Haagse Preventieaanpak

Den Haag in algemene zin

kinderen starten met een taalachterstand op de basis-

We zien dat de mentale gezondheid van jongvolwassenen,

school wat bijdraagt aan kansenongelijkheid. Ook wonen

en dan met name van jonge vrouwen steeds meer onder

Alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen is

hier de meeste kwetsbare ouderen. Omdat de gezonde

druk komt te staan. Uit cijfers van de GGD blijkt dat

schadelijk voor de ontwikkeling van de structuur van de

levensverwachting in deze stadsdelen lager ligt, hebben

59,1% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in Den Haag

hersenen en verhoogt de kans op problematisch alcohol-

Figuur 3: Achterliggende oorzaken van verschillen in ervaren

veel bewoners hier al vroeg gezondheidsproblemen. De

kampt met psychische klachten en dat 67,8% van de 16 tot

gebruik op latere leeftijd. Daarnaast kan het drinken van

gezondheid

derde levensfase, de periode tussen het werkende leven en

25-jarigen zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam voelt25.

alcohol op langere termijn de kans op het krijgen van

de periode van gevorderde ouderdom en kwetsbaarheid, is

nemen. Deze factoren hebben direct invloed op de

chronische ziekten verhogen. Ook roken, vapen en Ook zien we in Den Haag een grote groep bijstandsge-

snusgebruik is een belangrijke oorzaak van ziekte en

rechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

sterfte, hoe jonger iemand start met het gebruik van

Figuur 1: Percentage volwassenen en ouderen dat (heel) veel

Van de inwoners (18+) geeft 27,8% aan enige of grote

nicotine, hoe groter de kans op een rookverslaving. Het

stress ervaart in 2020

moeite te hebben met rondkomen. De relatie tussen

gebruik van drugs leidt bij langdurig en regelmatig

gezondheid en armoede werkt twee kanten op: allereerst

gebruik tot (geestelijke) afhankelijkheid, psychische

een slechtere gezondheid door een lager inkomen of ten

stoornissen en andere gezondheidsrisico's. Zie voor het

tweede een lager inkomen door het hebben van een

gebruik onder jongeren In de gemeente Den Haag de

slechte gezondheid. Langdurig afhankelijk zijn van

tabel hierboven26.

bij deze bewoners substantieel korter.

gezondheid.

Werksituatie Goede, betaalbare en begrijpelijke zorg

10 Sociaal netwerk, kennis en vaardigheden

bijstand en niet kunnen meedoen in de samenleving

19

7 Achterliggende oorzaken van verschillen in ervaren gezondheid in %

35

Bestaandzekerheid

29 Leefomstandigheden

vergroot de kans op sociale uitsluiting.

26 Gezondheidsgids Haaglanden, GGD Haaglanden 27 Healthy, prosperous lives for all: the European Health Equity Status Report, WHO, 2019 25 Gezondheidsgids Haaglanden, GGD Haaglanden

48

Haagse Preventieaanpak

28 Een eerlijke kans op gezond leven, Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, 2021

Haagse Preventieaanpak

49

Financiële stabiliteit

Sociaaleconomische status

de negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is.

•

Gezonde levensverwachting en emotioneel welzijn

Het gezond en veilig inrichten van de omgeving waarin

hebben een wisselwerking. Een toename van

mensen wonen en werken levert veel gezondheidswinst

emotioneel welzijn leidt tot een toename van de

op. Denk bijvoorbeeld aan luchtvervuiling, geluidshinder,

gezonde levensverwachting, omdat daarmee de

hitte, enzovoort, dat gezondheidsschade veroorzaakt.

ervaren gezondheid van mensen toeneemt;

Of juist positieve beïnvloeding op gezondheid door het

Een toename van de gezonde levensverwachting

creëren van ontmoetingsplekken, het stimuleren van

betekent dat mensen zich gezonder voelen en/of

wandelen en fietsen, en het faciliteren van gezonde

dat de kans op overlijden lager wordt. Dat heeft

(buurt)moestuinen.

