warmteplan Laakhavens. Het debat 21

hierover mondde uit in een verschrikkelijke commissievergadering tot diep in de nacht vol onduidelijkheid en irritatie over het optreden van de wethouder. Daarom moet de raad nu opnieuw ingrijpen in lijn met het klimaatpact en in lijn met onze zienswijze op de RES. Daarom dien ik samen met de Partij voor de Dieren, de SP, de ChristenUnie/SGP, NIDA en de Islam Democraten het amendement 'Prioriteiten Stedelijk Energieplan' in met als kernpunten: CO2-reductie centraal met doelen en tijdlijn; prioriteit voor energiebesparing; voorrang hernieuwbare lokale bronnen en laagtemperatuur; participatie, keuze en zeggenschap voor bewoners; tegengaan van monopolieposities; stimuleren energiecoöperaties en burgerinitiatieven, en de lat moet hoger. Voorzitter. Met dit amendement doen we een ultieme poging om het klimaatbeleid te redden. Maar u ziet dat de vijf handtekeningen van de coalitiefracties ontbreken, omdat het voor die partijen kennelijk belangrijker is om de hand boven het hoofd te houden van een falende GroenLinkswethouder dan om gezamenlijk te strijden voor realisatie van de doelen die we hebben vastgelegd in het klimaatpact. Gaan we nu echt in de week van het eerste lustrum van het klimaatakkoord van Parijs meemaken dat de Haagse klimaatcoalitie uit elkaar valt? Ik hoop van niet. De voorzitter.

Door de heer Wijsmuller, daartoe gesteund door de heer Barker en mevrouw Arp, wordt het volgende amendement (Stedelijk Energieplan.B HSP) voorgesteld:

Motie Stedelijk Energieplan.B HSP De gemeenteraad van Den Haag op 16 december 2020 in vergadering bijeen ter bespreking van het voorstel van het college inzake Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan (RIS306869); Besluit om het dictum te vervangen door: I. Het stedelijk energieplan Den Haag vast te stellen met de volgende prioriteiten: A. CO2-reductie centraal met doelen en tijdlijn. Den Haag streeft er naar om klimaatneutraal te

zijn in 2030 waarvoor een routekaart nodig is met heldere en meetbare tussendoelen. Deze routekaart wordt opgesteld voorafgaand aan de Transitievisie Warmte en de Wijkenergieplannen. B.

Inzet op energiebesparing. Energiebesparing levert een belangrijke bijdrage aan CO2-reductie en de haalbaarheid en betaalbaarheid van de energietransitie. Er wordt ingespeeld op natuurlijke momenten en individuele beslissingen. Op die manier wordt lage temperatuur afgifte veel betaalbaarder en kan dit aansluiten bij momenten waarop er in gebouwen toch al aanpassingen plaatsvinden. Sturen op de laagste maatschappelijke kosten en behoud van draagvlak betekent meer stimuleren van kleine stappen op natuurlijke momenten. Ook bij woningcorporaties moet energiebesparing leidend zijn in hun duurzaamheidsbeleid.

C.

Onderscheid tussen piek- en basislast in energie/warmte voorziening. De basislast beslaat 90% van het volume, de pieklast 10%. Wanneer voor de transitie naar een klimaatneutraal gebouw de laatste 10% energiegebruik in de piek-winterperiode nu nog een onevenredig hoge investering vraagt, kiezen we ervoor om eerst de eerste 90% te realiseren.

D. Voorrang hernieuwbare lokale bronnen en laagtemperatuur. Den Haag heeft voldoende

realistisch inzetbare duurzame warmtebronnen voor de basislast, zoals blijkt uit het rapport ‘Hybride Warmtenetten’ van CE Delft i.s.m. CMAG, en zet in op lagetemperatuurverwarming via netwerken waarbij lokale hernieuwbare bronnen en initiatieven voorrang krijgen op hoogtemperatuur en energiebronnen van buiten de stad. Energie vanuit de regio zal met name nodig zijn voor piek-warmte in de winter en op het gebied van elektriciteit. E.

Bij hoge- en middentemperatuurverwarming via netwerken zet Den Haag in op lokale geothermie. Voor alle hoofdnetten wordt gestreefd naar een aanvoertemperatuur van 22

maximaal 70 graden om geschikt te worden gemaakt voor Haagse aardwarmte. De Warmtelinq (voorheen Leiding door het Midden) ligt gevoelig in Den Haag. Door het stadsbestuur zijn de volgende harde voorwaarden gesteld: • Het netwerk moet geschikt gemaakt worden voor lokale warmte (zoals geothermie). • Lokale duurzame initiatieven krijgen altijd voorrang bij het leveren van warmte aan Haagse huishoudens. • Er moet sprake zijn van een open net - toegankelijk voor meerdere warmteleveranciers - en een onafhankelijk netbeheer. • Tarieven voor de klanten van het warmtenet blijven redelijk en dit wordt onafhankelijk getoetst. • Bedrijven die restwarmte leveren gaan versneld verduurzamen. F.

Participatie en keuzevrijheid voor bewoners. Keuzevrijheid voor en betrokkenheid van bewoners is van groot belang voor het draagvlak voor de energietransitie, en kunnen met een diversiteit aan laagtemperatuur-bronnen en met open, kleinschalige warmtenetten het beste worden gewaarborgd. Afnamegaranties voor het voeden van grootschalige warmtenetten mogen niet door en voor Den Haag worden afgegeven.

G. Tegengaan monopolieposities. De gemeente voert regie en stimuleert decentrale en

kleinschalige warmteoplossingen, waarbij lokale hernieuwbare bronnen en warmteopslag op een intelligente manier aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Dus niet top-down, en altijd op basis van vrijwilligheid van de bewoners/klanten, ook als ze huurder zijn. Uitgangspunt is dat bewoners zoveel mogelijk zeggenschap hebben over hun energie en ook eigenaar kunnen worden van hun eigen collectieve warmtevoorziening. H. Stimuleren energiecoöperaties en burgerinitiatieven. Ook mee-participeren - in de zin van

deelnemen c.q. mede-eigenaar zijn – is cruciaal voor het welslagen van de energietransitie. Den Haag heeft vele burgerinitiatieven in de stad die voorop lopen met initiatieven, kennis en concrete plannen. Het is van groot belang dat energiecoöperaties en burgerinitiatieven worden gestimuleerd en ondersteund, ook in wijken waar energiecoöperaties niet vanzelf van de grond komen. I.

