BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP)

BPV

VISSERIJ ONTWIKKEL PLAN (VOP)

FEBRUARI - 2024

1

BESTUURLIJK PLATFORM VISSERIJ (BPV)

Het Bestuurlijk Platform Visserij (BPV) is een coalitie van 18 gemeenten en 6 provincies waarbinnen de Nederlandse visserijgemeenschappen, met daaraan verbonden visclusters van bedrijvigheid, zijn geconcentreerd. Waar het werken met vis van sociaaleconomische en sociaal culturele betekenis is voor de samenleving en lokale brede welvaart.

2

DE 5 REGIO’S VAN HET VOP Noord Nederland Kop van Noord-Holland Urk Hollandse Haringkust Zuidwest Nederland

3

VOORWOORD Soms is de vraag terecht hoe het toch kan dat de visserijsector de afgelopen jaren zo onder druk is gekomen en hoe langzaam maar zeker visserijgemeenschappen op veel plekken alleen nog geschiedenis laten zien. Daar is natuurlijk simpelweg een politiek antwoord op te geven: zoals de rol van Europa en van de nationale overheid. Vanzelfsprekend zit het antwoord ook in maatschappelijke ontwikkelingen: de hele keten is er door de jaren heen anders uit komen te zien. Het eetpatroon is enerzijds anders geworden en tegelijk is visserij een wereldproduct geworden. Met kansen voor afzet, maar ook import van andere soorten. En de opkomst van anders kijken naar visserij in de natuur en de daarmee gepaard gaande opkomst van natuur- en milieuorganisaties. Toch is er ook een cultureel antwoord. Er zijn steeds minder hechte gemeenschappen, die vanuit een bepaalde sector of een bepaald ambacht zijn ontstaan. Waar soms bepaalde plekken of dorpen, of soms bepaalde voormannen de keten beheersten, zijn het nu grotere spelers die de kar trekken. Al met al is het reden voor ons Bestuurlijk Platform Visserij geweest om naast te pleiten voor aandacht, zorg en middelen voor de vissers zelf, ook te pleiten voor investeringen in de gemeenschappen.

Om samen een zoektocht te doorlopen hoe we enerzijds die historie kunnen houden, hoe sfeer voelbaar kan blijven, maar ook juist hoe nieuwe kansen gepakt kunnen worden. Samen met het ministerie investeren gemeenten en provincies de komende jaren in totaal meer dan 60 miljoen euro in onze visserijgemeenschappen. En als BPV zien we dat als een eerste stap. Ik ben het ministerie en de collega’s uit provincies en gemeenten dankbaar dat we dit samen kunnen doen. Het was een uitdagend proces. Vinden dat iets nodig is, betekent niet dat ook direct heel helder is hoe het kan. Maar het voorliggende plan geeft weer dat we daar uiteindelijk met elkaar goed in geslaagd zijn. ‘Vooruitkijken’ mag het motto zijn. Met respect voor gevoelens die er zijn. Met de noodzaak in te zien dat de visserij nu vooral weer kansen moet krijgen. Waardoor in de samenwerking met de keten en in verbinding met de gemeenschappen mooie dingen ontstaan

Jo-Annes de Bat Gedeputeerde visserij Zeeland Voorzitter BPV

4

MANAGEMENT SAMENVATTING Het ministerie van LNV heeft op 15 juni 2023 aan het BPV gevraagd om in het kader van maatregelen voor de visserijketens en gemeenschappen een Visserij Ontwikkel Plan (VOP) op te stellen. Met dit plan zijn we als lokale en regionale overheden voortvarend aan de slag gegaan. In samenspraak met ondernemers in de visclusters en met maatschappelijk betrokken burgers, middenstand, stichtingen en verenigingen in de visserijgemeenschappen. Voor het te ontwikkelen VOP gelden twee doelstellingen (zie kaderbrief LNV aan BPV): Doelstelling 1: Behoud en ontwikkeling van toekomstbestendige landzijdige visclusters (waaronder visafslagen) voor een kleinere, duurzamer en meer diverse aanvoersector; Doelstelling 2: Andere sociaaleconomische activiteiten ontplooien die qua karakter aansluiten bij de identiteit en bijdragen aan het behoud van het sociaal-cultureel erfgoed en de werkgelegenheid van de betreffende visserijgemeenschappen. Het VOP is samengesteld uit 5 regionale deelplannen en 2 bovenregionale deelplannen.

BELEVING

ZUIDWEST NEDERLAND

HOLLANDSE HARINGKUST

KOP VAN NOORDHOLLAND

NOORD NEDERLAND

URK

ONDERWIJS Binnen het VOP wordt de volgende structuur met volgordelijke accenten aangehouden voor de nationale samenhang van regionale deelplannen: 1. DIRECTE AANPASSING AAN NIEUWE VISSERIJ VOOR NIEUWE MARKTONTWIKKELINGEN Primair staat de versterking van de landzijdige infrastructuur als verbinding tussen de aanvoer van aangelande vis en de keten van verwerking en handel naar markten met een vraag naar de aangelande vis. Traditioneel spelen visafslagen daarin een centrale rol, maar met de afname van de aanvoer van Noordzeevis en een veranderende vraag naar Noordzeevis komen nieuwe producten en ketens in het vizier. Met een versterking en verbreding van de verbinding van afslagen met visclusters in een logistiek centrum en/of marktplaats met eerstelijns verwerking van diverse, verse vis speelt men in op de toekomst. Dit is binnen het VOP voorzien voor het Logistiek Centrum Urk, het Blue Food Centrum Wieringen, het Seafood Cluster Scheveningen en de Marktplaats Lauwersoog. Ook rond de visafslagen Vlissingen, Stellendam, IJmuiden en Harlingen zijn in dit verband specifieke aanpassingen gericht op de toekomst voorzien.

5

2. AANVULLEND INSPELEN OP NIEUWE INNOVATIEVE ONTWIKKELINGEN ROND WERKEN MET VIS OF VOOR VISSERIJ. Secundair staat het faciliteren van specifieke innovatieve ontwikkelingen rond visserijtechnieken met testbassins (Visserij Innovatiecentrum Stellendam), faciliteiten voor aanpassing van schepen om flexibel te kunnen omschakelen op verschillende soorten vis (Innovatie Atelier Wieringen), opvang van dagverse vis (Lauwersoog), precisie conservering van garnalen (Shrimp Innovation Centre Harlingen, Vlissingen, Stellendam), nieuwe productie van zeeproducten op land (Texel, Den Helder), valorisatie van reststromen uit visverwerking (Urk) en een incubator voor startups (Seafood Central Schevening). Deze zaken staan daarbij in relatie tot de onder één genoemde infrastructuur. 3. DIT ALLES OOK AANTREKKELIJK VERZILVEREN VIA BELEVING VAN VISSERIJ, VIS EN ERFGOED MET EEN SPIN-OFF NAAR SFEERVOLLE REURING MET ONDERNEMERSKANSEN IN DE BETREFFENDE VISSERIJGEMEENSCHAPPEN MET HUN UNIEKE VISSERIJ GERELATEERDE IDENTITEIT. Tertiair staat de versterking van de sociaaleconomische verbinding van de visserijgemeenschappen met de visserij (van verleden, heden en toekomst), zoals aan de waddenkust (Harlingen, Dokkum, Zoutkamp), Den Helder, Katwijk/IJmuiden, Seafood Central Scheveningen en Zilte Zaligheden en Erfgoed in de Zuidwestelijke Delta.

Accenten in 1 en 2 sluiten nauw aan bij doelstelling 1 van het VOP, de accenten in 3 sluiten aan bij doelstelling 2 van het VOP. BOVENREGIONALE KOEPELPLANNEN Bovenop de regionale deelplannen zijn er twee overkoepelende aspecten geïdentificeerd die bovenregionaal aangepakt moeten worden: A) een vernieuwingsimpuls voor visserij gerelateerd onderwijs, en B) een versterking van de beleving van de Nederlandse visserij identiteit. Hiervoor zijn in de VOP plannen van aanpak opgenomen, die uiterlijk juni 2024 moeten zijn vertaalt in concrete plannen voor uitvoering. NIET ALLES KAN, DE KEUZE VAN PERCELEN In de eerste inventarisatieronde zijn ca. 200 projectideeën aangedragen bij de regio-coördinatoren, waarvan er 110 in de ‘Houtskoolschets’ zijn opgenomen. Hieraan was een vraag om een budget van ca. 200 M€ aan rijksmiddelen gekoppeld. Vervolgens zijn deze voorstellen nader getoetst op de kaderstelling en doelstellingen voor het op te stellen VOP, de appreciatie van de voorstellen door LNV en is de prioriteit bezien vanuit de regionale VOP perspectieven (‘kavels’). Dat heeft geresulteerd in het Concept VOP met nog altijd 89 ‘percelen’ met een vraag naar 43 M€ aan rijksmiddelen, waar 30 M€ voor gealloceerd is. Vervolgens is er een verdere consolidatie doorgevoerd tot 32 percelen, binnen de hiervoor beschreven structuur van de integrale VOP.

