Technische vragen B2026 incl. bijlagen 1 en 2

Voorbeelden van concrete projecten zijn de mural op het Burgemeester Loeffplein, de toekomstkijkers, vergroening en verbetering van de verblijfskwaliteit rondom het stationsgebied rond het Burgemeester Loeffplein en de Stationsweg en de uitwerking van een leegstandsaanpak. De opgedane ervaringen gebruiken we bij de verdere uitwerking van de overige gebieden. In 2026 starten we -conform Startnotitie IABB- met de gebiedsgerichte aanpak voor de Hinthamerdriehoek (Hinthamerstraat en omgeving) en voor het Museumkwartier. Er is een projectteam gestart dat samen met het Waterschap Aa en Maas vier locaties voor aanlegsteigers onderzoekt per aanlegsteiger zijn 20 aanlegplaatsen beoogd. Na deze verkenning volgt een formeel aanwijsbesluit. De verwachting is dat de aanleg volgend jaar kan starten. Het volledige budget van € 500.000 is nog beschikbaar.

is de status van deze realisatie? Wat zal er op korte termijn worden gerealiseerd? Is het totale bedrag van € 500.000 nog beschikbaar, en hoeveel aanlegplaatsen kunnen hiervan worden aangelegd? Nr. 91

Partij gewoon geDREVEN

92

gewoon geDREVEN

93

gewoon geDREVEN

Vraag Bij de (gedeeltelijke) subsidieaanvraag SSCC De Biechten lezen wij dat in 2023 er een energiepiek was voor wat betrekking van de energietarieven; Onze vraag; 1-hoeveel € is er inmiddels daadwerkelijk aan Sportiom overgemaakt voor hun (extra) energiekosten. 2-welke energietarieven zijn doorberekend? In de toelichting Investeringsplan 20262029 lezen we dat er € 92.470 aan het verbeteren aan onze sociaal culturele accommodaties staat te gebeuren. Vraag; wat/ waar gaan we daadwerkelijk doen?

Antwoord 1. Over het jaar 2024 is € 555.931 uitbetaald. Dit is € 74.069 lager dan de begrote maximale bijdrage. Zie ook wethoudersbrief d.d. 9 april 2025. Over het jaar 2025 zijn vaste voorschotten betaald. De definitieve afrekening vindt plaats in 2026. 2. Het betreft energietarieven voor gas en elektra, waarbij gerekend is met de ‘kale’ tarieven (zonder belastingen) van Sportfondsen ’s-Hertogenbosch BV 2025 na inkoop van 70% van het benodigde volume + energiebelastingen 2025.

Jop’s / wijkspeelplaatsen; dit beleidsplan komt voor uit een raadsbesluit van juni 2003.

Er wordt momenteel gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuw beleidsplan Spelen, Bewegen en Ontmoeten. Het beleid voor Jongerenontmoetingsplekken (JOP's) krijgt hierbinnen een plek. Het is de verwachting dat dit Beleidsplan in 2026, na de verkiezingen, ter besluitvorming aan uw raad wordt voorgelegd.

Deze jaarlijkse dotatie, onderdeel van een meerjaren-onderhoudsinvestering, wordt ingezet voor het verbeteren van sociaal-culturele accommodaties. Hierin wordt jaarlijks afgewogen welke onderhouds- en vervangingsvraagstukken de hoogste prioriteit hebben in deze panden. Daar worden de middelen vervolgens voor ingezet. Een deel van de beschikbare middelen zijn recentelijk doelgericht ingezet ten behoeve van buurthuis de Stolp en komend jaar voor SCC Rosmalen. Deze inzet draagt bij aan de verdere ontwikkeling en verduurzaming van beide buurthuizen, conform de beleidsdoelstellingen.