Eerlijke toegang voor iedereen. De energietransitie is een investering in de toekomst waarbij voor Den Haag betaalbaarheid voor particuliere energieconsumenten en het tegengaan van energiearmoede belangrijk uitgangspunten zijn. Subsidies worden vooral gebruikt om nieuwe technieken lokaal verder te brengen, zodat we de hele transitie voor iedereen betaalbaar maken met ook toegang voor minder draagkrachtige huishoudens. Dan levert het ook werkgelegenheid en een nieuwe economische sector op.

J.

Stimuleren zonne-energie. Van zonlicht is zowel duurzame stroom als duurzame warmte te maken. Zonnepanelen en zonneboilers kunnen op bijna ieder huis en ook op corporatiewoningen, grote kantoor- en bedrijfspanden, sporthallen, zwembaden en parkeerplaatsen geplaatst worden, en realisatie moet gepaard gaan met seizoensopslag en korte termijn opslag. De ambitie is dat op nagenoeg elk geschikt dak een zonnepaneel of groen dak ligt.

K.

De lat hoger. De gemeente experimenteert met pilots voor potentiële technieken, stuurt op energie-evenwichten met seizoensopslagmogelijkheden, en zet in op strengere duurzaamheidseisen zoals meer dan BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen).

II. De tekst van het Stedelijk Energieplan (SEP) conform bovengenoemde prioriteiten te herschrijven. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

23

De voorzitter. Door de heer Wijsmuller worden de volgende moties (Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.7 HSP en Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.8 HSP) ingediend:

Motie Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.7 HSP De gemeenteraad, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van het voorstel van het college inzake bestedingsplan Enecomiddelen duurzaamheid en energietransitie (RIS306372). Constaterende, dat: - energiebesparing een belangrijke doelstelling is; - zowel het bestedingsplan Enecomiddelen als het Beleidsplan schuldhulpverlening geen aandacht besteden aan het tegengaan van energiearmoede; - inmiddels de winterkou de stad heeft bereikt en voor veel huishoudens in Den Haag het warmte of eten dilemma aan de orde is. Overwegende, dat: - ieder huishouden een koelkast heeft die dag en nacht aan staat; - oudere en ook koelkasten van slechts een paar jaar oud al snel veel meer energie slurpen met hogere energierekeningen tot gevolg; - via de bijzondere bijstand een vergoeding van 150 euro wordt geboden ter vervanging van een koelkast waarmee een energiezuinige koelkast buiten bereik blijft; - minder draagkrachtige huishoudens, zoals alleenstaande ouderen, een-ouder-gezinnen en minima-gezinnen, zijn aangewezen op de aanschaf of overname van oudere, tweede hands koelkasten waardoor zowel de energiearmoede als de energieverspilling verder toenemen.

Verzoekt het college: - te onderzoeken op welke wijze minder draagkrachtige huishoudens financieel ondersteund kunnen worden in de aanschaf van energiezuinige koelkasten; - hiervoor de raad een voorstel te doen gedekt uit de Enecomiddelen voor de energietransitie. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.8 HSP De gemeenteraad, op 16 december 2020 in vergadering bijeen, ter bespreking van voorstel van het college inzake bestedingsplan Enecomiddelen duurzaamheid en energietransitie (RIS306372). Constaterende, dat: - het college in haar bestedingsvoorstel en in antwoord op technische vragen geen inzicht geeft in het CO2 reductie-rendement bij de inzet van de middelen. Overwegende, dat: - de raad en de stad recht hebben om te weten in hoeverre de inzet van deze middelen ons op weg helpen met het realiseren van de klimaatdoelen van de gemeente. Verzoekt het college: - per bestedingsvoorstel inzichtelijk te maken wat het CO2 reductie-rendement is. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

24

René Oudshoorn (Hart voor Den Haag/Groep de Mos). Voorzitter. Ik ben het geheel met meneer Wijsmuller eens dat we slechte herinneringen hebben aan de commissievergaderingen. Bij de behandeling in de commissie van dit Stedelijk Energieplan bleek dat er volstrekt onvoldoende participatie is geweest. Bewoners zijn niet tot onvoldoende gekend in deze plannen. In het Statenkwartier heeft een groep kritische bewoners zelf een representatief draagvlakonderzoek gedaan waaruit bleek dat men helemaal niet zit te wachten om versneld van het gas af te gaan, maar liever wil wachten. Daar hebben we net beide insprekers over gehoord. Voor volgend jaar zijn er aanzienlijke bedragen op de begroting voor 'van het gas af'-projecten zonder dat de bewoners in die plannen zijn gekend. Daarom dienen wij de motie 'Draagvlak voor van het gas af' in: verzoekt het college om per wijk of gedeelte daarvan waar het college van plan is van het gas af te gaan een representatief draagvlakonderzoek te doen onder de bewoners waarbij de vraag centraal moet staan of men wel van het gas af wil en zo ja, welke keuzemogelijkheid daarvoor in de plaats moet komen. Mijn fractie vindt het een gemiste kans dat er in de aanpak van de corporatiewoningen in de energietransitie geen prioriteit wordt gegeven aan het bestaande probleem van vocht- en schimmelwoningen.

De wethouder had er in de commissie niet echt goede argumenten voor waarom dit niet gebeurt. Juist die woningen zijn nauwelijks geïsoleerd, hebben nog enkelglas en zijn gebaat bij een snelle aanpak. Daarom dienen wij de motie 'Geef prioriteit aan vocht- en schimmelwoningen bij de energietransitie' in: verzoekt het college bij de energietransitie voorrang te geven aan vocht- en schimmelwoningen juist nu bewoners van deze woningen zijn gebaat bij een goede isolatie/ventilatie en een betere warmtelevering. Dit college wil met de energietransitie vooral de huizenbezitter op kosten jagen. Zelfs het Nibud wordt er schaamteloos bij gehaald om aan te tonen dat men makkelijk de lasten kan dragen, en dan praten we gemakshalve even over ruim € 30.000. Wij zijn van mening dat de energietransitie de inwoner niets mag kosten. Beter nog, met een lagere energierekening zouden de maandelijkse lasten voor energie juist minder moeten zijn. Overigens is minister Wiebes dat met ons eens, gezien eerdere uitlatingen. Daarom dienen wij de motie 'Kostenneutrale Energietransitie voor Hagenaars en Hagenezen' in: verzoekt het college bij de Haagse voorstellen in het kader van de energietransitie het uitgangspunt te hanteren dat dit kostenbesparend of kostenneutraal uitpakt en hiertoe altijd een helder afwegingskader bij het voorstel te presenteren. Voorzitter.