Hierbij is rekening gehouden met regionale differentiatie in relatieve impact van de krimp van de Noordzee-kottervloot en met de beschikbaarheid van 30 M€ aan rijksmiddelen (conform kaderbrief LNV aan BPV). Aangevuld met de regionale cofinanciering wordt een totale investeringsimpuls van ≈ 80 M€ gerealiseerd. In de kaderbrief van LNV aan BPV is opgenomen dat de middelen ingezet zullen worden naar rato van de mate waarin visserijregio’s geraakt worden door de krimp van de Noordzeekottervisserij conform de sociaaleconomische impactanalyse. De sociaaleconomische impactanalyse geeft daarover geen kwantitatieve duiding maar stelt dat de visserijregio’s Urk, Kop van Noord Holland, Zuidwest-Nederland en IJmuiden het meest worden geraakt, en de visserijregio’s Katwijk-Scheveningen en Waddenkust in mindere mate sociaaleconomisch worden geraakt. Deze regionale verdeling van de VOP middelen reflecteert deze rangschikking.

6

Het definitieve VOP voorziet op basis hiervan een volgende inzet van de beschikbare LNV middelen: VOP Onderdelen

LNV middelen

Specificatie

Regioplan Urk

7,4 M€

5 percelen

Regioplan Kop van Noord-Holland

6,2 M€

3 percelen

Regioplan Zuidwest-Nederland

4,9 M€

12 percelen

Regioplan Noord-Nederland

4,0 M€

6 percelen

Regioplan Hollandse Haringkust

4,0 M€

6 percelen

Vernieuwingsimpuls Visserijonderwijs

1,0 M€

plan van aanpak

Beleving Nederlandse Visserij Identiteit

1,0 M€

plan van aanpak

Programmamanagement

1,5 M€

penvoering*

Totaal 30 M € * Per regio 100k€ voor regionale penvoering per jaar (mediio 2024 - medio 2030), waarvan 50% financiering uit de rijksmiddelen van VOP.

De 26,5 M€ VOP-middelen voor de regionale deelplannen betreft voor de helft percelen die gerelateerd zijn aan doelstelling 1/VOP accent 1 (rond de afslagen), voor ongeveer 30% percelen die gerelateerd zijn aan doelstelling 1/VOP accent 2 (overig deel viscluster) en voor ongeveer 20% percelen die te maken hebben met doelstelling 2/VOP accent 3 (beleving).

NOTA BENE Deze VOP is door BPV opgesteld op verzoek van en in samenspraak met het ministerie LNV, en vormt de inhoudelijke basis en kaders voor de beschikking van de rijksmiddelen voor het VOP, en de allocatie van de regionale cofinanciering (publiek, privaat, fondsen) die daarbij is voorzien. In de komende maanden wordt de juridische basis voor deze samenwerking van Rijk en Regio’s vastgelegd in ondertekende convenanten, zodat tot beschikking van de SPUK-middelen aan de regio’s, via de regionaal penvoerende overheid, kan worden overgaan.

7

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) INHOUDSOPGAVE HET VOP OP HOOFDLIJNEN

9

REGIOPLAN URK

19

REGIOPLAN KOP VAN NOORD-HOLLAND

25

REGIOPLAN ZUIDWEST-NEDERLAND

31

REGIOPLAN NOORD-NEDERLAND

39

REGIOPLAN HOLLANDSE HARINGKUST

49

KOEPELPLAN ‘VERNIEUWINGSIMPULS VISSERIJONDERWIJS’

57

KOEPELPLAN ‘BELEVING VAN DE NEDERLANDSE VISSERIJIDENTITEIT’

69

VERANTWOORDING

79



8

HET VOP OP HOOFDLIJNEN

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) ACHTERGROND

Nederland kent een sterke verbintenis met de zee, waarin de visserij een belangrijke rol speelt. De visserijsector staat symbool voor ondernemerschap en doorzettingsvermogen. In het verleden heeft de visserij een stevige basis gelegd voor onze welvaart. De visserij is ook een wezenlijk element van de Nederlandse culturele identiteit. De naam Visser is niet voor niets één van de meest voorkomende familienamen in ons land. In een aantal regio’s in Nederland is visserij nog altijd een belangrijke drager van de lokale en regionale economie, met clusters van aanpalende bedrijvigheid met werkgelegenheid. In deze regio’s is visserij ook een drager van de sociaal-maatschappelijke cohesie en culturele identiteit van de zogenoemde ‘visserijgemeenschappen’: van Sluis tot Lauwersoog, van Urk tot Scheveningen. Het Bestuurlijk Platform Visserij (BPV), een coalitie van 18 gemeenten en 6 provincies waar deze ’visclusters’ en ‘visserijgemeenschappen’ zijn geconcentreerd, heeft eind 2022 haar ‘Almanak’ uitgegeven waarin men dit belang nadrukkelijk benoemt. Nu de visserij in een transitie zit naar een fors kleinere, duurzamere, flexibelere en meer diverse vloot willen wij zorgen dat de basis van de visserijgemeenschappen solide genoeg blijft om een gezond toekomstperspectief te behouden. Dit zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de kenmerkende identiteit van deze gemeenschappen.

De insteek is dat Nederland een land is en blijft waarin de binding met de zee ook betekenis heeft. Werken met vis is duurzaam en verdienstelijk, van schip tot schap. De visserij is een economisch vitale sector die ook in de toekomst geworteld is in onze visserijgemeenschappen.

Het sociaal economisch belang van regionale “visclusters” wordt onvoldoende onderkend en krijgt daardoor te weinig aandacht in de Nederlandse en Europese beleidskaders. Het issue valt “tussen wal en schip”, want het is een afgeleide dimensie van het visserijbeleid en is niet scherp in beeld in het regionaal economisch ondersteuningsbeleid. Het is aan het BPV om daar aandacht en steun voor te vragen met een heldere boodschap. “Wij staan als BPV voor het belang van de lokale economie en werkgelegenheid binnen visclusters. Voor de leefbaarheid en brede welvaart, met inachtneming van cultuurhistorische waarden. Dat behoeft maatschappelijke erkenning en waardering, met een wenkend perspectief voor de toekomst van deze gemeenschappen.” BPV Almanak, 2022

Het VOP op hoofdlijnen

10

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) HET VISSERIJ ONTWIKKEL PLAN (VOP)

Het toekomstperspectief voor de visserijgemeenschappen met visclusters is ook met de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) besproken in het kader van de transitie naar een nieuwe visserij met toekomst die bijdraagt aan de toenemende behoefte aan diverse, verse vis in het Noordwest-Europese voedselsysteem. Omdat het Rijk besloten had €30 miljoen beschikbaar te stellen voor investeringen in aanpassing en vernieuwing in de visclusters en visserijgemeenschappen, is afgesproken om als LNV (Rijk) en BPV (Regio’s) samen op te trekken in de ontwikkeling van het Visserij Ontwikkel Plan.. Het beschikbaar gestelde bedrag betreft een cofinanciering van structurele investeringen van samenwerkende overheden, ondernemers en organisaties die van grote maatschappelijke waarde zijn voor de visgemeenschappen en daarin verankerde visclusters. LNV stelt middelen ter beschikking aan de regio’s onder voorwaarde van een bekostiging van minimaal 50% vanuit regionale middelen, fondsen, organisaties en bedrijven. De looptijd voor de besteding van deze middelen is van medio 2024 tot medio 2030. Op 15 juni 2023 heeft het ministerie van LNV aan het BPV gevraagd om in het kader van maatregelen voor de visserijketens en gemeenschappen een Visserij Ontwikkel Plan (VOP) op te stellen. Met dit plan zijn we als lokale en regionale overheden voortvarend aan de slag gegaan.