Sociale inclusie Emotioneel welzijn Chronische stress

Niveau van competenties

Toegankelijkheid zorg

Gebruik zorg

Fitheid

Gezonde levensverwachting van mensen in armoede

•

een verhogend effect op het emotioneel welzijn; •

Ziektelast Leefstijl

Kwaliteit sociale leefomgeving

• •

Kwaliteit fysieke leefomgeving

Positief

pingspunten voor beleidsmaatregelen:

• •

Negatief

Figuur 4: Causale diagram voor gezonde levensverwachting van mensen in armoede

Een toename van fitheid leidt tot een toename van

Een gezonde fysieke leefomgeving valt te realiseren door

de gezonde levensverwachting van mensen in

het als expliciet doel op te nemen in de omgevingsvisie.

armoede, wat weer een verhogend effect heeft op

Daarnaast is het van belang om het streven naar een

emotioneel welzijn;

gezonde(re) leefomgeving onderdeel te maken van alle

Een toename van emotioneel welzijn heeft een

beleid in het fysieke domein (o.a. ruimtelijke ordening,

verhogend effect op fitheid;

mobiliteit, wonen, openbare ruimte, milieu, enzovoort).

Een toename van chronische stress leidt tot een

Integrale samenhang en langdurige verbinding tussen

afname van emotioneel welzijn. Daardoor neemt

het fysieke- en volksgezondheidsdomein zijn hierbij

fitheid af. Afname van fitheid heeft een verhogend

cruciaal. Structurele investering is nu nodig omdat

effect op chronische stress;

diverse ontwikkelingen gaande zijn in Den Haag (ook met

Een afname van financiële stabiliteit leidt tot een

de komst van de Omgevingswet) die kansen bieden voor

toename van chronische stress;

gezondheidsbevordering in het fysieke domein.

Een toename van sociale inclusie leidt tot een afname van sociale inclusie leidt tot chronische

Inzet op beschermende en risicofactoren voor beroep op de jeugdhulp

stress.

Op dit moment maakt gemiddeld 9% van de Haagse

toename van emotioneel welzijn, terwijl een

jeugdigen gebruik van jeugdhulp. De wijken Binckhorst Het hebben van een betaalde baan heeft gunstige

In het figuur hierboven heeft het RIVM met betrokken partijen in beeld gebracht welke factoren van belang zijn

Werken aan structurele ongelijkheid om kansengelijkheid te verbeteren

(15%), Waldeck (14%), Loosduinen (13%) en Duindorp (13%)

effecten op gezondheid. Het geeft zin en inhoud aan het leven, brengt structuur in het dagelijks leven, geeft

voor de gezondheid van Haagse inwoners die in armoede

In het rapport ‘Eigentijdse ongelijkheid’ laat het SCP zien

Vogelwijk (7%), Belgisch Park (7%) en Stationsbuurt (7%)

zelfvertrouwen en verminderd de kans op een depressie.

leven. Deze factoren hangen met elkaar samen en kunnen

dat de Nederlandse bevolking uit zeven kapitaalgroepen

laten een wat lager gebruik zien32. In het

Indirect heeft werk, middels een vergroot sociaal netwerk,

elkaar bovendien versterken of tegenwerken 30. Door deze

bestaat31. De verschillen in de (combinaties van)

jeugdhulpgebruik is de klassieke tweedeling tussen ‘het

zowel een beschermend als verminderend effect op

mechanismen te doorgronden wordt zichtbaar welke

hulpbronnen die deze groepen tot hun beschikking

veen en het zand’ niet zichtbaar zoals dat bij de andere

gezondheidsproblemen. Werken heeft daarnaast ook

maatregelen de gezondheid kunnen verbeteren. Een

hebben zijn daarin bepalend en veroorzaken structurele

indicatoren wel duidelijk het geval is, wat suggereert dat

financiële voordelen. Wanneer er weinig tot geen sprake

samenhangende, integrale, langjarige aanpak met

ongelijkheid. De onzekere werkenden en het precariaat

er enerzijds gewerkt moet worden aan normaliseren

is van zelfredzaamheid dan heeft dit namelijk een

aandacht voor deze mechanismen is het meest effectief.