We houden vandaag rekening met alle scenario's, maar laten we in het onwaarschijnlijke geval dat we echt van het gas af gaan in ieder geval rekening houden met de toekomst, zodat we bij de ingebruikname van de nieuwe energiedrager nog wel de benodigde infrastructuur op orde hebben. De woorden van de wethouder bij de behandeling in de commissie hebben ons niet gerustgesteld. Ik merkte ook niet veel motivatie bij deze wethouder om het gasnetwerk in stand te houden. Daarom dienen wij de motie 'Houd het gasnetwerk in stand' in: verzoekt het college om wanneer Den Haag of delen van Den Haag van het gas af gaan alles in het werk te stellen om bij de beheerder van het gasleidingnetwerk te bewerkstelligen dat dit gasleidingnetwerk behouden blijft voor toekomstige energiedragers zoals bijvoorbeeld waterstof. Deze motie is meeondertekend door Pieter Grinwis van de ChristenUnie/SGP. De voorzitter. Door de heer Oudshoorn worden de volgende moties (Stedelijk Energieplan.11 HvDH/GdM, Stedelijk Energieplan.12 HvDH/GdM, Stedelijk Energieplan.13 HvDH/GdM en Stedelijk Energieplan.14 HvDH/GdM) ingediend:

Motie Stedelijk Energieplan.11 HvDH/GdM De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van: Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan. Constaterende, dat: • dit college een grote ambitie heeft op het gebied van duurzaamheid; • er miljoeneninvesteringen gemoeid zullen zijn met de programma’s en projecten die gaan bijdragen aan het realiseren van die ambities; 25

•

dit college de stad naar een koppositie wil leiden op de gebieden van energietransitie en duurzaamheid.

Overwegende, dat: • de Minister Economische Zaken en Klimaat bij de presentatie van de hoofdlijnen van het klimaatakkoord heeft laten weten at de overgang naar een CO2-neutrale samenleving de burger niet met hoge kosten mag opzadelen; • het college bij diverse gelegenheden te kennen heeft gegeven dat de energietransitie leidt tot een direct voordeel voor Hagenaars en Hagenezen; • een groot deel van de Eneco opbrengst deze collegeperiode gewijd zullen worden aan duurzaamheid en energietransitie. Verzoekt het college: • bij Haagse voorstellen in het kader van de energietransitie het uitgangspunt te hanteren dat dit kostenbesparend of kostenneutraal uitpakt en hiertoe altijd een helder afwegingskader bij het voorstel te presenteren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Stedelijk Energieplan.12 HvDH/GdM De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van: Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan. Constaterende, dat: • de wethouder bij de behandeling van het Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan heeft laten weten dat de gemeente niet de eigenaar is van het Haagse gasnetwerk en de eigenaar/beheerder er geen belang bij heeft om dit netwerk bij van het gas af gaan in stand te houden. Overwegende, dat: • dit bestaande gasnetwerk cruciaal kan zijn voor transport van toekomstige technieken zoals bijvoorbeeld waterstof. Van mening, dat: • er verder moet worden gekeken dan de huidige stand van techniek en we het spreekwoordelijke kind niet met het badwater weg (laten) gooien. Verzoekt het college: • om wanneer Den Haag of delen van Den Haag van het gas af gaan alles in het werk te stellen om bij de beheerder van gasleidingnetwerk te bewerkstelligen dat dit gasleidingnetwerk behouden blijft voor toekomstige energiedragers zoals bijvoorbeeld waterstof. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Stedelijk Energieplan.13 HvDH/GdM De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van: Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan.

26

Constaterende, dat: • voor 2021 al aanzienlijke bedragen zijn gereserveerd voor van het gas af projecten in wijken of de voorbereidingen daartoe; • de consultatie en participatie in de wijken volstrekt onvoldoende zijn geweest voor dergelijk ingrijpende maatregelen. Overwegende, dat: • het nog maar de vraag is of betreffende bewoners wel van het gas af willen; • een representatief draagvlakonderzoek op initiatief van bewoners Statenkwartier heeft aangetoond dat men liever wil wachten. Van mening, dat: • inwoners eerst fatsoenlijk gehoord dienen te worden, voordat ingrijpende maatregelen zoals van het gas af worden opgelegd. Verzoekt het college: • om per wijk of gedeelte daarvan waar het college van plan is van het gas af te gaan een representatief draagvlak onderzoek onder de bewoners te houden waarbij de vraag centraal moet staan of men wel van het gas af wil en zo ja, welke keuzemogelijkheid daarvoor in de plaats moet komen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Stedelijk Energieplan.14 HvDH/GdM De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van: Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan. Constaterende, dat: • het verduurzamen van vocht- en schimmelwoningen geen prioriteit heeft bij het Stedelijk Energieplan. Overwegende, dat: • juist deze woningen gebaat zijn bij snelle isolatie en ventilatie aanpassingen; • isolatie aan deze woningen ontbreekt en er vaak nog sprake is van enkel glas. Van mening, dat: • deze woningen met prioriteit aangepakt moeten worden om het vocht- en schimmelprobleem gecombineerd met duurzame maatregelen op te lossen. Verzoekt het college: • bij de energietransitie voorrang te geven aan vocht- en schimmelwoningen juist nu bewoners van deze woningen zijn gebaat bij een goede isolatie/ventilatie en een betere warmtelevering. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter. 'Wel groen, maar niet gek' is het motto dat we als Haagse VVD steeds hanteren bij de debatten rondom duurzaamheid en de energietransitie. Voor ons zijn de kernbegrippen zoals betaalbaarheid, haalbaarheid, keuzevrijheid en betrouwbaarheid ontzettend belangrijk. En natuurlijk draagvlak, want zonder draagvlak wordt de verduurzaming van de stad een hele lastige klus. Daar zit ook gelijk een zorgpunt.