In samenspraak met ondernemers in de visclusters en met maatschappelijk betrokken burgers, middenstand, stichtingen en verenigingen in de visserijgemeenschappen. Voor de te ontwikkelen VOP gelden twee doelstellingen: Doelstelling 1: Behoud en ontwikkeling van toekomstbestendige landzijdige visclusters (waaronder visafslagen) voor een kleinere, duurzamer en meer diverse aanvoersector; Doelstelling 2: Andere sociaaleconomische activiteiten ontplooien die qua karakter aansluiten bij de identiteit en bijdragen aan het behoud van het sociaal-cultureel erfgoed en de werkgelegenheid van de betreffende visserijgemeenschappen. We benadrukken dat deze doelstellingen voor ons zijn gerelateerd aan een transitie naar een toekomstgerichte en toekomstbestendige visserij die ook zal leiden tot een daarop aansluitende transitie van visketens, clusters van bedrijvigheid en visserijgemeenschappen. Het is dus geen compensatie voor sanering, maar een facilitatie van gezamenlijke transitiekracht. De aanpassingen en vernieuwingen van de visserij zelf, en van individuele bedrijven in de visketen, vallen buiten het bestek van deze regeling voor visclusters en visserijgemeenschappen. Hiervoor zijn aparte sectorale innovatieprogramma’s.

Hoewel het accent binnen dit VOP ligt op perspectieven voor vernieuwing van visserij en de visketen, beseffen we terdege dat ook de voorzieningen voor de bestaande visserij en keten kwalitatief op peil en kwantitatief op maat moeten worden gehouden. De beide doelstellingen staan ook niet op zichzelf. Het is onze uitdrukkelijke bedoeling om te streven naar een integraal en nationaal Visserij Ontwikkel Plan (VOP).

Het VOP op hoofdlijnen

11

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Enerzijds doen we dat ‘bottom-up’, binnen de vijf regio’s die in dit verband meetellen: • Urk: georkestreerd door gemeente Urk en provincie Flevoland. • Kop van Noord-Holland: georkestreerd door gemeenten Texel, Den Helder, Hollands Kroon en provincie Noord-Holland; • Zuidwest-Nederland: georkestreerd door Goeree-Overflakkee, Schouwen-Duiveland, Noord-Beveland, Reimerswaal, Middelburg, Vlissingen, Sluis, Tholen en provincie Zeeland; • Noord-Nederland: georkestreerd door gemeenten Het Hogeland, Noardeast-Fryslân, Harlingen en provincies Groningen en Fryslân; • Hollandse Haringkust: georkestreerd door Velsen, Katwijk, Den Haag en provincies Zuid-Holland en Noord-Holland; Ondernemers uit de visclusters zijn gevraagd om plannen in te dienen voor structurele investeringen om te zorgen dat de visserij-gerelateerde bedrijvigheid aan wal zich opmaakt, aanpast en vernieuwd om de toekomstige visserij goed te kunnen bedienen. Daarnaast zijn betrokkenen vanuit de visserijgemeenschappen gevraagd hoe de identiteit, sfeer en reuring in de visserijhavens en -gemeenschappen vastgehouden of zelfs versterkt kunnen worden. Door in te zetten op betere economische benutting (‘verzilvering’) van visserijgerelateerde sociaal-culturele waarden, activiteiten en erfgoed.

Anderzijds kijken we ‘top-down’ naar het beste arrangement voor de Nederlandse visserij, visclusters en visserijgemeenschappen, die in samenhang een gerespecteerde Europese visserijregio van betekenis vormen. Een regio die zich kan meten met bijvoorbeeld Bretagne en Galicië. Dat doen we door waar mogelijk initiatieven bovenregionaal op te pakken, en door rekening te houden met de samenhang die er in visserijhavens, visclusters en visserijgemeenschappen is met Noordzee kottervisserij, kustvisserij en pelagische visserij.

Het gaat daarbij om de sociaal-economische dimensie van de transitie van de visserijgemeenschappen, enerzijds door met de landzijdige visclusters (bedrijven die direct of indirect met vis werken) in samenwerking structurele aanpassingen te doen om de toekomstige visserij (of in bredere zin seafood productie) te accommoderen in hun behoeften, en anderzijds om het erfgoed van de identiteit van de visserijgemeenschappen structureel beter te verzilveren. Daarbij houden we uiteraard de huidige inzichten ten aanzien van de toekomstige visserij en de rol van vis in het voedselsysteem in beeld. De transitiepaden waar we in de VOP rekening mee houden is omschakeling naar een minder (kapitaal) intensieve visserij op verse, diverse zeeproducten van dichtbij (Noordzee en omgeving) voor een markt nabij (meer dan nu met focus op NW Europa); conform de contouren van de LNV visie op de rol van Nederlandse vis in het Europese voedselsysteem. Zie ook de Almanak van BPV die vorig jaar is uitgebracht. Andere transitiepaden zoals sanering van de vloot, of omschakelen naar andere ‘blue economy’ sectoren zijn uiteraard daaraan gerelateerd, maar worden niet vanuit de VOP geaccomodeerd.

Het VOP op hoofdlijnen

12

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) ONTWIKKELING VAN HET VOP IN DRIE STAPPEN In een eerste fase (tot 31 juli 2023) zijn die plannen en ideeën geïnventariseerd, opgehaald en gebundeld in de Houtskoolschetsen voor het VOP (‘Basisinventarisatie’). Er zijn 110 van dergelijke bouwstenen opgehaald, groener en rijper, deels wel en deels niet goed in de doelstellingen van de beschikking van LNV passend. In een tweede fase (tot 31 oktober 2023) zijn de meest geschikte en waardevolle deelplannen geconsolideerd in een samenhangende Concept VOP bestaande uit vijf regionale deelplannen, plus een eerste aanzet voor twee bovenregionale plannen die in de Houtskoolschets waren geïdentificeerd (Vernieuwingsimpuls Visserij Onderwijs; Beleef de Nederlandse Visserij Identiteit). In een derde stap (tot 2 februari 2024) is het Concept-VOP verder geïntegreerd tot een definitieve nationale VOP. Bij de ontwikkeling is rekening gehouden met de beschikbare middelen en binnen BPV en met LNV is afstemming geweest over de meest effectieve inzet van de middelen, rekening houdend met: 1. Toepasselijkheid bij VOP kaders; 2. Prioriteit vanuit belang van visserij, visclusters en visgemeenschappen; 3. Perspectief op regionale of private cofinanciering.

Daarbij zijn ook de nationale koepelorganisaties rond visserij en visclusters (CVO, NOVA, Visfederatie), visserij gerelateerde onderwijsinstellingen en deskundigen op het gebied van ‘bestemmingsmanagement’ betrokken. De definitieve VOP van BPV is zodanig opgesteld dat daarop convenanten voor de speciale uitkering (SPUK) van de rijksmiddelen aan de regionale en lokale overheden (provincies en gemeenten) kunnen worden geënt. Dit wordt door een groep van experts van LNV en BPV voorbereid. Het is de intentie om in de loop van 2024 de middelen te kunnen beschikken.

OPZET VAN HET CONCEPT VOP

Het VOP is samengesteld uit 5 regionale deelplannen en 2 bovenregionale deelplannen.

BELEVING

ZUIDWEST NEDERLAND

HOLLANDSE HARINGKUST

KOP VAN NOORDHOLLAND

NOORD NEDERLAND

URK

ONDERWIJS

Het VOP op hoofdlijnen

13

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) De regionale deelplannen zijn uitgewerkt naar de specifieke ambities en kansrijke perspectieven voor de betreffende regio, welke zijn vertaald in enkele thematische en onderling samenhangende hoofdlijnen. Op deze zogenoemde ‘kavels’ wordt structureel geïnvesteerd om de ambities in het kader van de perspectieven te realiseren. Om de investeringsplannen op hoofdlijnen concreet uit te voeren zijn binnen de kavels specifieke initiatieven geselecteerd waarop met VOP-middelen geïnvesteerd zal worden. Dit zijn de zogenoemde ‘percelen’. Voor elk van de geselecteerde percelen is een uniforme factsheet opgesteld met essentiële samenvattende informatie. Op basis van deze factsheet kunnen VOP-middelen ter beschikking worden gesteld. Het Concept-VOP kent daarmee een gelaagde opbouw: PERSPECTIEF

THEMATISCHE LIJNEN

CONCRETE BOUWSTENEN

PERCELEN KAVELS PERCELEN

PLAN KAVELS

PERCELEN

Bovenop de regionale deelplannen zijn er twee overkoepelende aspecten geïdentificeerd die bovenregionaal aangepakt moeten worden: A) een vernieuwingsimpuls voor visserij gerelateerd onderwijs, en B) een versterking van de beleving van de Nederlandse visserij identiteit. Hiervoor zijn in de VOP plannen van aanpak opgenomen, die uiterlijk juni 2024 moeten zijn vertaalt in concrete plannen voor uitvoering. • De vernieuwingsimpuls is gericht op een betere aansluiting van het praktijkgericht onderwijs (inclusief ‘doorlopende leerlijnen’ en ‘levenslang leren’) met het werkveld rond werken met vis, afgestemd op de vernieuwing in de visserij en daaraan gerelateerde ketens en clusters. Feitelijk is het een essentiële randvoorwaarde om te zorgen dat er voldoende instroom is van vaardige werkers in het werkveld waar we met het VOP regio specifiek op investeren. • De versterking van de beleving van de visserij identiteit is gericht op een profilering van “Nederland, een sterke visserij regio met traditie en een vooruitziende blik”, door die in de visserijgemeenschappen (met een ‘couleur locale’) zichtbaar en vindbaar te maken. Feitelijk versterkt het de impact van de regionale VOP- ‘belevingspercelen’ (reuring rond de havens en verzilvering van het erfgoed), zodat het niet versnipperd blijft.

