BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP)

De projecten worden ingediend en onderschreven door onder andere de NVA en de CIV’s in de regio. Dit kavel betreft initiatieven gericht op hoogwaardige circulaire viskweek/-teelt van visgroei en algen. Productie van vis past bij de identiteit en het DNA van de regio. Er zijn 3 geintegreerde deelplannen: a) Blauwe Polder; b) Yellowtail Kingfish; en c) Algen. De algenproductie (ad c) wordt onder andere ingezet voor de uitgroei van de geteelde en gekweekte vis. Met behulp van kweek van larven wordt ingezet op groei en uitgroei van zeeorganismen zoals tarbot, kabeljauw, oesters, mosselen, krabben, en inktvis (ad a) en de kweek van kingfish (ad b). De uitgegroeide vis is geschikt voor consumptie. Hierin ligt een relatie met het Blue Food Centrum op Wieringen en de verse vismarkten, verzorgingshuizen en horeca in de drie visserijgemeenschappen. 3. ANKERPLAATS CULTUURBELEVING VAN VISSERIJ(GEMEENSCHAPPEN) IN DEN HELDER. Gezamenlijke binding in de regio komt tot uiting in het bestaande samenwerkingsproject ‘Rondje Waddenbaai’ van een aantrekkelijke, herkenbare, doorlopende en veilige route rondom het Wad tussen de Afsluitdijk (Wieringen), Den Helder en Texel. De variëteit aan gebieden, voorzieningen en wetenswaardigheden worden met elkaar verbonden.

Op Wieringen beleef je de huidige visserij nabij het icoon Afsluitdijk, op Texel de nieuwe visserij op land op het icoon ‘Eiland Texel’, en in Den Helder beleef je het visserij erfgoed nabij het icoon Marinehaven. In deze kavel ligt de focus op Den Helder. Deze kavel vertelt de verhalen van de visserijgeschiedenis. Vanuit een lange visserijhistorie heeft de haven van Den Helder een grote rol gespeeld in de visserijsector. Van heinde en ver kwam men naar Den Helder om zich binnen de visserijsector te vestigen. Die geschiedenis vanaf ongeveer de 19e eeuw willen we laten beleven. Vandaar dat we de focus op Den Helder leggen: op de huidige visserijkade in relatie tot Willemsoord. Er komt een kleinschalig belevingscentrum waar het verhaal over visserij en voedselvoorziening uit zee wordt getoond. Ook de tussentijdse transformaties alsmede de toekomstbestendigheid van beleving van vis komen aan de orde. En het cultureel erfgoed wordt op Willemsoord door de Stichting Helderse botters in het leven gehouden en uitgedragen, door het in stand houden van twee authentieke historische houten visserschepen (botters). Het uitdragen van de visserijhistorie vindt plaats aan boord van de schepen onder andere tijdens vaartochten.

Regioplan Kop van Noord-Holland

29

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) OVERZICHT VAN PERCELEN EN MIDDELEN Perceel

Gemeente(n) VOP Doelstelling Investeringskosten Subsidie VOP

Kavel 1: Blue Food Centrum wieringen 1A: Blue Food Centrum Wieringen

Hollands Kroon

1

€ 6.700.000

€ 3.150.000

1

€ 6.825.000

€ 2.590.000

Kavel 2: Nieuwe cluster van viscultuur op land op Texel 2A: Nieuwe cluster viscultuur op het land Texel

Texel, Den Helder

Kavel 3: Ankerplaats CULTUURBELEVING van visserij(gemeenschappen) in Den Helder. 3A: Ankerplaats van cultuurbeleving van visserij(gemeenschappen) Den Helder Totaal

Den Helder

2

€

920.000

€ 460.000

€ 14.445.000

€ 6.200.000

Nota Bene: Aan het feit dat de benoemde percelen in dit overzicht vermeld worden, kunnen nog geen rechten ten aanzien van financiering worden ontleend.

Regioplan Kop van Noord-Holland

30

REGIOPLAN ZUIDWEST-NEDERLAND

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) REGIO ZUIDWEST-NEDERLAND ZILTE ZALIGHEDEN ZUIDWEST

HET VERHAAL VAN DE REGIO

DE VISSERIJREGIO - OMVANG EN BETEKENIS De visserijregio Zuidwest-Nederland beslaat een uitgestrekt geografisch gebied, verdeeld over de provincies Zuid-Holland en Zeeland. De regio bestaat uit de volgende acht visserijgemeenten: GoereeOverflakkee, Tholen, Schouwen-Duiveland, Noord-Beveland, Reimerswaal, Middelburg, Vlissingen en Sluis. Binnen één gemeente bevinden zich vaak meerdere visserijkernen. De visserij speelt een belangrijke rol bij de historische ontwikkeling van een groot aantal kernen in ZuidwestNederland. Van oudsher werd vis gevangen voor de lokale voedselvoorziening. Rond de vijftiende eeuw ontwikkelde de visserij zich als economische activiteit. Vanwege de beperkte houdbaarheid in eerste instantie nog lokaal, maar met de verbetering van de verwerkingsmogelijkheden, waaronder het haring kaken, en de transportmogelijkheden, werd het afzetgebied voor vis aanzienlijk vergroot. Heden ten dage wordt de in de regio gevangen vis binnen heel Europa en zelfs daarbuiten via een fijnmazig distributienetwerk afgezet. Het belang van visserij in de ontwikkeling van de regio is terug te vinden in de jaarlijkse visserij-gerelateerde evenementen die in tal van Zeeuwse en Zuid-Hollandse kernen worden georganiseerd. De horeca en middenstand dragen de visserijcultuur breed uit en visserijkernen kenmerken zich veelal door een grote sociale verbondenheid.

De visserijbedrijven op hun beurt tonen niet zelden hun gemeenschapszin door sponsoring van lokale activiteiten. De belangrijkste doelsoorten voor de kottervisserij in Zuidwest-Nederland zijn de tong en de Noordzeegarnaal. Tot twee jaar geleden telde Zuidwest-Nederland vier visafslagen. Als de teruggang in de aanvoer van Noordzeevis ergens in Nederland voelbaar is, dan is het in deze regio waar recentelijk twee van de vier afslagen noodgedwongen gesloten zijn. In het kader van de saneringsronde 2023 zijn in de regio Zuidwest-Nederland vijf boomkorkotters en vier eurokotters gesaneerd. Thans telt de vloot nog 18 boomkorkotters en 14 garnalen-/eurokotters (die deels ook twinriggen), drie flyshootschepen, twee ensiskotters en één hardervisser. De interactie tussen de verschillende visserijplaatsen is groot. Zo landt een deel van deze schepen dat een registratienummer in Zuidwest-Nederland heeft, niet altijd in deze regio aan. Aan de andere kant landen op de twee Zuid-Nederlandse afslagen met grote regelmaat schepen elders uit binnen- of buitenland aan. In Zuidwest-Nederland zijn in 2021 56 bedrijven afhankelijk van de Noordzeevisserij met een totaal aantal werknemers van 2100 (1350 fte). De gezamenlijke omzet van deze bedrijven bedroeg € 550 miljoen. (2021).

De verwachting is dat zich ook in deze visserijketen de komende jaren een verdere teruggang in aantal bedrijven en/of werkgelegenheid zal aftekenen. Op nationaal niveau is de aanvoer van vis en garnalen tussen 2019 en 2022 gehalveerd (van 100.000 Mton naar 50.000 Mton).

Regioplan Zuidwest-Nederland

32

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) AMBITIE De visserij en daarmee samenhangende activiteiten leveren een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid van de visserijgemeenschappen in onze regio. Het visserijcluster zorgt voor werkgelegenheid en levert een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid in deze kernen waardoor het aantrekkelijk is om er te wonen, te werken en ze te bezoeken. Onze ambitie is om het visserijcluster voor deze gemeenschappen te behouden. Aanpassing aan veranderende omstandigheden is daarbij noodzakelijk. In nauwe samenwerking tussen ondernemers, overheden en onderwijs zullen wij hieraan de komende jaren gestalte geven.