We hebben de afgelopen tijd gezien, ook tijdens de 27

commissievergadering, dat de participatie in de stad echt nog wel een stuk beter kan. Het Statenkwartier komt regelmatig langs als voorbeeld, maar ik spreek ook met veel mensen uit andere delen van de stad en ook met bewonersorganisaties. Ik merk gewoon dat die nog niet altijd goed worden meegenomen. Dat is zonde, dat is een gemiste kans. We moeten er echt beter ons best voor doen om te kijken of we zo veel mogelijk mensen mee kunnen nemen in de verduurzaming van de stad, want zonder draagvlak wordt het echt een ontzettend lastige klus. Als Haagse VVD hebben we de afgelopen tijd de visie Schoon, groen en betaalbaar op papier gezet, die samen met een groep enthousiaste Hagenezen en Hagenaars is opgesteld. Daarin staan ook een aantal voorstellen. Een deel van die voorstellen heeft de wethouder al toegezegd in de commissie en voor een aantal andere wil ik moties indienen. Allereerst de motie 'Een Energiemenukaart voor iedere woning'. Er is eigenlijk best veel informatie online te vinden, ook op de gemeentelijke website en allerlei andere gelieerde organisaties, maar het is wel op heel veel verschillende plekken en het zijn veel verschillende bronnen. Het is lang niet altijd helder wat een duurzaamheidsingreep, bijvoorbeeld isolatie, precies kost, maar ook niet wat het oplevert. Dat is zonde.

Ik heb mijzelf eens ondergedompeld en wat avonden online speurtochten gehouden om eens te kijken hoe dit nou precies werkt. Ik moet zeggen dat dat echt nog een hele kluif is. Volgens mij kan dat een stuk eenvoudiger. Daarom willen we als Haagse VVD graag een energiemenukaart in het leven roepen om die informatie bij elkaar te brengen, zodat bewoners veel sneller een overzicht hebben van wat het verduurzamen van hun woning betekent, hoe dat kan en wat het oplevert. Daarom een motie met het volgende dictum … Robert Barker (PvdD). Die energiemenukaart klinkt goed, maar we hebben toch al een energiebespaarrapport? Is het niet zinvol om dat wat bekender te maken, want wat is het verschil daarmee? Chris van der Helm (VVD). Als je als woningeigenaar je woning wil verduurzamen, dan begin je meestal op internet te zoeken. Je gaat naar de gemeentelijke website en dan word je naar allerlei andere websites doorgelinkt. Er zijn allerlei organisaties die er iets van vinden. Ik heb zelf ook gezocht wat het mij nou oplevert als ik mijn woning ga isoleren. Dan kom je vaak allerlei overzichten tegen met ontzettend moeilijke eenheden, en dan is het niet altijd even eenvoudig om te zien dat het nou ongeveer oplevert. Volgens mij kan dat een stuk eenvoudiger.

Het rapport waar u het over heeft is net iets anders, omdat er ook best wel vragen zijn van inwoners: welke systemen zijn er nu? Volgens mij moet je het niet te ingewikkeld maken met hele grote technische rapporten over systemen, maar je zou dat wel een beetje kunnen combineren in zo'n energiemenukaart. Als je een jarendertigwoning hebt, krijg je een andere menukaart dan als je een wat nieuwere woning hebt. Dan krijg je een overzichtje: wat zijn nou de mogelijkheden, wat kost het gemiddeld - dat kan je natuurlijk niet helemaal achter de komma doen, maar dan heb je in ieder geval een indicatie - en wat levert het nou op? De nummer éénvraag van inwoners die ik krijg over verduurzaming en energietransitie is: wat gaat het me kosten en wat krijg ik er eigenlijk voor terug? Volgens mij zou je dat met zo'n energiemenukaart een stuk inzichtelijker kunnen maken. Ik was bij het voorlezen van het dictum.

Het zijn een aantal punten, dus ik ga het snel voorlezen, gezien de spreektijd: roept het college op voor iedere woning of beter gezegd ieder woningtype middels een energiemenukaart inzichtelijk te maken hoe de woning verduurzaamd kan worden; dat de gemeente de Haagse huishoudens benadert met deze menukaart zodat woningeigenaren niet zelfstandig het traject van aanvraag voor subsidies of voorzieningen hoeven te doorlopen; de energiemenukaart zo in te richten dat het voor Haagse huishoudens duidelijk wordt welke mogelijkheden er zijn, wat het hen kost en wat het oplevert; prioriteit in deze menukaart te leggen op het verminderen van de energievraag om vervolgens de stap te kunnen maken naar schonere energie; om op de energiemenukaart keuzemogelijkheden van verschillende energie- en warmtebronnen naast elkaar te zetten, en deze energiemenukaart in de eerste helft van 2021 aan de raad voor te leggen zodat we vanaf de zomer van 2021 de menukaart naar de Haagse huishoudens kunnen sturen. De motie wordt mede ingediend namens het CDA, de ChristenUnie/SGP en D66. Een ander belangrijk punt is keuzevrijheid, in de praktijk best nog wel weerbarstig. Er zijn in de stad nog een aantal monopolies waardoor bewoners vastzitten aan één bron of een warmtenet met één aanbieder. Dat gaat vaak goed, maar het gaat ook vaak niet goed. De verhalen zijn ook bekend dat 28

bewoners tegen problemen op lopen zoals hoge kosten. Er zijn zelfs schokkende verhalen over mensen die in de winter met hun jas aan op de bank zitten omdat ze de verwarming niet aan kunnen zetten en over slechte service waar je lang niet overal mee terecht kan. Dat is echt een zorgpunt. Heel de raad wil daar iets mee. Een oplossing zou kunnen zijn dat je de verschillende lokale bronnen aan elkaar koppelt. Dan zou je als bewoner dus zelf kunnen kiezen van welke bron je gebruikmaakt. Dan heb je een zekere vorm van keuzevrijheid, omdat je dan je aanbieder kan kiezen. Eigenlijk zou je dat kunnen vergelijken met de elektriciteitsmarkt: je kan ook zelf kiezen van wie je elektriciteit afneemt. De Warmtewet gooit helaas nog roet in het eten. Daarom is het belangrijk om een lobby bij het Rijk te starten. Daarom dien ik een motie op dat punt in: roept het college op om stevig te lobbyen bij het Rijk dat in de nieuwe Warmtewet keuzevrijheid van inwoners beter wordt geborgd door het tegengaan van monopolies, bijvoorbeeld door het creëren van een lokale energiemarkt door lokale hernieuwbare bronnen aan elkaar te koppelen. Deze motie wordt mede ingediend namens het CDA en D66.

