Haagse Preventieaanpak
Tekst van het document
Haagse Preventieaanpak Kansen vergroten, problemen voorkomen
Inhoud Voorwoord
4
1.
Wat willen we bereiken met de Haagse Preventieaanpak?
6
2.
Wat gaan we daarvoor doen?
10
2.1 | Over de levensfasen heen
11
2.2 | Het jonge kind (-10 maanden tot 4 jaar)
14
2.2 | Het opgroeiende kind (4 tot 12 jaar)
16
2.4 | De tiener (12 tot 18 jaar)
18
2.5 | De jongvolwassene (18 tot 27 jaar)
20
2.6 | De volwassene (27 tot 55 jaar)
22
2.7 | De oudere volwassene (55+ jaar)
26
Hoe is de Haagse Preventieaanpak begonnen?
30
3.1 | Belangrijkste resultaten uit de analyse
31
3.2 | Inwonersparticipatie
32
3.3 | Leren vanuit doen
32
Hoe gaan we werken binnen de Haagse Preventieaanpak?
34
4.1 | Uitgangspunten en werkwijzen
35
4.2 | Verbinding
38
4.3 | Afbakening
40
Hoe gaan we de Haagse Preventieaanpak verder inrichten?
42
5.1 | Monitoring en evaluatie
43
5.2 | Verbinding met de sociale basis
44
5.3 | Financiën
45
5.4 | Communicatie met partners en inwoners
46
5.5 | Wetenschappelijke adviesraad
46
Bijlagen
47
6.1 | Analyse
48
6.2 | Theoretisch kader
52
6.3 | Doelenmatrix: levensfasen en focuslijnen
56
3.
4.
5.
6.
2
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
3
Voorwoord In Haagse wijken met achterstand leven mannen 9,5 jaar
Vernieuwingen in de Haagse Preventieaanpak
Focus van de Haagse Preventieaanpak
Begin is gemaakt, nu verder
korter in goede ervaren gezondheid dan mannen in
De Haagse Preventieaanpak is vernieuwend omdat we het
Preventie is een breed begrip. Dat vraagt om een scherpe
De Haagse Preventieaanpak vraagt veel afstemming
Haagse wijken zonder achterstand. Bij vrouwen gaat het
anders aanpakken op een aantal manieren:
focus. Het doel van de Haagse Preventieaanpak is het
en uitwerking. Om niet te wachten tot deze aanpak
zelfs om een verschil van 10,5 jaar1. Eén op de vijf Haagse
•
Een integrale aanpak. In Den Haag zien we dat een
verminderen van gezondheidsachterstanden én ervoor te
is opgesteld zijn we in 2023 al begonnen. In de
kinderen groeit op in armoede. Hierdoor zijn veel
slechte gezondheid vaker samengaat met een
zorgen dat minder kinderen jeugdhulp nodig hebben.
raadsmededeling Integrale Preventieaanpak, inzet 20232
gezinnen en andere bewoners afhankelijk van ondersteu-
bijstandsuitkering dan in andere grote steden. Het is
We richten ons met deze aanpak niet direct op de
staat beschreven hoe de middelen voor preventie op dit
ning vanuit de gemeente. Geldzorgen en geldproblemen
dus belangrijk dat we de situatie als geheel bekijken,
woonopgave, leefbaarheid, veiligheid in de wijken of
moment worden ingezet. De inzet in 2023 richt zich op
zorgen voor veel stress. Die stress kan mensen ziek(er)
in plaats van ons te concentreren op één specifieke
het verminderen van de druk op Wmo-voorzieningen.
het versterken van bestaande aanpakken en het creëren
maken en dat heeft invloed op kinderen, familie, relaties
vraag of probleem. We gaan integraal werken, zowel
Maar indirect zijn die wel belangrijk. We werken via
van slimme verbindingen tussen deze aanpakken. Dit
en werk. Maar ook op allerlei andere gebieden zoals
in het beleid als in de uitvoering. We werken samen
de levensloopbenadering aan preventie. We beginnen
plan is de uitwerking tot en met 2026 en beschrijft de
taalbeheersing, maatschappelijke participatie, sport en
met de Haagse inwoners en partners in de stad.
bij de jeugd, zodat de preventie meer effect heeft. We
strategische doelen en kaders, waarbij onderzoeksdata
De levensloopbenadering. Met de levensloop
onderzoeken tijdens het programma hoe we in de
én de stem van de inwoner en professional goed is
heid. Ieder kind moet kunnen opgroeien met dezelfde
benadering richten we ons op verschillende
toekomst meer kunnen doen voor andere doelgroepen en
meegenomen. De inhoudelijke focus voor de komende
kansen. Negatieve patronen in gezondheid, bestaansze-
levensfasen en de uitdagingen die daarbij horen,
beleidsdomeinen.
vier jaar ligt vooral op het jonge kind, mentale gezondheid
kerheid en kansengelijkheid mogen niet langer van
zoals het starten van een gezin, het verlaten van het
generatie op generatie worden doorgegeven. Preventie
ouderlijk huis, scheiding, verlies van een partner,
Om de doelen van de Haagse Preventieaanpak te bereiken
gezondheid. Daarnaast streven we naar een verandering
wordt vast onderdeel van deze integrale aanpak op het
pensioen, enzovoort. Deze benadering helpt om
gaan we aan de slag met vier focuslijnen. Deze vier
in denken, handelen en organiseren, zowel in de stad als
gebied van gezondheid, sport, inkomen, werk, armoede,
acties beter op elkaar af te stemmen en hun impact
werken we uit in de verschillende levensfasen.
binnen de gemeentelijke organisatie. Daar willen we de
te vergroten.
1
Een goede start te bieden voor ieder kind
eerste resultaten op behalen.
Ongelijk investeren voor gelijke kansen. We gaan
2
Het verbeteren van de mentale gezondheid
aan de slag gaan in de wijken en bij de gezinnen
3
Het bevorderen van bestaanszekerheid en
ontwikkeling zijn er achterstanden en kansenongelijk-
•
opvoeden en opgroeien, jeugdhulp, onderwijs, taal en cultuur.
•
jongvolwassenen en de relatie tussen armoede en
Het begin is gemaakt. De Haagse Preventieaanpak geeft nu richting voor de komende twintig jaar!
We willen de gezondheidsachterstanden verkleinen en de
waar de behoefte het grootst is, onder andere door
druk op de jeugdhulp verminderen. Deze twee doelen
een wijkgerichte preventieaanpak. We sluiten
komen samen in de Haagse Preventieaanpak. Hierbij is de
hierbij aan op de wijkagenda's en bestaande
relatie met bestaanszekerheid en kansengelijkheid
netwerken van bewoners en organisaties in de wijk.
belangrijk. Het Rijk werkt ook aan preventie via het
We zorgen ervoor dat de hulp die we bieden
We gebruiken beschikbare middelen om bestaande
Gezond en Actief Leven Akkoord. We gebruiken een deel
aansluit op de (gezins)situatie.
interventies met elkaar te verbinden en om nieuwe
Hilbert Bredemeijer Wethouder Onderwijs, Werk, Jeugd en Sport
van de middelen die het Rijk daarvoor beschikbaar stelt,
4
Het bevorderen van een gezonde leefstijl met oog voor onderliggende problematiek zoals armoede.
De ontwikkelbenadering. De ontwikkelbenadering
ideeën te ontwikkelen. Een vernieuwende aanpak is de
past bij de Haagse Preventieaanpak omdat de
wijkpreventieaanpak, waarbij we de problemen op het
pak uit te voeren.
problemen complex zijn en er veel verschillende
gebied van bestaanszekerheid, kansengelijkheid en
factoren meespelen. We nemen kleine stappen om
gezondheid in samenhang en op wijkniveau aanpakken,
De focus ligt vooral op het voorkomen van het ontstaan
grote veranderingen te bereiken, waarbij we
samen met de bewoners. We verbinden deze aanpak aan
van problemen (universele preventie) en het helpen van
voortdurend feedback verzamelen en bijsturen met
de andere initiatieven in stadsdelen en wijken. Daarnaast
kinderen en volwassenen met een groter risico (selectieve
hulp van bewoners en professionals in de stad.
gaan we ook aan de slag met vernieuwende interventies.