HET VISSERIJ ONTWIKKEL PLAN

Het regionaal Visserij Ontwikkel Plan bestaat uit strategische percelen en deelpercelen die los van elkaar uitvoerbaar zijn maar wel degelijk zorgen voor een samenhangende kwaliteitsimpuls voor de visserij en visserijgemeenschappen in Zuidwest-Nederland. De gemeenschappelijke noemer van alle percelen vormt de visserij in de volle breedte. De percelen doen recht aan de traditie en uniciteit van de verschillende visserijkernen in Zuidwest-Nederland maar zijn complementair ten opzichte van elkaar. De geselecteerde percelen zullen in samenhang en samenwerking worden uitgevoerd om de synergie te borgen. Dit zal op onderdelen (visserij-onderwijs, beleving visserij-identiteit) ook op nationaal niveau gebeuren. De regio Zuidwest-Nederland profileert zich in dit Visserij Ontwikkel Plan als Seafood-regio: een regio waar visserij en visserijproducten uit economisch en sociaal-cultureel perspectief van belang zijn. De regio Zuidwest -Nederland onderkent dit belang en hecht eraan deze positie te behouden en op onderdelen te versterken. Het Visserij Ontwikkel Plan Zuidwest-Nederland levert daaraan een belangrijke impuls. HET PROCES Dit Visserij Ontwikkel Plan voor de regio Zuidwest Nederland is bottom-up tot stand gekomen. Vanaf 15 juni heeft in een interactief proces op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau tussen provincie Zeeland en de betreffende gemeenten (incl.

Goeree-Overflakkee) het VOP Zuidwest Nederland gestalte gekregen. De gemeenten hebben het visserijbedrijfsleven en andere stakeholders erbij betrokken. Dit Visserij Ontwikkel Plan is verder uitgewerkt in samenspraak met de betrokken gemeenten, andere BPV regio’s en het ministerie van LNV. DE GEMEENTEN De gemeente Goeree-Overflakkee kent een belangrijk visserijcluster in Stellendam, bestaande uit onder meer een visafslag (onderdeel van de United Fish Auctions), een visserijschool, internationale scheepswerven en toeleverende bedrijven, een visserijcoöperatie en een Visserij Innovatie Centrum. De kennis en expertise geconcentreerd op dit eiland zorgt al vele jaren voor een intensieve onderlinge samenwerking, internationale belangstelling en toekomstbestendige technische oplossingen voor de vissersvloot; van scheepsbouw, vistuigen tot veiligheid. De gemeente Schouwen-Duiveland heeft in Zierikzee en Bruinisse twee belangrijke vissersplaatsen binnen haar gemeentegrenzen. Schelpdiervisserij en –kweek en kleinschalige visserij zijn de belangrijkste visserijvormen. Behoud en uitbreiding van de lokale visserij vormt een speerpunt voor het gemeentebestuur. Tholen is van oudsher een echte vissersstad. Generaties lang hebben de inwoners van Tholen geleefd van de zee en haar overvloed aan vis. Ook heden ten dage worden verschillende vormen van visserij vanuit Tholen uitgeoefend.

Regioplan Zuidwest-Nederland

33

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) De gemeente Noord-Beveland heeft de nadelige gevolgen van de afnemende visaanvoer aan den lijve ondervonden. Per 1 januari 2023 is de visafslag in Colijnsplaat gesloten. Behoud van de visserij-identiteit van Colijnsplaat is echter een uitdrukkelijke wens van het gemeentebestuur. De kern Yerseke is de belangrijkste draaischijf in Noordwest-Europa voor de kweek van en handel in schaalen schelpdieren. De im- en export van visproducten is een razendsnel groeiende vorm van bedrijvigheid en het grootste vistransportbedrijf van Nederland is hier gevestigd. In het dorp zijn enkele scheepswerven, machinefabrieken en 2 gerespecteerde kennisinstituten gevestigd. De kern Arnemuiden is onlosmakelijk verbonden met de visserij. Hoewel Arnemuiden niet meer direct aan open water ligt, is de visserij verankerd in het dorp. Een groot aantal inwoners is direct of indirect betrokken bij de visserij of daarmee samenhangende bedrijvigheid. Ook het garnalenverwerkingsbedrijf Zeelandia’s garnalen is gevestigd in Arnemuiden. De gemeente Vlissingen kent sinds 1937 een vismijn, waar zij nog altijd aandeelhouder van is. Thans is het de enige vismijn in Zeeland en één van de twee in Zuidwest Nederland.

In de binnenhaven van Vlissingen ligt van donderdagnacht tot maandagochtend een flink aantal indrukwekkende Noordzeekotters die Vlissingen als thuishaven kennen of er hun vis aanlanden. DE KAVELS Het Visserij Ontwikkel Plan is opgebouwd rond 4 themalijnen, in het VOP ‘kavels’ genoemd, te weten: • Kavel 1: Versterking visserij-infrastructuur • Kavel 2: Verzilvering cultureel erfgoed • Kavel 3: Beleving visserijgemeenschappen • Kavel 4: Zilte Zaligheden Zuidwest De vier kavels staan niet op zich. Ze kennen een sterke onderlinge samenhang. Zo zal het aanbod aan Zilte Zaligheden (kavel 4) sterk afnemen als de visserij-infrastructuur (kavel 1) niet op orde is. Kavel 3 (Beleving van de visserij-gemeenschappen) en kavel 2 (Verzilvering cultureel erfgoed) vormen een stuk communicatie richting burger/consument wat de afzet aan Zilte Zaligheden Zuidwest (kavel 4) en de visserij-infrastructuur (kavel 1) weer ten goede komt. Kortom, door het vaststellen van deze vier kavels heeft de regio ZuidwestNederland gekozen voor een sterk samenhangend pakket aan maatregelen die de regio Zuidwest-Nederland ook op de lange termijn als één van de belangrijkste Seafood-regio’s van Nederland op de kaart zet.

Regioplan Zuidwest-Nederland

34

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) UITWERKING VAN DE KAVELS KAVEL 1 - VERSTERKING VISSERIJ-INFRASTRUCTUUR Tot de visserij-infrastructuur worden in het kader van het VOP Zuidwest-Nederland de 2 visafslagen, de visserijcoöperaties, het Visserij Innovatie Centrum en het visserij-onderwijs gerekend. Dit laatste onderdeel kent een duidelijk regiogrens-overstijgend karakter en zal daarom op nationaal niveau worden ingestoken (zie hoofdstuk 8). Deze themalijn draagt bij aan de instandhouding en versterking van de visserij-infrastructuur op lange termijn. Feitelijk vormt dit de kern van het VOP Zuidwest Nederland. Verreweg de meeste financiële middelen worden dan ook aangewend voor invulling van dit thema. Binnen dit kavel zal concreet gewerkt worden aan de uitbouw van het Visserij Innovatie Centrum in Stellendam. De visafslag (United Fish Auctions), de nettenmakerij, vissersvereniging Zuidwest en het Visserij innovatie Centrum zullen gezamenlijk optrekken om een visserij-innovatiehub van (inter-)nationale betekenis te realiseren. De coöperatie Westvoorn met vestigingen in Stellendam en Vlissingen is de spil op de haven voor allerlei visserij gerelateerde dienstverlening. De recente sanering heeft een grote impact op de coöperatie. Binnen dit kavel wil men de distributiefunctie voor netwerkmaterialen voor de Nederlandse visserij waarborgen.

Hiertoe zal men investeren om de beschikbaarheid en kennis van de materialen te behouden voor de visserij. Om in te spelen op de marktwens voor een kleinere verpakkingseenheid zal de visafslag investeren in diverse apparatuur en een HACCP-geconditioneerde ruimte. Garnalen vormen één van de belangrijkste doelsoorten voor de visserij in de regio Zuidwest. De vangst, verwerking en vermarkting ervan zal in het kader van het VOP ruimschoots aandacht krijgen. De vis-technische uitdagingen kunnen door het Visserij Innovatie Centrum opgepakt worden. Markttechnisch ligt er een uitdaging op het gebied van duurzame, lokaal geproduceerde producten. Hieraan wordt tegemoet gekomen door de inrichting van een high-care pel-atelier op de afslag in Stellendam. In Vlissingen wordt geïnvesteerd in een verwerkingslijn die een betere conservering van garnalen bewerkstelligt. Dit leidt tot continuïteit in het zeven van garnalen in Vlissingen, komt de kwaliteit van de garnalen ten goede en levert belangrijke voordelen op het gebied van voedselveiligheid op. Naast garnalen vormt Tong de belangrijkste doelsoort voor de visserij in de regio. In het kader van dit VOP zal ook aan de verwerking van Tong aandacht geschonken worden. Er zal worden geïnvesteerd in een verwerkingslijn voor het machinaal sorteren van Tong. Dit komt de kwaliteit en daarmee de prijs (voor de visser) ten goede.