Den Haag is wat onderwijs betreft echt een heel interessante stad, eigenlijk een beetje op het kruispunt van het hoger onderwijs, met Delft om de hoek, Leiden om de hoek en nu de Universiteit Leiden al in onze stad, Rotterdam een stukje verderop en natuurlijk onze Haagse Hogeschool. Wat de Haagse VVD betreft ligt er een interessante kans om te kijken hoe je al dat onderwijs kunt koppelen aan de energietransitie en dus ook aan innovatie, zodat we ook daarmee het verduurzamen van de stad een slag verder kunnen brengen. Daarom dien ik een motie op dat punt in met het volgende dictum: roept het college op om een taskforce in het leven te roepen die het onderwijs en innovatieonderzoek gaat verbinden aan de Haagse energietransitie waarbij kennisdeling en kruisbestuiving centraal moeten staan. Deze motie wordt mede ingediend namens het CDA, de ChristenUnie/SGP en D66. Joris Wijsmuller (HSP). Ik ben toch benieuwd wie er in die taskforce gaan komen. We hebben een The Hague Security Delta gehad, en dat bleek toch wel een Bermudadriehoek te zijn van welke partijen daarin zitten. Dus wie komen er nou precies in die taskforce? Chris van der Helm (VVD). Ik heb me nu op het onderwijs gericht, dus dan moeten we uiteraard denken aan de Universiteit Leiden, de Universiteit Delft, een ontzettend interessante die om de hoek zit, de Erasmus Universiteit en de Haagse Hogeschool.

Volgens mij hoeft echt niet elke studierichting hierbij betrokken te zijn, maar in ieder geval de relevante studierichtingen. Dan is even de vraag hoe je dat precies wil optuigen. Ik zou het ook een klein beetje bij de gemeente willen neerleggen dat we niet een enorme moloch gaan optuigen, maar dat we een handige, slagvaardige structuur krijgen om in ieder geval te kijken: hoe kunnen we nou die energietransitie aanvliegen en waar zijn nou kansen voor innovatie? Joris Wijsmuller (HSP). Dus bedrijven als Shell komen er in ieder geval niet in? Chris van der Helm (VVD). Deze motie is vooral gericht op het onderwijs. Ik noemde net de onderwijsinstellingen. In een van de overwegingen staat dat we natuurlijk moeten kijken hoe we kennisinstellingen en het bedrijfsleven beter kunnen koppelen, maar deze motie gaat met name over het onderwijs, omdat daar nog ontzettend veel winst te behalen is in innovatie en er dus ook een kans is voor de energietransitie van de stad. Ik ben bij een ander belangrijk onderwerp, en dat is het bestedingsvoorstel voor het Enecogeld, de € 185 mln. om de stad te verduurzamen.

Hoe doen we dat dan precies? Daar zit echt nog wel een vraag, ook heel breed in de commissie: hoe gaan we daar nu mee om? Is dat met subsidies, is dat met leningen? Als het aan de Haagse VVD en ook het CDA ligt, zien we echt kansen voor een revolverend isolatiefonds met een renteloze lening. We halen niet zomaar Haagse woningen van het gas, maar zetten wel alvast in op het isoleren van woningen. Dat levert directe winst op. Het klimaat wordt er beter van, want je hebt minder CO2-uitstoot. De energierekening wordt er beter van, want door isolatie verbruik je minder en daardoor wordt de rekening lager. En het woongenot wordt beter, want het tocht bijvoorbeeld niet meer in je huis. Mijn raadscollega Kavish Partiman van het CDA komt met een motie daarover. Wij steunen die natuurlijk van harte. Tijdens de commissie was er veel discussie over hoe we dat geld moeten inzetten. Er zijn ook verschillende plannen. GroenLinks komt met een WOM. Het CDA en de VVD komen met een isolatiefonds. De PvdA en ook de SP maken zich terecht zorgen over de energiearmoede. Tijdens de 29

commissie rees ook de vraag of het verstandig is om dat hele bedrag, die € 185 mln., nu af te kaderen. Er was nog een discussie: kaderen we het nu wel of niet af? Dat werd ook nog wel even een technisch debatje, maar die zorg bleek best breed te worden gedeeld tijdens die bewuste vergadering. Daarom wil ik graag een amendement indienen om daar iets aan te doen. Met dat amendement wordt het geld voor 2022 en verder, een bedrag van in totaal € 125 mln., indicatief. Ook de bedragen tussen de programmalijnen zijn dan indicatief. Die programmalijnen zijn belangrijk. We hebben het coalitieakkoord en er is een lijn hoe we de stad willen verduurzamen. Mocht het nodig zijn, dan kunnen we schuiven met die bedragen. Dat zou best kunnen … Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Ik heb het amendement van de heer Van der Helm gezien. Indicatief, daarmee is de verdeling op voorhand niet aangepast. Hoeveel geld wordt hier nou mee geregeld voor het isolatiefonds waar de heer Van der Helm in de commissie zo'n hartstochtelijk pleidooi voor heeft gehouden? Chris van der Helm (VVD). Zeker, en dat hartstochtelijke pleidooi zal ik blijven herhalen. Een isolatiefonds is ontzettend belangrijk, zeker als het revolverend is, want dan blijft dat geld in Haagse handen en kunnen we ondertussen aan de gang met het isoleren van Haagse woningen. Die € 125 mln. voor 2022 en verder is indicatief met dit amendement.

Dat betekent dat we zouden kunnen schuiven met dat geld - zo staat het ook in het amendement - aan de hand van voorstellen om te kijken hoe we de stad willen verduurzamen. Er liggen een aantal voorstellen. Het isolatiefonds is er één van, de WOM is er één van en de energiearmoede van de PvdA is er ook nog één. Het lijkt mij verstandig om dat in de komende maanden verder uit te werken en te kijken: kan dat en als het kan, hoe kan je het dan invullen? Dan kunnen we het er als raad met elkaar over hebben hoe we dat dan wegen. Dan krijg je daarna ook de discussie: hoe ga je dan om met die € 125 mln., hoeveel waarde hebben bepaalde voorstellen en hoe ga je dat dan omzetten in het koppelen van bedragen? Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP). Maar dan was het toch veel logischer geweest om nu die € 124,7 mln. in een reserve duurzaamheid energietransitie en revolverend isolatiefonds te stoppen, zodat we de komende maanden dat debat ordentelijk kunnen voeren zonder dat er een hypotheek overheen ligt van een indicatieve verdeling? Chris van der Helm (VVD). Dat is een goede vraag. Die had ik ook. Maar er is wel gebleken - dat is de reden waarom het belangrijk is dat die bedragen in die tabel blijven staan en dat we er die dus niet uit moeten halen - dat op het moment dat je … Ik moet het anders zeggen.