Het VOP op hoofdlijnen

14

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) ALGEMENE LIJN VAN HET VOP Binnen het VOP wordt de volgende structuur met volgordelijke accenten aangehouden voor de nationale samenhang van regionale deelplannen: 1. DIRECTE AANPASSING AAN NIEUWE VISSERIJ VOOR NIEUWE MARKTONTWIKKELINGEN1 Primair staat de versterking van de landzijdige infrastructuur als verbinding tussen de aanvoer van aangelande vis en de keten van verwerking en handel naar markten met een vraag naar de aangelande vis. Traditioneel spelen visafslagen daarin een centrale rol, maar met de afname van de aanvoer van Noordzeevis en een veranderende vraag naar Noordzeevis komen nieuwe producten en ketens in het vizier. Met een versterking en verbreding van de verbinding van afslagen met visclusters in een logistiek centrum en/of marktplaats met eerstelijns verwerking van diverse, verse vis speelt men in op de toekomst. Dit is binnen het VOP voorzien voor het Logistiek Centrum Urk, het Blue Food Centrum Wieringen, het Seafood Cluster Scheveningen en de Marktplaats Lauwersoog. Ook rond de visafslagen Vlissingen, Stellendam, IJmuiden en Harlingen zijn in dit verband specifieke aanpassingen gericht op de toekomst voorzien. 2.

AANVULLEND INSPELEN OP NIEUWE INNOVATIEVE ONTWIKKELINGEN ROND WERKEN MET VIS OF VOOR VISSERIJ,2 Secundair staat het faciliteren van specifieke innovatieve ontwikkelingen rond visserijtechnieken met testbassins (Visserij Innovatiecentrum Stellendam), faciliteiten voor aanpassing van schepen om flexibel te kunnen omschakelen op verschillende soorten vis (Innovatie Atelier Wieringen), opvang van dagverse vis (Lauwersoog), precisie conservering van garnalen (Shrimp Innovation Centre Harlingen, Vlissingen, Stellendam), nieuwe productie van zeeproducten op land (Texel, Den Helder), valorisatie van reststromen uit visverwerking (Urk) en een incubator voor startups (Seafood Central Schevening). Deze zaken staan daarbij in relatie tot de onder één genoemde infrastructuur. 3. DIT ALLES OOK AANTREKKELIJK VERZILVEREN VIA BELEVING VAN VISSERIJ, VIS EN ERFGOED MET EEN SPIN-OFF NAAR SFEERVOLLE REURING MET ONDERNEMERSKANSEN IN DE BETREFFENDE VISSERIJGEMEENSCHAPPEN MET HUN UNIEKE VISSERIJ GERELATEERDE IDENTITEIT. 3 Tertiair staat de versterking van de sociaaleconomische verbinding van de visserijgemeenschappen met de visserij (van verleden, heden en toekomst), zoals aan de waddenkust (Harlingen, Dokkum, Zoutkamp), Den Helder, Katwijk/IJmuiden, Seafood Central Scheveningen en Zilte Zaligheden en Erfgoed in de Zuidwestelijke Delta.

1 - Een NOVA-voorstel voor een collectieve investering in uniforme automatisering en digitalisering gekoppeld aan nationaal systeem voor eenduidig en transparant kwaliteitsbeheer en risicobeheersing is niet in het VOP overgenomen. In de kaderbrief van LNV aan BPV wordt deze modernisering van de afslagen sec verwezen naar EMFAF. Het draagt ook niet bij aan de versterking van de visserijgemeenschappen met visclusters. Wel ziet BPV de waarde van het NOVA-plan voor de nationale samenwerking tussen de visafslagen. 2 - In de kaderbrief van LNV aan BPV wordt gesteld dat de initiatieven door meerdere partijen gedragen moeten worden om succes te garanderen. Daarom zijn voorstellen van individuele partijen niet geselecteerd, tenzij er duidelijk een relatie is gelegd met andere belanghebbenden. Ook in het kader van mogelijke staatsteun issues. 3 - In de concept VOP was sprake van een veelheid van 47 versnipperde percelen die te maken had met beleving van visserij, vis en erfgoed (binnen de doelstelling 2 van de VOP), met een lastig te co-financieren vraag om 12 M€ aan VOP middelen. Daar zijn in de consultatie over de Concept VOP diverse opmerkingen over gemaakt. Dit heeft ertoe geleid dat het aantal regionale percelen in deze categorie is teruggebracht tot 14, met een vraag om 6,5 M€ VOP middelen.

Daarnaast is er een bovenregionaal koepelproject voorgesteld voor de nationale beleving van de Nederlandse visserijidentiteit.

Accenten in 1 en 2 sluiten nauw aan bij doelstelling 1* van het VOP, de accenten in 3 sluiten aan bij doelstelling 2 van het VOP.

* Het bovenregionaal plan voor een vernieuwingsimpuls in visserij gerelateerd onderwijs is gekoppeld aan het karakter van de investeringen in doelstelling 1 van de VOP. ** Het bovenregionaal plan voor de beleving van de Nederlandse visserijidentiteit is gekoppeld aan doelstelling 2 van het VOP.

Het VOP op hoofdlijnen

15

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) NIET ALLES KAN - DE KEUZE VAN PERCELEN

In de eerste inventarisatieronde zijn ca. 200 projectideeën aangedragen bij de regio-coördinatoren, waarvan er 110 in de ‘Houtskoolschets’ zijn opgenomen. Hieraan was een vraag om een budget van ca. 200 M€ aan rijksmiddelen gekoppeld. Vervolgens zijn deze voorstellen nader getoetst op de kaderstelling en doelstellingen voor het op te stellen VOP, de appreciatie van de voorstellen door LNV en is de prioriteit bezien vanuit de regionale VOP perspectieven (‘kavels’). Dat heeft geresulteerd in het Concept VOP met nog altijd 89 ‘percelen’ met een vraag naar 43 M€ aan rijksmiddelen, waar 30 M€ voor gealloceerd is. Vervolgens is er een verdere consolidatie doorgevoerd tot 32 percelen, binnen de hiervoor beschreven structuur van de integrale VOP. Hierbij is rekening gehouden met regionale differentiatie in relatieve impact van de krimp van de Noordzee-kottervloot en met de beschikbaarheid van 30 M€ aan rijksmiddelen (conform kaderbrief LNV aan BPV). Aangevuld met de regionale cofinanciering wordt een totale investeringsimpuls van ≈ 80 M€ gerealiseerd. In de afgelopen 7 maanden waarin we met elkaar aan de ontwikkeling van het VOP hebben gewerkt is veel in beweging gekomen, ook ten aanzien van samen toewerken naar een toekomst voor de visserijgemeenschappen met sociaaleconomische waardevolle visclusters, in regionaal en nationaal verband.

Het resultaat is een waardevol plan van nationale betekenis, met een gebalanceerde invulling qua accenten en bijdrage van de regio’s; met 5 breed gedragen en onderling samenhangende regioplannen, en twee bovenregionale koepelplannen. Het geeft een mooi beeld van het verleden, het heden en de toekomst. Met het consolideren van de rijke oogst aan ideeën die bij BPV zijn ingediend tot een integraal en gebalanceerd plan met een beperkt aantal percelen, passend binnen de VOP doelstellingen, de BPV accenten en het beschikbare budget, moesten we heel selectief zijn. Daardoor zijn waardevolle en perspectiefrijke ideeën niet in het VOP terecht gekomen. Hetzelfde geldt voor ideeën die nog niet afdoende zijn uitontwikkeld. We willen die ideeën niet verloren laten gaan, en zullen bezien op welke andere wijze die buiten de VOP opgepakt kunnen worden. In de kaderbrief van LNV aan BPV is opgenomen dat de middelen ingezet zullen worden naar rato van de mate waarin visserijregio’s geraakt worden door de krimp van de Noordzeekottervisserij conform de sociaaleconomische impactanalyse. De sociaaleconomische impactanalyse geeft daarover geen kwantitatieve duiding maar stelt dat de visserijregio’s Urk, Kop van Noord Holland, Zuidwest-Nederland en IJmuiden het meest worden geraakt, en de visserijregio’s Katwijk-Scheveningen en Waddenkust in mindere mate sociaaleconomisch worden geraakt.