Naast productie en verwerking zal ook aan de afzet van de vis aandacht geschonken worden. Door middel van het verder digitaliseren van het verkoopproces en data-uitwisseling zal een systeem opgezet worden om de vis reeds voordat deze is aangeland vanaf het vissersschip te verkopen. KAVEL 2 - VERZILVERING CULTUREEL ERFGOED Tot het cultureel erfgoed van de visserij behoren alle culturele uitingen uit het verleden die van betekenis zijn voor het heden en de toekomst van de visserij en die je terug wilt zien in het heden. Het cultureel erfgoed is vaak van grote sociaal-economische waarde voor visserijgemeenschappen. De inwoners van deze gemeenschappen ontlenen er een belangrijk deel van hun identiteit aan.

Regioplan Zuidwest-Nederland

35

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Dit kavel kent een directe relatie met kavel 3 (Beleving visserijgemeenschappen) en kavel 4 (Zilte Zaligheden Zuidwest). Verzilvering van het cultureel erfgoed leidt tot verhoging van de belevingswaarde én de leefbaarheid van de gemeenschappen. Arnemuiden is een kern die in belangrijke mate gevormd is door de visserij die er sinds mensenheugenis onlosmakelijk mee is verbonden. Het cultureel visserij-erfgoed is in deze kern gedeeltelijk verzilverd, maar latent in grote mate nog aanwezig. In het kader van dit VOP zal de potentie ervan optimaal benut worden. Door de bewoners, vissers en visserij gerelateerd bedrijfsleven een belangrijke stem te geven bij de uitwerking van de plannen en de uitvoering van de activiteiten wordt een tweeledig doel bereikt: enerzijds versterkt dit, mede door het historisch besef dat onder de bevolking aanwezig is, de inhoud van de plannen en anderzijds versterkt dit participatieve proces de saamhorigheid en culturele identiteit onder de bewoners. In Arnemuiden zal de dorpskern een visserij gerelateerde upgrade krijgen. Hierbij zullen in ieder geval de bestaande voorzieningen (historische scheepswerf Meerman en het visserijmuseum) worden betrokken. Door middel van een interactief proces met stakeholders en inwoners van Arnemuiden zal de visserij-identiteit verder versterkt worden.

Het initiatief van visrokerij Van Belzen om de oude loods/machinefabriek waar vroeger de kotters werden gerepareerd om te bouwen tot een belevingscentrum, een plek waar toeristen kennis kunnen maken met het ambt van vis roken en fileren, wordt breed gedragen in Arnemuiden. Het stuurhuis van een recentelijk gesaneerde eurokotter is van de sloop gered en vormt een eyecatcher in het totale ontwerp van dit belevingscentrum wat tevens een recreatieve ontmoetingsplek zal zijn voor inwoners en toeristen. In het kader van het VOP wordt dit initiatief ondersteund. KAVEL 3 - BELEVING VISSERIJGEMEENSCHAPPEN Visserijgemeenschappen kenmerken zich veelal door de dynamiek die er aanwezig is. Kotters in de haven, reuring op de kade, drukte in de afslag. Daarmee vormt de visserij niet zelden het hart van de gemeenschap. De toegevoegde waarde ervan is dan ook groot voor diezelfde gemeenschap. Daarnaast vormt de beleving samen met het cultureel erfgoed (kavel 2) en de Zilte Zaligheden (kavel 3) een belangrijke onderlegger voor het draagvlak voor de visserij (kavel 1). Niet alleen innoveren maar ook communiceren, luidt het adagium. De waarneming van wat er gebeurt leidt tot begrip en begrip leidt tot acceptatie. Daarmee vormen deze 3 kavels een onderdeel van de ‘license-toproduce’ voor de visserij in Zuidwest Nederland.

Binnen deze themalijn wordt ingezet op een toeristisch/ educatief project voor de traditionele weervisserij op de Oosterschelde. In de vorm van vaartochten en een bezoekerscentrum kunnen inwoners, toeristen en andere geïnteresseerden zich laten voorlichten over deze passieve visserij. In het nautisch centrum Colijnsplaat zal ruimte worden gereserveerd om de rijke visserij-historie van deze kern zichtbaar te maken voor inwoners en toeristen. Yerseke wordt jaarlijks bezocht door vele tienduizenden toeristen. De schaal- en schelpdiervisserij vormen het unique selling point voor deze visserijkern. In het Oosterscheldemuseum wordt het verhaal hiervan verteld, waarbij ook aandacht is voor het verleden, heden en toekomst van de Noordzeevisserij. In het kader van het VOP zal het museum een upgrade krijgen.

Regioplan Zuidwest-Nederland

36

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Op de visveiling Vlissingen zal een ruimte beschikbaar worden gesteld en worden ingericht voor voorlichting en educatie over de visserij. In samenwerking met HZ University zal hier praktijkgericht onderwijs worden gegeven en zullen bezoekers worden voorgelicht over de ins-and-outs van de Noordzeevisserij. Voor wat betreft de inhoud van het onderwijs zal een link gelegd worden met het Ontwikkelplan Onderwijs dat op nationaal wordt opgepakt (zie verder hoofdstuk 8). KAVEL 4 - ZILTE ZALIGHEDEN ZUIDWEST De wateren in de Zeeuwse en Zuid-Hollandse Delta vormen de schatkamer van de Zilte Zaligheden. Jaarlijks bezoeken vele honderdduizenden toeristen de regio, mede vanwege de aanwezigheid van de visserij en visserijproducten. De afgeleide werkgelegenheid van de visserij is vele malen groter dan de omvang van de sector doet vermoeden. De horeca, dag- en verblijfsrecreatie, charterschepen en lokale middenstand profiteren in ruime mate van hun aanwezigheid. De visserij is daarmee van niet te onderschatten betekenis voor de leefbaarheid van de regio. Mede om die reden wordt binnen deze themalijn ingezet op instandhouding, verbreding en verdieping van het assortiment aan Zilte Zaligheden.

Daarnaast vormen de Zilte Zaligheden een stuk communicatie richting burgers en consumenten, wat het draagvlak voor de visserij en visserij-infrastructuur (kavel 1) vergroot. Binnen dit kavel zal ingezet worden op een verhoging van de regionale afzet van Zilte Zaligheden. De consument hecht steeds nadrukkelijker aan duurzaamheid en maakt in toenemende mate een bewuste keuze voor zijn voeding waarin de duurzaamheid een factor van betekenis vormt. Dit biedt kansen voor afzet via korte ketens. De gemeente Schouwen-Duiveland neemt het initiatief om de korte keten-afzet te versterken en zal hierbij een relatie leggen met de andere visserijgemeenten in Zuidwest-Nederland. TENSLOTTE De regio Zuidwest-Nederland heeft alles in huis heeft om uit te groeien tot een visserijregio van internationale betekenis. Alle vormen van visserij zijn in deze regio vertegenwoordigd. Van oesterkweek tot flyshootvisserij en van handkokkelvisserij tot weervisserij. Naast de aanvoer van verse visproducten is de verwerking, distributie en afzet ruimschoots vertegenwoordigd en datzelfde geldt voor toeleveranciers, scheepswerven, kennis- en onderwijsinstellingen. Het grote aantal sterrenrestaurants in de regio laat inwoners en toeristen culinair genieten van de Zilte Zaligheden. Deze combinatie van functies, gecentreerd rond de visserij in Zuidwest-Nederland, maakt dat deze visserijregio ‘future proof’ is.

Uitvoering van dit Visserij Ontwikkel Plan zal deze positie verder versterken.