Als je die bedragen in die tabel hebt staan hebt staan, dan kun je aanspraak maken op Europese middelen, bijvoorbeeld subsidies, en bijvoorbeeld ook een bijdrage vanuit het Rijk. Daarvoor is het wel belangrijk dat je in ieder geval een bepaalde lijn laat zien. Dat kan een indicatieve lijn zijn, maar je wil daar in ieder geval wel indicatieve bedragen achter hebben staan, zodat de EU en ook het Rijk kunnen zien dat je serieus bent als gemeente. Het is mogelijk om daar later nog wat in te schuiven. Maar op het moment dat we het geld helemaal eruit halen, missen we volgens mij een kans om aanspraak te kunnen maken op Europees geld en rijksgeld. Dat zou ik zonde vinden. Het blijkt uit ons eigen VVD-plan, maar ook de wethouder heeft aangegeven dat je voor de energietransitie van Den Haag ontzettend veel geld nodig hebt, ongeveer tussen de € 8,5 mld. en € 10 mld. Dan is elke euro welkom. Joris Wijsmuller (HSP). Voor welke doelen wordt er dan bij Europa geld aangevraagd? Chris van der Helm (VVD). Dat kan heel breed zijn. Er zijn zeven, acht programmalijnen. Dat zou op de meeste van die programmalijnen kunnen. Dat is natuurlijk een onderdeel van het amendement: we komen niet aan 2020 en 2021, want het college, de wethouder wil natuurlijk ook aan de slag met het verduurzamen van de stad. Als je iets in gang zet, zou het kunnen helpen als er middelen vanuit de EU of het Rijk komen.

Dan heb je ook de bedragen voor 2022 en verder nodig die in die tabel staan. Joris Wijsmuller (HSP). Maar voor welke doelen wordt er dan concreet geld aangevraagd?

30

Chris van der Helm (VVD). In 2021 gaan we verder aan de slag met het verduurzamen van de stad. Er staan een aantal programmalijnen genoemd in het bestedingsvoorstel. Daarvoor kan het nodig zijn dat Europees of rijksgeld een rol kan spelen, bijvoorbeeld bij het verduurzamen van woningen. Ik kan me voorstellen dat dat ook een rol kan spelen bij warmtenetten of geothermie. Dan is het belangrijk dat de bedragen voor 2022 en verder ook genoemd staan. Ik zei dat ook de bedragen tussen de programmalijnen indicatief zijn - die € 125 mln. wordt dus indicatief - en dat een aantal voorstellen uitgewerkt moeten worden. Daarmee geeft dit amendement de gemeenteraad de ruimte om met elkaar te bekijken hoe we dat indicatieve budget van die € 125 mln. kunnen inzetten om de stad verder te kunnen verduurzamen. Zoals ik net al zei: het amendement komt niet aan 2020 en 2021, want we willen ook gewoon door met het verduurzamen van de stad. De wethouder kan op deze manier gewoon door met het verduurzamen van Den Haag. Ik heb hier ook een stukje staan over het Europese en rijksgeld, maar dat heb ik volgens mij net bij de interrupties duidelijk gemaakt.

Daarom dien ik een amendement in waarin ik voorstel om het voorgestelde dictum in zijn geheel te vervangen door: 'De programmalijnen vast te stellen conform onderstaande verdeling' - dat is namelijk die tabel; die staat ook in het amendement, dus het amendement vervangt ook de huidige tabel in het bestedingsvoorstel - 'die na 2021 indicatief is. Ook de verdeling van de middelen tussen de programmalijnen kan worden gezien als indicatief. In 2021 zal de invulling van het instrumentarium gericht op Haagse woningeigenaren en -huurders verder ingevuld worden, waarbij subsidies, een revolverend woningisolatiefonds of het opzetten van een duurzame wijkontwikkelingsmaatschappij, naast mogelijk andere slimme financieringsinstrumenten, een rol kunnen spelen. We kijken verder jaarlijks bij de programmabegroting naar wat er nodig is en waar de Haagse euro's uit dit bestedingsplan, bijvoorbeeld in combinatie met het maximaal aantrekken van private en andere publieke euro's, het meeste verschil kunnen maken.' Daar komt nog een tweede dictum bij; dat staat helemaal onderaan. Als dit amendement wordt aangenomen, betekent dat ook wat voor de teksten en de bedragen die in het bestedingsvoorstel staan. Die zullen dan ook gewijzigd moeten worden.

Vandaar het dictum: 'De tekst en bedragen van het bestedingsplan Eneco-middelen Duurzaamheid en Energietransitie conform bovengenoemde dicta te wijzigen'. Ik dien dit amendement mede in namens de heer Partiman van het CDA, de heer Kapteijns van GroenLinks, de heer Groenewold van D66 en mevrouw Holman van de Partij van de Arbeid. Het verduurzamen van Den Haag is allesbehalve eenvoudig. Als Haagse VVD blijven we dit uiteraard kritisch en constructief volgen, natuurlijk steeds aan de hand van ons motto 'wel groen, maar niet gek'. Karen Gerbrands (PVV). De heer Van der Helm was tijdens de commissievergadering, ook nu weer en in de media bijzonder kritisch. Hij heeft nu een aantal moties en een amendement ingediend. Ik heb twee vragen. Waar is de € 50 mln. gebleven die hij wilde voor het isolatiefonds? Dat komt nu niet meer terug. En wat gaat de VVD doen als deze moties niet aangenomen worden? Gaat hij dan tegen de voorliggende voorstellen stemmen? Dat zou ik wel verwachten als je zo'n grote mond hebt over het voorstel en wat er allemaal anders moet. Chris van der Helm (VVD). Ik kan mij niet herinneren dat ik ergens iets gezegd heb over € 50 mln. voor een isolatiefonds. Ik zie mevrouw Gerbrands ja knikken. Het staat mij even niet bij. U stelt eigenlijk twee vragen. Met het amendement zorgen we dat € 125 mln. indicatief wordt.

