Haagse Preventieaanpak
Tekst van het document
Gezonde leefstijl, met focus op risicogroepen. Vanuit de
mogelijkheden voor een integrale aanpak op stress. Vanuit
gezondheidsinitiatieven vanuit de bewoners, bijvoorbeeld
de sociale basis wordt ingezet op vermindering van
wandelgroepen of gezonde lunches in buurthuizen. Voor
de relatie. Zeker als er ook sprake is van chronische (financiële) stress. In deze
eenzaamheid. We zetten in op deskundigheidsbevordering
specifieke groepen met verhoogd risico op chronische
levensfase komen de meeste echtscheidingen voor. Dat kan leiden tot problemen
rondom het signaleren en bespreekbaar maken van en
ziekten zetten we in op beweegactiviteiten, zoals de
bij de kinderen. Vanuit die reden ondersteunen we jonge gezinnen vanuit het
verwijsmogelijkheden bij psychische klachten
Nationale Diabetes Challenge of leefstijlbijeenkomsten in
programma Kansrijke Start. Daarnaast zijn gezondheidsvaardigheden van
(professionals, vrijwilligers, overige betrokkenen). Vanuit de
gebedshuizen. Hiervoor intensiveren we de onderlinge
belang voor een gezonde leefstijl. Eén op de vier Nederlanders heeft beperkte
partners in de stad hebben we vooral meegekregen dat we
samenwerking tussen de stadsdelen en wijken, huisartsen,
gezondheidsvaardigheden. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden,
niet alles moeten problematiseren: focus vooral op het
consulenten geldzaken, servicepunten en welzijnswerk. In
begrijpen, beoordelen en gebruiken van informatie over gezondheid.
sprankje in mensen, dat wat hen drijft, en maak meer
onze aanpak houden we ook rekening met inwoners met
gebruik van het informele netwerk. Bijvoorbeeld
een beperking. We richten een ketenaanpak overgewicht
In deze levensfase kampen veel volwassenen met depressieve gevoelens. Dit is
buurthuizen, gebedshuizen en kerken hebben aandacht
voor volwassenen in. We ondersteunen bewoners bij het
de afgelopen jaren toegenomen. In de leeftijd achttien tot en met 34 jaar heeft
voor iedereen die binnenkomt. Tijd voor elkaar en het
ontwikkelen van gezondheidsvaardigheden, oftewel het
71,6% een matig tot hoog risico op angststoornis of depressie. In de leeftijd
kunnen stellen van levensvragen zorgt dat mensen gezien
kunnen vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken van
worden en biedt de kans hen te helpen of door te verwijzen.
informatie over gezondheid. Vanuit de subsidieregeling
Suïcidepreventie. De vernieuwde Sumona-methodiek
combinatiefunctionarissen sport en cultuur zetten we bij
geen moeite hebben met rondkomen (50,9%). Ongeveer de helft van het aantal
(suïcide preventie, monitoring en nazorg) biedt
kwetsbare groepen en ouderen in op meer beweging.
zelfdodingen vindt plaats in deze levensfase, met name bij mannen18.
ondersteuning aan mensen die kampen met suïcidale
hebben een hoger risico (83,5%) op angststoornis of depressie dan inwoners die
18 Cijfers Zelfdoding, 113 Zelfmoordpreventie, 2021 Haagse Preventieaanpak
•
Het starten van een gezin vraagt veel van jonge ouders en kan druk leggen op
van 35 tot en met 64 jaar 57,9%. Inwoners die moeite hebben met rondkomen
22
Psychisch gezond. We continueren onze huidige inzet op
•
•
Fysieke en mentale gezondheid van inwoners met bijstand.
gedachten, maar ook aan mensen die een suïcidepoging
Meer dan de helft van de Haagse inwoners die twee jaar of
hebben ondernomen. Naasten worden betrokken in de
langer bijstandsuitkering ontvangt, krijgt te maken met
toeleiding naar zorg en ondersteuning. Er wordt door
mentale gezondheidsproblemen of een slechte(re) fysieke
verschillende betrokken partijen op een laagdrempelige
gezondheid. Dit beperkt deze inwoners enorm. Daarom
wijze contact gehouden, een luisterend oor geboden en
verkennen we de mogelijkheid voor een sterke samen
indien nodig toeleiding naar passende zorg geboden.
werking tussen professionals binnen de domeinen Zorg en
Hierbij wordt gemonitord of iemand de juiste zorg of hulp
Werk & Inkomen. Om dit effectief vorm te geven is aller
ontvangt. Partijen die onder andere betrokken zijn bij deze
eerst een goede verbinding nodig tussen de domeinen.
19 RIS 309230 Voorstel van het college inzake Actieprogramma Preventie Volksgezondheid Den Haag. 2020-2023. Haagse Preventieaanpak
23
Ten tweede is het belangrijk dat professionals de gezondheidsproblemen en de ervaren gezondheid goed kunnen (h)erkennen. •
Stoppen van roken. We onderzoeken, samen met huisartsen en inwoners, wat er nodig is om te stoppen met roken/vapen in deze levensfase. We zetten in op een stoppen met roken-aanpak die aansluit bij specifieke groepen. Via het programma Kansrijke Start stimuleren we om (aanstaande) ouders te laten stoppen met roken.
•
Welzijn op recept. De verbinding tussen het sociaal en het medisch domein is belangrijk omdat veel cliënten met psychosociale klachten bij herhaling bij de huisarts terechtkomen, terwijl zij beter kunnen worden geholpen in het sociaal domein. Deze aanpak wordt verder uitgewerkt in een beleidsplan sociale basis.
Wat de Haagse Preventieaanpak vernieuwt in deze levensfase: We verkennen een intensievere samenwerking tussen professionals binnen de domeinen Zorg en Werk & Inkomen met als doel de fysieke en mentale gezondheid van inwoners met bijstand te verbeteren.
24
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
25
2.7 | De oudere volwassene (55+ jaar)
Bij alcoholgebruik zien we juist dat hoogopgeleiden en inwoners die geen moeite
In deze fase komt de AOW-leeftijd in zicht. Een deel van de volwassenen is nog vitaal
hebben met rondkomen, minder goed voldoen aan de alcoholrichtlijn. Verder blijkt dat
en een deel kampt met gezondheidsproblemen. We maken onderscheid tussen twee
29,6% van de 65-plussers in de afgelopen twaalf maanden minimaal één keer is
periodes: de eerste periode begint wanneer ouderen minder gaan werken en met
gevallen. Dit is hoger bij inwoners die moeite hebben met rondkomen (35,3% versus
pensioen gaan. De tweede periode is wanneer mensen kwetsbaarder worden20.
28,5%).
In de eerste periode er tijd voor jezelf of een maatschappelijke bijdrage, zoals
Aan welke doelen werken we in deze levensfase en wat gaan we daarvoor doen?
vrijwilligerswerk en mantelzorg. Door de vergrijzingsopgave en de groeiende groep ouderen die thuis woont zal de druk op mantelzorgers worden vergroot. Actief en
Doelen voor de levensfase levensfase 27 tot 55 jaar:
betekenisvol zijn, bijvoorbeeld als oppas-opa of –oma, is de belangrijkste vorm van preventie in deze fase. Dat wordt ook genoemd door onze partners in de stad. In de tweede periode nemen gezondheidsklachten vaak toe en wordt het sociaal netwerk
Mentale gezondheid
waardoor inwoners hun sociale netwerk behouden
kleiner. Preventie wordt in deze fase ingezet zodat inwoners zo lang mogelijk de
•
en een zinvolle bijdrage blijven leveren.
Het vroegtijdig signaleren en bespreekbaar maken van depressieve klachten bij ouderen;
dingen kunnen blijven doen die voor hen belangrijk zijn. De leeftijd waarop mensen •
van de eerste naar de tweede periode overgaan verschilt. Zo beginnen in aandachtwijken gezondheidsklachten rond de 55 jaar, terwijl dit buiten
•
aandachtwijken rond de 65 jaar is.
Het vergroten en ondersteunen van de
Bevorderen van een gezonde leefstijl met oog voor
zelfredzaamheid en eigen regie;
onderliggende problematiek waaronder armoede
Het bevorderen van sociale steun vanuit de
•
omgeving.
behouden, zowel fysiek, sociaal als cognitief;
Preventie in deze levensfase richt zich op maatschappelijke participatie, vitaliteit en
•
wonen. Maatschappelijke participatie houdt in dat 55-plussers mee kunnen doen
Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke
aan de activiteiten die voor hen persoonlijk van belang zijn. Dat kan (betaald) werk
participatie
zijn, maar ook vrijwilligerswerk in de wijk. Participatie vergroot het leefplezier,
•
Gezondheid en vitaliteit blijven zo goed mogelijk Voorkomen van overmatig alcohol- of verkeerd medicijngebruik.