•
Een langdurige aanpak. Het doorbreken van negatieve
waar veel risico's samenkomen, zoals armoede, taalpro-
patronen op gebied van gezondheid, bestaans
blemen en een onveilige of ongezonde omgeving. We
zekerheid en kansengelijkheid vraagt ambities en
doen minder aan het voorkomen van verergering van
inzet voor ten minste de komende twintig jaar.
problemen die al bestaan. In de Haagse Preventieaanpak
Hierdoor groeit een nieuwe generatie op met betere
staan de Haagse inwoners centraal. We zetten onze
kansen. We werken met tussentijdse termijnen van
inwoners in hun kracht en gaan aan de slag voor én
vier jaar. We zijn in 2023 begonnen en de eerste
met de stad.
termijn loopt tot en met 2026. De stappen die we na
Mariëlle Vavier
Wethouder Armoede, Inclusie en Volksgezondheid
via een brede SPUK-regeling, om de Haagse Preventieaan-
preventie). We zetten met name in op wijken en groepen
•
maatschappelijke participatie
“Daarnaast streven we naar een verandering in denken, Voorbeelden hiervan zijn dat we de ketenaanpak van de eerste 1.000 dagen uitbreiden naar de eerste 2.000 dagen, handelen en organiseren, meer gaan inzetten op preventie van multiproblematiek zowel in de stad als bij de doelgroep jongvolwassenen en de valpreventie aanpak uitbreiden met technologie en leefstijlintervenbinnen de gemeentelijke ties. Ook maken we in de begroting ruimte vrij voor meer organisatie.” innovaties.
2026 nemen worden op een later moment uitgewerkt. 2 1
4
RIS 3159630
Gezondheidsgids Haaglanden, GGD Haaglanden
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
5
Wat willen we bereiken met de Haagse Preventieaanpak? We willen de gezondheidsachterstanden verminderen en ervoor zorgen dat er minder beroep wordt gedaan op de jeugdhulp. We doen dit door gezondheid, bestaanszekerheid en kansengelijkheid met elkaar te verbinden. Uit verschillende onderzoeken en de analyse blijkt dat deze onderwerpen sterk met elkaar samenhangen. Om echt iets te veranderen voor inwoners, is het belangrijk om al deze zaken samen op te pakken, in een integrale aanpak. Dit doen we samen met de inwoners. De plannen die we maken sluiten aan op hun leefwereld en mogelijkheden. We trekken dan ook samen op in de uitvoering. Inwoners, partners in de stad en de gemeente werken allemaal mee aan de Haagse Preventieaanpak. Scope vanuit de bestaande data
Vier focuslijnen
Er is veel informatie verzameld uit verschillende onderzoeken en uit gegevens van de gemeente over
1. Een goede start voor ieder kind
bestaanszekerheid, gelijke kansen en gezondheid (zie
Hoe eerder we investeren in het leven van een kind,
hiervoor 6.1). Hier is de wijkagenda ook onderdeel
hoe beter. De eerste 1.000 dagen van een kind zijn heel
van zodat ook wordt meegenomen wat er onder
belangrijk voor een kansrijke start3. De gezondheid van
bewoners leeft. Deze gegevens zijn gebruikt om keuzes
een kind voor, tijdens en na de geboorte voorspelt veel
te maken. Uit de analyse werd duidelijk dat er veel
over hoe het later met die persoon zal gaan, zowel fysiek
gezondheidsverschillen zijn tussen wijken. Bij sommige
als mentaal. Wanneer een kind tijdens de eerste 1.000
wijken of groepen mensen speelt een stapeling van
dagen van het leven te maken krijgt met bijvoorbeeld
problemen rondom armoede, kansengelijkheid en
stress, rook, slechte voeding, mishandeling of andere
gezondheid. Deze onderwerpen hebben veel met elkaar
problemen, kan het zich fysiek, mentaal en sociaal minder
te maken. Dit zien we vaak bij (aanstaande) gezinnen,
goed ontwikkelen.
terwijl juist ook zij graag hun leven goed willen gaan inrichten. Sommige gezinnen hebben hier hulp bij
Tijdens de eerste 1.000 dagen van ons leven gebeurt er
nodig. We zien dat met name de mentale gezondheid
heel veel en leren we veel nieuwe dingen. In geen enkele
van jongvolwassenen onder druk staat, en veel inwoners
andere periode in het leven worden zo veel mijlpalen
ervaren stress als gevolg van bestaansonzekerheid. Tot slot
bereikt. Alle organen worden gemaakt, ons lichaam leert
is duidelijk dat gezondheidsproblemen al op jonge leeftijd
zich te verdedigen tegen ziektes, we hechten ons aan
ontstaan bij een deel van de Haagse inwoners. Vanuit
andere mensen, we leren kruipen, staan en lopen, we
deze gegevens zijn vier focuslijnen ontstaan.
leren eten en drinken, we leren praten en begrijpen hoe
3
6
Haagse Preventieaanpak
Actieprogramma Kansrijke Start, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2018
Haagse Preventieaanpak
7
dingen werken. Al die dingen leggen de basis voor de rest
Binnen deze lijn:
van ons leven. Daarom is deze periode zo belangrijk voor
•
Geven we extra aandacht aan de jongvolwassenen;
kinderen, hun gezondheid als ze groot zijn en zelfs voor de
•
Leggen we meer focus op het sterker maken van de mentale weerbaarheid van Haagse jongeren van
gezondheid van volgende generaties.
vier tot achttien jaar;
Binnen deze lijn: •
•
Zijn het jonge kind én de (aanstaande) ouder de
Zetten we in op het voorkomen van psychische problemen en het leren omgaan met stress.
doelgroep; •
•
samenwerken, ook met het eigen netwerk, zodat
3. Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke participatie
gezinnen die het moeilijk hebben op tijd de juiste
Bestaanszekerheid betekent dat je genoeg geld hebt om
hulp krijgen;
je dagelijkse kosten te betalen en de ruimte hebt om
Breiden we de eerste 1.000 dagen uit naar de
jezelf te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving.
eerste 2.000 dagen, zodat de zorg voor jonge
Om bestaanszekerheid te hebben, moet je onder andere
kinderen in één lijn doorloopt tot zij naar de
genoeg geld verdienen, een betaalbare plek hebben
basisschool gaan.
om te wonen, toegang hebben tot betaalbare zorg, wat
Zorgen we dat medische en sociale hulp goed
spaargeld opzij kunnen zetten, en dezelfde kansen krijgen
2. Verbeteren van de mentale gezondheid
om vooruit te komen in het leven6.
Verschillende factoren kunnen een positieve of negatieve invloed hebben op mentale gezondheid. Negatieve
Problemen met geld, geldzorgen en het gevoel geen
factoren zijn bijvoorbeeld armoede, geweld, ongelijkheid
toekomst te hebben, kunnen veel stress veroorzaken.
en slechte luchtkwaliteit. Dit soort zaken kunnen in elke
Voortdurende stress is niet goed voor je mentale en
fase zorgen voor mentale gezondheidsproblemen. Er is
lichamelijke gezondheid. Het gebrek aan bestaanszeker-
een hoger risico wanneer iemand hier al op jonge leeftijd
heid draagt dus bij aan verschillen in gezondheid tussen
mee te maken krijgt. Positieve (ook wel: beschermende)
mensen in Den Haag. In Den Haag hebben 44.100
factoren kunnen ons juist mentaal sterker maken.
huishoudens niet genoeg inkomen; dat is één op de vijf
Voorbeelden hiervan zijn positief contact met andere
inwoners7. Vooral gezinnen met kinderen in de middel-
mensen, naar school gaan, in een veilige buurt wonen,
bare schoolleeftijd hebben te weinig geld om goed mee te
opgroeien met een positieve opvoeding en wanneer er
kunnen doen in de samenleving8.
•
naar elkaar omgekeken wordt.
Mensen helpen om financieel gezond op te groeien
helft van de volwassenen meer dan één glas alcohol per
door ze financiële vaardigheden en kennis bij te
dag, wat niet wenselijk is volgens de richtlijnen. In het
brengen.
onderzoek voor de Gezondheidsmonitor Jeugd gaf 6% van
Maatschappelijke participatie, dat is het meedoen in de
de jongeren aan in de afgelopen maand wel eens dronken
In Den Haag heeft bijna 60% van de volwassenen en
samenleving, helpt je om meer mensen te leren kennen
4. Bevorderen van een gezonde leefstijl
of aangeschoten te zijn geweest. Verder heeft 20% van
ouderen (achttien jaar en ouder) een matig tot hoog risico
en het gevoel te hebben dat je erbij hoort. Dit kan door te
Een gezonde leefstijl is belangrijk om ziektes te
de Haagse jongvolwassenen in de voorgaande maand
op een angststoornis of depressie. In de groep achttien t/m
werken, wat ook zorgt voor een stabiel inkomen, maar ook
voorkomen en zorgt voor een betere kwaliteit van leven.
cannabis gebruikt.