Regioplan Zuidwest-Nederland

37

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) OVERZICHT VAN PERCELEN EN MIDDELEN Perceel

Gemeente(n)

VOP Doelstelling Investeringskosten Subsidie VOP

1A: Visserij Innovatie Hub ZuidwestNederland

GoereeOverflakkee

1

€ 600.000

€ 300.000

1B: Op weg naar een duurzame visserij

GoereeOverflakkee

1

€ 1.150.000

€ 575.000

1D: Meer waarde voor vis

GoereeOverflakkee

1

€ 3.400.000

€ 1.700.000

1G: Machinaal sorteren Tong

Vlissingen

1

€ 460.000

€ 230.000

1H: Betere conservering garnalen

Vlissingen

1

€ 450.000

€ 225.000

1K: Visverkoop vanaf zee

Vlissingen

1

€ 1.067.000

€ 533.500

2B: Versterking visserij-identiteit Arnemuiden Middelburg

2

€ 850.000

€ 425.000

Kavel 1: Versterking visserij-infrastructuur

Kavel 2: Verzilvering cultureel erfgoed

Kavel 3: Beleving visserijgemeenschappen. 3A: Weervisserij Tholen

Tholen

2

€ 155.000

€ 77.500

3B: Visserijcultuur in Nautisch Centrum

Noord-Beveland

2

€ 400.000

€ 200.000

3C: Transformatie Oosterscheldemuseum

Reimerswaal

2

€ 500.000

€ 250.000

3E: Educatie- en bezoekersruimte

Vlissingen

2

€ 115.000

€ 57.500

SchouwenDuiveland

2

€ 600.000

€ 300.000

€ 9.747.000

€ 4.873.500

Kavel 4: Zilte Zaligheden Zuidwest Nederland 4A: Versterking Korte visserijketens Totaal

Nota Bene: Aan het feit dat de benoemde percelen in dit overzicht vermeld worden, kunnen nog geen rechten ten aanzien van financiering worden ontleend.

Regioplan Zuidwest-Nederland

38

REGIOPLAN NOORD-NEDERLAND

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) REGIO NOORD-NEDERLAND

GEANKERD IN RIJKE HISTORIE: BAKENS VERZETTEN VOOR VISSERIJ VAN DE TOEKOMST

HET VERHAAL VAN DE REGIO DE KENMERKEN VAN NOORD-NEDERLAND De Visserijregio Noord Nederland bestaat uit het langgerekte gebied langs de Friese en Groningse waddenkust van het vasteland. In deze regio bevinden zich drie gemeenten; Harlingen, NoardeastFryslân en Het Hogeland en vijf visserijgemeenschappen; Harlingen, Lauwersoog en Zoutkamp, PeazensModdergat en Dokkumer Nieuwe Zijlen. De eerste drie hebben een visafslag. De laatste twee alleen nog het erfgoed van meer welvarende tijden. OMVANG De gezamenlijke omzet van de bedrijven in het Noord-Nederlandse viscluster bedroeg in 2021 € 800 miljoen. Het Noord-Nederlandse viscluster bood in dat jaar werk aan 1.900 mensen (1.250 fte). Deze werknemers komen voornamelijk uit de genoemde en nabij liggende gemeenten. De aanvoer neemt af en er is grote behoefte aan innovatie en nieuwe verdienmodellen. GARNALEN De belangrijkste doelsoort voor de visserij in Noord-Nederland is de Noordzeegarnaal. De visserijvloot in Noord-Nederland bestaat uit 62 kotters die op garnalen vissen. Daarnaast zijn er nog 8 kotters die op schelpdieren en/of andere soorten vissen. Naast de mechanische visserij worden ook op kleine schaal schelpdieren handmatig geoogst. De visclusters zijn gespecialiseerd in aanvoer en verwerking van garnalen. Er vindt ook wel aanvoer van Noordzeevis plaats, maar op een veel beperktere schaal of op doorreis.

In Lauwersoog bestaat 80 % van de aanvoer uit garnalen, en 20 % uit zeevis. De aanvoer en mogelijkheid tot opslag van andere vissoorten is voor dit cluster wel belangrijk om zwarte cijfers te schrijven. In Harlingen wordt zeevis aangevoerd die per vrachtwagen verder wordt vervoerd naar Urk. Daarnaast is de Visveiling Harlingen 100% afhankelijk van de aanvoer van garnalen. Dat geldt ook voor de garnalenafslag in Zoutkamp. GEÏSOLEERDE LOCATIES Een ander kenmerk van de visclusters in Noord Nederland is dat zij geïsoleerd liggen. Zo is Lauwersoog een haven in de periferie, maar essentieel voor de visserijsector op de waddenkust en Noordzeekust: de meeste Noord-Nederlandse vissers vissen ‘voor de deur’, in de Waddenzee of iets ten noorden van de Waddeneilanden. Naar een andere haven uitwijken betekent meer vervoersbewegingen, uitstoot en potentiele schade aan het Werelderfgoed Waddenzee.

Regioplan Noord-Nederland

40

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) VISSERIJGEMEENSCHAPPEN Naast de visafslagen in Harlingen, Lauwersoog en Zoutkamp zijn er twee sterke visserijgemeenschappen in Gemeente Noardeast-Fryslân: Moddergat en Dokkumer Nieuwe Zijlen. Het eerste tweelingdorp ademt visserij. Iedereen uit deze sector weet dat hier de grootste vissersramp van Nederland plaatsvond in 1883. Het museum en monument wordt bezocht door mensen uit heel Nederland; hier ligt het ‘geweten’ van de zeevissector van Nederland. Dokkumer Nieuwe Zijlen was in de jaren 50 een grote garnalenafslag. Door de sluiting van de Lauwerssee, verhuisde deze afslag naar Lauwersoog. Het buurtschap wil graag de gloriedagen van toen laten herleven door de historie een gezicht te geven. In deze visserijgemeenschappen wonen meerdere generaties vissers en het gros van de inwoners werkt in de visserijsector. Zij voeren hun werk uit op de Waddenzee en bij de genoemde visafslagen. Hun hart, ziel en geschiedenis ligt echter ‘thuis’. De tradities, ambachten en historie moeten bewaard blijven om als fundament te dienen voor de toekomstige duurzame visserij en om als nieuw verdienmodel te fungeren. ERFGOED De historische havenstad Harlingen is rijk aan erfgoed. Ook in de visserijgemeenschappen Moddergat en Dokkumer Nieuwe Zijlen is veel visserij-erfgoed te vinden.

Denk aan de vele rijksmonumentale huisjes in het openluchtmuseum ’t Fiskershûske (sinds 1962) en het varende erfgoed zoals aken, pramen en tjalken in Dokkumer Nieuwe Zijlen. Ook het visserijmuseum in Zoutkamp is een rijksmonument. Deze locaties kunnen uitstekend worden verbonden met de beleving in Harlingen en bijvoorbeeld de beoogde marktplaats in Lauwersoog. NATUUR VAN WERELDFORMAAT Alle visserijgemeenschappen in Noord Nederland liggen aan Werelderfgoed Waddenzee of Nationaal Park Lauwersmeer. De natuurwaarden in beide natuurgebieden zijn van wereldformaat. Dit trekt veel natuurliefhebbers aan. Deze doelgroep kan mogelijk een afzetmarkt zijn voor nieuwe verdienmodellen. KANSEN Vanwege de geïsoleerde ligging aan de natuurgebieden van wereldformaat zijn nieuwe verdienmodellen gerelateerd aan toenemende aantallen bezoekers kansrijk te noemen. Het genoemde erfgoed in combinatie met de bestaande natuur, een beoogde marktplaats en de reuring van de maritieme stad Harlingen maakt samen een prachtig product voor bezoekers. De vissers kennen de regio als geen ander en kunnen vissers die willen stoppen of minderen, nieuwe verdienmodellen ontwikkelen zoals gidsen, nieuwe eetcultuur, routes, expedities en arrangementen.

De reuring in Harlingen in combinatie met het al aanwezige erfgoed leent zich uitstekend om de beleving van de visserij te versterken deels ten behoeve van de lokale economie, maar vooral ook om begrip en waardering te krijgen voor een sector die (publiekelijk) onder druk staat. Door het versterken van de keten zoals het vergroten van opslagcapaciteit en optimalisatie van het conserveringsproces blijven de havens levendig. Tot slot liggen er kansen voor innovatie en kan kennis beter gedeeld worden. Hiervoor zijn broedplaatsen zoals innovatiecentra en marktplaatsen nodig.

Regioplan Noord-Nederland

41

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) BEDREIGINGEN Vanwege natuurlijke omstandigheden zijn er grote fluctuaties in de aanvoer van garnalen. Goede en slechte jaren volgen elkaar op. Het jaar 2023 was een heel slecht jaar voor de garnalenvisserij in de Waddenzee en Noordzee. De visserijsector in Noord-Nederland ziet haar verdiensten dalen. De kosten voor brandstof stijgen, er zijn significant minder kotters waardoor de kosten van haven en dienstverlening oplopen, er is veel onzekerheid over de toekomst - ook over vergunningverlening in het kader van de Natuurwet voor vissen in Natura2000 gebieden. Gezien de strengere emissienormen moet flink geïnvesteerd worden in nieuwe motoren of katalysatoren. Na de uitkoopregeling in 2020 (via het Waddenfonds) en de saneringsronde van Noordzeekotters is de aanvoervloot afgenomen met 30%. Ondanks de krimpende vloot blijft er voor de vissersvloot behoefte aan faciliteiten in de havens van Harlingen, Lauwersoog en Zoutkamp vanwege het verschuiven van de visserij naar meer Noordelijke wateren. AMBITIE Onze ambitie is dat de Noord-Nederlandse visserijgemeenschappen thuishavens blijven voor duurzame visserij gerelateerde bedrijvigheid wat bijdraagt aan het behoud van toekomstbestendige gemeenschappen met een sterke sociale en culturele identiteit.