Het stimuleren van maatschappelijke participatie
maakt fitter, zorgt voor contact, vermindert eenzaamheidsgevoelens en kan zelfs een
“In deze fase komt de AOW-leeftijd in zicht. Een deel van de volwassenen is nog vitaal en een deel kampt met gezondheidsproblemen.”
remmende werking hebben op ziektes zoals dementie. Door partners in de stad is geopperd om ouderen trainingen aan te bieden over maatschappelijke betrokkenheid en hoe je actief ouder kunt worden.
In deze levensfase zetten we o.a. in op:
gevoelens van nutteloosheid of het ontbreken van
•
Integrale valpreventie-aanpak. Met de aanpak zetten we in
zingeving. We zetten in op diversiteit gerichte
Daarnaast kunnen senioren door aan vitaliteit te werken, ouderdomsklachten zo veel
op voldoende bewegen, een gebalanceerd dieet, een stevig
deskundigheidsbevordering rondom het signaleren en
mogelijk uitstellen. Hierdoor kunnen zij zo lang mogelijk de activiteiten en dagelijkse
sociaal netwerk en een veilige leefomgeving om
bespreekbaar maken van psychische klachten. We houden
bezigheden blijven uitvoeren die voor hen belangrijk zijn. Tenslotte is een fijne
zelfredzaamheid, gezondheid en vitaliteit te bevorderen.
daarbij rekening met belangrijke levensgebeurtenissen
thuisbasis een vereiste om je veilig en goed te voelen en heeft dit een invloed op je
We organiseren onder andere valpreventietrainingen, die
zoals pensionering, wegvallen van de partner of verhuizing.
leefplezier. Wanneer zij in een kwetsbare situatie zitten waar zij niet zelfstandig of
deelnemers helpen hun balans en kracht te verbeteren en
Vanuit het beleidsplan sociale basis zetten we in op Welzijn
met behulp van hun netwerk uitkomen kunnen zij terecht bij de Servicepunten XL. De
tegelijkertijd hun sociale netwerk versterken. We zorgen
op Recept, verminderen van eenzaamheid en worden
Servicepunten XL zijn vanuit welzijn de plek waar bewoners laagdrempelig naartoe
voor goede doorverwijzing naar beweegactiviteiten tijdens
mantelzorgers ondersteund. Samenwerking met de
kunnen voor advies, informatie, hulp, activiteiten en vrijwilligerswerk. Ze kunnen hier
en na de training. Daarnaast werken we toe naar effectieve
huisarts is daarbij belangrijk. Vanuit de partners in de stad
terecht voor onafhankelijke clientondersteuning en in gesprek met een maatschappe
beweeginterventies die aansluiten bij de behoeften van
is geadviseerd om dit zo dicht mogelijk in de buurt te
lijk werker of een ouderenconsulent. Vanuit de Servicepunten XL kunnen senioren ook
(toekomstige) Haagse 55-plussers. We gaan in gesprek met
organiseren, bijvoorbeeld door meer informele
worden doorverwezen naar passende collectieve voorzieningen in het voorliggend
zorgpartners, welzijnsorganisaties en maatschappelijke
ontmoetingsruimte in de buitenruimtes en aandacht te
veld. De inzet op maatschappelijke participatie wordt nader uitgewerkt in het sociale
organisaties die zich inzetten voor senioren om te
hebben voor culturele sensitiviteit bij de deze levensfase.
basis beleidsplan dat momenteel in ontwikkeling is. Preventie betekent hier onder
begrijpen wat ze nodig hebben om valrisico te signaleren
andere op tijd nadenken over je woonplek en hoe geschikt deze is als je minder goed
en senioren naar de juiste hulp door te verwijzen.
samen met de doelgroep hoe we overmatig alcoholgebruik
ter been bent. De inzet op wonen zal uitgewerkt worden in de woonzorgvisie. De inzet
Daarnaast onderzoeken we met woningcorporaties hoe we
in deze levensfase kunnen voorkomen. Waar mogelijk
op vitaliteit is onderdeel van de Haagse preventieaanpak.
gemeenschappelijke ruimtes in seniorenflats veiliger
integreren we dit in de integrale valpreventie-aanpak
kunnen maken, of de inzet van een ergotherapeut kan
omdat overmatig alcoholgebruik kan leiden tot
leiden tot een veiliger thuis en hoe we de buitenruimte
gebruik van genotmiddelen en het verminderen van valongelukken. Uit de
zoveel mogelijk ‘struikelvrij’ kunnen maken. Bovendien
gezondheidsmonitor blijkt dat 46,0% van de 65-plussers een verhoogd risico heeft op
bekijken we hoe technologie kan worden ingezet voor
combinatiefunctionarissen sport en cultuur zetten we in op
angststoornis of depressie. Dit is hoger bij inwoners (18+) die moeite hebben met
vroegtijdige signalering van valrisico's en het beperken van
bewegen bij ouderen. Vanuit de partners in de stad is
schade bij valpartijen.
geadviseerd om in te zetten op groepsconsulten via de
Psychisch gezond. Depressieve klachten bij ouderen worden
huisarts. Daarin komen leefstijl en vragen rond ziekte
lang niet altijd herkend en hebben vaak te maken met
samen.
• 20 De derde levensfase: het geschenk van de eeuw, Raad Volksgezondheid en Samenleving Haagse Preventieaanpak
Preventie overmatig alcoholgebruik. We onderzoeken
De inzet op vitaliteit bestaat uit aandacht voor de psychische gezondheid, verantwoord
rondkomen (83,5%) dan bij inwoners die geen moeite hebben met rondkomen (50,9%).
26
•
valincidenten. •
Bewegen bij ouderen. Vanuit de subsidieregeling
Haagse Preventieaanpak
27
•
Wees voorbereid op je toekomst. We onderzoeken en verbeteren de gemeentelijke communicatie naar senioren toe. Op deze manier beschikken zij over heldere informatie die hen helpt en inspireert om zo lang mogelijk financieel, fysiek, mentaal en sociaal gezond te blijven. Door partners in de stad is als tip gegeven om cursussen te organiseren waarbij inwoners zich voorbereiden op hun pensioen. Ook is aangegeven dat het goed is om in te zetten op hulp bij digitale vaardigheden en weerbaarheid tegen phishing en spoofing.
Wat de Haagse Preventieaanpak vernieuwt in deze levensfase: De huidige aanpak valpreventie bestaat nu alleen uit valpreventietrainingen. Deze aanpak wordt met de Haagse Preventieaanpak integraal vormgegeven met inzet op leefstijl, versterken sociaal netwerk, technologie, aanpassingen thuis en in de leefomgeving. De wens is om de verbinding met bestaanszekerheid daaraan toe te voegen.
28
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
29
Hoe is de Haagse Preventieaanpak begonnen?
De Haagse Preventieaanpak is tot stand gekomen vanuit data-analyse en gesprekken met inwoners en professionals in de stad en vormen de basis op de vier programmalijnen (zie hoofdstuk 1). We haken daarbij zoveel mogelijk aan bij bestaande beleidsplannen, uitvoeringsprogramma’s, wijkagenda's op het gebied van gezondheid, bestaanszekerheid, kansengelijkheid en de jeugdhulp. 3.1 | Belangrijkste resultaten uit de analyse
•
De leefstijl wordt verbeterd om fitheid te bevorderen en ziekte en blijvende stress te voorkomen;
In het theoretisch kader (hoofdstuk 6.1) staan de belang-
•
rijkste punten uit de analysefase. Hieruit zijn enkele
elkaar wordt verbonden. De leefomgeving heeft
concrete aanbevelingen voortgekomen voor de Haagse Preventieaanpak. De aanpak moet ervoor zorgen dat: •
Bij het verminderen van de instroom in de jeugdhulp gekeken wordt naar de gehele
aanpak is die rekening houdt met de verbinding
gezinssituatie. Dit moet niet zijn op één moment,
tussen verschillende aspecten zoals leefstijl, stress,
maar voor een langere tijd. Daarbij moeten
fitheid, sociale inclusie en bestaanszekerheid. Dat
beschermende factoren worden meegenomen,
is het meeste effectief. Maatregelen die zich op
zoals gezonde hechting en ondersteuning van
slechts één van deze aspecten richten hebben
volwassenen en voorzieningen moet gekeken
weinig tot geen effect. Een levensloop benadering
worden naar de beschermende factoren21; •
De eerste 1.000 dagen uitgebreid wordt naar de
levensfasen behouden blijven. Dat is ook nodig om
eerste 2.000 dagen, zodat het jonge kind de focus
te doorbreken dat problematiek van generatie op
heeft. Die periode van een mensenleven is heel
generatie wordt doorgegeven. Maatregelen die
belangrijk. Het opgroeien in een veilige, stabiele en
zich enkel inzetten op één generatie (ouder of kind)
liefdevolle omgeving legt een stevige basis waarop
hebben niet altijd het beoogde effect.
kinderen de rest van hun leven kunnen bouwen.