34 jarigen is dit zelfs 71,6%. Wat opvalt is dat inwoners die
door bijvoorbeeld te sporten of aan cultuuractiviteiten
Een gezonde leefstijl betekent onder andere gezond eten,
moeite hebben met rondkomen (83,5) en praktisch
deel te nemen. Het is belangrijk om (financiële) obstakels
voldoende bewegen, niet roken, niet drinken en goed
Eén op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheids-
geschoolde inwoners (65,6%) hierop een groter risico
hiervoor weg te nemen. We houden rekening met mensen
letten op je seksuele gezondheid. Seksuele gezondheid
vaardigheden. Dat betekent dat zij onvoldoende vaardig-
lopen4. Ook valt op dat meisjes en vrouwen vaker psychi-
die moeite hebben met lezen, schrijven en rekenen en
betekent dat inwoners weerbaar zijn, zelf seksuele
heden hebben om informatie over gezondheid te
sche klachten ervaren dan jongens en mannen. Van de
inwoners met een beperking.
keuzes kunnen maken en rekening houden met elkaars
verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij
meisjes (twaalf tot achttien jaar) in Den Haag ervaart 38%
wensen en grenzen. Dit is belangrijk voor het voorkomen
het nemen van beslissingen over hun gezondheid. Voor
psychische klachten tegenover 21% van de jongens. Bij
In deze aanpak richten we ons op:
van seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) en
een effectieve aanpak is het belangrijk om hier rekening
jongvolwassenen (zestien-25 jaar) in de regio Haaglanden
•
Preventie: het voorkomen van geldproblemen en
ongewenste zwangerschap, maar ook van seksuele
mee te houden.
zorgen dat mensen bestaanszekerheid hebben.
intimidatie, geweld, misbruik of seksuele uitbuiting9.
Mensen aanmoedigen om gebruik te maken van
Meer dan de helft van de Haagse inwoners van 35 jaar en
Binnen deze lijn richten we ons met name op:
hulpregelingen tegen armoede en ervoor zorgen
ouder heeft (ernstig) overgewicht10. Voor kinderen is dat
•
dat de communicatie hierover eenvoudig en
één op de vijf en in wijken met achterstand zelfs één op
begrijpelijk is.
de drie. Ongeveer de helft van de volwassen in Den Haag
gaat het om 62% van de vrouwen tegenover 44% van de mannen5.
•
bewegen en seksuele gezondheid en weerbaarheid; •
beweegt niet genoeg en 19% rookt. Van jongeren tussen
8
Preventie: het voorkomen van (overmatig) gebruik van middelen zoals alcohol, roken en drugs.
de twaalf en achttien jaar rookt 8,5%11. Ook drinkt de
4
Gezondheidsgids, GGD Haaglanden, 2022
5
Gezondheidsgids, GGD Haaglanden, 2022
6
Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen 2022-2023, Gemeente Den Haag
9
7
Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen 2022-2023, bijlage 5: armoedemonitor, Gemeente Den Haag
10 Gezondheidsgids, GGD Haaglanden, 2022
8
Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen 2022-2023, bijlage 4 Minima-effectrapportage Den Haag 2022 - inschatting 2023, Gemeente Den Haag
11 Gezondheidsgids, GGD Haaglanden, 2021
Haagse Preventieaanpak
Het aanmoedigen van gezond eten, voldoende
Gezondheidsmonitor & Kernboodschappen Haaglanden, GGD Haaglanden
Haagse Preventieaanpak
9
Wat gaan we daarvoor doen?
Met de Haagse Preventieaanpak richten we ons op de vier genoemde focuslijnen. We gaan hiermee aan de slag op basis van de levensfasen. In elke levensfase is namelijk iets (anders) nodig. Binnen een levensfase worden de plannen met elkaar afgestemd. Ook wordt ervoor gezorgd dat de verschillende levensfasen goed op elkaar aansluiten. Op deze manier willen we doorbreken dat problemen van generatie op generatie worden overgedragen. Een aantal plannen zijn voor alle levensfasen belangrijk, zoals het waarborgen van bestaanszekerheid, de wijkgerichte preventieaanpak en het bevorderen van een gezonde leefomgeving. Een overzicht van alles wat we gaan doen is te vinden in de bijlage, paragraaf 6.3. 2.1 | Over de levensfasen heen
In alle levensfasen streven we voor het bevorderen van bestaanszekerheid naar de volgende doelen:
Bestaanszekerheid
•
Bestaanszekerheid is belangrijk voor alle inwoners, op elke
geldproblemen te voorkomen en de
leeftijd. Als kinderen opgroeien in langdurige armoede, lopen zij het risico om op een lager onderwijsniveau te
Preventief handelen om geldzorgen en bestaanszekerheid te waarborgen;
•
Het aanmoedigen van gebruik van
blijven steken, wat de kans op een leven zonder armoede
armoederegelingen en het verbeteren van
verkleint. Het is belangrijk dat alle inwoners kunnen
eenvoudige, toegankelijke en op diversiteit
deelnemen aan sport-, cultuur-, sociale en recreatieve
gerichte dienstverlening;
activiteiten. Bestaansonzekerheid en slechte gezondheid
•
Het verbeteren van financiële vaardigheden
mogen de (talent)ontwikkeling niet belemmeren.
en het verstrekken van informatie en kennis
Inwoners met een laag inkomen hebben vaak meerdere
om financiële problemen te verminderen en
gezondheidsproblemen, terwijl mensen met een hogere
daarmee de (mentale) gezondheid te
sociaaleconomische status over het algemeen langer leven en een betere gezondheid hebben.
verbeteren; •
Uitbreiden van financiële dienstverlening op plekken waar problemen met kansen
Om gezondheidsproblemen te voorkomen nemen we
gelijkheid en gezondheid zichtbaar zijn.
preventieve maatregelen om bestaanszekerheid te waarborgen. Dit start met eenvoudige, toegankelijke en op diversiteit gerichte communicatie en dienstverlening om geldzorgen te voorkomen. Hiervoor is het belangrijk dat financiële dienstverlening gekoppeld wordt aan plekken waar veel mensen met gezondheidsproblemen wonen. Ook moeten professionals bijvoorbeeld in staat zijn om te signaleren wanneer er naast mentale hulpverlening ook financiële begeleiding nodig is. Door integraal
“Door integraal naar deze (stapeling van) problematiek te kijken worden de gezondheidsachterstanden uiteindelijk kleiner.”
naar deze (stapeling van) problematiek te kijken worden de gezondheidsachterstanden uiteindelijk kleiner.
10
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
11
Om voorgaande doelen te bereiken zetten we voor alle
Uitbreiden preventie om geldzorgen en
activiteiten rond thema’s zoals gezond opgroeien,
Daarnaast draagt de leefomgeving ook bij aan ontmoe-
leeftijden onder andere in op:
geldproblemen te voorkomen. Het is een wettelijke
gezonde leefomgeving en mentale gezondheid. De brede
ting en sociaal welzijn. Dit wordt met name behandeld in
•
Uitbreiden financiële dienstverlening. De Haagse
taak om bij vroegsignalering van
blik op gezondheid, bestaanszekerheid en kansengelijk-
het beleidsplan voor de sociale basis. Een sterke sociale
Preventieaanpak breidt financiële dienstverlening,
betalingsachterstanden contact op te nemen met
heid is daarbij het uitgangspunt. We versterken de
basis hangt nauw samen met de Haagse Preventieaan-
zoals de Helpdesk Geldzaken, uit bij onder andere
de inwoner. Via de Haagse Preventieaanpak wordt
samenwerking op wijkniveau tussen preventie, medisch
pak. De sociale infrastructuur biedt veel ondersteuning.
CJG’s (Centra voor Jeugd en Gezin),
deze dienstverlening geïntensiveerd om preventief
domein (huisartsen) en sociale basis en we verbinden dit
We willen dat bewoners - jong en oud - goed ondersteund
gezondheidscentra en (vrouwen)opvanglocaties.
verdere geldzorgen en geldproblemen te
met kwesties als armoede, sport en bewegen, huisvesting,
worden in hun mogelijkheden om een (meer) gezond en
Informatie komt beschikbaar op plekken waar veel
voorkomen, en te zorgen dat stress geen negatieve
veiligheid, werk en participeren. De samenwerking zet
gelukkig bestaan te hebben en mee kunnen doen. Om dit
gezondheidsproblematiek speelt en niet alleen op
invloed krijgt op de mentale gezondheid van
zowel in op het versterken van de eigen veerkracht van
te bereiken is het nodig dat informele en formele
plekken waar bewoners al samenkomen. Hierdoor
inwoners.
wijken en bewoners, als op vroegsignalering van risico’s
dienstverlening, voorzieningen en relaties in de leefomge-
door de verschillende formele professionals en informele
ving goed op elkaar aansluiten en samenwerken.