Deze regionale verdeling van de VOP middelen reflecteert deze rangschikking.

Het VOP op hoofdlijnen

16

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Het definitieve VOP voorziet op basis hiervan een volgende inzet van de beschikbare LNV middelen: VOP Onderdelen

LNV middelen

Specificatie

Regioplan Urk

7,4 M€

5 percelen

Regioplan Kop van Noord-Holland

6,2 M€

3 percelen

Regioplan Zuidwest-Nederland

4,9 M€

12 percelen

Regioplan Noord-Nederland

4,0 M€

6 percelen

Regioplan Hollandse Haringkust

4,0 M€

6 percelen

Vernieuwingsimpuls Visserijonderwijs

1,0 M€

plan van aanpak

Beleving Nederlandse Visserij Identiteit

1,0 M€

plan van aanpak

Programmamanagement

1,5 M€

penvoering*

Totaal

30 M €

De 26,5 M€ VOP-middelen voor de regionale deelplannen betreft voor de helft percelen die gerelateerd zijn aan doelstelling 1/VOP accent 1 (rond de afslagen), voor ongeveer 30% percelen die gerelateerd zijn aan doelstelling 1/VOP accent 2 (overig deel viscluster) en voor ongeveer 20% percelen die te maken hebben met doelstelling 2/VOP accent 3 (beleving). Regio

VOP Accent 1 Doelstelling 1

VOP Accent 2 Doelstellng 1

VOP Accent 3 Doelstellng 2

Urk

5,40 M€

1,96 M€

0,00 M€

Kop van Noord-Holland

3,15 M€

2,59 M€

0,46 M€

Zuidwest-Nederland

2,99 M€

0,88 M€

1,01 M€

Noord-Nederland

0,43 M€

0,82 M€

2,76 M€

Hollandse Haringkust

1,40 M€

1,25 M€

1,35 M€

Totaal

13,36 M€

7,49 M€

5,58 M€

De in de loop van het proces ingediende voorstellen die door de selectie (op inhoud en binnen budget) buiten deze VOP zijn komen te vallen komen op een regionale reservelijst. Hiervoor zal buiten het VOP om naar mogelijkheden worden gezocht om deze plannen alsnog met steun van passende fondsen te kunnen ontwikkelen als spin-off van het VOP. Dat kunnen specifieke regionale ontwikkelingsfondsen (waaronder Regio Deals, Waddenfonds e.d.) zijn of nationale fondsen zoals de Kennis & Innovatie Agenda (KIA), Nationaal Groeifonds, KBB Innovatiestimulering (MIT), Milieu Innovatiestimulering (MIT); Milieu Investering regelingen (MIA/VAMIL) en Visserijregelingen (BRUGVIS; ENERGIEVIS); of Europese regelingen zoals Interreg North Sea; European Maritime Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF); en Horizon Europe.

* Per regio 100k€ voor regionale penvoering per jaar (mediio 2024 - medio 2030), waarvan 50% financiering uit de rijksmiddelen van VOP.

Het VOP op hoofdlijnen

17

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) VERVOLG

Op basis van deze VOP zullen er convenanten tussen LNV en de regio’s worden opgesteld om voorwaarden en condities voor de Specifieke Uitekering (SPUK) van de Rijksmiddelen aan de regio vast te leggen. Het is de intentie dat deze convenanten in mei 2024 zullen worden ondertekend. Elke regio heeft een penvoerende overheid aangewezen die als gemandateerde ‘penvoerder’ namens de berokken gemeenten en provincies in de regio het programmamanagement van het regionaal deelplan verzorgd, inclusief de financiele rekening en verantwoording. • Regio Urk: gemeente Urk • Regio Kop van Noord-Holland: gemeente Hollands Kroon • Regio Zuidwest Nederland: provincie Zeeland • Regio Noord Nederland: gemeente Noardeast-Fryslân • Regio Hollandse Haringkust: provincie Zuid-Holland De regio Urk zal tevens het penvoerderschap van het bovenregionaal koepelplan ‘Vernieuwingsimpuls Visserijonderwijs’ behartigen. Het penvoerderschap van het bovenregionaal koepelplan ‘Beleving van de Nederlandse Visserijidentiteit‘ zal in later stadium aan een regio worden toegewezen. Na ondertekening van de convenanten in mei 2024 kunnen de SPUK’s naar verwachting in het najaar van 2024 worden geactiveerd.

Het VOP op hoofdlijnen

18

REGIOPLAN URK

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) REGIO URK

VISIONAIR: SLIM NAAR DE TOEKOMST

HET VERHAAL VAN DE REGIO

OMVANG EN BETEKENIS VAN DE VISSERIJ OP URK Urk is sinds de beginjaren 1600 een visserijgemeenschap. Nadat steeds meer eiland verdween door stormgolven groeide de Urker economie sterk uit tot belangrijk centrum voor de Noord-Europese visserij. Het hart van de Urker gemeenschap is sterk verbonden met het water. Op het voormalig eiland Urk heeft de visserij menig crises doorstaan en heeft zich doorontwikkeld als een belangrijk plek in de blauwe economie. Vandaag de dag vist de Urker visserman op de Noordzee en in mindere mate op het IJsselmeer. Er is een sterk cluster ontstaan in de visverwerking en de laatste jaren is de maritieme industrie internationaal opererend, maar voortgekomen uit de visserij een steeds belangrijkere sector. Steeds hebben het ondernemerschap en inventiviteit voorop gestaan om nieuwe wegen in te slaan en de transities van hun tijd door te maken. Wanneer je op Urk verblijft, kan je niet om de visserijsector heen. Vanuit historisch perspectief, maar ook in het heden en de toekomst van de visserij. Een groot deel van de bevolking op Urk werkt ‘in de vis’ of gerelateerd aan de vis. Daardoor is Urk een echte visserijgemeenschap. Denk je aan Urk, denk je aan vis.

BELANG VAN NOORDZEEVISSERIJ GROOT VOOR REGIO URK Het Noordzeeakkoord, de Waddenagenda, de Kottervisie en de Brexit, inclusief gebiedsafsluitingen/ beperkingen door windmolenparken op zee en natuurgebieden hebben impact op de Urker visserij, de visketen (inclusief visverwerkende industrie en toeleverende industrie) en de economie op Urk volgens de sociaaleconomische impactanalyse van Wageningen Economic Research. Of zoals minister Adema het verwoordde “Urk zonder water bestaat niet. Dan moet je dus zorgen dat daar in de toekomst ook bedrijvigheid is.” De sociaaleconomische omvang van de landzijdige bedrijven actief in de visverwerkende keten en toeleverende industrie betrof 96 bedrijven met een omzet van 2,2 miljard euro en 4.150 werknemers (2.450 fte) in 2021. Daarmee was het aandeel van landzijdige bedrijven actief in de visserij afgerond 39% op de totale werkgelegenheid van 12.530 banen in de regio Urk. Schattingen van de Gemeente Urk en Producentenorganisatie Urk (PO Urk) was het aantal actieve beroepsvissers zo’n 700 in 2021. De visserij levert niet alleen banen op, maar heeft ook maatschappelijke meerwaarde. De visserijgemeenschap op Urk is enorm betrokken bij dit ambacht en houdt dit cultureel erfgoed levend blijkt tevens uit de impactstudie door Wageningen Research.

Het reduceren van de vloot door sanering betekent verlies aan werkgelegenheid (ook aan wal), legere havens, minder visserij-(familie)-bedrijven en effecten op de rest van de keten. Een actieve vloot is nodig voor het behoud van kennis, bedrijvigheid dat zich kan door vertalen in innovaties te midden van een transitie en een ‘levend’ cultureel erfgoed dat meerwaarde heeft voor de beleving van de identiteit en het toerisme in de regio Urk. De Urkervloot vist vooral schubvis en is daarmee complementair aan de 4 andere visregio’s in Nederland. In het kader van de saneringsronde 2023 zijn in de regio 24 kotters gesaneerd. De Urkervloot bestaat nu uit 86

Regioplan Urk

20

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) schepen. Landelijk gezien had Urk met 74 schepen 26% op het totaal van 284 actieve Nederlands gevlagde kotters in 2021. Urk had ook het grootste aantal buitenlands gevlagde kotters met 44 (59%) van de 75 in 2021. Urk heeft naast een groot aandeel in de vloot ook de grootste visverwerkingsindustrie van Nederland (zowel in aantal als omzet) en heeft een up to date afslag en veiling. Doordat de afslag en de visverwerkende industrie dichtbij elkaar zijn gevestigd krijgt de afslag een logistieke functie om het gevangen voedsel in de keten te helpen. Ondanks dat niet alle Urker kotters hun thuishaven op Urk heeft, wordt nagenoeg alle gevangen schubvis via de Urker afslag en visverwerkende industrie verwerkt. De afslag met haar koel- en vriesfaciliteiten op Urk heeft een cruciale rol om voedsel vanaf het schip met korte doorlooptijd te verwerken, waarbij voedselveiligheid en korte ketens belangrijk zijn.