De bestaanszekerheid verbeterd wordt, door te zorgen voor stabiele inkomens. Inkomensbeleid wordt in de basis geregeld door het Rijk. Als gemeente zetten we in op inkomensondersteuning. Het is ook belangrijk om blijvende stress te verminderen. Dit doen we door bepaalde vaardigheden te verbeteren, zoals het cognitief functioneren en de weg kunnen vinden in het systeem en zorgstelsel;
•
namelijk een belangrijke invloed op gezondheid; •
Er een samenhangende, integrale, langdurige
zorgt ervoor dat investeringen in eerdere
•
Beleid over leefomgeving en volksgezondheid met
Mentale gezondheid en fitheid verbeterd wordt, waardoor ziekte en chronische stress verminderen.
“Beleid over leefomgeving en volksgezondheid met elkaar wordt verbonden. De leefomgeving heeft namelijk een belangrijke invloed op gezondheid”
Hierdoor stijgt de gezonde levensverwachting van mensen in armoede. Betrek hierbij de informele en sociale steunnetwerken;
21 Top tien beschermende factoren, Nederlands Jeugd Instituut, 2018
30
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
31
3.2 | Bewonersparticipatie
terwijl het plan uitgevoerd wordt. Op deze manier kunnen we steeds controleren of we de juiste dingen doen of dat
In de ontwerpfase van de Haagse Preventieaanpak
er aanpassingen gemaakt moeten worden. Dit past bij de
hebben we inwoners en professionals gevraagd om met
ontwikkelbenadering die toegepast wordt met de Haagse
ons mee te denken. In juni vond een stadsbrede conferen-
Preventieaanpak. Bewonersparticipatie zal een vast
tie plaats, waar 175 deelnemers aanwezig waren vanuit
onderdeel zijn van de Haagse Preventieaanpak. Zie
verschillende domeinen, zoals zorg, welzijn, onderwijs,
hiervoor paragraaf 4.1.
sport, jeugdgezondheidszorg, cultuur en schuldhulpverlening en ook wijkvertegenwoordigers. Daarnaast zijn we in
3.3 | Leren vanuit doen
gesprek gegaan met bewoners in een aantal wijken. Hierbij lag de focus op wat bewoners nodig hebben op het
In 2023 zij we meteen begonnen om bestaande effectieve
gebied van preventie en waar de samenwerking (tussen
initiatieven te versterken22. Deze initiatieven zijn allemaal
professionals) op dit gebied verder kan worden verbeterd.
gericht op verschillende levensfasen. Een deel van deze
Er zijn ook (online) inloopbijeenkomsten georganiseerd
plannen werden al uitgevoerd als onderdeel van bestaand
waarbij mensen konden meedenken over de belangrijkste
beleid, maar door extra beschikbare preventiemiddelen
uitdagingen, doelstellingen en welke aanpak effectief zou
zijn ze verder uitgebreid en toegespitst op gezondheid,
zijn om deze doelen te bereiken. Al deze input is in dit
kansengelijkheid en bestaanszekerheid. Het gaat om
plan verwerkt.
ruim vijftig verschillende aanpakken.
Een aantal voorbeelden van de input die voor de Haagse Preventieaanpak gebruikt worden:
Enkele voorbeelden daarvan:
•
•
• •
Bij veel huidige vormen van hulpverlening is
We hebben extra en nieuwe spreekuren van de
weinig aanbod preventief;
Helpdesk Geldzaken opgezet om mensen vroeg te
Het is belangrijk om eerlijke verhalen te delen over
kunnen helpen met financiële vragen, vooral op
het krijgen van een kind;
plaatsen waar gezondheid en opgroeien centraal staan, zoals een CJG-locatie;
Organiseer in wijken netwerken van professionals (formeel en informeel) rondom levensfasen;
•
Het programma Haagse Kansrijke Start is
•
Kijk wat er al gebeurt en sluit daarop aan;
uitgebreid met aandacht voor gezond zwanger
•
Verbind actieplannen van wijken aan preventieve
worden (preconceptie) en bestaanszekerheid in de
inzet vanuit de Haagse Preventieaanpak;
eerste 1.000 dagen;
•
Aanstellen van een stadsbrede coördinator
•
aansluit bij de doelgroep;
het integrale samenwerken en de bewoners participatie te begeleiden; •
Een overzicht van alle stakeholders en van alles wat
We hebben een lespakket ontwikkeld voor het voortgezet onderwijs over financiën dat goed
preventie die centraal aanspreekpunt is om o.a. •
Er is een peuterconsulent ingezet om het bereik van voorscholen te vergroten.
er momenteel al gebeurt zodat mensen elkaar •
•
kunnen vinden en gelijk in actie kunnen komen;
Naast het uitvoeren van deze extra preventieve inzet is
Meer focus op informele netwerken (familie, buurt,
ook het doel om samenhang tussen de verschillende
vrienden, enzovoort) gezien de culturele
aanpakken te vergroten. Er wordt in 2023 gebruik
diversiteit;
gemaakt van de beschikbare middelen vanuit het Haags
Gezien de bezorgdheid over de toegang tot
Preventieprogramma Jeugd (€ 2,6 miljoen) en de Haagse
financiële problemen voor kinderen
Preventieaanpak Volksgezondheid (€ 6,4 miljoen).
(abonnementen, online gokken, digitale
Een belangrijk aspect van de Haagse Preventieaanpak is
betaalmethodes, enzovoort) al veel eerder
de ontwikkelbenadering, waarbij we streven naar
beginnen met financiële opvoeding op scholen.
voortdurend leren en verbeteren. Het directe handelen in 2023 dient als een waardevolle leerervaring, waarmee we
Structurele bewonersparticipatie
inzichten opdoen die nuttig zijn voor de Haagse Preven-
We hebben bewoners betrokken bij de start van de
tieaanpak de komende jaren.
Haagse Preventieaanpak. We blijven dit regelmatig doen
22 RIS315963 Integrale Preventieaanpak inzet, Gemeente Den Haag, 2023
32
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
33
Hoe gaan we werken binnen de Haagse Preventieaanpak?
4.1 | Uitgangspunten en werkwijzen
Wat gaan we daarvoor doen? •
In samenwerking met collega's van de
Bij het maken en uitvoeren van de Haagse Preventieaan-
afdeling Organisatieontwikkeling gaan we
pak volgen we enkele belangrijke principes: integraal
aan de slag om integraal werken steeds meer
werken, bewonersparticipatie, ongelijk investeren voor
in het DNA van onze medewerkers te krijgen;
gelijke kansen en de ontwikkelbenadering. Dit zijn de
•
Om structuur te geven aan de Haagse
uitgangspunten die richting geven aan de manier waarop
Preventieaanpak, willen we binnen de
we werken binnen de Haagse Preventieaanpak. In de
gemeentelijke organisatie netwerken
Haagse Preventieaanpak staan onze bewoners centraal.
inrichten op basis van de levensfasen en/of
We nemen de input van bewoners dus mee bij het
wijken;
ontwikkelen van beleid en betrekken hen bij het uitvoeren
•
van plannen.
We geven samen met de collega's van stadsdelen en wijken, gebiedsgericht werken, maatwerk & regie en uitvoeringsorganisaties
Integraal werken
vorm aan wijkgericht werken aan preventie.
We werken integraal, wat betekent dat we naar de situatie
Hierbij sluiten we aan op de bestaande
als geheel kijken in plaats van naar afzonderlijke
netwerken, betrekken we partners en
problemen.
inwoners en leggen we verbinding tussen beleid en uitvoering;
Problemen met gezondheid of bestaanszekerheid zijn
•
vaak verbonden met problemen op andere leefgebieden.
We formuleren gemeenschappelijke ambities en doelen.
Om effectieve oplossingen te vinden, moeten deze problemen in samenhang aangepakt worden. Samen met
De integrale aanpak start niet met nieuwe acties, maar
onze partners in de stad delen we kennis en expertise,
brengt samenhang tussen wat er nu al in de stad gebeurt
zodat ons werk effectiever en efficiënter wordt en beter
op het gebied van preventie, gezondheid, bestaanszeker-
aansluit bij de behoefte van de Haagse inwoner.
heid en kansengelijkheid.