•
wordt het niet-gebruik van armoederegelingen
•
verder teruggedrongen. We geven
Wijkpreventieaanpak
zorgprofessionals handvatten om het gesprek aan
Vernieuwend in de Haagse Preventieaanpak is dat
te gaan over financiële problemen en helpen
we gezamenlijk werken aan bestaanszekerheid,
Samen met de sociale basis versterken we het informele
In alle levensfasen stellen we de volgende doelen
ouders via de gezinsgerichte aanpak integraal met
kansengelijkheid en gezondheid op wijkniveau. Dat
netwerk in de buurt en verbinden dit aan formele
voor een gezonde leefomgeving:
de stapeling van financiële en andere problemen
wordt een vast onderdeel van het reguliere beleid en de
ondersteuning. De wijkpreventieaanpak ontwikkelen we
•
binnen het gezin.
uitvoering. Samen met professionals en bewoners werken
door te experimenteren met concrete activiteiten en
Verbeteren financiële vaardigheden en kennis.
we op wijk- en buurtniveau aan de vier focuslijnen van
initiatieven en hiervan te leren. We hebben de afgelopen
Geldzorgen en geldproblemen worden in sommige
de Haagse Preventieaanpak, vooral dáár waar dat het
twee jaar succesvolle ervaring opgedaan in de wijk
gevallen van generatie op generatie overgedragen.
hardste nodig is. Dit noemen we de wijkpreventieaanpak.
Moerwijk, waarbij de kracht van de bewoners centraal
Kennis en vaardigheden ontbreken waardoor
We werken gebiedsgericht en sluiten aan bij wat er al is,
staat, en daarom breiden we de aanpak uit.
kinderen en jongeren niet klaar zijn voor de
zoals wijkprofielen, wijkanalyses en wijkagenda's. Uit de
financiële verplichtingen die bij het volwassen
analyse weten we welke wijken veel met stapeling van
We willen deze nieuwe manier van samenwerken met de
leven thuishoren. Vanuit de Haagse
problemen te maken hebben. De analyse geeft ook inzicht
bewoners en professionals in de wijk stap voor stap
Preventieaanpak zetten we in op innovatieve
in wijken die potentieel risico lopen. Juist in deze wijken
uitbreiden. Op deze manierkunnen we steeds leren van de
Om bovenstaande doelen te bereiken zetten we voor
manieren om deze financiële vaardigheden en
liggen kansen om met preventie erger te voorkomen.
ervaringen die we opdoen. We breiden uit naar een aantal
alle leeftijden in op:
wijken. Uit de analyse kwam dat er in deze wijken veel
•
kennis te verbeteren. Dit doen we onder andere
netwerken en het ontwikkelen van aanbod.
Bewoners groeien op en leven in een veilige, gezonde en bewegingsvriendelijke buurt;
•
Bij (nieuwe) omgevingsplannen wordt rekening gehouden met gezondheid;
•
We beschermen inwoners zo goed mogelijk tegen hitte en schadelijke zonnestralen (UV-straling).
Gezonde leefomgeving op wijkniveau. Vaak is een
door lesprogramma’s uit te breiden, en ons te
Met de wijkpreventieaanpak werken we samen met
stapeling van problemen is op het gebied van bestaansze-
gezonde leefomgeving maatwerk. Per stadsdeel of
richten op belangrijke gebeurtenissen in het leven,
bewoners en professionals uit de wijk (community-up) om
kerheid, kansengelijkheid en gezondheid. Moerwijk
wijk gaan we kijken hoe de gezonde leefomgeving
zoals het ouderschap of de overgang van 18- naar
te weten en begrijpen wat er speelt. De leefwereld van de
breiden we bijvoorbeeld uit naar heel Zuidwest, Transvaal
er uit zal moeten zien, dit kan bijvoorbeeld via de
18+. Hierbij wordt rekening gehouden met de
bewoners nemen we hierbij als uitgangspunt. Vanuit hier
en Laak. We gaan daarnaast ook bewust aan de slag in
omgevingsplannen en wijkaanpakken.
diversiteit binnen deze groepen.
ontwikkelen we met de wijk gezamenlijk initiatieven en
een aantal wijken die minder in beeld zijn, maar waarvan
Leefomgeving is daarom ook onderdeel van de
uit de analyse blijkt dat de stapeling van problemen ook
hierboven beschreven wijkpreventieaanpak.
fors is en lijkt toe te nemen. Hierbij gaat het om Maria-
•
Gezonde voedselomgeving. Een gezonde
hoeve, Duindorp, Regentesse- en Valkenboskwartier en
voedselomgeving is een belangrijk onderdeel van de
delen van Loosduinen. We kunnen in alle wijken aanslui-
Haagse Aanpak Gezond Gewicht. Gemeente Den
ten bij lopende processen zoals wijkagenda's en priori-
Haag zet deze aanpak door vanuit de Citydeal
taire gebieden. Zo bundelen we onze krachten en maken
Gezonde en Duurzame Voedselomgeving. Ook
van we één plus één drie. We hebben nadrukkelijk de
vragen we samen met andere gemeenten aandacht
wens om de wijkpreventieaanpak op termijn uit te
voor de mogelijkheid om meer juridische
breiden naar andere wijken.
instrumenten te krijgen, zodat we zelf ongezonde voeding kunnen weren uit de stad.
Gezonde leefomgeving
Haagse Preventieaanpak
Gezondheid in omgevingsplannen. We zorgen dat gezondheid standaard wordt meegenomen bij
gezondheid beschreven (zie hiervoor paragraaf 6.1). De plek
besluitvorming over aanpassingen in het fysieke
waar je woont heeft een grote invloed op je gezondheid en
domein. De GGD krijgt hierin een belangrijke rol als
dit verschilt per wijk. Een gezonde leefomgeving stimuleert
kennispartner. We zorgen dat gezondheid een plek
en bevordert gezond gedrag, zoals beweging, regelmatig
krijgt in de omgevingsvisie.
fietsen en gezonde voeding. Ook wordt er daarbij rekening
12
•
In de analyse is het belang van de leefomgeving op
•
Klimaatadaptatie. We zetten in op klimaatadaptieve
gehouden gezondheidsverschillen tussen bewoners.
maatregelen zodat mensen beter beschermd worden
Bovendien beschermt een goede leefomgeving tegen
tegen hitte, smog en UV-straling. Met het hitteplan
risico’s door bijvoorbeeld klimaatverandering, ziekten van
als uitgangspunt kijken we welke preventieve
dier op mens (zoönose) en milieu.
maatregelen wenselijk zijn. Haagse Preventieaanpak
13
2.2 | Het jonge kind (-10 maanden tot 4 jaar)
Aan welke doelen werken we in deze levensfase en wat gaan we daarvoor doen?
Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De meeste kinderen maken een goede start in het
Doelen voor de levensfase -10 maanden tot 4 jaar:
leven en groeien gezond op. Er zijn echter ook kinderen (ongeveer één op de vijf) die een valse start maken. Ouders zijn belangrijk bij het geven van een goede
Een goede start voor ieder kind
Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke
start aan hun kind.
•
Ouders starten voorbereid aan zwangerschap,
participatie
ouderschap en opvoeding en hebben een steunend
•
netwerk om zich heen;
Er zijn drie cruciale periodes te onderscheiden die van belang zijn voor kinderen •
om al dan niet een kansrijke start te kunnen maken. Twee van deze drie fasen
Verminderen van chronische stress in (aanstaande) gezinnen die geldzorgen en geldproblemen hebben.
Kinderen ontwikkelen zich vanuit een brede basis
zitten in deze eerste levensfase. De eerste periode, vanaf de conceptie tot
(cognitief, sociaal emotioneel, motorisch) en starten
Bevorderen van een gezonde leefstijl met oog voor
ongeveer de tweede verjaardag van een kind (de eerste 1.000 dagen) is van groot
goed voorbereid aan de basisschool.
onderliggende problematiek waaronder armoede
belang voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de
•
geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek
Mentale gezondheid
als mentaal – op latere leeftijd. Factoren als armoede, stress van de ouders,
•
Kinderen groeien op met een gezonde leefstijl.