beschikken over de minste hulpbronnen. Deze groepen

binnen opgroeien en opvoeden, en er anderzijds een taak

negatief effect op de gezondheid en het vergroten van

Maatregelen die slechts op één factor zijn gericht hebben

zijn oververtegenwoordigd in Den Haag. Het is belangrijk

ligt voor het toegankelijk en vertrouwd maken van hulp.

zelfredzaamheid heeft een positief effect op gezondheid.

weinig tot geen effect. In het figuur komt onder andere

om met (waar nodig) een aanvullende of andere

Het terugdringen van gezondheidsachterstanden kan

’emotioneel welzijn’ naar voren. Dit betekent het ervaren

benadering ook deze groepen preventief te bereiken,

leiden tot meer arbeidsparticipatie en minder kosten: als

geluk en (de afwezigheid van) eenzaamheid. Dit komt

zodat kansenongelijkheid niet verder toeneemt en

de arbeidsproductiviteit toeneemt, zullen immers

overeen met de focuslijn over mentale gezondheid in deze

inwoners vroegtijdige laagdrempelige inzet ook durven

uitkeringskosten bij langdurige arbeidsongeschiktheid en

Haagse Preventieaanpak. Het niveau van competenties

toe te laten.

zorgkosten afnemen. Tevens blijkt dat bijstandsgerechtig-

gaat over de eigen effectiviteit, gezondheidsvaardighe-

den vaker gezondheidsbeperkingen, vaker weinig

den, het cognitief functioneren, de mate van beheersing

veerkracht en vaker weinig gevoel van regie hebben dan

van de Nederlandse taal en coping-vaardigheden.

mensen die niet afhankelijk zijn van de bijstand29.

50

Figuur 5: Percentage huishoudens met jeugdhulpvraag

De invloed van de fysieke leefomgeving op gezondheid De kwaliteit van de fysieke leefomgeving is tevens

Ongeveer de helft van de bijstandsgerechtigden heeft een

Uit bovenstaand diagram kunnen we een aantal mecha-

eens belangrijk aspect van gezondheid. Een gezonde

slechte gezondheid.

nismen afleiden die versterkend of remmend werken, de

leefomgeving is een omgeving die bewoners als prettig

zogenaamde feedback-loops. Deze vormen de aangrij-

ervaren, die gezonde keuzes makkelijk maakt en waar

29 Rapport ‘Een brede blik op bijstand’, SCP, 2023

31 Rapport ‘Eigentijdse ongelijkheid’, SCP, 2023

30 Rapport “Armoede, chronische stress en gezondheid in de gemeente Den Haag”, 2019

32 Registratiesysteem BReGJe, 2021

Haagse Preventieaanpak

laten een wat hoger gebruik zien en Willemspark (5%),

Haagse Preventieaanpak

51

en de buurt waarin mensen wonen, voorzieningen in de

factoren. Uit de literatuur blijkt dat een stapeling van

buurt, het sociale netwerk, schulden/armoede en werk/

risicofactoren (in verschillende domeinen) een veel

inkomen. Waar je wieg staat bepaalt dus in hoge mate je

grotere kans geeft op ernstige problemen dan wanneer er

toekomst. Gezondheidsbevordering vraagt dus om een

sprake is van één risicofactor. Tevens is er sprake is van een

integrale aanpak waarmee de achterliggende oorzaken

‘balanswerking’ tussen aanwezige risicofactoren en

worden aangepakt in plaats van een aanpak gericht op

beschermende factoren. De balans tussen beschermende

symptoombestrijding.