94

gewoon geDREVEN

Vraag; komt er binnenkort een up-date van deze nota? Kosten (voormalige) wethouders Vraag; Voormalige wethouders van onze gemeente krijgen voor zover wij weten indien deze nu voor een andere gemeente werken het evt mindere salaris voor hun huidige werk aangevuld door onze gemeente; Zijn er voormalige wethouders welke onder deze regeling vallen? Zijn er verder nog voormalige wethouders op wachtgeld/ enige financiële regeling? Zo ja, waar kunnen wij deze lezen in de begroting?

95

gewoon geDREVEN

Pagina 372 fusie B Quick/ Nulandia. Vraag; huidige stand van zaken

96

gewoon geDREVEN

Opbrengst ariaaluitbreiding OZB; Volgens de begroting voegen we voor de jaren 2027/2028 ,800 woningen toe en in 2029 1000, met een geraamde ozb opbrengst van; 2027-€ 514730. 2028- € 1029460 en 2029-€ 1602.250.-. Zijn deze “meeropbrengsten” al verwerkt / opgenomen in de begroting?

De Algemene pensioen- en uitkeringswet politieke ambtsdragers (Appa) stelt dat voormalig wethouders recht kunnen hebben op een uitkering van onze gemeente. Mocht de voormalig wethouder inkomsten hebben uit of in verband met arbeid of bedrijf, dan wordt de Appa-uitkering (wachtgelduitkering) gekort. De voormalig wethouder ontvangt geen uitkering meer wanneer de nieuwe inkomsten de oude bezoldiging als wethouder overstijgen. Strikt genomen is er dus sprake van een korting op, en geen aanvulling van, de Appauitkering bij nieuwe inkomsten. Op dit moment, oktober 2025, zijn er drie voormalig wethouders die een Appa-uitkering ontvangen. Aangezien het persoonsgebonden financiële informatie betreft, die onder de bescherming valt van de privacywetgeving, kunnen wij hier verder geen details over verstrekken. Deze kosten maken deel uit van het programma Bestuursorganen en ondersteuning/taakveld Bestuur. We zijn met beide verenigingen in overleg over het aanpassen en vernieuwen van de voorzieningen. Als eerste worden begin 2026 de korfbalvelden verplaatst naar de nieuwe locatie op het sportcomplex. Ook is er overleg over het fuseren van beide verenigingen tot één nieuwe sportvereniging. De areaaluitbreiding is al opgenomen in de meerjarenbegroting voor 2027 t/m 2029. Deze uitbreiding betreft niet alleen de woningen (800, 800, 1000), maar ook de nietwoningen.

De areaaluitbreiding niet-woningen voor die jaren is telkens 50 stuks.

97

gewoon geDREVEN

98

gewoon geDREVEN

99

gewoon geDREVEN

100

gewoon geDREVEN

Toelichting Investeringsplan 2026-2029; hierin lezen we bij punt 6, voor het verbeteren van sociaal culturele accommodaties een plus van € 92470.-, echter ook de mededeling dat afstoting van gebouwen mogelijk kan zijn; vraag; zijn er concreet gebouwen in beeld, zo ja welke? Toelichting Investeringsplan 2026-2029 punt 46, ontsluiting Emplina, In 2025 start met ontwerp en realisatie in 2026; vraag; status. Voor het ondergronds brengen van Hoogspanningslijnen is € 9.5 mio opgenomen in het structuurfonds, wat is de status van het ondergronds brengen van deze lijnen?

Investering van € 170.000 in een botenhelling voor de Brandweer. Brandweerzorg en voorzieningen valt toch onder de Veiligheidsregio, waarom

Op dit moment is er geen sprake van het afstoten van sociaal-culturele accommodaties binnen de gemeente. Wel kan het in de toekomst een verbetering zijn om de beschikbare maatschappelijke vierkante meters efficiënter te benutten, bijvoorbeeld door herverdeling of clustering van functies. Dit kan ertoe leiden dat er ruimte vrijkomt, die op een andere wijze wordt ingezet ten behoeve van maatschappelijke doelen of verkoop.