Daarmee blijven zij belangrijke pijlers van onze lokale en regionale economieën en leefbaarheid, aantrekkelijk om in te werken en in te wonen en om te bezoeken. Met aan toekomstgerichte visserij gerelateerde bedrijvigheid doelen wij op vis uit de regio, voor een belangrijk deel uit de Waddenzee. Dit UNESCO werelderfgoed moet dus ook opengesteld blijven worden voor duurzame visserij, passend bij het ecologisch draagvlak van het gebied.

HET VISSERIJ ONTWIKKEL PLAN

Dit Visserij Ontwikkel Plan is tot stand gekomen door een samenwerking van de gemeenten Het Hogeland, Noardeast Fryslân en Harlingen, de provincies Fryslân en Groningen, het visserij gerelateerde bedrijfsleven en andere stakeholders, in samenspraak met de andere BPV regio’s en het ministerie van LNV. Het Noord-Nederlands Visserij Ontwikkel Plan behelst drie speerpunten: 1. Innovatie en ontwikkeling visclusters. De havens van Lauwersoog en Harlingen krijgen een impuls zodat bestaanszekerheid wordt vergoot. 2. Beleving hedendaagse visserij De maritieme binnenstad van Harlingen wordt gebruikt om het verhaal van de visserij nog beter te vertellen. 3. Verzilveren en verbinden visserij erfgoed Het erfgoed in Gemeente Noardeast-Fryslân en ’t Hogeland wordt behouden, verduurzaamd en nog beter opengesteld voor publiek. Speerpunt 1 sluit volledig aan bij doelstelling 1 van het VOP: Behoud en ontwikkeling van toekomstbestendige landzijdige visclusters (waaronder visafslagen) voor een kleinere, duurzamere en meer diverse aanvoersector. Speerpunt 2 en 3 sluiten aan bij doelstelling 2 van het VOP: Behoud en ontwikkeling van andere (sociaaleconomische) activiteiten, die qua karakter passend zijn bij de identiteit van en bijdragen aan behoud van het sociaal-cultureel erfgoed en werkgelegenheid van de betreffende visserijgemeenschappen.

Door het aanbod goed met elkaar te verweven, sluiten speerpunt 2 en 3 ook aan op speerpunt 1. Het beoogde project ‘marktplaats’ is hier het ultieme voorbeeld van. We verdelen de kavels (speerpunten) naar onderliggende percelen (met daarin diverse projecten) als volgt:

Regioplan Noord-Nederland

42

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) KAVEL 1 - INNOVATIE EN ONTWIKKELING VISCLUSTERS 1A Shrimp innovation centre Harlingen(CICH), incl. verbetering conservering garnalen 1B Verbeteren opslag capaciteit Lauwersoog 1C Marktplaats Lauwersoog KAVEL 2 - BELEVING HEDENDAAGSE VISSERIJ 2A Visserij experience, Harlingen KAVEL 3 - VERZILVEREN EN VERBINDEN VISSERIJ ERFGOED 3A Erfgoed Dokkumer Nije Silen, Moddergat en verbinding regio 3B Visserijmuseum Zoutkamp en de toekomst COFINANCIERING Voor de cofinanciering van bovenstaande percelen wordt naast de bijdrage uit de particuliere sector ook beroep gedaan op het Waddenfonds-IKW. Het Waddenfonds heeft aangeven dat cofinanciering vanuit Waddenfonds-IKW bespreekbaar is indien er sprake is van innovatie en kennisdeling en verduurzaming op de gebieden van visserij, havenontwikkelingen en voedsel- en eiwittransitie. Economisch getinte projecten moeten aanvullend zijn op reeds gehonoreerde projecten. Ten aanzien van de belevingselementen en toerisme geldt dat deze aanvullend moeten zijn op het bestaande aanbod en een Wadden specifieke component moeten hebben. Alles onder voorbehoud dat niet eerder voor het project subsidie is ontvangen. Onderbouwd moet worden dat projecten levensvatbaar zijn en draagvlak hebben in de regio / Waddengebied.

De huidige projecten zullen nader uitgewerkt moeten worden, voordat een betere inschatting gemaakt kan worden of projecten in aanmerking komen voor Waddenfonds-IKW subsidie. Gezien de aard van de ingediende percelen en de overleggen die wij gevoerd hebben met het Waddenfonds-IKW, zien wij voldoende aanknopingspunten om ervanuit te gaan dat subsidieaanvragen bij het Waddenfonds-IKW gehonoreerd zullen worden. Daarnaast hebben de betrokken gemeentes aangegeven garant te staan voor de cofinanciering

UITWERKING VAN DE KAVELS

KAVEL 1 - INNOVATIE EN ONTWIKKELING VISCLUSTERS Perceel 1.1 Shrimp innovation centre Harlingen(CICH), incl. verbetering conservering garnalen Met dit perceel wordt uitvoering gegeven aan het speerpunt ‘Versterken visclusters’ ten behoeve van de toekomstige visserij. In Nederland is Harlingen de laatste jaren marktleider in de verwerking van garnalen. Het Harlingse viscluster wil deze positie graag behouden en versterken. De Port of Harlingen en de Visveiling van Urk willen in Harlingen met behulp van VOP financiering met name inzetten op innovaties in het garnalencluster. Concreet wordt ingezet op het creëren van een innovatie hub ten behoeve van bijvoorbeeld innovatie van vangstmethoden en verpakking, op verbetering van de conservering van garnalen en op het drastisch korter maken van de keten. Dit past heel goed bij het streven om impulsen te geven aan hoogwaardig en duurzaam geproduceerd voedsel. Perceel 1.2 Verbeteren opslag capaciteit Lauwersoog Lauwersoog is een moderne, maar wel kleine haven en klein viscluster. Ten opzichte van de andere visclusters in

Regioplan Noord-Nederland

43

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) ons land ligt het vrij geïsoleerd. Bedrijven in het viscluster zijn - meer dan in andere visclusters - erg afhankelijk van elkaar. Zo leunt bijvoorbeeld het hele plaatselijke viscluster niet alleen op de visafslag, maar voor logistiek en opslag na de verkoop op de faciliteiten van de enige echte groothandel aldaar, Louw Spijkerman Zeevis BV. Waar Harlingen met de VOP projecten binnen de bovengenoemde kavel vooral focust op innovaties op de garnaal (de belangrijkste doelsoort van onze regio), zien we dat het viscluster in Lauwersoog met behulp van de VOP plannen ook impulsen wil geven aan meer diversificatie. Door het uitbreiden van koel -en vriescapaciteit voor vis en garnalen en door het realiseren van bassins en installaties voor het levend bewaren van schelp -en schaaldieren en zeewieren, wordt bijgedragen aan het in stand houden van visserijactiviteiten in Lauwersoog. Opslag is een essentieel onderdeel van de keten en daarom van belang voor de bestaanszekerheid van deze haven. Daarnaast wordt het aantal logistieke bewegingen gereduceerd waardoor transport efficiënter kan plaatsvinden. Naast kostenreductie levert dit ook reductie van CO2 uitstoot op. Tot slot biedt extra opslagcapaciteit de mogelijkheid op direct te leveren aan bedrijven/particulieren/restaurants waardoor de ketens verkort worden.