niet problematisch verlopen van de ontwikkeling van

De levensloopbenadering en leefomgeving

kinderen en jongeren. Problemen ontstaan wanneer er

Door te kiezen voor de levensloopbenadering in de

onvoldoende beschermende factoren zijn om de risicofac-

Haagse Preventieaanpak vergroten we de kans op

toren te compenseren33.

bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezonde leefstijl voor inwoners van Den Haag. Het volgen van de levens-

Met de Haagse Preventie Aanpak zetten we daarom niet

loop van de mens biedt namelijk belangrijke aankno-

alleen op het verminderen van risicofactoren, maar kijken

pingspunten voor effectieve gezondheidsbevordering. Je

we vooral ook naar de toename en versterking van

kan meer impact bereiken op het gebied van gezond-

beschermende factoren.

heidsbevordering en het voorkomen van risico’s door te

Age, sex, and constitutional factors

Hous ing

culture and Agri oduction pr food

factoren en risicofactoren blijkt cruciaal voor het wel of

In

bepalend zijn voor gezondheid van mensen zijn het huis

ging of opeenstapeling van verschillende negatieve

So

lingsproblemen wanneer er sprake is van een opeenvol-

ural, and e ic, cult nvi m o ron n co m iving and L e en ondition c io g n i k c r o s ta U w o n s e t m m p k en en lo ommunity n c or nm t d W o e n tw a l o l lifestyle cia a u fac vid i t d en vi r

welbevinden van inwoners. Belangrijke aspecten die

Educ atio n

welke factoren van invloed zijn op de gezondheid en

Kinderen en jongeren lopen een groter risico op ontwikke-

Ge ne ra l

minder van invloed op hoe een kind zich kan ontwikkelen.

se

het gezondheidsdomein liggen34. Het figuur duidt

s Healtcare ion dit nd services on ater ation lc W nita

oorzaken van (gezondheid)achterstanden veelal buiten

of in de maatschappij. Al die gebeurtenissen zijn meer of

y-

pend van alles; in het eigen gezin, in de directe omgeving

Figuur 6: Het regenboogmodel voor determinanten van gezondheid

s rk

in het figuur hieronder, laat zien dat onderliggende

s or

In het leven van kinderen en ouders gebeurt er doorlo-

focussen op sleutelmomenten in iemands leven. Door

“Problemen ontstaan wanneer er onvoldoende beschermende factoren zijn om de risicofactoren te compenseren.”

inzet in jonge levensfasen door te zetten in alle levensfasen gaat het effect daarvan niet verloren. De levensloopbenadering in relatie tot gezondheid focust

Positieve gezondheid

grofweg op de volgende levensfasen: 1) goede start

Gezondheid is meer dan alleen niet ziek zijn. In de Haagse

rondom de geboorte, 2) gezond opgroeien, 3) ontwikkeling

Preventieaanpak passen we een brede en positieve

van adolescent tot jongvolwassene, 4) studententijd, 5)

benadering van gezondheid toe, waarin de persoon

het werkende en zorgende leven en 6) gezond ouder

centraal staat. We richten ons op de Haagse inwoners

worden. Elke levensfase identificeert een aantal belang-

zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol

rijke momenten om effectieve interventies voor gezond-

maakt. Met die bredere benadering leveren we een

heidspromotie en preventie in te zetten. Zoals bijvoor-

bijdrage aan het vermogen van mensen om met fysieke,

beeld het screenen op depressieve klachten bij zwangere

emotionele en sociale uitdagingen om te gaan. Ook

De Haagse Preventieaanpak stoelt op een aantal onderlig-

en pas bevallen vrouwen. Of het creëren van zinvolle

stimuleren we hen zoveel mogelijk zelf beslissingen te

gende theorieën: het regenboogmodel voor determinan-

vrijetijdsbesteding en fysieke fitheid bij mensen die met

nemen. Gezondheid is een middel om een zinvol leven te

ten van gezondheid, de levensloopbenadering, de vicieuze

pensioen zijn.