HET VISSERIJ ONTWIKKEL PLAN

Urk heeft in het regionaal Visserij Ontwikkel Plan gekozen voor een sterk samenhangend pakket die de regio Urk ook op de lange termijn haar koploperspositie voor de sector laat behouden en Nederland als visserijsector op de kaart zet. Op Urk zijn wij ervan overtuigd dat er toekomst zit in de vis. Dit vraagt niet alleen het Urker hart en het houden van deze sector, maar een visie op de toekomst waarin slimmer omgaan met technologie een voorwaarde is. Met de ambitie om een hoogwaardige en toekomstbestendige visserijsector te realiseren is het belangrijk om innovaties in alle delen van de keten te realiseren (kavel 1, 2 en 3). AMBITIE De Nederlandse wateren en Noordzee bieden ons veel waardevolle natuur, worden in toenemende mate benut voor energieopwekking, maar biedt naast de energie- en natuurtransitie ook nog steeds de kans om op duurzame wijze voedsel te oogsten. Een belangrijke bron voor het borgen van de voedselvoorziening van Nederland en Europa; iets waar Urk trots op is en koestert. Gelegen in de provincie Flevoland die ontworpen is om de voedselproductie van ons land te kunnen faciliteren, wil Urk blijven excelleren als koploper van de voedselvoorziening uit zee.

Regio Urk positioneert zich als één van de Seafood-regio’s van nationaal belang: een regio waar visserij en visserijproducten uit economisch en sociaal-cultureel perspectief van belang zijn en ervoor zorgt dat Seafood op duurzame en innovatieve wijze verantwoord als onderdeel van de voedselvoorziening voor Nederland en Europa kan blijven voortbestaan. Urk is bereid om met innovaties de visserij van de toekomst mogelijk te maken en dit ook zichtbaar & beleefbaar te laten zijn op Urk. Regio Urk draagt bij aan de digitaliserings-, verduurzamings- en eiwittransitie in de visserijsector. HET PROCES Dit Visserij Ontwikkel Plan is tot stand gekomen door een samenwerking van de gemeente Urk, de provincie Flevoland, het visserij gerelateerde bedrijfsleven en andere stakeholders, in samenspraak met de andere BPV regio’s en het ministerie van LNV. Met groot enthousiasme en toewijding zijn er een veelvoud aan initiatieven ingediend om een bijdrage te leveren aan het Visserij Ontwikkel Plan met een totale omvang van meer dan €100 miljoen. Zij zijn in eerder ingediende houtskoolschets meegenomen. Als gevolg daarvan hebben we een aantal initiatieven moeten laten afvallen, omdat deze in mindere mate voldeden aan het toetsingskader van het Visserij Ontwikkel Plan. De kansrijke plannen die zijn overgebleven hadden tezamen nog steeds een omvang van ruim € 30 miljoen.

Gemeente Urk heeft in samenspraak met haar klankbordgroep knopen doorgehakt en uit deze plannen een zorgvuldig gekozen pakket van plannen samengesteld en verder uitgewerkt in het concept-VOP.

Regioplan Urk

21

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Om een maximaal aantal passende initiatieven in dit pakket op te kunnen nemen is naast een kwaliteitstoets ook een concessie gedaan op de cofinanciering uit het VOP door een lager cofinancieringpercentage vanuit het VOP voor de verschillende percelen te hanteren. Dit vraagt een hogere bijdrage van de regionale cofinanciering. Naar aanleiding van de voorlopige appreciatie van het ministerie LNV en het consolidatieproces binnen het BPV heeft Urk besloten dat de eerder genoemde percelen voor beleving ondergebracht worden in het koepelplan ‘Beleving Nederlandse Visserij Identiteit’. Daarnaast zien we voor één perceel uit het concept-VOP kansen voor financiering via EMFAF.

UITWERKING VAN DE KAVELS

Het Visserij Ontwikkel Plan voor regio Urk is opgebouwd rond 3 kavels, te weten: Kavel 1: Slimme visserij van de toekomst Kavel 2: Slimme hoogwaardige keten Kavel 3: Slimme benutting van reststromen door valorisatie KAVEL 1 - SLIMME VISSERIJ VAN DE TOEKOMST Urk heeft al vele jaren een sterke verbintenis met de visserij. De visserijsector staat symbool voor ondernemerschap en doorzettingsvermogen en het heeft een stevige basis in de economie en identiteit op Urk. Door de eeuwen heen is Urk erin geslaagd om met vernieuwing en innovaties de visserij door te ontwikkelen naar de vloot in de huidige vorm. Door de impact van verschillende maatregelen en het meervoudig gebruik van de Noordzee wordt de visserijsector opnieuw uitgedaagd. Hoe kunnen we schoner, extensiever, slimmer en anders gaan vissen? Als de grootste speler binnen de visserijvloot voelen wij ons verantwoordelijk om deze transitie te realiseren door te ontwikkelen naar een kleinere sector die voedsel oogst binnen de ecologische en economische randvoorwaarden. De ambitie ligt hoog. We zorgen dat de sector wendbaar is en diverser. We benutten volop de mogelijkheden die de Noordzee en de andere wateren bieden, ook voor (plantaardige) eiwitrijke mariene voedselwinning binnen windparken. Onze visserijondernemers werken samen en gaan innovaties niet uit de weg.

Met digitaliserings- en robotiseringsoplossingen als Smart fishing en blockchain kan de vis die net gevangen en aan boord is van de kotter al geveild worden en via de afslag haar weg naar de eigenaar krijgen. Een moderne keten voor Noordzeevis, aan boord gesorteerd, op kwaliteit aangevoerd en verder verwerkt. Kotters weten door slimme sensortechnologie de herkomst van de vangsten te registreren, maar ook uitstoot en verbruik wordt met slimme data in beeld gebracht. Kotters gaan over op elektrificering of waterstof wat zijn positieve effecten afgeeft op de emissie uitstoot en duurzaamheidseisen. Samen met de innovatie in kavel 2 gaat voedselkwaliteit hand in hand met klimaat en duurzaamheidseisen, waardoor vis een verantwoorde voedselkeuze is. Het bijbehorend perceel gaan wij indienen bij EMFAF. KAVEL 2 - SLIMME HOOGWAARDIGE KETEN Urk heeft naast het grootste aandeel in de vloot ook de grootste visverwerkingsindustrie van Nederland en een up to date afslag en veiling. Doordat de afslag en de visverwerkende industrie dichtbij elkaar zijn gevestigd krijgt de afslag een logistieke functie om het gevangen voedsel in de keten te helpen. Ook de veranderingen op de kotters in kavel 1 vraagt om aanpassingen van de afslag en de visverwerkende industrie. De afslag met

Regioplan Urk

22

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) haar koel- en vriesfaciliteiten op Urk heeft een cruciale rol om voedsel vanaf het schip met korte doorlooptijd te verwerken, waarbij voedselveiligheid en korte ketens belangrijk zijn. De afslag heeft de afgelopen jaren geïnvesteerd in digitalisering en het uitbreiden van haar faciliteiten om deze logistieke functie te kunnen vervullen als start van de doorontwikkeling voor de sector van de toekomst. De visverwerkende industrie levert niet alleen aan Nederland, maar exporteert wereldwijd. Nederland heeft, met daarbij een grote rol voor Urk, de belangrijke functie van draaischijf voor Europa. Door alle ontwikkelingen op de Noordzee zijn verschillende afslagen afgeschaald of omgeschakeld voor een andere functie. Het behouden van meer dan een enkele afslag is belangrijk voor de gehele infrastructuur en aanvoermogelijkheden van de Nederlandse visserijsector. Met het behoud van de visafslag Urk en de in eigendom beheerde garnalenafslag in Harlingen kan in worden gezet op nieuwe verdienmodellen gericht op verse en korte(re) visketens met Noordzeevis als niche en onderscheidend vermogen van de in toenemende mate geïmporteerde aquacultuurproducten zoals zalm en zeebaars.