Kinderen groeien op in een positieve pedagogische omgeving.
geweld binnen gezinnen en ongezonde voeding en leefomgeving in deze periode, verkleinen een kansrijke start voor verdere gezondheid, ontwikkeling en groei van kinderen. Dit heeft een levenslang effect, onder andere op de kansen op school, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij. Ook komen deze kinderen
In deze levensfase zetten we o.a. in op:
kinderopvang of voorschoolse educatie, maar we zetten ook
veel vaker in aanraking met jeugdhulp. Ook de tweede periode, vanaf het derde
•
Ouders starten voorbereid aan ouderschap. Eerste
in op meer informele plekken in de wijk. Daarbij zijn deze
en het vierde levensjaar (de voorschoolse periode) is van groot belang. Een kind
onderdeel hiervan is dat zij ondersteuning kunnen krijgen
plekken een veilige, gezonde en stimulerende omgeving
maakt in deze periode grote ontwikkelingen door, onder andere op het gebied
bij het regie nemen op een kinderwens, op gebied van de
zoals voldoende beweegmogelijkheden, gezonde
van motorische vaardigheden, spraak-taal, cognitie en emotieregulatie. Daarvoor
keuze voor een kind, maar ook in de kosten van
voedselomgeving en rookvrij, met aanbod van sport, spel
is het belangrijk dat de omstandigheden steunend zijn aan deze ontwikkeling.
anticonceptie en de mogelijkheid van preconceptiezorg
en cultuur. Waar nodig koppelen we onderwijs, jeugdhulp
(gezond zwanger worden). Zo maken aanstaande ouders
“Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst”
een bewuste keuze in gezond zwanger worden.
Niet alle kinderen hebben deze omstandigheden en dezelfde kansen op een
Haagse Aanpak Gezond Gewicht versterken. Dit doen we
Tijdige signalering en toe leiden naar passende
door verkenning naar gezonde kinderopvang, inzetten op
ongelijke toegang tot zorg, voeding en ontwikkelingsmogelijkheden tijdens de
ondersteuning. Tijdens en na de zwangerschap richt de
gezonde voedselomgeving, bevorderen van tandartsbezoek,
zwangerschap en de vroege kinderjaren. Ook (chronische) stress in gezinnen,
inzet zich op tijdige signalering van risicofactoren en het
versterken van breed motorische ontwikkeling voor jongste
zowel tijdens de zwangerschap als na de geboorte, kan een negatieve invloed
geven van passende ondersteuning aan (aanstaande)
jeugd en via professionals op het gebied van gezonde
hebben. Deze stress kan verschillende oorzaken hebben, zoals bestaanszekerheid
gezinnen, waarbij formele en informele zorg en netwerken
leefstijl die samenwerken met de jongste jeugd en hun
of onvoldoende steunstructuur voor een ouder. De overgang naar ouderschap is
samenwerken. Signalering vindt plaats binnen het medisch
ouders (kraamzorg, verloskundigen, kinderopvang,
een belangrijke levensverandering. Die verandering kan gepaard gaan met zowel
domein (geboortezorg, ziekenhuizen en huisartsen) maar
consultatiebureau).
veel vreugde als stress. Ouders voelen zich niet altijd goed voorbereid op- of
bijvoorbeeld ook bij partijen uit de sociale basis zoals
gesteund tijdens deze overgang. Als we verschil willen maken moeten we
welzijnswerk. Toeleiding gebeurt via een lokale ketenaanpak
aandacht voor cultuursensitief werken en zijn we ons
(aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie tijdig en beter ondersteunen om
waarbij partijen uit het medisch en sociaal domein samen
bewust dat mensen in een kwetsbare positie een
hun kind de beste start te geven. We moeten hulp en steun tijdens de opvoeding
werkingsafspraken maken. Deze kunnen zich bijvoorbeeld
aanvullende of andere benadering nodig hebben.
normaliseren.
richten op bestaanszekerheid bij een (aanstaand) gezin,
goede start in het leven. Zo kunnen sociaaleconomische ongelijkheden leiden tot
•
en gezondheidszorg aan elkaar. •
•
Bewust van andere benadering. Bij de inzet hebben we
huiselijk geweld, en het terugdringen van middelengebruik Een andere uitdaging in de eerste levensfase is taalontwikkeling. Kinderen die
tijdens de zwangerschap. Continuïteit in deze zorg is een
Wat de Haagse Preventieaanpak vernieuwt in deze
niet worden blootgesteld aan een rijke taalomgeving kunnen achterblijven in
belangrijk speerpunt van professionals en (jonge) ouders.
levensfase:
Versterken van bevorderende factoren. Uitbreiden van
We starten met inzet op breed motorische ontwikkeling van
prestaties en cognitieve ontwikkeling, maar ook gedragsontwikkeling. Er is
(informele) netwerken van vrijwilligers, welzijns- en
het jongste kind, terugdringen van middelengebruik
hierdoor een grote groep kinderen die niet goed meekomen op school, of niet
buurtgroepen zodat ouders zich gesteund voelen. Ook het
(waaronder roken) voor tijdens en na de zwangerschap en de
kunnen starten op school. Zij hebben moeite met sociaal- emotionele vaardighe-
stimuleren van kraamzorg en een goede hechting tussen
Gezonde Kinderopvang. De doelgroep vaders wordt meer
den en passend gedrag. Tot slot hebben één op de acht kinderen van twee en drie
ouder en kind.
betrokken en de ketenaanpak van professionals breidt uit
Kinderen breed ontwikkeld en startklaar aan de
van de eerste 1000 naar de eerste 2000 dagen van een
basisschool. Om kinderen startklaar aan de basisschool te
mensenleven.
hun spraak- en taalvaardigheden. Dit kan van invloed zijn op hun latere school-
jaar al overgewicht.
•
•
laten beginnen is het van belang dat zij zich in de volle breedte kunnen ontwikkelen in deze periode. Dit kan via
14
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
15
2.3 | Het opgroeiende kind (4 tot 12 jaar)
Aan welke doelen werken we in deze levensfase en wat gaan we daarvoor doen?
Als een kind vier jaar is mag het naar school. Een nieuwe fase breekt aan, van gezinsomgeving naar een schoolomgeving. Het kind ontwikkelt zich verder op
Doelen voor de levensfase levensfase 4 tot 12 jaar:
meerdere vlakken waar een belangrijke basis wordt gelegd voor het verdere leven: fysiek (een gezond lijf), mentaal (mentale weerbaarheid en veerkracht),
Een goede start voor ieder kind
Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke
sociaal (mee kunnen doen in een groep, aangaan van vriendschappen) cognitief
•
Kinderen ontwikkelen zich verder op het gebied van
participatie
sociaal-emotioneel, motorisch en cognitief vlak;
•
(o.a. taalvaardigheid), emotioneel en motorisch. Een gezonde en veilige •
thuisbasis, bestaanszekerheid, school en leefomgeving zijn van invloed op
Ouders worden ondersteund bij opvoeding en
Verminderen van chronische stress in (aanstaande) gezinnen die geldzorgen en geldproblemen hebben.
opgroeien.
deze ontwikkeling.
Bevorderen van een gezonde leefstijl met oog voor Gezinnen in armoede hebben vaker te maken met een stapeling van problema-
Mentale gezondheid
onderliggende problematiek waaronder armoede
tiek12. Deze opeenstapeling geeft stress, wat invloed heeft op de ontwikkeling
•
•
Kinderen zijn mentaal weerbaar en veerkrachtig,
van kinderen13. Bijna een kwart van de Haagse huishoudens met een inkomen tot
met specifieke aandacht voor kinderen uit gezinnen
130% van het wettelijk sociaal minimum is een huishouden met één of meerdere
met risicofactoren.
Kinderen groeien op met een gezonde leefstijl: voldoende beweging en gezonde voeding.
kinderen. Naast de stapeling van meerdere problemen kan het ook gaan om enkelvoudige uitdagingen zoals inkomen, voeding of onzekere of slechte woonomstandigheden.
In deze levensfase zetten we o.a. in op: •
“Een gezonde en veilige thuisbasis, bestaanszekerheid, school en leefomgeving zijn van invloed op deze ontwikkeling.”
en cultuur zetten we in op verenigingsondersteuning,
Ondersteunen van ouders bij problemen en uitdagingen
schoolsport en streetsport.