Bewoners hebben aangegeven dat ze graag willen werken aan gezamenlijke doelen en dat de plannen aansluiten bij
Hoe gaan we dit doen?
bestaande wijkagenda's. Daarnaast sluiten we aan bij het
•
De structuur van de Haagse Preventieaanpak zorgt
gezinsgericht werken van de Doorontwikkeling Jeugd en
dat beleidsmedewerkers bestaande interventies
Gezinshulp, waarbij we meerdere vragen binnen een
goed op elkaar kunnen afstemmen;
gezin tegelijk preventief aanpakken, zodat hun situatie
•
verbetert.
Door een goede inzet van communicatie zorgen we ervoor dat voor zowel beleidsmedewerkers als professionals in de stad duidelijk is wat de Haagse
Om integraal werken te kunnen gebruiken als middel, moeten we het eerst zien als doel. Dit vereist een verande-
Doorwijsmogelijkheden worden duidelijk gemaakt (bijvoorbeeld door de sociale kaart up-to-date te
organisatie en van de betrokken bewoners en partners.
houden); •
We creëren een gezamenlijke taal en koppelen
meer als één geheel. We moeten dus de verbinding
bestaande monitoring aan elkaar, zodat iedereen
daartussen versterken. Daarvoor is het nodig dat collega's
begrijpt waar het over gaat en we gebruik kunnen
elkaar weten te vinden. We vragen partners om samen te
maken van dezelfde gegevens over de stad;
werken op basis van de gemeenschappelijke doelen van
Haagse Preventieaanpak
•
ring in de cultuur en structuur van de gemeentelijke We moeten anders naar beleid en uitvoering gaan kijken;
34
Preventieaanpak betekent en wat de kansen zijn;
•
We organiseren bijeenkomsten zodat beleids
de Haagse Preventieaanpak. Aan bewoners vragen we om
medewerkers en professionals kennis kunnen
samen met de gemeente vorm te geven aan beleid en
maken, ervaringen kunnen uitwisselen en
uitvoering.
verbindingen kunnen leggen.
Haagse Preventieaanpak
35
Niet alleen bij het maken van de plannen moeten de
Wat gaan we daarvoor doen?
bewoners centraal staan, maar ook bij de uitvoering
•
We focussen ons op de gekozen wijken (zie
ervan. Bewoners kennen hun buurt goed, weten vaak wat
2.1), waarbij inzet van de middelen zich ook
er speelt en hoe problemen aangepakt kunnen worden.
op die gebieden richt; •
Dit vraagt ook iets van de gemeente. We moeten bepaalde
We sluiten aan op het programma gebiedsgericht werken en de processen van
vaste werkwijzen lolslaten en op een gelijkwaardige
stadsdelen en wijken;
manier samenwerken met bewoners. Dit doen we door •
bewoners een duidelijke rol te geven in de uitvoering, die
We durven keuzes te maken om mensen op
past bij hun leefwereld, zodat ze betrokken blijven bij de
cruciale momenten in hun leven te
plannen van de Haagse Preventieaanpak. We willen
ondersteunen met aanvullende inzet,
zorgen dat zij zelf met de plannen aan de slag gaan,
wanneer de basisaanpak niet voldoende blijkt.
ondersteund door de gemeente en partners in de stad. •
We werken gebiedsgericht vanuit de
Hoe gaan we dit doen?
leefwereld van bewoners. Zo sluiten we zo
•
In de uitvoering van de Haagse Preventieaanpak
goed mogelijk aan op de behoeften van de
kijken we naar onderdelen die bewoners op
wijk en de bewoner.
kunnen pakken; •
•
We versterken bestaande initiatieven die in kaart brengen wat bewoners voor elkaar kunnen
Ontwikkelbenadering
betekenen;
De Haagse Preventieaanpak wordt opgebouwd volgens
Het denken binnen de gemeente ontwikkelen we
een aanpak waarbij we gaandeweg leren en aanpassen,
door over een nieuw samenspel tussen bewoners
dit noemen we de ontwikkelbenadering.
en gemeente. Dit past bij de complexiteit van de onderwerpen waar we
Bewonersparticipatie
Voor de komende periode (tot en met 2026) werken
ons op richten. Er wordt in kleine stappen richting grote
we aan een participatie-aanpak die zich richt op het
verandering gewerkt. We gebruiken feedback om de
verzamelen van feedback over hoe het beleid moet
uitvoering voortdurend te verbeteren. Op deze manier
worden uitgevoerd. Dit helpt om de preventieve inter-
leren we samen hoe we het beter kunnen doen, zowel in de inhoud als in het proces.
We betrekken bewoners actief bij onze plannen en
Wat gaan we daarvoor doen?
venties steeds beter af te stemmen op de behoeften van
activiteiten, door naar hun ideeën te luisteren en ze
•
We geven structureel vorm aan participatie,
bewoners en om de samenwerking tussen bewoners,
zowel op locatie in de wijken als digitaal;
partners en de gemeente te verbeteren.
onderdeel te maken van de uitvoering. • Om onze bewoners centraal te stellen, kijken we steeds kritisch welke doelgroep(en) we nog onvoldoende
•
bereiken, waar dit door komt, hoe we kunnen samenwer-
We werken hierin samen met de wijk en
Een alternatief voor de ontwikkelbenadering is de ontwerpbenadering. Daarbij wordt duidelijker geformu-
haken aan op daar bestaande initiatieven;
Ongelijk investeren voor gelijke kansen
leerd wat het einddoel is en hoe dit bereikt kan worden.
We haken aan op bestaande participatie-
We investeren daar waar dat het meest nodig is.
De programmadoelen van de Haagse Preventieaanpak
initiatieven vanuit de Gemeente Den Haag;
zijn echter niet maakbaar en voorspelbaar. Daarom is
We doen dit met een inclusieve aanpak, door
Dat doen we om ervoor te zorgen dat iedereen dezelfde
gekozen voor de ontwikkelbenadering. De ontwikkel
participatie-instrumenten te gebruiken die
kansen krijgt. We investeren op verschillende manieren in
benadering is flexibel en staat open voor veranderingen
aansluiten bij de leefwereld van onze diverse
mensen en buurten, vooral daar waar de meeste winst te
en verbeteringen op basis van wat er geleerd wordt.
groep bewoners;
behalen is voor de gezondheid en levensomstandigheden
We kijken nadrukkelijk naar de rol die
van bewoners. Analyse, beleid en uitvoering stemmen we
Wel worden er elementen van de ontwerpbenadering
buurtbewoners kunnen spelen in de
zo goed mogelijk af op die specifieke situatie, waarbij de
toegepast om het programma goed te beheersen. We
uitvoering van de Haagse Preventieaanpak;
samenwerking met betrokken bewoners en organisaties
streven er bijvoorbeeld naar om data en objectieve
We sluiten aan bij bestaande overlegvormen
in de wijk een centrale rol krijgt. Ook kijken we naar de
resultaten te gebruiken die ons helpen om tussentijds bij
van professionals in de stad;
samenhang met andere problemen in de wijk om te
te sturen en verdere acties te plannen.
We organiseren stadsbrede bijeenkomsten
zoeken naar slimme oplossingen. Ongelijk investeren voor
voor alle partners om kennis en ervaringen
gelijke kansen betekent ook dat we zorgen voor bestaans-
Hoe gaan we dit doen?
uit te wisselen;
zekerheid voor kwetsbare groepen die dit nodig hebben.
•
We organiseren ook participatiebijeen
Bestaanszekerheid bieden omvat het zorgen voor
zorgen we ervoor dat we binnen de Haagse
plannen die passen bij wat de doelgroep nodig heeft. De
komsten voor bewoners en professionals
voldoende en stabiel inkomen, de mogelijkheid om mee
Preventieaanpak continu leren en bijsturen. Vanuit
afgelopen periode hebben we dit al gedaan en we gaan
gezamenlijk;
te kunnen doen in de samenleving, een passende en
de evaluatie voeren we verbeteringen door, die we
We organiseren voorlichtingen van lokale
betaalbare woning en een veilige en prettige omgeving.
ook weer evalueren. Zo blijft de uitvoering van de
ken met lokale netwerken in de wijken en hoe we de
•
inbreng van bewoners kunnen uitbreiden en verbeteren. Naast de kennis vanuit de analyse gebruiken we ook de perspectieven en ervaringen van Haagse bewoners en
•
professionals uit de wijk als basis voor de Haagse Preventieaanpak. We richten ons vooral op bewoners in kwetsbare leefomstandigheden en met beperkte gezond-
•
heidsvaardigheden. Hun ideeën en suggesties nemen we mee. Dit doen we door middel van het verschillende
•
vormen van bewonersparticipatie. We sluiten zoveel mogelijk aan op bestaande processen, netwerken en plannen in de wijk. Op deze manier ontwikkelen we
hiermee door terwijl we de Haagse Preventieaanpak gaan uitvoeren. We letten er hierbij op dat we niet te veel of
•
•
gezondheidsambassadeurs.