Hiermee wordt de directe levering van (dag)verse producten sterk verbeterd. Ook biedt de opslag mogelijkheden voor nieuwe vissoorten zoals inktvis, levende opslag en biedt kansen voor visverwerking in Lauwersoog zelf. De uitbreiding van opslagcapaciteit wordt tegen vergoeding voor algemeen gebruik beschikbaar gesteld. Perceel 1.3 Marktplaats Lauwersoog Door het realiseren van een marktplaats wordt de keten in Lauwersoog verkort, nieuwe verdienmodellen voor vissers gerealiseerd en worden bezoekers van de haven nog beter bediend. Het is een fysieke en symbolische locatie voor handel in (vis)producten, kennis en netwerk. De doel is de marktplaats te vestigen in het centrum van de haven en zal op gezette tijden toegankelijk voor het brede publiek zijn. Toeristen krijgen een optimale beleving van de visserij, afslag en natuurlijk het eindproduct. Door de fysieke locatie ontstaat er een ontmoetingsplaats waar de sector zelf kennis kan delen over bijvoorbeeld nieuwe verdienmodellen via diverse beheersvormen, gastheerschap en innovaties. Ook zijn aanverwante sectoren zoals horeca, toerisme en detailhandel welkom om de korte keten te realiseren door o.a. een nieuwe eetcultuur te bewerkstelligen. Tot slot kunnen de vissers rechtstreeks in contact komen met de eindgebruiker.

Feedback, suggesties of tips kunnen door de vissers direct in praktijk worden gebracht, waardoor de kwaliteit verbetert. De realisatie van deze functies zal in twee fasen plaatsvinden. De eerste zal bestaan uit een marktverkenning om praktijk ervaringen op te doen. Met de opgedane ervaringen kan de tweede fase, het daadwerkelijk realiseren van een permanente fysiek locatie, efficiënter en effectiever ingericht worden. Gezien de beperking op de beschikbare VOP middelen is hier vooralsnog geen dekking voor. De fysieke locatie zal bestaan uit enkele essentiële onderdelen: diverse marktkramen, een demonstratiekeuken, co-werkplekken, vergader- en workshopruimten. Daarnaast is er volop aandacht voor beleving en worden omliggende locaties visueel en qua informatievoorziening verbonden. Het doel is dat er jaarlijks 100.000 bezoekers de marktplaats bezoeken om vis en andere producten te kopen. Dit aantal en alle bezoekers van en naar Schiermonnikoog (circa 3 mln. per jaar) bezoeken de haven van Lauwersoog al dan niet recreatief. De marktplaats moet per jaar 3 nieuwe samenwerkingsprojecten bewerkstelligen en diverse nieuwe afzetmogelijkheden door een nieuwe eetcultuur realiseren. Het Wadden Erfgoed centrum (WEC) wordt in 2025 geopend en zal zeker een extra aanzuigende werking op het havengebied en dus ook op de marktplaats hebben.

Regioplan Noord-Nederland

44

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Er ligt een sterke relatie met perceel 1B, uitbreiding van de opslag van vis, schaal -en schelpdieren omdat hier de grootschalige opslag van aangelande zeeproducten is gepland. Maar ook met kavel 2, beleving hedendaagse visserij. De markthal maakt het voor al deze bezoekers van het gebied aantrekkelijker om ook een stop te maken in de haven van Lauwersoog. KAVEL 2 – BELEVING HEDENDAAGSE VISSERIJ Met deze kavel wordt uitvoering gegeven aan beide doelstellingen van het Visserij Ontwikkel Plan. De plannen richten zich niet alleen op toeristisch-recreatie bestemmingsontwikkeling maar ook om bewustwording te creëren van waar de vis vandaan komt en hoe die vanuit zee op het bord belandt. Met de plannen wordt helemaal in lijn met de hedendaagse toerist en recreant - meer inhoud gegeven aan een eventueel bezoek aan met name Harlingen en Lauwersoog. In beide visserijgemeenschappen wordt in de beleving van de visserij ook de koppeling gelegd met de Waddenzee. Perceel 2.1 Visserij experience, Harlingen De haven van Harlingen was ooit de grootste garnalenhaven van Europa. Daarnaast dankt Harlingen zijn rijkdom onder meer aan de walvisvaart en haringvisserij. De visserij was van levensbelang in Harlingen, maar dat is veranderd: de visserij verdwijnt langzamerhand uit de identiteit van de Harlinger bewoner.

De Visserij identiteit willen we versterken met een stadsbreed en jaarrond nieuw programma door het ontwikkelen van een Visserij Experience door Harlingen, met verschillende belevingsonderdelen die samenhangen. Vijf daarvan willen we middels dit plan tot stand brengen, een ander deel is al aanwezig. We willen dit samenvoegen tot het ‘Vispad Harlingen’. Doel van het vispad is een compleet beeld te geven van de betekenis van de Visserij voor Harlingen en Nederland, vanuit de historie tot aan vandaag. Het vispad met als beeldmerk het Harlinger Garnalengrietje, wordt gekoppeld aan de Friese Kustroute. Het pad loopt door de prachtige historische binnenstad langs de Willem Barentszwerf waar naast een minutieus en zeilwaardig nagebouwd schip ook en garnalenkotter te bezichtigen is waar workshops gegeven gaan worden zoals netboeten en scheepsknopen etc. Op een Harlinger visserschip uit 1700 en uit 1900 kan beleefd worden hoe het leven destijds aan boord was. Een nieuwe expositie in het Haniahuis maakt het verhaal compleet. Bovenstaande sluit perfect aan op de Harlinger visserijdagen. KAVEL 3 - VERZILVEREN EN VERBINDEN VISSERIJ ERFGOED Met de uitvoering van de projecten binnen deze kavel en tevens gelijknamig speerpunt in ons VOP worden flinke impulsen gegeven aan het versterken van de aan de visserij gerelateerde culturele en sociale identiteit van onze visserijgemeenschappen.

Deze identiteit maakt deze gemeenschappen juist zo bijzonder om in te wonen en om te bezoeken.

Regioplan Noord-Nederland

45

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) De initiatiefnemers gaan investeren in het allermooiste, de parels van onze visserijgemeenschappen in Harlingen, Peazens-Moddergat, Dokkumer Nije Silen en Zoutkamp. De initiatieven van de visserijgemeenschappen in de gemeente Noardeast-Fryslân (in Peazens-Moddergat en Dokkumer Nije Silen worden in grote onderlinge samenhang opgepakt. Voor dit onderdeel van deze kavel is overigens een zeer informatief en illustratief informatiedocument opgesteld, met een uitgebreide beschrijving onderliggende percelen. Met de projecten in deze kavel - maar ook met de projecten uit de kavel ‘Beleving hedendaagse visserij’ wordt ingezet op de ontwikkeling van parels, van bezienswaardigheden, binnen een regionaal en nationaal vispad. Perceel 3.1 Erfgoed Dokkumer Nije Silen, Moddergat en verbinding regio Met dit project wordt bestaande visserijerfgoed in Gemeente Noardeast-Fryslân opgewaardeerd en uitgebreid om de sociaal culturele aspecten te bewaren, vertellen en als basis te gebruiken voor de toekomst van duurzame visserij. Deze gemeente heeft namelijk geen visserijhaven meer, maar vele inwoners werken nog wel in de sector. Het dorp Moddergat en het buurtschap Dokkumer Nieuwe Zijlen kent een lange visserij/garnalen geschiedenis. Deze verdient het om verteld te worden. Het biedt ook kansen voor de werkgelegenheid.

Met name voor degene die hun baan dreigen te verliezen door de krimpende visserijsector. Sinds 1962 is er een openluchtmuseum gevestigd in Moddergat. Het ligt pal aan Werelderfgoed Waddenzee. In het museum wordt met name het verhaal van de visserij en de grootste visserijramp van Nederland vertelt. Voor velen uit de sector is het een monument een bakermat. Sinds 2004 is het Garnalenfabriekje (400 meter verderop) onderdeel van het museum, maar echte openstelling is er nooit van gekomen. Ook verdienen de rijksmonumenten in het opluchtmuseum een renovatie om ze te behouden voor de toekomst. Met dit plan wil museum ’t Fiskershûske daar verandering in brengen. 13 Kilometer verderop ligt het buurtschap Dokkumer Nieuwe Zijlen (DNZ). In de jaren 50 stond hier een grote garnalenafslag. De verbinding met Moddergat was (en is) zeer sterk. Na de sluiting van de Lauwerszee in 1969 werden alle activiteiten verplaatst naar Lauwersoog. Het buurtschap wil met dit project haar roemruchte verleden laten zien door de realisatie van een Varend Erfgoed Centrum. Daarnaast worden interactieve wandel -en fietsroutes aangelegd die de erfgoedlocaties verbinden en wordt via film (en andere nieuwe media) de geschiedenis van het gebied verteld. Door omscholing van vissers tot gids wordt de beleving versterkt en wordt nieuwe werkgelegenheid in dit gebied gecreëerd.