Door ervaringsdeskundigen en professionals weten we dat ouders van jonge
in de opvoeding. Onder andere door middel van een
kinderen angst hebben voor het vragen van hulp of ondersteuning, of zelfs niet
zogenaamde brugfunctionaris die als schakel dient
Realiseren we onder andere door inzet op een rookvrije
bekend zijn met het systeem. Ook werkt een groot deel van de ouders vaak op
tussen school, wijk en gezin en een mobiel team van
omgeving, preventie van snus gebruik, een doorlopende
niet reguliere kantoortijden, waardoor reguliere openingstijden of locaties van
de jeugdgezondheidszorg. Maar ook door de inzet van
lijn van gezondheid op school van nul tot achttien jaar en
bijvoorbeeld het CJG of BSO niet volstaan.
steun(gezinnen) voor versterking van het netwerk of
een gezonde voedselomgeving met minder aanbod van
•
Opgroeien in een veilige gezonde stimulerende omgeving.
oudercoaches als ambassadeur. We stimuleren dat
fastfood en meer aanbod van gezond voedsel. Ook
In de levensfase van de basisschool zijn er een aantal zaken die opvallen qua
inwoners en professionals uit de wijk zelf uitvoering
ondersteunen we professionals zodat zij zich voldoende
ontwikkeling van de Haagse jeugd en onderdeel zijn van de gestapelde
geven aan de activiteiten. We betrekken welzijn en
toegerust en handelingsvaardig voelen om om te gaan met
problemen. Zo hebben veel leerlingen een taalachterstand. Dit maakt leren
jongerenwerkers. Ook de samenwerkingsverbanden jeugd
vraagstukken rondom gezondheid, schooluitval en
lastiger en ook het uiten van bijvoorbeeld gevoelens kan hierdoor ingewikkeld
& gezin spelen hierin een belangrijke rol met betrekking
schoolmaatschappelijk werk. Hierbij koppelen we waar
zijn, wat zijn weerslag heeft op gedrag. Specifiek voor meisjes op de basisschool
tot gezinsgerichte inzet en normaliseren van problemen.
is de mentale gezondheid aanzienlijk gedaald in de laatste vier jaar en een stuk
We ondersteunen deze partijen actief.
Versterken van bestaanszekerheid. Dit doen we onder
Versterken van mentale weerbaarheid. Door onder
andere door kinderen vroegtijdig met geld om te leren
problemen is twee keer zo groot. Iemand die in de vroege jeugd al veelvuldig
andere peer to peer-trajecten, specifieke aandacht voor
gaan via bijvoorbeeld lessen op scholen. Ook vergroten we
wordt blootgesteld aan risicofactoren heeft een verhoogde kans op mentale
meidengroepen en het aanbieden van collectieve
het bereik van de armoederegelingen zodat inwoners
problemen. Zo hebben kinderen van ouders met psychische of verslavingsproble-
weerbaarheid- en vaardigheidstrainingen.
weten welke mogelijkheden er zijn en kinderen mee
minder gunstig dan in nagenoeg alle eerdere jaren: de groep met emotionele
•
nodig onderwijs, jeugdhulp en gezondheidszorg aan elkaar. •
Ondersteuning voor groepen met extra risicofactoren. Bij
kunnen doen. We creëren meer plekken waar
Overgewicht komt bij 21% van de jeugd voor, in sommige wijken is dat één op de
kinderen van gescheiden ouders of kinderen van ouders
laagdrempelige ondersteuning is voor geldzaken,
drie kinderen. De percentages zijn het hoogst bij negen- en tienjarigen14.
met psychische of verslavingsproblematiek (KOPP-KOV)
bijvoorbeeld op scholen.
men een groter risico op intergenerationele overdracht van deze problemen.
•
ontwikkelen we een ketenaanpak en zetten we onder Tot slot zien we dat het aantal jeugdigen wat gebruik maakt van jeugdhulp nog
andere in op preventie van complexe scheidingen,
steeds stijgt. Gemiddeld is dit 9% van de Haagse jeugd, waarbij de grootste
voorkomen van middelengebruik als roken, vapen, snus,
Wat de Haagse Preventieaanpak vernieuwt in deze
groep tussen de acht en twaalf jaar oud is15. Ook weten we dat kinderen uit een
alcohol en drugs.
levensfase:
Bevorderen van gezonde leefstijl. Door onder andere het
De activiteiten vanuit de Haagse Preventieaanpak en de
stimuleren van voldoende bewegen, regelmatig fietsen,
preventieve activiteiten vanuit de samenwerkingsverbanden
gezonde voeding en bevorderen van tandartsbezoek. We
jeugd en gezinshulp stemmen we op elkaar af in een wijk,
intensiveren hiervoor de Haagse Aanpak Gezond Gewicht.
zodat deze aanvullend zijn op elkaar.
gezin van gescheiden ouders en éénouder gezinnen vaker gebruik maken van jeugdhulp.
•
We gaan de ketenaanpak met gezinsgerichte inzet rond 12 Opgroeien en opvoeden in armoede, NJI, H. Kalthoff, 2021 13 Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen 2022-2023, bijlage 5: armoedemonitor, Gemeente Den Haag
kinderen met overgewicht doorontwikkelen. Dat betekent dat ook de ouders leefstijlondersteuning krijgen (zie 2.6). Vanuit de subsidieregeling combinatiefunctionarissen sport
14 Epidemiologisch bulletin, GGD, 2020 15 Registratiesysteem BReGJe, Den Haag
16
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
17
2.4 | De tiener (12 tot 18 jaar)
Aan welke doelen werken we in deze levensfase en wat gaan we daarvoor doen?
De levensfase tussen de twaalf en achttien jaar is de periode waarin jongeren zich sterk en zelfstandiger ontwikkelen op fysiek, mentaal en sociaal gebied. Tijdens
Doelen voor de levensfase levensfase 12 tot 18 jaar:
deze fase krijgen jongeren met belangrijke veranderingen en ontdekkingen te maken waarbij ze hun identiteit vormen, relaties aangaan en zich voorbereiden
Mentale gezondheid
op hun toekomstige rol in de maatschappij. Een leuke en spannende levensfase
•
Jongeren zijn mentaal weerbaar en veerkrachtig;
zelfstandigheid en de invloed van sociale media
waarin iedere jongere de kans moet krijgen om zich te kunnen ontwikkelen
•
Meer jongeren ervaren toekomstperspectief en
daarop.
•
Jongeren worden voorbereid op financiële
voelen zich minder eenzaam;
op een manier die passend is. Het is belangrijk dat we al deze kansen en •
uitdagingen als geheel bekijken en zorgen voor een kansrijke en veilige leer- en
Minder jongeren ervaren stress en prestatiedruk.
Bevorderen van een gezonde leefstijl
ontwikkelomgeving. We blijven daarbij inzetten op ouderbetrokkenheid.
•
Voorkomen van gebruik van middelen (alcohol,
Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke
drugs) en het terugdringen van roken, vapen en
Steeds meer jongeren geven aan te maken te hebben met mentale uitdagingen.
participatie
snusgebruik;
Jongeren in deze leeftijdsgroep kunnen te maken krijgen met toenemende druk
•
De overgang van 18- naar 18+ is zo ingericht dat
vanwege school, prestatie-eisen en sociale verwachtingen. Dit kan leiden tot
jongeren goed geholpen worden en niet buiten
stress, angst, eenzaamheid en depressie. Ook komen er verleidingen om de hoek
beeld raken;
•
Jongeren ontwikkelen goede relationele en seksuele gezondheid en weerbaarheid.
kijken als roken, vapen, snus, alcohol en drugs. Het gebruik daarvan kan leiden tot eenzaamheid. Het vergroten van mentale weerbaarheid en veerkracht is daarom van essentieel belang in deze levensfase: we willen dat jongeren zichzelf leren kennen en waarderen. Het betrekken van scholen, sportclubs en jongerenwerkers
In deze levensfase zetten we o.a. in op:
in het signaleren van vroege tekenen van mentale problemen is een belangrijk
•
“Een leuke en spannende levensfase waarin iedere jongere de kans moet krijgen om zich te kunnen ontwikkelen op een manier die passend is.”