leiden, niet een doel op zich. De zes pijlers voor positieve

6.2 | Theoretisch kader

cirkel tussen gezondheid en stress, de integrale benade-

Figuur 7: Pijlers voor positieve gezondheid

gezondheid zijn: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden,

ring, inzet op bevorderende factoren en een theorie over

Naast belangrijke sleutelmomenten per levensfase, speelt

zingeving, kwaliteit van leven, sociaal maatschappelijk

veranderingen doorvoeren binnen publieke organisaties.

de leefomgeving ook een belangrijke rol in het bereiken

participeren en dagelijks functioneren.

van positieve impact op mensen hun gezondheid. Zoals

Regenboogmodel voor determinanten van gezondheid

eerder geduid in het regenboogmodel heeft de fysieke

We benaderen gezondheid vanuit een breed perspectief,

wordt effect op je gezondheid. Deze leefomgevingen zijn

waarbij we kijken naar onderliggende factoren van

zo in te richten of te organiseren dat het de gezondheid

gezondheid. Het veel gebruikte regenboogmodel

van mensen bevordert.

locatie waar je opgroeit, woont, studeert, werkt en ouder

voor determinanten van gezondheid, zoals te zien

33 Opgroeien en opvoeden in armoede, NJI, H. Kalthoff, 2021 34 Het regenboogmodel voor de determinanten van gezondheid, Dahlgren-Whitehead, 1991

52

Haagse Preventieaanpak

Haagse Preventieaanpak

53

Figuur 8: Tien beschermende factoren voor jeugd

Figuur 11: De vier dimensies voor organisatieverandering

Moed

Co-creatie

Bewustzijn

Verandercapaciteit

Beschermende factoren Voor een positieve ontwikkeling van jeugdigen kiezen

Figuur 10: Hoe de omgeving en beschikbare hulpbronnen invloed hebben op gezondheid

we met de Haagse Preventieaanpak om niet alleen in te

Bewustzijn.

tijdens bijeenkomsten, ontstaat er meer kracht en betrokkenheid

zetten op het verkleinen van risicofactoren maar juist

Zonder gedeeld begrip over wat integraal samenwerken betekent,

om de nodige uitkomsten te bereiken en wordt weerstand

ook het versterken van bevorderende factoren. Dit is

kunnen de plannen niet goed uitgevoerd worden en praten

verminderd. Dit sluit aan op twee organisatiewaarden van de

een meer positieve benadering en uiteindelijk hangt de

mensen langs elkaar heen.

Gemeente Den Haag: oplossingsgericht en vrijmoedigheid.

kwetsbaarheid en het vermogen om met risicofactoren om te gaan af van hoe sterk de bevorderende factoren

Vanuit de Haagse Preventieaanpak creëren we bewustzijn op

Om dit te realiseren moeten ten eerste de randvoorwaarden

zijn.

twee manieren: structurele communicatie en het organise-

bijdragen aan de samenwerking én aan het realiseren van de

ren van bijeenkomsten voor beleidsmedewerkers en

taak, dit krijgt vorm in de programmaorganisatie. Ten

professionals. We gaan met elkaar in gesprek over het

tweede is het van belang om blijvend met elkaar te reflecte-

belang, de betekenis, de mogelijkheden en de obstakels van

ren op het verloop van de projecten om hieruit lessen te

integraal werken.

trekken voor het vervolg. Hierin speelt naast de bijeenkom-

Figuur 9: Effecten van beschermende factoren in de kindertijd

sten ook monitoring en evaluatie een belangrijke rol.

Verandercapaciteit. Er is capaciteit nodig om de mate waarin de organisatie effectief

Co-creatie.

kan handelen te vergroten.