Via monitoring en evaluatie (zie paragraaf 5.1)
Haagse Preventieaanpak zich ontwikkelen.
dubbelop aan de inwoner vragen. 36
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
37
Essentiële partners in de wijken, zoals de
beweeg- of taalinterventies voor specifieke risicogroepen
Sociale basis
samenwerkingsverbanden jeugd & gezin,
of de samenwerking met het domein van huiselijk
Een sterke sociale basis hangt nauw samen met de Haagse Preventieaanpak. Versterken van de eigen veerkracht
huisartsen en welzijn, betrekken we in deze
geweld intensiveren. Dit doen we omdat we weten
van de samenleving, vroegtijdig signaleren en voorkomen dat (beginnende) problemen erger worden staat
ontwikkelbenadering.
dat dat invloed heeft op gezondheid We brengen in
centraal. Vanuit het belang van een sterke sociale basis zetten we de komende jaren in op het vergroten van
kaart aan welke andere beleidsprogramma's de Haagse
bestaanszekerheid en kansengelijkheid voor de inwoners van Den Haag. Hiervoor zijn extra SPUK-middelen
Preventieaanpak raakt en richten een proces in om die
beschikbaar gesteld vanuit het Rijk. We zorgen dat de sociale basis en de Haagse Preventieaanpak elkaar aanvul-
verbinding concreet vorm te kunnen geven.
len, ook op het gebied van data-analyse en monitoring en evaluatie.
en bescherming op het gebied van gezondheid,
Twee belangrijke beleidsprogramma's die (deels) nog in
De sociale basis bestaat uit drie niveaus die deels overlappen en met elkaar samenhangen:
bestaanszekerheid en kansengelijkheid. Om
ontwikkeling zijn en werken vanuit dezelfde ambities van
•
Het persoonlijke netwerk van bewoners;
gebiedsgericht te kunnen werken moet het beleid voor
de Haagse Preventieaanpak zijn de Doorontwikkeling
•
Ontmoetingsplekken, gemeenschappen, verenigingen, vrijwilligers, enzovoort;
de stad vertaald worden naar beleid per stadsdeel.
Jeugd & Gezin en Versterking Sociale Basis. We zorgen
•
De professionele preventieve basis van onder andere welzijn en eerstelijnszorg.
Het moet ook verbonden zijn met plannen die er al
ervoor dat we deze beleidsprogramma's in nauwe
liggen. Analyse, beleid en uitvoering stemmen we zo
samenhang met de Haagse Preventieaanpak uitwerken
We zetten vanuit de sociale basis in op het versterken van persoonlijke netwerken van bewoners, het ondersteu-
goed mogelijk af op die specifieke situatie, waarbij de
en uitvoeren.
nen van kwetsbare bewoners, mantelzorgers en vrijwilligers, het benutten en ondersteunen van vrijwilligers-,
•
Gebiedsgericht werken In iedere wijk liggen er unieke kansen voor bevordering
samenwerking met betrokken bewoners en organisaties
maatschappelijke, religieuze en culturele organisaties, buurthuizen en (sport)verenigingen, het faciliteren van
in de wijk een centrale rol krijgt. Dit is terug te zien in
initiatieven die komen vanuit de samenleving en het bevorderen van sociale samenhang.
de gehele Haagse Preventieaanpak, onder andere in de
Doorontwikkeling Jeugd- en Gezinshulp
wijkpreventieaanpak (zie hiervoor paragraaf 2.1).
Per 1 januari 2024 wordt de jeugdhulp binnen Den
De inzet richt zich dus op ondersteuning van (kwetsbare) inwoners van Den Haag, bijvoorbeeld via de Servicepun-
Haag anders georganiseerd. Twee samenwerkings-
ten XL op alle thema’s van welzijn. We zetten in op een veerkrachtige samenleving waarin mensen in staat zijn
verbanden van partijen zijn verantwoordelijk voor
zichzelf te organiseren, hun stem te laten horen en een bijdrage te leveren aan hun fysieke en sociale leefomge-
het bieden van een deel van het preventief aanbod,
ving. Daarnaast zetten we specifiek in op het stimuleren van de participatie van senioren en mensen met een
de volledige eerstelijns jeugdhulp en een deel van
beperking. Professionals vanuit de sociale basis vervullen hierin een belangrijke rol. Het gaat om een goede
de tweedelijns hulp. Belangrijk binnen deze
samenwerking tussen informele en formele dienstverlening en relaties in de leefomgeving van een bewoner. De
Verbinding in de stad
doorontwikkeling van jeugd & gezinshulp is het
sociale basis draagt bij aan het faciliteren en organiseren van laagdrempelige preventieve activiteiten in wijken
De Haagse Preventieaanpak raakt aan veel andere
beter inzetten van preventie en normaliseren. Dit is
en in de stad zowel door bewoners en vrijwilligersorganisaties, als door de professionele organisaties. Ook voor
beleidsprogramma's zoals de Taalaanpak, Beleidskader
onderdeel van de opdracht die bij deze samenwer-
het bereiken van specifieke doelgroepen, zoals senioren en mantelzorgers, is de sociale basis infrastructuur van
Aanpak Dakloosheid, Actieprogramma Preventie,
king hoort. Echter is het ook belangrijk dat het
belang. Daarnaast draagt een sterke sociale basis bij aan een goede samenwerking tussen het sociaal en medi-
Maatwerk & Regie, Sportbeleid, de Haagse Educatieve
aanbod dat buiten de scope van de opdracht ligt (en
sche domein. Bijvoorbeeld doordat artsen gaan doorverwijzen naar welzijnsactiviteiten als wandelgroepen en
Agenda, Wmo-beleid, Omgevingsbeleid, Woonzorgvisie,
onder verantwoordelijkheid van de gemeente valt),
schuldhulpverlening (Welzijn op Recept).
Aanpak geldzorgen en geldproblemen, Beleidsplan
stevig staat. Zowel in kwantiteit, kwaliteit als in
Schuldhulpverlening, Lokale Inclusie Agenda, Regiovisie
aansluiting op de leefwereld van de bewoners. We
Via de wijkagenda's krijgen we samen met bewoners inzicht in de belangrijkste uitdagingen voor de wijk. We
huiselijk geweld en kindermishandeling, Cultuurnota,
zetten in op versterking van het aanbod buiten de
benoemen daarmee ook de kansen die er liggen voor de gemeente en de partners. In de wijkagenda bepalen
enzovoort. De Haagse Preventieaanpak richt zich vooral
scope van de samenwerkingsverbanden én op een
bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties samen met de gemeente de belangrijkste thema's voor
op het leggen van verbinding tussen deze verschillende
goede afstemming hiertussen. Dit doen we onder
de komende vier jaar.
beleidsprogramma's zodat deze elkaar kunnen
andere via de Haagse Preventieaanpak. De afstem-
versterken. Waar nodig geven we vanuit de Haagse
ming hiertussen geven we samen met de samen-
Preventieaanpak bestaande beleidsprogramma's een
werkingsverbanden vorm.