We zorgen dat de visverwerkende industrie duurzamer en veilig, een breed assortiment van vis, schaaldieren en laag trofische mariene eiwitten (zoals zeewieren en schelpdieren) kan bieden en kan voorzien in de behoefte van de consument naar customized food (gemak en gezond). Met deze groeiende markt, maar ook vraagstukken op het gebied van duurzaamheid en watergebruik moet deze industrie innoveren. Ook in dit gedeelte van de keten doet digitalisering en robotisering zijn intrede. Met de percelen in deze kavel wordt gezorgd dat de veilingfunctie, waarvoor het gebouw van de visveiling in eerste instantie is bedoeld, kan blijven bestaan. De (Urker) vissers zijn hiermee verzekerd van een vast aanvoer- en verwerkingsplaats en visverwerkende industrie van kwalitatief goede grondstof voor hun eindproducten. De digitale traceerbaarheid van schip tot schap kan in dit centrum worden gerealiseerd. Daarmee kan Nederland voor de toekomst aan nieuwe regelgeving van gemeenschappelijk visserijbeleid voldoen, waarbij ketenpartners op meerdere stappen vooruit en achteruit transparantie kunnen afleggen. KAVEL 3 - SLIMME BENUTTING VAN RESTSTROMEN DOOR VALORISATIE In een tijd waarin de aanvoer van verse Noordzeevis als mariene eiwitbron in gezonde grondstof steeds schaarser wordt, is het essentieel dat verspilling in de keten wordt tegengegaan.

De visverwerkingsindustrie wordt geconfronteerd met uitdagingen met betrekking tot de verwerking van reststromen en afvalproducten. Deze materialen, zoals visafval, kunnen een aanzienlijke impact hebben op het milieu als ze niet op een verantwoorde manier worden behandeld. Vanuit de circulaire economie liggen er meerdere onderbenutte kansen voor het borgen van voedselvoorziening en nieuwe verdienmodellen door valoriseren van visresten. Regio Urk kent het grootst aantal bedrijven actief in de visverwerkende industrie van Noord-Europa. Door de vele bedrijvigheid en praktijkkennis in deze bedrijven beschikt het viscluster over alle ingrediënten om tot een circulaire visketen te komen in Nederland. Binnen deze kavel wordt in Urk gewerkt aan een geïntegreerd IT-platform dat bedrijven in staat stelt om reststromen en afvalproducten op een circulaire manier te verwerken en te benutten. De partijen op Urk willen hier graag samenwerken met de initiatieven die in Katwijk plaatsvinden.

Regioplan Urk

23

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) OVERZICHT VAN PERCELEN EN MIDDELEN Perceel

Gemeente(n) VOP Doelstelling Investeringskosten

Subsidie VOP

2B: Transitie Afslag naar Logistiek Centrum

Urk

1

€29.364.756

€ 5.400.000

2C: Internationalisering en waarborgen huidige infrastructuur maritieme sector

Urk

1

€ 1.500.000

€ 600.000

2D: Het verregaand automatiseren van visverwerkingsindustrie

Urk

1

€ 2.036.198

€ 800.000

3E: Valoriseringsplatform Urk visresten:opwaarderen visresten tot voedsel voor menselijke consumptie

1

€ 1.200.000

€ 480.000

3F: IT-matchmaking voor reststromen, ketensamenwerking

1

€ 200.000

€ 80.000

€ 34.300.954

€ 7.360.000

Kavel 2: Slimme hoogwaardige keten

Kavel 3: Slimme benutting van reststromen door valorisatie

Totaal

Urk

Nota Bene: Aan het feit dat de benoemde percelen in dit overzicht vermeld worden, kunnen nog geen rechten ten aanzien van financiering worden ontleend.

Regioplan Urk

24

REGIOPLAN KOP VAN NOORD-HOLLAND

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) REGIO KOP VAN NOORD-HOLLAND INNOVATIE AAN KOP!

HET VERHAAL VAN DE REGIO TOEKOMSTBESTENDIGE VISSERIJ IN NOORD-HOLLAND De Kop kent drie visserijgemeenschappen: Wieringen, Den Helder en Texel. De Waddenzee, het IJsselmeer en de Noordzee zijn de belangrijkste visgebieden. De regio heeft een goed ontwikkelde zeegerichte infrastructuur met havens, visafslag en maakindustrie. DE KENMERKEN VAN DE REGIO De regio leeft al eeuwen lang van en met de zee. Van oorsprong een enorme vloot van honderden scheepjes. Er hebben diverse transformaties plaatsgehad naar een moderne kottervloot vanaf midden 20e eeuw. Op Wieringen zijn nog veel visserijactiviteiten van circa vijftig schepen. Op Texel en in Den Helder heeft de sanering van de boomkorvloot in 2022-2023 haar tol geëist. Op Texel zijn nog 3 van de 10 Noordzeeschepen en 6 garnalenkotters aanwezig. In Den Helder zijn dat nog 4 van de 10 Noordzeekotters en 2 garnalenkotters. In geen enkele andere regio in Nederland is de krimp van de Noordzeekottervloot de afgelopen twee decennia zo ingrijpend geweest als in deze regio (krimp 60%) met een grote impact op de ondersteunende activiteiten in de Kop van Noord-Holland. In deze periode hebben de drie lokale PO’s uit de gemeenschappen zich gebundeld in een Noordelijke Visserij Alliantie. Ook PO Vissersbond is in deze regio actief.

Vis heeft in een lange traditie, gebaseerd op een vloot van op gemengde visserij aangepaste schepen, een grote waarde voor brede welvaart in De Kop van NoordHolland. De vissers van Wieringen, Texel en Den Helder vormen een herkenbare groep. Het zijn bedrijven die vooruitdenken, van nature innovatief denken en handelen en bereid zijn om te investeren. De visserij zorgt ook voor werk op de wal aan meer dan 250 mensen in 17 bedrijven die zijn gerelateerde aan handel van vis en scheepsbouw en -reparatie. De visserij en het viscluster hebben dan ook lokaal en regionaal een belangrijke betekenis, zowel sociaal-economisch als sociaal-cultureel. Het draagt bij aan een identiteit van leven met vis en de daaraan gekoppelde cultuur, beleving en erfgoed. Er is een sterke traditie van familiebedrijven met veel plaatsgenoten als werknemers en met loyale trouw aan ondernemers en middenstanders in de hechte visserijgemeenschappen. Daarmee is visserij van groot belang voor de sociale cohesie. Daarom willen we regiobreed volop inzetten op perspectieven voor de visserijketen, nieuwe visserij en passende alternatieven.

PERSPECTIEF: INNOVATIE- EN TRANSITIEKRACHT VISSERIJ IN DE REGIO KOP VAN NOORD-HOLLAND In de afgelopen decennia is de vissersvloot sterk geïnnoveerd in antwoord op maatschappelijke vraagstukken zoals energiebesparing, duurzamere vistechnieken, maar ook opleiding en het werken aan boord. Dit vanwege vangstbeperkingen en veranderingen in de visserijsector in onze regio. Die innovatie- en transitiekracht zien we ook als kans voor succesvolle nieuwe toekomstperspectieven voor de visserij met behoud en versterking van daarop aangepaste visserijclusters. Met kennis van de visserij als een van de essentiële kwaliteiten. Vissers en hun organisaties verleggen in coöperatief verband hun werkterrein naar de kansen die er nog zijn voor visserij in een natuurrijke zee. Aangevuld met de ontwikkeling van kweek van vis en andere zeeproducten in de regio. Werken met vis en het verzilveren van het daaraan gerelateerde erfgoed brengt ook reuring met zich mee. Dat biedt ook perspectieven voor overige ondernemers (horeca, toerisme, middenstand).