Terugdringen van psychosociale problemen en verbeteren mentale weerbaarheid. De Haagse Preventieaanpak richt
onderdeel van het ondersteunen van jongeren.
jongeren vaardigheden bij om financiële zaken goed te regelen. •
Gezonde School aanpak. Met de Gezonde Schoolaanpak
zich op activiteiten die psychosociale problemen
zetten we in op welbevinden, gezonde voeding, bewegen,
Veel jongeren ervaren de overgang naar het volwassen leven stressvol, door
voorkomen en mentale weerbaarheid versterken. Hierbij
seksuele gezondheid en preventie middelengebruik. We
financiële onzekerheid, het niet weten wat er van hen verwacht wordt en keuzes
gaat het om het versterken van de positieve identiteit,
zetten in op een doorlopende lijn gezondheid op school van
moeten maken voor de toekomst. Denk hierbij aan studiekeuze en andere vormen
sociale vaardigheden, steunende netwerken, zelfregie of
nul tot achttien jaar.
van dagbesteding. Het faciliteren van een soepele overgang van 18- naar 18+ kan
zelfregulatie. Dit doen we door laagdrempelig informatie
ervoor zorgen dat jongeren de benodigde hulp en ondersteuning blijven ontvan-
en advies aan te bieden, met inzet van vrijwilligers,
mogelijkheden voor de aanpak Opgroeien in een Kansrijke
gen. Met het Afwegingskader zestien tot 23 jaar zijn al goede stappen gezet. We
jongerenwerkers en jongeren in soortgelijke situaties. Dit
Omgeving in twee wijken. Dit doen we in samenwerking
gaan aan de slag met het actualiseren hiervan. Om jongeren voor te bereiden op
laatste zorgt direct voor het vergroten van het sociale
met de lokale partners in de stad. Deze aanpak richt zich op
(financiële) zelfstandigheid en maatschappelijke participatie is het belangrijk dat
netwerk.
het voorkomen en verminderen van alcoholgebruik,
zij kennis hebben van financiën en bij hulpvragen de weg kunnen vinden naar de
•
•
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. We verkennen de
Versterken van (financiële) vaardigheden van jongeren.
drugsgebruik (met name cannabis), roken, vapen en
juiste instanties. Daar liggen nog verbeterkansen. Het stimuleren van het gebruik
Het doel is om jongeren met beginnende gedrags
snusgebruik onder jongeren. We creëren een leefomgeving
van armoederegelingen helpt jongeren en hun gezinnen om financiële zorgen te
problemen, psychische klachten zoals stress of financiële
waarin dit ontmoedigd wordt en ze gelukkig en gezond
verminderen en stelt hen beter in staat deel te nemen aan de maatschappij. We
problemen of een licht verstandelijke beperking te helpen
kunnen opgroeien.
geven de jongeren daarbij een positief perspectief op hun toekomst, door toe te
bij het verbeteren van hun (mentale) gezondheid en het
werken naar een passende (zinvolle) baan.
voorkomen van suïcide(pogingen). Dit doen we door
•
Streetsport. Vanuit de subsidieregeling combinatiefunctio narissen sport en cultuur zetten we in op streetsport.
preventieve maatregelen te nemen zoals het voorkomen De acties gaan we samen met jongeren en partnerorganisaties verder ontwikke-
van alcohol- en drugsgebruik, het bevorderen van een
len. We leggen hierbij nadrukkelijk de verbinding met het plekken waar deze
gezonde relatie en seksueel leven, en het werken aan een
Wat de Haagse Preventieaanpak vernieuwt in deze
jongeren al komen, zoals sportclubs, sportveldjes en jeugd- en jongerenwerk,
positief toekomstperspectief. Vernieuwend aan deze
levensfase:
maar ook met hulpverlening (jeugdhulp en zorg) en armoederegelingen, zoals de
interventie is dat we vanuit de Haagse Preventieaanpak
Vernieuwend in deze levensfase is dat we vanuit de Haagse
Ooievaarspas. Deze acties dragen bij aan het creëren van een omgeving waarin
niet los inzetten op het aanpakken van deze problemen,
Preventieaanpak niet los inzetten op het aanpakken van
jongeren de ondersteuning en hulpmiddelen krijgen die ze nodig hebben om zich
maar zoveel mogelijk samenwerken.
problemen, maar dat we, waar mogelijk, dit gezamenlijk
gezond te ontwikkelen, mentaal weerbaar zijn en zich voor te bereiden op een
Financiële educatie en voorbereiden op zelfstandigheid.
doen. Bijvoorbeeld door in de begeleiding van dak- en
succesvolle toekomst. Daarbij houden we er ook rekening mee dat jongeren met
Om de overgang van 18- naar 18+ met alle bijbehorende
thuisloze jongeren aandacht te besteden aan het bijbrengen
een verstandelijke beperking niet uit het zicht moeten raken, bijvoorbeeld in de
financiële verplichtingen goed te laten verlopen komt er
van financiële vaardigheden.
aanpak die gericht is op het voorkomen van financiële problemen.
aandacht voor financiële educatie. Er wordt informatie
•
meegegeven over wat belangrijk is en wat consequenties zijn als het niet goed wordt geregeld. Ook brengen we
18
Haagse Preventieaanpak
Haagse Preventieaanpak
19
2.5 | De jongvolwassene (18 tot 27 jaar)
Aan welke doelen werken we in deze levensfase en wat gaan we daarvoor doen?
Deze levensfase kenmerkt zich door het maken van grote keuzes. Het kiezen van een vervolgopleiding of een baan, keuzes in de liefde, het starten van een gezin en
In deze levensfase zetten we o.a. in op:
(VSO) hebben we een speciaal team ingericht. Landelijk heeft
het vinden van een huis. Dat lukt de meeste jongeren zelf, maar sommigen hebben
•
Versterken mentale weerbaarheid en voorkomen
35% van de jongeren na uitstroom uit het praktijk- en
daar een steuntje in de rug bij nodig. Het is ook een fase waarin grenzen worden
verleidingen. We doen dit door te kijken naar de totale
voortgezet speciaal onderwijs geen werk. Om de landing van
verkend, bijvoorbeeld met middelengebruik. Soms worden grenzen overschreden.
leefsituatie van de jongvolwassene. Vanuit het beleidsplan
deze jongeren op de arbeidsmarkt te verzachten is er nauw
Een deel van de jongeren staat (mentaal) onder druk; we zien een toename van
sociale basis wordt ingezet op verminderen van
contact met de scholen en is er begeleiding van leerlingen
eenzaamheid. We versterken sociale steun rondom jongeren.
van school naar werk. Dit kan regulier werk zijn, maar in
Bestendigen van de jongerenaanpak. Als antwoord op de
sommige gevallen ook een garantiebaan of beschut werk.
We investeren om die reden met de Haagse Preventieaanpak in het versterken van
stijgende jeugdwerkloosheid door de coronacrisis zijn we
Praktijkleren en het behalen van een mbo-praktijkverklaring
mentale weerbaarheid. Het vroegtijdig signaleren van psychische problemen en
eind 2021 gestart met een outreachende aanpak vanuit het
behoort ook tot de mogelijkheden.
een goede doorverwijzing naar passende hulpverlening is van belang.
Jongerenpunt070. Dit deden we vanuit de Impulsaanpak
psychische problematiek in deze levensfase. Zo heeft binnen Den Haag 13% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) ernstige psychische klachten, en 47% licht tot matig16.
•
Jongeren krijgen veel vrijheid en verantwoordelijkheden als ze achttien jaar
Hiermee hebben we ook werk gemaakt van de Wet van
deze groep groter wordt. Jongerenpunt070 biedt alle
worden en volgens de wet volwassen zijn. Tegelijkertijd zitten ze dan vaak nog in
school naar duurzaam werk. Met de preventieve aanpak (in
jongeren in Den Haag begeleiding bij (een perspectief op)
een proces naar zelfstandigheid en zijn hun hersenen nog volop in ontwikkeling.
de vorm van Voortijdig schoolverlaters (VSV) en Den Haag
school en (leer)werk. Er zal gekeken worden hoe specifiek
Financiële verplichtingen in combinatie met druk vanuit het sociale netwerk
Werkt) op het mbo wordt ook outreachend gewerkt op het
voor deze groep nog beter kan worden aangesloten bij
maakt dat jongvolwassenen niet altijd verstandige keuzes maken. Met name voor
ROC Mondriaan. De student staat centraal en er zijn geen
gemeentelijke dienstverlening op het gebied van opvang en
jongeren in een kwetsbare positie zonder steunend netwerk om zich heen is het
schotten of vaste procedures. Jongeren wordt in een vroeg
zorg. We beginnen preventief, dus niet pas op het moment
belangrijk om de overgang van jeugd naar volwassenheid goed te ondersteunen,
stadium ondersteuning geboden en niet pas als de
dat ze meerderjarig worden, maar ook daar voor. Zo maken
zodat deze groep perspectief krijgt op een stabiele toekomst en een (zinvolle)
problemen al zijn opgestapeld of uit de hand zijn gelopen.
we deze jongeren financieel zelfstandig en mentaal
baan. Inzet op ouderbetrokkenheid blijft van belang.