We gaan de komende tijd als raad verder kijken hoe we dat kunnen invullen. Dat betekent dus ook dat we gaan kijken: kan dat aan de hand van bijvoorbeeld een isolatiefonds? Er zijn nog wat andere voorstellen; ik noemde ze net. Dan ga je eerst kijken: hoe moet dat vormgegeven worden en kan dat ook? Vervolgens ga je het over bedragen hebben. Natuurlijk hoop ik dat er dan ontzettend veel geld voor beschikbaar is, maar ik denk dat gesprek later volgt. Karen Gerbrands (PVV). Ik zal de heer Van der Helm even helpen. Hij heeft dat op Den Haag FM gezegd over die € 50 mln. Dat kan hij dan even terugluisteren. Maar ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag. Als zijn moties niet aangenomen worden, gaat hij dan voor de voorstellen stemmen of niet?

31

Chris van der Helm (VVD). Dat is een "wat als"-vraag. Ik heb geleerd om daar geen antwoord op te geven. Ik denk dat het amendement een ontzettend belangrijk onderdeel is van dit debat. Ik zie daar een meerderheid onder staan. Ik ben een optimistisch mens en denk dat het allemaal in orde komt. De voorzitter. Door de heer Van der Helm, daartoe gesteund door de heer Partiman, de heer Kapteijns, de heer Groenewold en mevrouw Holman, wordt het volgende amendement (Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.A VVD) voorgesteld:

Amendement Eneco Duurzaamheid en Energietransitie.A VVD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van het voorstel van het college inzake bestedingsplan Enecomiddelen Duurzaamheid en Energietransitie (RIS306372) Besluit om het voorgestelde dictum in zijn geheel te vervangen door: I.

De programmalijnen vast te stellen conform onderstaande verdeling, die na 2021 indicatief is. Ook de verdeling van de middelen tussen de programmalijnen kan worden gezien als indicatief. In 2021 zal de invulling van het instrumentarium gericht op Haagse woningeigenaren en huurders verder ingevuld worden, waarbij subsidies, een (revolverend) woningisolatiefonds of het opzetten van een duurzame wijkontwikkelingsmaatschappij (naast mogelijk andere slimme financieringsinstrumenten) een rol kunnen spelen. We kijken verder jaarlijks bij de programmabegroting naar wat er nodig is en waar de Haagse euro’s uit dit bestedingsplan, bijvoorbeeld in combinatie met het maximaal aantrekken van private en andere publieke euro’s, het meeste verschil kunnen maken. Programmalijn

Totaal

2020

2021

Verduurzaming van woningen

64

Wijkinitiatievenfonds

3

Regelingen Wonen op schone energie (individueel) (Instrumentarium na 2021 nog nader in te vullen)

5

Regelingen Wonen op schone energie (collectief) (Instrumentarium na 2021 nog nader in te vullen)

51

1,5

Kleinschalige initiatieven

5

1,3

Verduurzaming van gemeentelijk vastgoed

21

Vastgoed in eigendom van de gemeente

20

10

Duurzaam onderhoud

1

1

Verduurzaming en aanleg van energiebronnen,-netten en -opslag

27

2022 ev INDICA TIEF 58,7

0,5 0,5

1,5

5 5

25

32

Geothermieputten

12

Warmtenetten

15

Verduurzaming van de openbare ruimte

22

Verduurzaming van de openbare verlichting

12

12

Walstroom

1

1

Laadpalen

4

1,5

Overig openbare ruimte

5

Adaptief beleid

23

Adaptief beleid (instrumentarium na 2021 nader in te vullen)

23

Programma- en proceskosten

15

Programmakosten

7

3,5

Proceskosten

8

3,9

TOTAAL

171,9

2

7,5

21 2

7,5

11,5

35,7

124,7

5

7

40,7

131,7

Reeds belegd: Investeringsimpuls Sportaccommodaties

12

Bijdrage subsidieregeling

0,2

0,2

184,1

11,7

TOTAAL

De maximale hoogte van de Onderhoudsreserve Vastgoed van de Centrale Vastgoedorganisatie Den Haag met € 1,0 mln. te verhogen tot € 5,5 mln. III. In 2020 € 1,0 mln. aan de Onderhoudsreserve Vastgoed van de Centrale Vastgoedorganisatie Den Haag ten behoeve van verduurzaming toe te voegen IV. In 2020 € 10,0 mln. aan de Activareserve ter dekking van incidentele kapitaallasten toe te voegen V. Tot het opnemen van een investeringskrediet voor Verduurzaming van gemeentelijk vastgoed in het Meerjaren Investeringsplan VI. In 2020 € 0,5 mln. aan de begroting 2020 binnen Programma 3 voor de projecten zoals opgenomen in tabel 1 toe te voegen VII. € 11,5 mln. uit de reserve Duurzaamheid en Energietransitie vrij te laten vallen in 2020 VIII. € 35,7 mln. uit de reserve Duurzaamheid en Energietransitie vrij te laten vallen in 2021, en het toevoegen van dit bedrag aan de begroting Energietransitie 2021 binnen Programma 3 voor de projecten zoals opgenomen in tabel 1 IX. De tekst en bedragen van het bestedingsplan Enecomiddelen Duurzaamheid en Energietransitie conform bovengenoemde dicta te wijzigen. II.

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

33

De voorzitter. Door de heer Van der Helm, daartoe gesteund door de heer Partiman en de heer Grinwis, worden de volgende moties (Stedelijk Energieplan.4 VVD en Stedelijk Energieplan.5 VVD) ingediend:

Motie Stedelijk Energieplan.4 VVD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van het Raadsvoorstel inzake het Stedelijk Energieplan (Ris 306869). Constaterende dat: • de gemeente Den Haag een grote opgave heeft ten aanzien van het verduurzamen van Haagse woningen; • verduurzamen van woningen als middel wordt gezien om te komen tot CO2-reductie; • er op dit moment veel voorzieningen en subsidies zijn zowel lokaal, provinciaal als nationaal die een bijdrage kunnen leveren aan de verduurzaming van Haagse woningen; • deze voorzieningen niet uitgeput raken, en dus hun doelstelling niet bereiken.