Om te zorgen dat Haagse Preventieaanpak goed vormgegeven wordt, moet de totstandkoming van ideeën die hierin hieraan

Dit gebeurt door de programmaorganisatie die ontwikkeld

bijdragen duidelijk en systematisch worden georganiseerd. In het

Doorvoering verandering binnen publieke organisaties

wordt voor de Haagse Preventieaanpak, waarmee er

bijzonder bewonersparticipatie is hierin een grote drijfkracht,

structureel vormgegeven wordt aan de integrale samenwer-

hierop wordt verder ingegaan in het vierde hoofdstuk. Het

Integraal werken vraagt om een verandering binnen

kingen die hiervoor nodig zijn. De nodige verandering vraagt

verzamelen van deze ideeën en belangen zorgt ervoor dat allerlei

de organisatie, maar ook in samenwerking met

echter niet alleen om een bijbehorende structuur, maar ook

perspectieven een plek krijgen in het plan en dat bewoners en

onze partners in de stad. Voor zo'n verandering zijn

om een verandering in cultuur. Om dat te realiseren is er van

professionals echt betrokken zijn29.

vier dimensies nodig.35 Deze dimensies zijn aan

zowel bestuurders, als ambtenaren en professionals moed

elkaar gerelateerd, versterken elkaar en vormen een

nodig.

Zoals beschreven is er in de voorbereiding van de Haagse

complete blik op een innovatie binnen een publieke

Preventieaanpak uitgebreid vormgegeven aan inwonerspar-

organisatie. Door op alle dimensies in te zetten,

ticipatie en zal dit in de uitvoering van het plan ook structu-

krijgt integraal werken een vaste plek binnen de

Moed.

gemeente en organisaties in de stad. Daarmee wordt

Zowel managers als medewerkers moeten de moed laten zien om

de dienstverlening richting de Haagse inwoner op een

de nieuwe vorm, het integraal werken, in praktijk te brengen, erop

constructieve manier versterkt.

te sturen en medewerkers hierin autonomie te geven. Door de

reel vormkrijgen. Dit sluit aan op een van de organisatiewaarden van de Gemeente Den Haag: Samen Haags.

gehele organisatie actief in deze verandering mee te nemen

35 Leading Public Sector Innovation, Bason, 2010

54

Haagse Preventieaanpak

Haagse Preventieaanpak

55

6.3 | Doelenmatrix: levensfasen en focuslijnen Focuslijnen → Levensfasen ↓  

1E  en goede start voor ieder kind

2 Mentale gezondheid

Alle levensfasen  

3 Bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke participatie

4B  evorderen van een gezonde leefstijl met oog voor onderliggende problematiek waaronder armoede

• Preventief handelen om geldzorgen en geldproblemen te

• Bewoners groeien op en leven in een veilige, gezonde en

voorkomen en de bestaanszekerheid te waarborgen;

*de inzet van wijkpreventieaanpak

• Het aanmoedigen van gebruik van armoederegelingen en het

bewegingsvriendelijke buurt; • Bij (nieuwe) omgevingsplannen wordt rekening gehouden met gezondheid;

verbeteren van eenvoudige, toegankelijke en op diversiteit gerichte dienstverlening;

• We beschermen inwoners zo goed mogelijk tegen hitte en

• Het verbeteren van financiële vaardigheden en het verstrekken van

schadelijke zonnestralen (UV-straling).

informatie en kennis om financiële problemen te verminderen en daarmee de (mentale) gezondheid te verbeteren; • Uitbreiden van financiële dienstverlening op plekken waar problemen met kansengelijkheid en gezondheid zichtbaar zijn.

-10 maanden tot 4 jaar  

• Ouders starten voorbereid aan zwangerschap, ouderschap en opvoeding en hebben

• Kinderen groeien op in een positieve pedagogische omgeving.