Regioplan Kop van Noord-Holland

26

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) We zijn en blijven vissers en zorgen dat vis en andere zeeproducten geconsumeerd kunnen blijven worden. Vis van dichtbij, voor visliefhebbers van nabij. Met diverse en verse vis, van hoge kwaliteit. Dat is het adagium. Dit wordt haalbaar door een gemeenschappelijke inzet van de drie gemeenten (Hollands Kroon, Texel en Den Helder), de provincie Noord-Holland en vele ondernemers, organisaties en lokale betrokkenen. Hiermee behouden en versterken wij onze visserijclusters (VOP-doelstelling 1). En dit combineren we met de activiteiten in de visserijclusters die aan de identiteit van deze regio bijdragen (VOP-doelstelling 2). AMBITIE: BRENG VIS VAN DICHTBIJ, VOOR VISLIEFHEBBERS NABIJ De aanvoer en handel van diverse kwalitatief hoogwaardige verse zeeproducten zijn ons handelsmerk. Daar zijn we goed in. Niet alleen regionaal, maar ook Randstedelijk en in Noordwest-Europa. Onze ambitie is om nog een stap verder te gaan, namelijk de aanvoer van traditionele systemen uit te breiden met nieuwe zeeproducten en te transformeren naar een nieuwe voedselsysteem, ook in de verwerking en de handelskanalen. Nieuwe zeeproducten en verwerking van vers aangevoerde vis voor korte kwaliteitsketens is daarbij een verbreding van de activiteiten. Zo onderscheiden we ons, nu en in de toekomst, van andere visserijregio’s.

HET VISSERIJ ONTWIKKEL PLAN

In ons plan spitsen wij vooral toe op de transitie van het visserijcluster en de visserijgemeenschappen, zodat ze klaar staan voor een toekomst met nieuwe visserij en aquacultures die ervoor zorgen dat er werk kan worden gemaakt van het aanbod van diverse, verse vis aan de visliefhebbers in de regio, in de Metropool Regio Amsterdam en zelfs verder weg. We profileren ons als BlueFood regio voor een divers aanbod van verse vis en andere zeeproducten van dichtbij voor een markt dichtbij. Dit komt tot uiting in het logistiek knooppunt op Wieringen voor aanvoer vanuit de hele regio, naar een breder spectrum van handelspartijen. Aanvoer van vis komt vanuit de drie visserijgemeenschappen. De visafslag op Wieringen verbreedt en vernieuwt zich tot een Regionaal BlueFood Centrum. Naast de traditionele visvangsten wordt ingezet op nieuwe visserij in de regio. Wieringen is de plek voor aanvoer en verwerking van de gevangen en geproduceerde diversiteit aan zeeproducten in de regio. Door meer samenhang tussen de visserijgemeenschappen in Den Oever, Oudeschild en Den Helder te brengen, versterken we ons sociaal-economisch en sociaal-cultureel lokaal en regionaal.

Dit Visserij Ontwikkel Plan is tot stand gekomen door een samenwerking van de gemeenten Den Helder, Texel en Hollands Kroom, de provincieNoord-Holland, het visserij gerelateerde bedrijfsleven en andere stakeholders, in samenspraak met de andere BPV regio’s en het ministerie van LNV. DE BETROKKEN GEMEENTEN Hollands Kroon: Wieringen is een voormalig eiland aan de Waddenzee. De visserijtraditie is gebaseerd op een vloot van gemengde visserij. Oorspronkelijk viste men op kabeljauw, tong en tarbot. Inmiddels wordt vooral op garnalen en kreeften gevist. Op Wieringen is de regionale visafslag. Ook cultureel is er veel aanwezig op Wieringen. Er is een duidelijke relatie tussen de visserij en de visserijbeleving.

Regioplan Kop van Noord-Holland

27

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) Het eiland Texel is van oudsher verbonden met de visserij. Op en rondom de haven kan de visserijcultuur worden geproefd. De visserij-activiteiten en het eten van vis zijn een toeristische activiteit. Er is nog een coöperatie die aan de overgebleven visserijsector, maar ook aan bewoners en toeristen levert. De visserij kenmerkt zich door het uitwerken van innovatieve ideeën, zoals de Pulskor. Vanuit een lange visserijhistorie heeft de haven van Den Helder een grote rol gespeeld in de visserijsector. De vissersvloot bestond voornamelijk uit boomkorvisserij. Inmiddels is door een sterke sanering deze vloot nagenoeg verdwenen in Den Helder. Zowel cultureel als ook nog steeds voor de beleving van visserij is het noodzakelijk om de voorzieningen die er zijn te behouden. Den Helder wordt gezien als hub waar nu al specialistische en duurzame maritieme kennis wordt ontwikkeld die nu verder wordt doorvertaald in het uitwerken van innovatieve ideeën voor de visserij.

UITWERKING VAN DE KAVELS

Als regio zetten we ons in voor duurzame voedselveiligheid. Er komt een marktplaats voor aanvoer van traditionele systemen uitgebreid met nieuwe zeeproducten en verwerking van vers aangevoerde vis voor korte kwaliteitsketens. De (nieuwe) visserij zorgt voor innovatieve ontwikkelingen en instandhouding van en herstel van de werkgelegenheid. En we geven kleur aan onze cultuurhistorie en visserij-identiteit. Zo onderscheiden we ons, nu en in de toekomst. Ons Visserij Ontwikkel Plan bestaat uit drie kavels met samenhangende percelen (projecten) per kavel die het hiervoor genoemde perspectief en de ambitie verder - onderling verbonden – uitwerken: Kavel 1 Blue Food Centrum in een levendige haven op Wieringen. Kavel 2 Nieuwe cluster van viscultuur op land op Texel. Kavel 3 Ankerplaats van de historie van visserij(gemeenschappen) in Den Helder. Het onderlinge verband van de kavels Op Wieringen wordt de vis aangevoerd, verhandeld en verwerkt. Dat is de vis van nabij, dus ook vanuit de kweek van nabij (kavel 1). Viskweek, teelt en groei op het land is ook een impuls voor de CIV’s in de regio Kop van Noord-Holland. De CIV’s zijn belangrijk voor het totale proces van deze viscultuur op het land. Kennis, kunde en arbeid wordt door de betrokken partijen ingebracht (kavel 2). De visserij heeft in de Kop van NoordHolland de identiteit van de regio bepaald.

Bezoekers kunnen dit ervaren door een bezoek aan Den Helder, als bakermat van de visserij, en aan de andere visserijhavens. Via routes over zee en land ervaren bezoekers hoe het vroeger was en hoe de visserij er nu in de praktijk uitziet of in de toekomst kan worden (kavel 3). DE UITWERKING VAN DE PERCELEN De regio heeft er voor gekozen om per kavel 1 geïntegreerd perceel te beschrijven. Weliswaar opgedeeld in delen, maar onlosmakelijk per kavel met elkaar verbonden. Er zijn daarom 3 Samenvattende Perceel Informatie-bijlagen in deze VOP opgenomen. KAVEL 1. BLUE FOOD CENTRUM WIERINGEN Er komt een transformatie van de visafslag op de haven van Den Oever naar een ‘Regionaal BlueFood Centrum’, centraal gelegen op een aantrekkelijk ingericht havenplein, waar het verhaal van de zee, de dijk en de vis wordt verteld. Het BlueFood Centrum is de katalysator voor de visserijregio Kop van Noord-Holland. Het is het logistieke knooppunt voor aanvoer vanuit de regio, naar een breder spectrum van handelspartijen. Ze vormen een kwaliteitsketen van eerstelijns bewerking van aangevoerde vis. De verwerking gaat uit van productiedifferentiatie van gemengde visserij en lokale aquacultures: naast de traditionele Noordzeevissen

Regioplan Kop van Noord-Holland

28

BPV Visserij Ontwikkel Plan (VOP) en garnalen verwerken ze ook producten als inktvis, krabben, kreeften, langoustines, schelpdieren, zeewier, algen, niet gequoteerde vissoorten. Het is een levendige marktplaats waar aanvoer van vis (regionale visserij en aquacultures) de vraag naar vis (consumenten en handel) elkaar ontmoeten. Gezien de strategische ligging van de haven aan de Afsluitdijk, nabij de A7, met meer dan zeven miljoen passanten per jaar en de nabijheid van het Unesco Werelderfgoed Waddenzee zal het ook bezoekers aantrekken (vanuit de regio en ver daarbuiten). Het Blue Food Centrum biedt een unieke kans waarmee de visserijclusters en gemeenschappen in de regio de komende decennia een economisch gezonde toekomst krijgen, ook omdat het aantrekkingskracht heeft voor nieuwe ontwikkelingen. Zo wordt het regionaal Innovatieatelier verbonden en geïntegreerd in het Blue Food Centrum. Vissersbedrijven worden op technisch vlak ondersteund om zo gezamenlijk te werken aan een goede duurzame toekomst. 2. NIEUWE CLUSTER VAN VISCULTUUR OP LAND OP TEXEL Innovatie- en transitiekracht van de regio wordt nadrukkelijk ingezet. Met kennis en kunde van lokale (voormalige) vissers zijn er ontwikkelingen om alternatieven in de sector van kwalitatief hoogwaardige zeeproducten te realiseren. De ontwikkelingen vormen in het collectief de basis voor ‘nieuwe visserij op land’.