4.2 | Verbinding
extra impuls, bijvoorbeeld door extra in te zetten op De Haagse Preventieaanpak raakt ook aan diverse
Tot slot is de verbinding met gebiedsgericht werken
initiatieven en programma's in de stad zoals onder andere
relevant. Met deze Haagse Preventieaanpak is de ambitie
Programma Zuidwest, preventie met gezag, de SPUK-re-
geformuleerd om meer gebiedsgericht te gaan werken.
geling kansrijke wijken, prioritaire gebieden, wijkagenda's
De stad heeft steeds vaker te maken met gebied-gebon-
en de mentale agenda. Hiervoor geldt eveneens dat de
den vraagstukken waarbij een integrale aanpak nodig is
Haagse Preventieaanpak zich vooral richt op het leggen
om te komen tot oplossingen. In iedere wijk verschilt de
van verbindingen tussen die verschillende initiatieven en
gezondheidssituatie en liggen er unieke kansen voor
programma's zodat deze elkaar kunnen versterken. Waar
bevordering en bescherming op het gebied van gezond-
nodig geven we deze initiatieven een extra impuls. Omdat
heid, bestaanszekerheid en kansengelijkheid. Om
we dat niet voor de hele stad direct in kaart kunnen
gebiedsgericht te kunnen werken moet stedelijk beleid,
brengen, starten we in een aantal wijken die we op basis
ondersteund met en gestuurd door data, worden vertaald
van de analyse hebben geselecteerd (zie hiervoor para-
naar en verbonden met het beleid per stadsdeel. Daarvoor
graaf 2.1).
is het nodig dat beleidsmedewerkers zowel stedelijk als gebiedsgericht kunnen denken en werken. Een van de
38
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
39
gedachten is om beleidsmedewerkers (fictief) te koppelen
4.3 | Afbakening
aan een stadsdeel. Vanuit de Haagse Preventieaanpak ondersteunen we deze beweging en trekken hier, waar
Met de Haagse Preventieaanpak willen we bestaande
mogelijk, samen in op.
succesvolle initiatieven intensiveren en meer integraal maken, omdat daar nog veel winst te behalen is.
Verbinding in de regio en met rijksbeleid
Tegelijkertijd behouden we ruimte voor nieuwe
Vanuit het Rijk wordt de komende jaren fors ingezet op
interventies waarmee we kunnen experimenteren.
preventie vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord
Hoewel de Haagse Preventieaanpak raakvlakken
(GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Beide
heeft met veel andere beleidsprogramma's, worden
akkoorden richten zich op de beweging van zorg naar
de beschikbare middelen vooral ingezet voor de vier
preventie. Een deel van de middelen die het Rijk vanuit
focuslijnen van de Haagse Preventieaanpak.
GALA beschikbaar stelt (brede SPUK) wordt ingezet binnen de Haagse Preventieaanpak (zie hiervoor
Vanwege de sterke samenhang tussen de Haagse
paragraaf 5.2). De overige GALA-middelen worden ingezet
Preventieaanpak, de sociale basis, doorontwikkeling
binnen het sport- en cultuurbeleid en de (versterkte)
Jeugd- en Gezinshulp en het Wmo-beleid is het belangrijk
sociale basis. Zo zetten we vanuit de subsidieregeling
om heldere kaders te hebben wat de reikwijdte is van de
combinatiefunctionarissen sport en cultuur in op kunst-
Haagse Preventieaanpak. We werken immers vanuit
en cultuurparticipatie.
dezelfde ambities om bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid te versterken en daarmee de druk op
Er is nauwe samenhang tussen de afzonderlijke SPUK-
de jeugdhulp en Wmo-zorg te verminderen. Inzet op dit
lijnen. Zo kunnen middelen voor de aanpak Gezond
aanpalend beleid vanuit de middelen voor de Haagse
Gewicht worden gekoppeld aan het programma Kansrijke
Preventieaanpak is gelegitimeerd wanneer:
Start en dragen de middelen voor preventie van eenzaam-
•
Deze inzet bijdraagt aan de ambities en
heid bij aan de mentale gezondheid. Voor deze SPUK-
beleidsdoelstellingen van de Haagse
middelen wordt uiterlijk 30 september 2023 een aanvraag
Preventieaanpak;
ingediend bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
Én past binnen het afwegingskader zoals
& Sport. De GGD heeft daarin een belangrijke
ontwikkeld voor de initiatieven die in 2023 direct
adviserende rol als kennispartner.
gestart zijn; •
Én een intensivering betreft van regulier beleid en
Vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA)23 wordt opgedra-
uitvoering. Met andere woorden, de Haagse
gen om in regionaal verband te werken aan toekomstbe-
Preventieaanpak vervangt geen reguliere inzet
stendige zorg. Preventie en betere samenwerking tussen
maar is daar een extra impuls op.
het sociaal en medisch domein zijn daarin een belangrijke pijler. In de regio Haaglanden is preventie als een van de
De focus ligt vooral op het voorkomen van problemen
belangrijkste en meest urgente opgaven onderkend.
(universele preventie) én op het ondersteunen van
Hiervoor wordt een regionale preventie-infrastructuur
kinderen en volwassenen met een verhoogd risico
ingericht en worden waar mogelijk regionale ketenafspra-
(selectieve preventie). We zetten met name in op wijken
ken gemaakt op gebied van Kansrijke Start, Overgewicht,
en doelgroepen waar de stapeling van risicofactoren het
Welzijn op recept en Valpreventie. Het versterken van de
grootst is of dreigt te worden. In mindere mate wordt er
samenwerkingsketen tussen preventie en zorg, zowel op
ingezet op het voorkomen van verergering van bestaande
lokaal als regionaal niveau, is van belang voor het behalen
problematiek. Daar wordt vooral gezocht naar kansen in
van de doelen van de Haagse Preventieaanpak en is in de
het slimmer en beter integraal samenwerken ten behoeve
uitwerking van de verschillende levensfasen terug te
van de doelgroep.
vinden.
23 Integraal Zorgakkoord, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport, 2022
40
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
41
Hoe gaan we de Haagse Preventieaanpak verder inrichten?
5.1 | Monitoring en evaluatie
2.
Het maken van een startfoto. We willen een goed beeld krijgen van hoe de specifieke situatie in een
Monitoring en evaluatie ondersteunen de ontwikkelbena-
specifieke wijk nu is. Er is hiervoor al informatie
dering van de Haagse Preventieaanpak. Met monitoring
gebruikt die binnen de gemeente bekend was, maar
kijken we actief naar hoe de plannen verlopen. Via
we willen ook weten wat bewoners, partners en
evaluatie kijken we naar de effecten van wat we doen en
professionals daaraan hebben toe te voegen.
of het werkt. De gewenste maatschappelijke impact wordt
Daarmee vullen we de startfoto's nog aan. We kijken
op langere termijn zichtbaar. Projectresultaten (output)
ook hoe we onze startfoto's kunnen laten aansluiten
zijn sneller beschikbaar. Monitoren en evalueren doen we
bij de wijkprofielen die de Dienst Publieke Zaken
samen met bewoners en partners in de stad. We willen zo
(DPZ) van de gemeente gemaakt heeft.
de impact, resultaten, werkprocessen en de samenwerking met de bewoners en partners in de stad verbeteren.
3.
Infolabs opzetten. De infolabs gaan in op de specifieke situatie in een wijk. In de infolabs werken
Aanpak en status
bewoners, partners in de stad en de gemeente
We streven naar perfectie, maar wachten er niet
samen om doelen en acties te bedenken en uit te
op24. Passend bij de Haagse Preventieaanpak,
werken die passen bij de specifieke situatie van de
hanteert het onderdeel monitoring en evaluatie ook
wijk . Ook worden hier afspraken gemaakt over hoe
de ontwikkelbenadering. Dat doen we om te kunnen
we samenwerken en informatie delen. Voor de
meebewegen en -groeien en om proportionaliteit en
verschillende wijken en verschillende thema’s
schaalbaarheid te bewaken.
kunnen meerdere infolabs worden ingericht. Ook hierbij wordt samengewerkt met de Dienst Publieke
We zoeken nadrukkelijk naar verbinding met bewoners,
Zaken en de wijkagenda's. Er moet nog gestart
professionals uit de wijken en diverse initiatieven binnen
worden met het opzetten van de infolabs.
de gemeenten, zoals onder meer de Wijkagenda’s, Den Haag Zuidwest, de Zevensprong, Gezond & Gelukkig Den
4.
Doorontwikkelen van het systeem. Bij het opzetten
Haag en Haags Toekomst Perspectief. We proberen daarbij
van de infolabs zullen we veel leren over wat werkt
methoden te harmoniseren en data te hergebruiken,
en wat niet. We passen deze lessen toe, zodat het
zodat datagedreven en integraal besturen steeds beter
systeem meebeweegt met de veranderende
wordt ondersteund.
omstandigheden.
De eerdergenoemde niveaus van monitoring en evaluatie
Monitoring en evaluatie zijn verschillende onderdelen,
(impact, resultaten, werkprocessen en samenwerking)
maar vallen deels samen. Voor monitoring en evaluatie
worden elk op een andere manier uitgewerkt. De
wordt dezelfde data gebruikt. Om hier verdere invulling
resultaten brengen we bij elkaar in een samenhangende
aan te geven, wordt nu gekeken naar welke methoden er
monitor.
nu worden gebruikt binnen Den Haag, wat er in de markt wordt geadviseerd en hoe we deze methoden (bijvoor-
In vier grote stappen komen we tot een stabiel en een
beeld reflexief monitoring, realistisch evalueren, LEAN,
continu verbeterend systeem:
agile, etc.) werkbaar en proportioneel kunnen maken binnen de Haagse Preventieaanpak.