Overwegende dat: • het voor de Haagse huishoudens zo makkelijk mogelijk moet worden gemaakt om hun huis te verduurzamen; • het op dit moment door de hoeveelheid (verschillende) informatie bij verschillende bronnen het voor Haagse huishoudens onvoldoende duidelijk is welke mogelijkheden er voor hen zijn om hun huis te verduurzamen, wat het hen kost en wat het hen oplevert; • generieke maatregelen niet afdoende zijn in de complexiteit van deze energietransitie er dus maatwerk nodig is om de ver-van-hun-bed-show en abstractheid aangaande de energietransitie te doorbreken; • maatwerk er op toe kan zien dat laaghangend fruit zoals het verbeteren van het energielabel van Haagse woningen geplukt kan worden; Roept het college op: • voor ieder(e) woning(type) middels een energiemenukaart inzichtelijk te maken hoe de woning verduurzaamd kan worden; • de gemeente de Haagse huishoudens benaderd met deze menukaart zodat woningeigenaren niet zelfstandig het traject van aanvraag voor subsidies of voorzieningen hoeven te doorlopen; • de energiemenukaart zo in te richten dat het voor Haagse huishoudens duidelijk wordt welke mogelijkheden er zijn, wat het hen kost en wat het oplevert; • prioriteit in deze menukaart te leggen op het verminderen van de energievraag om vervolgens de stap te kunnen maken naar schone(re) energie; • om op de energiemenukaart keuzemogelijkheden van verschillende

energie- en warmtebronnen naast elkaar te zetten; • deze energiemenukaart in de eerste helft van 2021 aan de Raad voor te leggen zodat vanaf de zomer van 2021 de menukaart naar de Haagse huishoudens kunnen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie Stedelijk Energieplan.5 VVD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van het Raadsvoorstel inzake het Stedelijk Energieplan (Ris 306869).

34

Constaterende dat: • het aanleggen van warmtenetten, warmteterugwinning uit ventilatie, en andere systemen die de verduurzaming van Den Haag realiseren kosten veel gespecialiseerde handen van Universiteiten, Hogescholen en ROC’s; • kennisdeling en kruisbestuiving waardevol zijn om nieuwe technieken en praktische toepassingen tot volle wasdom te laten komen. Overwegende dat: • kennisinstellingen en bedrijfsleven kunnen nog beter met elkaar verbonden kunnen worden om geen waardevolle inzichten te missen; • onderwijs en onderzoek in Den Haag nog te veel gericht is op fundamenteel onderzoek en te weinig op praktische invulling waardoor we veel minder snel dan we zouden kunnen bestaande technieken kunnen toepassen in Den Haag; • onze ROC’s een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de energietransitie als zij de juiste mensen opleiden; • door gebruik te maken van de kwaliteiten van Haagse studenten en onderzoekers kunnen we van Den Haag een energietransitie-kennis-HUB maken. Roept het college op: • om een taskforce in het leven te roepen die het onderwijs en innovatieonderzoek gaat verbinden aan de Haagse energietransitie waarbij kennisdeling en kruisbestuiving centraal moeten staan. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Van der Helm, daartoe gesteund door de heer Partiman, wordt de volgende motie (Stedelijk Energieplan.6 VVD) ingediend:

Motie Stedelijk Energieplan.6 VVD De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 16 december 2020, ter bespreking van het Raadsvoorstel inzake het Stedelijk Energieplan (Ris 306869). Constaterende dat: • er in Den Haag in verschillende wijken huishoudens zijn aangesloten op warmtenetwerken met maar één aanbieder en de inwoners dus zijn aangesloten op een monopolie; • bewoners door deze monopolies aan (kunnen) lopen tegen hoge kosten, slechte service en niet over kunnen stappen op een andere aanbieder en daardoor zeer beperkt worden in hun keuzevrijheid; • dit gebrek aan keuzevrijheid er voor zorgt dat bewoners om hen moverende redenen niet kunnen kiezen wat op papier voor hen het meest voordelig is of kan zijn, • de Warmtewet het niet zomaar mogelijk maakt om deze monopolies te voorkomen door bijvoorbeeld netwerken aan elkaar te koppelen.

Overwegende dat: • het aan elkaar koppelen van lokale Haagse energiebronnen- en netwerken kan zorgen dat er een lokale energiemarkt ontstaat die de Haagse inwoners kan voorzien in hun energiebehoefte; • deze lokale energiemarkt er voor kan zorgen dat Haagse inwoners zelf kunnen kiezen van welke bron- of netwerk zij warmte afnemen; • lokale initiatieven door een lokale energiemarkt meer kans krijgen zich te ontwikkelen; • een lokale energiemarkt Haagse inwoners keuzevrijheid geeft en hen de gelegenheid biedt om zelf een energieaanbieder te kiezen;

35

•

•

monopolies zoveel mogelijk tegen moeten worden gegaan en er een warmtemarkt moet ontstaan waarbij het, net als bij de elektriciteitsmarkt waar inwoners zelf een aanbieder kunnen kiezen, voor inwoners mogelijk is om ten allen tijde zelf een warmteaanbieder kunnen kiezen; een stevige lobby vanuit de gemeente richting het Rijk wenselijk is om het creëren van een lokale energiemarkt (om keuzevrijheid te verbeteren) noodzaak is.

Roept het college op: • om stevig te lobbyen bij het Rijk dat in de nieuwe Warmtewet keuzevrijheid van inwoners beter wordt geborgd door het tegengaan van monopolies, bijvoorbeeld door het creëren van een lokale energiemarkt door lokale hernieuwbare bronnen aan elkaar te koppelen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Het zijn bijzondere tijden, zeker nu we in een lockdown zitten en we dit debat over de energietransitie van achter onze schermpjes moeten voeren. Toch was er vorige week het bericht 'Ondanks de coronadip koerst de aarde onverminderd hard af op 3°C opwarming'. Des te belangrijker dat we vandaag stilstaan bij hoe we ervoor gaan zorgen dat Den Haag in 2030 klimaatneutraal is. De PvdA heeft het Stedelijk Energieplan en het bestedingsplan voor de Eneco-middelen op drie punten beoordeeld, allereerst natuurlijk op het tegengaan van klimaatverandering. Minstens zo belangrijk is dat we kiezen voor een eerlijke energietransitie waarin we energiearmoede tegengaan en de lage en middeninkomens extra ondersteunen en ontzorgen, zodat iedereen mee kan doen. Ten derde ligt er een belangrijke taak om Hagenaars goed te betrekken en inspraak te geven, juist ook mensen die nu minder betrokken zijn bij de energietransitie.