Perceel 3.2 Visserijmuseum Zoutkamp vaart naar de toekomst Het visserijmuseum in Zoutkamp bestaat sinds 1994 en is gevestigd in de oude Rijksbetonningsloods. Het vertelt het verhaal van garnalenvisserij, het Lauwersmeer en de Waddenzee. Om het museum toekomstbestendig te maken, aantrekkelijk te houden voor bewoners en bezoekers én om de duurzame visserij sector in en om Zoutkamp te ondersteunen, willen we het museum graag vernieuwen door het gebouw toegankelijk, duurzamer, aantrekkelijker en ruimer te maken. Met plek voor verhalen rondom visserij vroeger,

Regioplan Noord-Nederland

46

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) nu en in de toekomst. Met immateriële erfgoed zoals demonstraties van de oude aan visserij gerelateerde ambachten zoals net knopen, garnalen pellen, vis drogen, koken en bakken. Anderzijds wil het museum een nieuwe vaste tentoonstelling ontwikkelen die verder gaat dan alleen de traditionele visserij. Het museum wil ook het bredere cultuurhistorische verhaal van Zoutkamp vertellen en de toekomstige duurzame visserij een podium bieden.

Regioplan Noord-Nederland

47

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) OVERZICHT VAN PERCELEN EN MIDDELEN Perceel

Gemeente(n)

VOP Doelstelling Investeringskosten Subsidie VOP

1A: Shrimp innovation centre Harlingen(CICH), incl. verbetering conservering

Harlingen

1

€ 680.000

€

325.000

1B: Verbeteren opslag capaciteit Lauwersoog

Lauwersoog

1

€ 1.700.000

€

815.000

1C: Marktplaats Lauwersoog, 1e fase

Lauwersoog

1

€ 300.000

€

100.000

Harlingen

2

€ 850.000

€

415.000

3A: Erfgoed Dokkumer Nije Silen, Moddergat en verbinding regio

Dokkumer Nije Silen

2

€ 3.200.000

€ 1.530.000

3B: Visserijmuseum Zoutkamp

Zoutkamp

2

€ 2.050.000

€

€ 8.780.000

€ 4.000.000

Kavel 1: Innovatie en ontwikkeling

Kavel 2: Beleving hedendaagse visserij 2A: Visserij experience, Harlingen (ombouw garnalenkotter, Garnalen Grietje, terugvaart in de tijd, veilingbezoek) Kavel 3: Verzilveren en verbinden visserij erfgoed

Totaal

815.000

Nota Bene: Aan het feit dat de benoemde percelen in dit overzicht vermeld worden, kunnen nog geen rechten ten aanzien van financiering worden ontleend.

Regioplan Noord-Nederland

48

REGIOPLAN HOLLANDSE HARINGKUST

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) REGIO HOLLANDSE HARINGKUST RUIMTE GEVEN VOOR VERBINDINGEN

Daar waar in andere regio’s zoals Urk en Zuidwest Nederland er van oudsher al wordt gewerkt vanuit een sterke eigen identiteit met een samenwerking ook bestuurlijk op lokaal en regionaal niveau, is dit voor de Hollandse Haringkust nieuw. De identiteit, de trots en de verbindingen binnen de gemeenschap waren er uiteraard zeker wel maar nergens heel expliciet gemaakt en geplaatst in een duidelijke regionale agenda. De €30 miljoen van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft voor ons als sector en bestuur veel los gemaakt. In een aantal maanden tijd hebben we onder hoge druk opgetekend wat we met elkaar belangrijk vinden en waar we naar toe willen zowel economisch als sociaal-cultureel. We zijn trots op wat we in deze korte tijd samen hebben bereikt. Voor ons is dit een eerste stap op weg naar een regionale samenwerkingsagenda rond visserij. Een agenda waar we ook die zaken proberen te realiseren die nu buiten de boot zijn gevallen vanwege het beperkte budget of omdat deze nog verdere uitwerking nodig hebben.

HET VERHAAL VAN DE REGIO

De Hollandse Haringkust – de visserijbedrijven en gemeenschappen in Scheveningen, Katwijk en IJmuiden hebben een lange geschiedenis in de visserij. Aan de Noordzeekust groeiden familiebedrijven uit van traditionele haringhandelaren en haringvissers tot internationaal opererende visserijbedrijven dankzij kennisoverdracht, continue innovatie en verduurzaming. Bedrijven die regie pakken in de hele keten van schip tot schap en daarbij ook actief werden in de kust- en kottervisserij. De Haringkust familiebedrijven zijn inmiddels goed voor tenminste 25% van de totale aanvoer van verse Noordzeevis in Nederland en leveren via de visafslagen van IJmuiden en Scheveningen 90% van de verse Noordzeevis aan de randstad. Daarnaast was hun met vriestrawlers gevangen pelagische vis in 2022 goed voor 78% (bijna 192.000 ton) van de door Nederlands gevlagde vaartuigen in Nederland aangelande vis. Ondanks vele bedreigingen voor de brede visserijsector vormen deze oer-Hollandse ondernemingen de spil van een toekomstig visserijcomplex, met duurzame werkgelegenheid en cultuurhistorische identiteit in kustgemeenschappen. Ook door de teruggang van de kottervisserij wordt hun aandeel groter en zullen pelagische activiteiten meer en meer voor robuustheid in de keten moeten zorgen; robuustheid die een toekomstbestendige, diverse sector, inclusief de kottervisserij, mede in de benen kan houden.

Datzelfde geldt voor de kritieke massa van verwerking tot logistiek, van onderhoud tot toeleveranciers en van scholing tot arbeidsaanbod Als Hollandse Haringkust vormen we met de visserij en twee grote zeehavens het begin van een keten naar de consument met een puur, zuiver en zeer gezond levensmiddel dat de natuur ons biedt en efficiënt en verantwoord wordt verkregen uit de zee. De waarde die onze visserijregio toevoegt op economisch, sociaal, ecologisch, cultureel én duurzaam gebied is significant.

Regioplan Hollandse HaringKust

50

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) HET VISSERIJ ONTWIKKEL PLAN Voortbouwend op de expertise en ervaring van de Haringkust visserijbedrijven, willen we regie pakken op het initiëren, intensiveren, faciliteren en stimuleren van de benodigde nieuwe verbindingen voor een sociaalcultureel en duurzaam economisch perspectief voor de visserij. Door te clusteren, zichtbaar te zijn en ook in fysieke zin een (nationaal) platform te bieden voor innovatie, onderwijs en dialoog (bedrijfslevengericht) en voor beleving van diversiteit in de sector (publieksgericht). Deze collectieve aanpak zal leiden tot een versterking van het innovatievermogen en daardoor versnelling van innovatieve duurzame oplossingen die onze sector nog robuuster maken. 1. VISCLUSTERS IN EEN LOGISTIEK CENTRUM: : Clustering visafslag, handel en verwerking in Scheveningen Aanpassingen visafslag IJmuiden 2. INNOVATIELAB, BELEVINGSRUIMTE EN AUDITORIUM: Seafood Central (Scheveningen) 3. VERZILVERING ERFGOED Bomschuit (Katwijk) Ontwikkeling oude Redschuur en Visserijdriehoek (Katwijk) Platform samenwerking musea Scheveningen, Katwijk en IJmuiden Dit Visserij Ontwikkel Plan is tot stand gekomen door een samenwerking van de gemeenten Den Haag, Katwijk en IJmuiden, de provinciesZuid- en Noord-Holland, het visserij gerelateerde bedrijfsleven en andere stakeholders, in samenspraak met de andere BPV regio’s en het ministerie van LNV.

Regioplan Hollandse HaringKust

51

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) UITWERKING VAN DE KAVELS

KAVEL 1: CLUSTERING HANDEL, VERWERKING EN AFSLAG Een sterk en duurzaam opererend viscluster stelt hoge eisen aan de logistiek en daarmee ruimtelijke voorzieningen. Hierbij moet enerzijds optimaal worden ingespeeld op eisen van afnemers (verticaal in de keten) en anderzijds (horizontaal) voldoende rekening worden gehouden met bewoners, overige economische dragers zoals toerisme en overige industriële bedrijvigheid. Een goede inrichting van de ruimte is daarom van groot belang, zowel vanuit de markt als vanuit de maatschappij gezien. Hierbij gaat het onder andere om bedrijventerreinen, gebouwen, aan- en afvoerwegen en vestigingsfactoren. SCHEVENINGEN In Scheveningen zijn ter versterking van het viscluster op het Noordelijk Havenhoofd al belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen in gang gezet om aan deze eisen te kunnen voldoen. Ontbrekende schakel in deze ontwikkeling is de inzet van het monumentale visafslaggebouw (Industrieel erfgoed) als zowel belangrijk nationaal anker van het visserijcultuurgoed als een locatie waar de functie afslag samenkomt met eerstelijns visverwerking en handel en daarmee bijdraagt aan het verkorten van ketens. Visverwerkers en handel zijn nu nog verspreid over Scheveningen en zitten bovendien op plekken die steeds meer een woonfunctie krijgen, waardoor er mogelijk overlast dreigt.