1.
Voorbereidend onderzoek. Den Haag is een grote stad. Om die reden hebben we gegevens verzameld en professioneel afgewogen om te beslissen waar en waarmee we moeten beginnen.
24 Bron: Bert Teeuwen
42
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
43
Monitoring
data uit verschillende initiatieven (bestaand en nieuw)
we de zaken voor elkaar willen krijgen: wat is voor onze
Bij monitoring observeren we actief het proces en de
en verschillende niveaus (impact, outcome, output,
bewoners het meest urgent? En wat heeft de meeste
samenwerking, zodat we de doelen kunnen behalen. We
resultaat) vergelijkbaar en betrouwbaar gemaakt?
impact op gezondheid, preventie en welbevinden?
5.3 | Financiën Beschikbare middelen De beschikbare middelen voor de Haagse
willen leren wat goed werkt en wat niet. Dit doen we niet alleen binnen de gemeentelijke organisatie(onderdelen),
De eerste fase bestaat vooral uit het definiëren en
Samen met de bewoners, het professionele en het
preventieaanpak komen uit preventiemiddelen voor het
maar ook binnen de samenwerking met bewoners,
beschikbaar maken van de indicatoren, het opzetten van
informele netwerk in een wijk of buurt bepalen we waar
Actieprogramma jeugdpreventie en de Haagse
professionals en partners in de stad. Dit verhoogt
samenwerking en het uitwisselen van kennis. Hiermee
we de komende jaren op willen focussen. We sluiten
preventieaanpak op het gebied van gezondheid.
efficiëntie en effectiviteit. Bovendien wordt zo steeds het
wordt een stevige basis gelegd voor langdurige en
daarbij aan op bestaande uitvoeringsplannen zoals wijk-
Daarnaast komt een deel van de Specifieke uitkering
vertrouwen in en betrokkenheid bij de samenwerking
succesvolle samenwerking en sturing. In de volgende fase
en buurtagenda's, actieplannen, enzovoort. In de eerste
(SPUK) voor sport en bewegen, gezondheids
verbeterd. We onderzoeken welke methoden we het beste
zal ook maatschappelijk onderzoek nodig zijn. Hiervoor
voortgangsrapportage van de Haagse Preventieaanpak
bevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis.
kunnen gebruiken, hoe we verbinding kunnen maken
gebruiken we bestaande onderzoeken, maar we doen ook
doen we verslag van wat in de wijken in gang is gezet.
met lessen die worden geleerd op andere plekken (zoals
gericht aanvullend onderzoek.
Het is van belang dat we daarvoor alle beschikbare
In 2026 is een daling te zien in het totaal beschikbare
data benutten die er is, van zowel gemeenten als van
budget, die veroorzaakt wordt door afname van de
bijvoorbeeld bij de wijkprofielen, wijkagenda’s, Den Haag Zuidwest) binnen Den Haag en hoe we de inzet
Gezien de looptijd, omvang en complexiteit van Haagse
samenwerkingspartners als de GGD, corporatie en
SPUK gelden voor mentale gezondheid, aanpak
proportioneel en schaalbaar kunnen houden.
Preventieaanpak lijkt het ook nuttig om de raad van
huisartsen. Het is cruciaal dat we daarbij spiegelen aan de
overgewicht & obesitas, en leefomgeving.
advies (zie 5.4) aan te vullen met externe deskundigen op
ervaringen in de wijken, van bewoners en professionals.
Evaluatie
het gebied van monitoring en evaluatie.
de lange termijn waarin maatschappelijke impact zichtbaar wordt is het verstandig om behalve een voor- en nameting ook tussentijds te evalueren. Met
5.2 | Verbinding met de sociale basis
deze tussentijds evaluatie wordt gekeken of we de
Beschikbaar budget (aantallen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Actieprogramma jeugdpreventie jeugdpreventie
2.600
4.000
4.000
4.000
juiste dingen doen en of we deze goed doen, waarna
In paragraaf 4.2 is de sterke verbinding tussen de Haagse
we kunnen bijsturen. Ook hier onderzoeken we welke
Preventieaanpak en de sociale basis beschreven. In 2.1
methoden we het beste kunnen gebruiken. Met behulp
wordt ingegaan op de wijkpreventieaanpak en in 4.1 op
Haags preventieaanpak op het gebied van gezondheid
6.400
6.400
6.400
6.400
van actieonderzoek kunnen naast de resultaten ook de
bewonersparticipatie. Dit alles hangt samen.
SPUK gelden (Volksgezondheid incl. valpreventie)
3.971
3.810
3.810
2.860
Totaal beschikbaar budget
12.971
14.210
14.210
13.260
Inzet bedragen per levensfase (bedragen x €1.000)
2023
2024
2025
2026
Het jonge kind (-10 maanden tot 4 jaar)
1.696
1.700
2.305
2.212
Het opgroeiende kind (4 tot 12 jaar)
3.421
3.800
1.800
1.425
De tiener (12 tot 18 jaar)
970
900
1.400
1.400
De jongvolwassene (18 tot 27 jaar)
1.212
950
1.400
1.320
De volwassene (27 tot 55 jaar)
898
700
900
820
De oudere volwassene (55+ jaar)
1.750
1.355
1.600
1.600
Alle fases
2.300
4.000
4.000
3.678
725
805
805
805
12.972
14.210
14.210
13.260
onderliggende mechanismen worden geëvalueerd en
44
Beschikbare middelen Haagse preventieaanpak
bijgesteld naar de praktijk. Ook hier is proportionaliteit
Voor de uitvoering van de wijkpreventieaanpak is het
en schaalbaarheid van belang. Lessen die wij bijvoorbeeld
cruciaal dat het gesprek over wat werkt begint aan de
leren over welke onderliggende mechanismen werken en
(sociale) basis: letterlijk en figuurlijk de leefwereld van
welke niet, delen we met de samenwerkingsverbanden
de Haagse inwoners. De aanpak start dus ook bij het
(infolabs), professionals in de wijken en andere
gesprek in de wijk en buurt met de mensen om wie het
Inzet middelen per levensfase
organisatieonderdelen binnen de gemeente.
gaat en de netwerken daar omheen. Het gaat hierbij om
De beschikbare middelen zetten we in per levensfase.
bewonersinitiatieven, vrijwilligers, mantelzorgers en
Hieronder een overzicht van de totale inzet opgedeeld
Onderzoek
professionals (zoals jongerenwerkers, communitybuilders,
per levensfase.
Het is nuttig om (actie)onderzoekers vanaf het begin
bewonersconsultenten, handhavers en groenbeheerders,
te betrekken bij de evaluaties. We meten wat er aan
leerkrachten, huisartsen, jeugdverpleegkundigen, ggz-
het begin gebeurt. Daarmee wordt ook duidelijk welke
wijkteams, consulenten geldzaken, buurtsportcoaches).
gegevens de uitvoerende partijen moeten verzamelen en
Vanuit daar komt – samen met bewoners – een aanpak
delen. Dit helpt om de tussentijdse en eindbeoordeling
tot stand waarmee we gezondheidsachterstanden willen
effectief en efficiënt uit te voeren. Dit overlapt met de
verkleinen of een beroep op meer hulp willen voorkomen.
monitoring, waarbij we samen beslissen welke informatie
De ervaringen en behoeften van bewoners zijn een
belangrijk is om de voortgang en het vertrouwen van de
belangrijke meetlat waaraan we spiegelen of we op de
inwoner te volgen.
goede weg zijn.
Organisatie
Hierbij is vroegsignalering van groot belang. Dat vraagt
Het is noodzakelijk om vooraf goed na te denken over hoe
dat we nauw samenwerken en ons in de haarvaten van
we monitoring en evaluatie gaan organiseren. Daarvoor
de wijken begeven. Bijvoorbeeld het buurthuis, de school
moeten onder andere de volgende vragen beantwoord
van de kinderen, de moestuinen, het pleintje in de wijk,
worden: hoe houden we het proportioneel en schaalbaar?
de sportclub, gebedshuizen, het gezondheidscentrum en
Wie neemt de regie en coördineert de monitoring en
het winkelcentrum kunnen allemaal plekken zijn waar
Algemene kosten
de evaluatie? Hoe wordt de privacy van deelnemers
het gesprek over een beter gezondheidsperspectief start.