We zijn voornemens om deze werkzaamheden te combineren met de aanleg rotonde Empelseweg - Mammoet. Uitvoering voorzien in 2026.

Zie verstuurde raadsinformatiebrief. Het haalbaarheidsonderzoek voor het verkabelen van 7,5 kilometer bovengrondse hoogspanningsleidingen is afgerond. Hieruit volgt dat een ondergrondse route mogelijk is en nagenoeg het huidige bovengrondse tracé volgt. Het college heeft Tennet verzocht om een offerte uit te brengen voor het maken van het basisontwerp. Vanwege prioritering door de problemen rondom de netcongestie neemt Tennet maximaal twee verkabelingsprojecten per jaar aan. Tennet kan het verkabelingsproces in onze gemeente hierdoor op zijn vroegst in 2027 beginnen. Zodra Tennet met de verkabeling binnen onze gemeente start, is er een doorlooptijd van ongeveer 4,5 jaar om het project te voltooien. Dit project begint met het maken van het basisontwerp, dat 18 maanden in beslag neemt. Vervolgens start het maken van het detailontwerp en de realisatie (het fysiek onder de grond brengen van de kabels), wat nog eens 2 tot 3 jaar vergt. De verkabeling kan dan in 2032 gerealiseerd zijn. Op het moment dat Tennet de offerte verstrekt zullen wij de raad voorstellen om het project over te hevelen naar de uitvoeringsfase van het structuurfonds en budget voor de voorbereiding en uitvoering ter beschikking te stellen. Het college van burgemeester en wethouders is, met betrekking tot brandweerzorg, onder meer verantwoordelijk voor de borging van bereikbaarheid binnen onze gemeente.

Bereikbaarheid heeft hierbij betrekking op het brandweeroptreden op zowel het land als op het water.

deze voorziening vanuit gemeentelijk budget? Investering stationspark, Uit begroting; “Tussen de Onderwijsboulevard/ Copernicuslaan en de Dommel wordt ingezet op het maken van een groene schaduwrijke verbinding die over het spoor gaat, mogelijk kan de huidige passerelle worden verbreed” Graag verduidelijking van deze plannen? Kwekkelstijn; we lezen dat de financiële bijdrage van € 814.380 terug gaat naar € 746.090, zonder onderbouwing, graag onderbouwing?

101

gewoon geDREVEN

102

gewoon geDREVEN

103

gewoon geDREVEN

Eerder deze collegeperiode is besloten tot aanpassing van de leges voor evenementen, graag een overzicht of vooraf beoogde extra inkomsten zijn behaald? graag met uitleg!

104

gewoon geDREVEN

Uit behandeling raadsvoorstel Voorkeursalternatief van de Duurzame Polder bleek dat de beoogde 16 windmolens vanuit het College wellicht niet realiseerbaar waren, in deze begroting lezen we toch weer realisatie van 16 windmolens. Vraag; is er inmiddels meer duidelijkheid over het aantal windmolens.

Met Stationspark wordt de zone Leeghwaterlaan, Stationsweg, station en voorpleinen bedoeld. In de MIRT-verkenning Bosch Centraal wordt deze omgeving beschouwd voor herinrichting tot een aantrekkelijke, groene en veilige openbare ruimte voor voetgangers en fietsers.