De visbedrijven hebben de behoefte om te verhuizen en daarbij te gaan clusteren dicht bij ook de aanvoer van verse Noordzeevis als niche. Dit om bepaalde functies als logistiek gezamenlijk op te kunnen pakken en ter verkorting van de keten. Bovendien alles in een gebied dat aangewezen is als gebied ter versterking van het viscluster. Zowel de afslag als de bedrijven in de handel en verwerking hebben aangegeven dat ze willen clusteren in het iconische visafslaggebouw. Met de bijdrage vanuit het VOP zal United Fish Auctions (UFA), als uitbater van het visafslaggebouw, ten eerste 3000m2 kunnen vrijmaken door concentratie en inperking van de ruimte voor de primaire afslagfunctie. Ten tweede is er voorzien in een subsidie voor de visbedrijven in de handel en verwerking die willen verhuizen naar het visafslaggebouw. IJMUIDEN Om de sterke reductie van aangelande verse visproducten in IJmuiden op te vangen is er in 2023 al gestart om de ruimtelijke voorzieningen aan te passen, en geschikt te maken voor de huidige en toekomstige normen voor kwaliteits- en hygiëne-eisen. De komende jaren zijn nog aanzienlijke investeringen voorzien om flexibel in te spelen op veranderende marktvragen. Met de bijdrage vanuit het VOP zal de logistieke centrumfunctie en visketen van IJmuiden verder kunnen worden versterkt.

Regioplan Hollandse HaringKust

52

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) KAVEL 2: INNOVATIELAB, BELEVINGSRUIMTE EN AUDITORIUM De Hollandse Haringkust regio beschikt over een robuust viscluster dat de visserij in de volle breedte in portefeuille heeft van schip tot schap. Een cluster dat het innovatievermogen van de visserij wil versterken en innovaties versnellen door het realiseren van een valorisatie- en innovatieplatform in de eigen regio dat fungeert als broedplaats voor start-ups. Een platform dat samenwerkt met de andere regio’s op specifieke ontwikkelingen rond visserijtechnieken (Visserij Innovatiecentrum Stellendam), ombouw van schepen om flexibel te kunnen omschakelen op verschillende soorten vis (Innovatie Atelier Wieringen), opvang van dagverse vis (Lauwersoog), precisie conservering van garnalen (Shrimp Innovation Centre Harlingen, Vlissingen, Stellendam), nieuwe productie van zeeproducten op land (Texel, Den Helder) en valorisatie van reststromen uit visverwerking (Urk). Op Scheveningen zal het multifunctionele ‘Seafood Central’ gebouw worden gerealiseerd dat ruimte biedt aan zowel een innovatieplatform als een belevingscentrum. ‘Seafood Central’ wordt een plek waar de sector gaat informeren, inspireren en nieuwe technologie gaat ontwikkelen volgens de Nederlandse visserijvisie. Met start-ups, wetenschappers en pioniers, en zichtbaar voor de Scheveningen bezoekende liefhebber van vis en visserij.

‘Seafood Central’ is onderdeel van de vorderende herontwikkeling van het Noordelijk Havenhoofd in Scheveningen gericht op het versterken van het viscluster. De strategische locatie op en tegen het duin wordt een belangrijke schakel tussen het havengebied met de iconische visafslag en de boulevard van Scheveningen met uitzicht op de veranderende Noordzee. Voor de kust ligt bovendien het ‘offshore testsite’ van de North Sea Farmers waar ideeën getest kunnen worden. Ook de ligging dicht tegen het bestuurlijk centrum van Nederland is daarbij van belang. Onder andere de Community of Practice (COP) Noordzee en internationale delegaties weten de haven al te vinden als podium voor innovatie in de visserij van Nederland in de volle breedte. Een podium voor ook de innovatiecentra in Stelledam, Wieringen, Den Helder, Texel, Urk, Harlingen, Vlissingen en Lauwersoog. De Hollandse Haringkust wil met het innovatieplatform een grote bijdrage leveren aan de nationale onderzoeksagenda voor de visserij. Met het platform, als onderdeel van ‘Seafood Central’, wordt een herkenbaar en professioneel ontmoetingspunt en samenwerkingsplatform gecreëerd voor specifiek visserij in relatie tot aanpalende sectoren, zoals logistiek, productinnovatie en energietransitie. Waar bedrijven en individuen elkaar ontmoeten en ideeën uitwisselen rond de visserij van en voor de toekomst (Fishing the Future).

Waar nieuwe duurzame concepten worden ontwikkeld, terwijl netwerken en clusters ontstaan. Een plek waar gespecialiseerde kennis en expertise uit wetenschap gekoppeld wordt aan vragen en ervaring uit de praktijk en in verbinding met andere visserijgemeenschappen. Naast het faciliteren van innovatie is ook het laten zien van innovatiekracht van een sterke en duurzame visserijsector van groot belang. Dat ondanks de sanering in de kottervisserij, de vissector in bredere zin in de Hollandse Haringkust en bijvoorbeeld Urk prima draait en met goede vooruitzichten de blik op de toekomst heeft, is onbekend bij een bredere doelgroep. Veel jongeren haken daarom af wat betreft visserij omdat in hun beleving het geen toekomst heeft. Het is daarom van belang om als sector met een positief toekomstbestendig verhaal midden in de samenleving te staan want onbekend maakt onbemind. Dat dit verhaal ook breed verteld en beleefd wordt en kan worden.

Regioplan Hollandse HaringKust

53

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Het ‘Seafood Central’- gebouw aan de boulevard van Scheveningen bevat daarom juist een belevingscentrum gekoppeld aan het innovatieplatform gericht op zowel het brede publieke met een laagdrempelige attractie als op samenwerkingen met opleidingen in de ontwikkeling van educatieve programma’s, schoolprojecten, rondleidingen, tentoonstellingen, workshops, demonstraties, presentaties, seminars, debatten, leerstages bij visserijbedrijven, onderzoek en andere activiteiten. Hier worden jongeren geënthousiasmeerd voor een innovatieve sector. Scheveningen ontvangt 18 miljoen bezoekers per jaar en 1 tot 2 procent daarvan willen we elk jaar bereiken. Onderdeel van de beleving is ook het product vis waarvoor een proeflokaal zal worden ingericht. Hiervoor brengen we visserijbedrijven, productontwikkelaars, marketeers, voedsel- en procestechnologen en chef-koks samen om gezamenlijk te werken aan innovatieve concepten waarbij vis het hoofdbestanddeel vormt. Het uiteindelijke doel is om nieuwe voedselproducten te creëren die succesvol in de markt kunnen worden gezet, terwijl bezoekers de gelegenheid krijgen om de producten en in ontwikkeling zijnde creaties te proeven en te ervaren. Denk bijvoorbeeld aan culinaire workshops of op thema-avonden waar ‘foodies’ of ‘influencers’ kennismaken met specifieke visproducten en innovatieve visconcepten.

De activiteiten vanuit het proeflokaal zullen bovendien terugkomen in het aanbod van de viswinkels en op de menukaarten van de vishoreca die gevestigd is op Scheveningen, Katwijk en in IJmuiden. De initiatieven ‘(Noord)zeevis uit Scheveningen’ en ‘(Noord)zeevis uit IJmuiden’ spelen daarbij een belangrijke rol om het inspirerende narratief rond visserij, zodra deze er is, naar het bredere publiek te brengen via het bord. Scheveningen fungeert als regionaal centrum voor beleving van de visserij en staat daarbij in nauwe verbinding met activiteiten in en vanuit Katwijk en IJmuiden. Afhankelijk van hoe het bovenregionale plan ‘beleving’ zich ontwikkelt, zal het centrum in Scheveningen ook in verbinding komen te staan met andere visserijbelevingscentra binnen Nederland.