Deze aanpak willen we regionaal sluitend maken en
weerbaar voor de uitdagingen van het volwassen leven. Schoolaanpak door in het mbo-onderwijs. We verkennen de
lijke uitgangspunten. We zijn er voor de jongeren in een kwetsbare positie die
beeld’-aanpak willen we verankeren. Op dit moment
aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving in twee wijken
geen steunend netwerk hebben om op terug te vallen. We werken vanuit Jonge-
benaderen we jongeren zonder uitkering, schoolinschrijving
in Den Haag in samenwerking met de lokale partners in de
renpunt070 in wijken met een hoge jeugdwerkloosheid en veel sociale problema-
en inkomen proactief en wijkgericht. Jongeren die contact
stad (zie 2.4). Vanuit de subsidieregeling
tiek, en zijn tevens aanwezig op locaties van partners in de wijk. We werken
met de gemeente mijden worden op deze manier
combinatiefunctionarissen sport en cultuur zetten we in op
outreachend en sluiten zoveel mogelijk aan op de leefwereld van de jongeren. We
laagdrempelig benaderd en krijgen de juiste
streetsport.
werken gebiedsgericht en maken gebruik van vindplaatsen zoals scholen en op
dienstverlening. De bedoeling is om deze preventieve lijn
locatie bij het jongerenwerk. Jongeren leren met vallen en opstaan en mogen dus
door te ontwikkelen en steeds meer aanwezig te zijn in de
Zoals opgenomen in het beleidsplan Werk & Participatie
fouten maken. Dit heeft geen consequenties voor de ondersteuning die we bieden.
leefwereld van de jongeren. Zo bouwen we een
2023-202617 gaan we kijken hoe we de jongeren die
vertrouwensband op en ontdekken we welke jongeren
uitstromen uit de jeugdzorg beter kunnen begeleiden naar
hulpbehoevend zijn.
school, (leer)werk of een perspectief daarop. We gaan de
Uitbreiden inzet jongerenregisseurs. De intensieve aanpak
samenloop van dienstverlening vanuit de jeugdzorg en de
van onze jongerenregisseurs is erg succesvol. Momenteel
Participatiewet voor jongeren van zestien tot 27 jaar verder
worden jongerenregisseurs enkel ingezet als een jongere te
analyseren. Deze brengen we vervolgens dichterbij elkaar, om de integrale aanpak te versterken.
Mentale gezondheid
Jongeren beschikken over voldoende financiële
maken heeft met ernstige multiproblematiek, zoals
•
Jongeren zijn mentaal weerbaar en veerkrachtig;
vaardigheden en kennis en weten waar ze terecht
financiële, psychische en verslavingsproblemen, soms in
•
Meer jongeren ervaren toekomstperspectief en
•
kunnen voor ondersteuning.
combinatie met (licht)verstandelijke beperking. Via de
Minder jongeren ervaren stress en prestatiedruk;
Bevorderen van een gezonde leefstijl
jongerenregisseurs uitgebreid zodat preventief actie wordt
levensfase:
•
Voorkomen van gebruik van middelen (alcohol,
ondernomen en problemen niet verergeren of verder
In deze levensfase breiden we de huidige aanpakken uit door
drugs) en het terugdringen van roken en vapen;
opstapelen. De extra jongerenregisseurs kunnen ervoor
de doelgroep waar we ons op richten te verbreden. We kijken
Jongeren ontwikkelen goede relationele en seksuele
zorgen dat alle dak- en thuisloze jongeren bij het dak- en
niet alleen naar bestaande multiproblematiek, maar zetten
gezondheid en weerbaarheid.
thuislozenloket, eventueel samen met begeleiding vanuit
in op preventie bij beginnende problematiek. Dit doen we
Jongerenpunt070, toekomstperspectief krijgen.
bijvoorbeeld door bredere inzet van jongerenregisseurs,
Uitbreiding PRO- en VSO-team. Voor jongeren uit het
zodat zij ook hulp kunnen bieden aan jongeren die het risico
praktijkonderwijs (PRO) en het voortgezet speciaal onderwijs
lopen dat meerdere problemen zich opstapelen.
•
Jongeren ontvangen zo nodig laagdrempelige hulp
Begeleiding van jongeren die uitstromen uit jeugdzorg.
Wat de Haagse Preventieaanpak vernieuwt in deze
Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke participatie
•
Haagse Preventieaanpak wordt de inzet van
voelen zich minder eenzaam;
bij het vinden van een opleiding, werk of ander perspectief;
•
16 Gezondheidsgids GGD Haaglanden, 2022 Haagse Preventieaanpak
Gezonde leefstijl. Waar mogelijk zetten we de Gezonde
te breiden op hbo- en wo-instellingen. De ‘jongeren buiten
Doelen voor de levensfase levensfase 18 tot 27 jaar:
20
•
In alle aanpakken en interventies werken we vanuit een aantal gemeenschappe-
•
•
Uitbreiden ondersteuning voormalig alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV). We zien namelijk dat
bestendigen. Ook verkennen we de mogelijkheden om dit uit
•
•
Jongeren (gelieerd aan het Sociaal Economisch Herstelplan).
17 Voorstel van het college inzake vaststelling van het Beleidsplan Werk en Participatie Den Haag 2023-2026, Gemeente Den Haag Haagse Preventieaanpak
21
2.6 | De volwassene (27 tot 55 jaar)
Aan welke doelen werken we in deze levensfase en wat gaan we daarvoor doen?
Deze fase staat in het teken van werk en het eventueel stichten/hebben van een gezin. Het hebben van werk en inkomen is belangrijk voor een stabiele
Doelen voor de levensfase levensfase 27 tot 55 jaar:
thuissituatie. Ongunstige leefomstandigheden zoals armoede, werkloosheid of een slechte woonsituatie veroorzaken stress. Als deze stress langdurig aanhoudt, kunnen mensen er ziek van worden, zowel lichamelijk als psychisch. Taal,
Een goede start voor ieder kind
Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke
gezondheidsvaardigheden en opvoedvaardigheden zijn van belang om kinderen
•
Ouders starten voorbereid aan zwangerschap,
participatie
in het gezin een goede basis mee te kunnen geven. In deze drukke levensfase
ouderschap en opvoeding en hebben een steunend
•
lukt het niet altijd om een gezonde leefstijl vol te houden, zoals gezond eten en
netwerk om zich heen;
en het wegnemen van belemmeringen om
Kinderen ontwikkelen zich vanuit een brede basis
gelijkwaardig mee te doen, met aandacht voor taal.
•
voldoende bewegen. Terwijl dat juist kan helpen om de mentale gezondheid te versterken en chronische aandoeningen te voorkomen. Het is ook een fase
(cognitief, sociaal emotioneel, motorisch) en starten
waarin nieuwe sociale contacten kunnen ontstaan via de school en sportclub
goed voorbereid aan de basisschool.
Het stimuleren van maatschappelijke participatie
Bevorderen van een gezonde leefstijl met oog voor
van de kinderen.
onderliggende problematiek waaronder armoede
In Den Haag zien we in deze levensfase een groep inwoners die al langere tijd
Mentale gezondheid
•
Een gezonde leefstijl blijft behouden;
•
•
Voorkomen van onverantwoord gebruik van
afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Deze inwoners lopen het risico om •
zich sociaal uitgesloten te voelen. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van
Het bevorderen van de psychische gezondheid, psychisch welbevinden en veerkracht;
middelen (alcohol, drugs) en het terugdringen van
Het voorkomen van (verergering van) licht
roken en vapen.
depressieve klachten en psychische problematiek.
deze groep kampt met gezondheidsproblemen. De opgave is om deze mensen weer gelijkwaardig mee te laten doen in de samenleving. We streven ernaar om te voorkomen dat inwoners in de bijstand belanden en hen zo snel en goed
“In deze drukke levensfase lukt het niet altijd om een gezonde leefstijl vol te houden, zoals gezond eten en voldoende bewegen.”
mogelijk te helpen om eruit te komen (zie paragraaf 2.1 voor meer informatie).
In deze levensfase zetten we o.a. in op:
aanpak zijn 113, ambulancediensten, de SEH, huisartsen,
Het waarborgen van de bestaanszekerheid en het voorkomen van financiële
•
ggz-instellingen en JMO-teams.
problemen zijn hierbij belangrijk. We houden in onze aanpak rekening met
psychische gezondheid voor deze doelgroep vanuit het
inwoners die moeite hebben met lezen, schrijven en rekenen.
Actieprogramma Preventie19. We verkennen de
wijkpreventieaanpak stimuleren en ondersteunen we