Totaal
bewaakt waar vindt de gegevensopslag plaats? Hoe wordt
Het vraagt ons na te denken over de volgorde waarin
Haagse Preventieaanpak
Inzet middelen per levensfase
Haagse Preventieaanpak
45
Het zwaartepunt van de middelen richt zich op de
zich te realiseren dat er hulp mogelijk is op diverse
levensfasen van de jeugd. Dit sluit aan bij de
vlakken (sociaal, economisch en gezondheid). Dit
aanbevelingen uit de analyse en focuslijnen. De piek in
doen we onder andere door het inzetten van
de levensfase 4-12jaar in 2023 en 2024 wordt
netwerken en het plaatsen van creatieve content
veroorzaakt door toevoeging van middelen aan het innovatiebudget van de samenwerkingsverbanden
op online en offline media. •
Onderzoek is een vast onderdeel van de
jeugd & gezin waarmee zij in staat worden gesteld om
communicatieaanpak, zowel in het ophalen van
de preventieve beweging vorm te geven. De piek bij de
behoeften en wensen van doelgroepen, in het
oudere volwassene komt omdat dit een grotere
bereiken van doelgroepen als de effectiviteit van
leeftijdsrange beslaat (55-75 jaar en 75+).
communicatiemiddelen. •
Bijlagen
We leren door te doen.
Verantwoording Haagse preventieaanpak Alle middelen voor de Haagse preventieaanpak zijn
In een uitvoeringsplan en communicatiekalender wordt
opgenomen in het programma zorg, welzijn, jeugd en
de communicatiestrategie en communicatieacties
volksgezondheid. Het meeste onder de activiteit 710.K
verder uitgewerkt. Hierin wordt ook beschreven wie
Volksgezondheid. Eén (het deel valpreventie (SPUK))
verantwoordelijk is voor de uitvoering en wordt
onder activiteit 610.RD. Participatie en informele hulp
onderscheid gemaakt in interne en externe
en één (het deel kansrijke start (SPUK)) onder activiteit
communicatie.
610.RE preventief jeugdbeleid. Verantwoording vindt plaats binnen dit programma in de reguliere P&C
5.5 | Wetenschappelijke adviesraad
cyclus. Aanvullend wordt er jaarlijks (oktober) een voortgangsbrief gedeeld.
5.4 | Communicatie met partners en inwoners
Er wordt een wetenschappelijke adviesraad opgezet om deskundig advies te verstrekken op basis van actuele wetenschappelijke kennis. De GGD heeft daarin een belangrijke rol als kennispartner. Het advies kan de beleidsvorming en de uitvoering van
De Haagse Preventieaanpak legt de verbinding tussen
het de Haagse Preventieaanpak ondersteunen en
reguliere beleids- en uitvoeringsplannen op het gebied
versterken. Ook kunnen ze nieuwe perspectieven en
van gezondheid, bestaanszekerheid, kansengelijkheid en
innovatiemogelijkheden aanreiken, wat kan leiden tot
jeugdhulp. Zowel binnen de gemeente als met
frisse ideeën en oplossingen. De adviesraad zal bestaan
professionals en inwoners in de stad gaan we aan de slag
uit en samenstelling van inhoudelijk experts vanuit
om de gezondheidsverschillen tussen inwoners te
de verschillende onderwerpen jeugd, volksgezondheid
verkleinen en het beroep op de jeugdhulp te verminderen.
en armoede en deskundigen op het gebied van o.a.
Goede en effectieve communicatie is hierbij belangrijk.
monitoring en evaluatie. Waar mogelijk werken we
Hierbij maken we onderscheid/verschil in naar en met
samen met bestaande adviesraden.
wie we communiceren en wat we willen bereiken. We gaan op de volgende manieren aan de slag: •
We zetten in op eigen verantwoordelijkheid van inwoners waar het kan.
•
We zetten in op het makkelijker vindbaar maken en het gericht en gebundeld aanbieden van informatie. Dit doen we door met elkaar één plek te maken waar informatie te vinden is.
•
We zetten onze netwerken in zodat zij ook de gezamenlijke boodschap uitdragen en het hulpaanbod delen.
•
We vertellen eerlijke verhalen zodat doelgroepen zich erin kunnen herkennen.
•
We willen inwoners informeren en confronteren met de hulpmogelijkheden en activeren om zelf hulp te zoeken/hun eigen situatie te verbeteren of
46
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
47
In de analysefase hebben we data op gebied van bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid in samenhang bekeken en zijn onder liggende verbanden geanalyseerd. De bevindingen gaan onder andere over wijkverschillen, uitdagingen voor de gehele stad, de relatie tussen gezondheid en bestaanszekerheid en tussen gezondheid en leefomgeving en jeugdhulp.
Gebruik onder jongeren in de Gemeente Den Haag Alcohol
Nicotine
Cannabis
Lachgas
Drugs
32,9%*
8,5%
4,0%*
2,3%*
4.000
17,0%
19,7%***
24,6%*
10,6%***
Jongeren 12-18 jaar
14,3%** Jongeren 16-25 jaar
*: % ooit gebruikt | **: % afgelopen maand gebruikt | ***: % afgelopen 4 weken gebruikt
6.1 | Analyse
Figuur 2: Percentage huishoudens met problematische
Leefstijl
Relatie tussen gezondheid en bestaanszekerheid
Grote verschillen tussen wijken
We zien dat steeds meer kinderen aan overgewicht en
Er bestaat een sterke relatie tussen
In Den Haag zijn de verschillen tussen wijken opmerkelijk
obesitas lijden. In sommige Haagse wijken ligt dit aantal
gezondheidsachterstanden en bestaansonzekerheid2728.
als het gaat om bestaanszekerheid, gezondheid en
hoger dan gemiddeld in Den Haag; daar is 1 op de 3
Sociale zekerheid is de meest bepalende factor als het
kansengelijkheid. Wijken zoals de Schilderswijk, Moerwijk
kinderen te zwaar. Overgewicht op jonge leeftijd heeft
gaat om de ervaren gezondheid van mensen. Achter
en Transvaalkwartier vertonen een opeenstapeling van
negatieve gevolgen voor de ontwikkeling van het kind en
de relatie tussen opleiding, inkomen en gezondheid
problemen, terwijl bijvoorbeeld Zorgvliet en Van Stolkpark
vergroot de kans op chronische ziekten op latere leeftijd.
gaan er kenmerken van een dieperliggende, complexe
beter presteren, zowel op afzonderlijke thema’s als op het
In Den Haag heeft 48,7% van 18+ jaar overgewicht.
ongelijkheid schuil, zoals bestaansonzekerheid, armoede
schulden in 2022
geheel.
en kansenongelijkheid. De helft van de 18+ inwoners van Den Haag voldoet aan
Binnen de stadsdelen Centrum, Escamp en Laak is veel
de beweegnorm. De beweegrichtlijn is: Beweeg minstens
Zo hebben de bewoners in de eerdergenoemde stadsdelen
potentie om met problemen van bewoners op het gebied
Naast de wijken die consistent hoge scores behalen op
150 minuten per week matig intensief; Doe minstens
als gevolg van bestaansonzekerheid vaker te maken met
van slechte gezondheid aan de slag te gaan ten opzichte
bijna alle meetpunten, heeft de analyse ook inzicht
twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen;
chronische stress. Chronische toxische stress, waarbij
van bewoners uit andere stadsdelen in Den Haag. Achter
gegeven in wijken die voorheen nog niet zo “op het vizier”
Voor ouderen: combineer dit met balansoefeningen. Voor
herhaaldelijk of langdurig stresshormonen worden
deze problematiek gaat dieperliggende, complexe
waren maar waarbij duidelijke stapeling van risicofacto-
kinderen en jongeren is het advies dagelijks tenminste
afgegeven, verhindert een optimale hersenontwikkeling
kansen- ongelijkheid schuil, onder andere door
ren zichtbaar is. Juist daar is met preventie erger te
een uur te bewegen en daarnaast drie keer per week
en heeft nadelige invloed op het hormoon- en immuun-
bestaansonzekerheid.
voorkomen. Beide inzichten geven onderbouwing vooral
spier- en botversterkende oefeningen te doen. Van de
systeem, waardoor kinderen zich minder goed ontwikke-
in te zetten op deze wijken.
jongeren in Den Haag beweegt 17% één uur of meer per
len en er in het latere leven een grotere kans op chroni-
dag. Voldoende bewegen verkleint de kans op overgewicht
sche ziekten is. Hierdoor zijn jeugdigen vaak minder
en verschillende chronische ziekten.
gelukkig en minder goed in staat om beslissingen te
Zo zien we in deze stadsdelen bovengemiddeld veel kinderen met een langzame spraaktaal-ontwikkeling. Deze