• Verminderen van chronische stress in (aanstaande) gezinnen die

•

Kinderen groeien op met een gezonde leefstijl.

geldzorgen en geldproblemen hebben.

een steunend netwerk om zich heen; • Kinderen ontwikkelen zich vanuit een brede basis (cognitief, sociaal emotioneel, motorisch) en starten goed voorbereid aan de basisschool.

4 tot 12 jaar  

• Kinderen ontwikkelen zich verder op

• Kinderen zijn mentaal weerbaar en veerkrachtig, met

het gebied van sociaal-emotioneel,

specifieke aandacht voor kinderen uit gezinnen met

motorisch en cognitief vlak;

risicofactoren.

• Verminderen van chronische stress in gezinnen die geldzorgen en geldproblemen hebben.

• Kinderen groeien op met een gezonde leefstijl: voldoende beweging en gezonde voeding.

• Ouders worden ondersteund bij opvoeding en opgroeien.

12 tot 18 jaar  

• Jongeren zijn mentaal weerbaar en veerkrachtig; • Meer jongeren ervaren toekomstperspectief en voelen zich minder eenzaam; • Minder jongeren ervaren stress en prestatiedruk.

18 tot 27 jaar  

• Jongeren zijn mentaal weerbaar en veerkrachtig; • Meer jongeren ervaren toekomstperspectief en voelen zich minder eenzaam; • Minder jongeren ervaren stress en prestatiedruk.

27 tot 55 jaar  

• Ouders starten voorbereid aan zwangerschap, ouderschap en opvoeding en hebben een steunend netwerk om zich heen;

• Het bevorderen van de psychische gezondheid, psychisch welbevinden en veerkracht; • Het voorkomen van (verergering van) licht depressieve

• De overgang van 18- naar 18+ is zo ingericht dat jongeren goed geholpen worden en niet buiten beeld raken; • Jongeren worden voorbereid op financiële zelfstandigheid en de invloed van sociale media daarop.

• Jongeren ontvangen zo nodig laagdrempelige hulp bij het vinden van een opleiding, werk of ander perspectief; • Jongeren beschikken over voldoende financiële vaardigheden en kennis en weten waar ze terecht kunnen voor ondersteuning. • Het stimuleren van maatschappelijke participatie en het wegnemen van belemmeringen om gelijkwaardig mee te doen, met aandacht voor taal.

• Voorkomen van onverantwoord gebruik van middelen (alcohol, drugs) en het terugdringen van roken, vapen en snusgebruik; • Jongeren ontwikkelen goede relationele en seksuele weerbaarheid.

• Voorkomen van onverantwoord gebruik van middelen (alcohol, drugs) en het terugdringen van roken en vapeni; • Jongeren ontwikkelen goede relationele en seksuele weerbaarheid. • Een gezonde leefstijl blijft behouden; • Voorkomen van onverantwoord gebruik van middelen (drugs, alcohol) en het terugdringen van roken en vapen.

klachten en psychische problematiek.

• Kinderen ontwikkelen zich vanuit een brede basis (cognitief, sociaal emotioneel, motorisch) en starten goed voorbereid aan de basisschool.

55 +

• Het vroegtijdig signaleren en bespreekbaar maken van depressieve klachten bij ouderen; • Het vergroten en ondersteunen van de zelfredzaamheid en eigen regie;

• Het stimuleren van maatschappelijke participatie waardoor inwoners hun sociale netwerk behouden en een zinvolle bijdrage blijven leveren.

• Gezondheid en vitaliteit blijven zo goed mogelijk behouden, zowel fysiek, sociaal als cognitief; • Voorkomen van overmatig alcohol- of verkeerd medicijngebruik.

• Het bevorderen van sociale steun vanuit de omgeving. 56

Haagse Preventieaanpak

Haagse Preventieaanpak

57

© Gemeente Den Haag, 2023. Verveelvoudigen is toegestaan, mits Gemeente Den Haag als bron wordt vermeld.