Bij de actualisatie begroting 2025 heeft uw Raad de bijdrage aan Combibad Kwekkelstijn BV incidenteel verhoogd met € 90.000 ter compensatie van gestegen energiekosten. Deze compensatie vervalt in de begroting 2026. Daarnaast is de basissubsidie geïndexeerd conform uitgangspunten begroting. De jaarcijfers 2025 zijn nog niet bekend, daaruit kunnen we opmaken of er in de toekomst een hogere bijdrage dan nu in 2026 staat begroot noodzakelijk is. De beoogde extra inkomsten zijn niet behaald. Om die reden is bij de Actualisatiebegroting 2025 en begroting 2026 de begrote inkomsten voor leges met 90.000 euro verlaagd. De legesbedragen zijn gekoppeld aan de risico-inventarisatie van de evenementen. Door een wijziging in de risico-inventarisatie zijn meer evenementen in een lagere risicocategorie ingeschaald, waardoor minder leges zijn opgelegd. Het uitgangspunt binnen de Duurzame Polder is nog steeds 16 windturbines, zoals ook opgenomen in het Bestuursakkoord en het programma Duurzame Polder. Vooralsnog is er geen aanleiding om af te stappen van dit aantal. Daarnaast klopt het dat de huidige SDE++ subsidie openstaat tot begin november. Het betreft hier een landelijke subsidie, en momenteel is het nog onduidelijk of en in welke vorm de subsidie zal terugkeren. Daarom is het te vroeg om concreet iets te zeggen of de turbines wel of niet subsidieloos gaan draaien.

Klopt onze aanname dat deze windmolens evt subsidieloos gaan draaien omdat we als gemeente de gestelde deadline van besluitvorming niet hebben gehaald? Graag met uitleg! BLz 197 Nr. 105

Partij Volt

106

Volt

Vraag Sport en recreatie: Hoeveel sportverenigingen hebben we binnen onze gemeente die gebruik maken van gemeentelijke zaalvoorzieningen, zowel voltijds als seizoensgebonden? Hoeveel volwaardige sportzalen kennen we binnen onze gemeente en wat is de huidige planningscapaciteit van deze zalen?

Antwoord Ongeveer 100 verenigingen maken gebruik van onze zaalsportaccommodaties. Daarnaast nog meer dan honderd ‘informele sportclubs’ en particulieren.

We hebben in onze gemeente 10 sportzalen in beheer. Deze sportzalen zijn 2 maal de grootte van een gymzaal en zijn voor een beperkt aantal sporten geschikt als wedstrijdlocatie, voor de overige sporten als trainingslocatie. Verder hebben we de beschikking over 8 sporthallen. Deze zijn 3 maal de grootte van een gymzaal en zijn ook geschikt voor sporten die de hele sporthal nodig hebben voor wedstrijden. Onze zaalsportaccommodaties zijn van maandag tot vrijdag overdag beschikbaar voor het bewegingsonderwijs. De avonden van maandag t/m vrijdag en de zaterdag en zondag zijn de gehele dag beschikbaar voor sportgebruik. Om de capaciteit tijdens piekmomenten vergroten we capaciteit in de wintermaanden via een blaashal bij HC ’s-Hertogenbosch (zie verder het antwoord op vraag 107 en vraag 263).

107

Volt

Komt de huidige planningscapaciteit van de gemeentelijke sportzalen overeen met de behoefte van de sportverenigingen, zowel nu als in de nabije toekomst?

108

Volt

109

Volt

110

Volt

111

Volt

Wat is de onderhoudsstatus en passendheid van deze zalen voor de type sporten die er beoefend worden en wordt hier in de toewijzing/planning rekening mee gehouden, bijvoorbeeld welke vereniging welke zaal tot hun beschikking krijgt? Er is in het verleden o.a met verenigingen gesproken over extra zaalvoorzieningen voor sportclubs om in behoeften van huidige clubs (groei) en nieuwe sportclubs te voorzien. Zijn er (concrete of zachte) plannen voor een nieuwe zaal en zo ja, op welk termijn? Duurzaamheid en Energie: Vanwege Netcongestie staan aansluitingen, opwek en verbruik onder druk. Zijn er nieuwbouw- of verbouwprojecten die onder druk staan vanwege potentiele aansluitingproblemen binnen onze gemeente? En zo ja, welke? Om het net te ontlasten bestaan er oplossingen waarbij een buurt/terrein of bedrijf (semi-)zelfvoorzienend opwek en stroomverbruik kan reguleren door

Momenteel past het nog net, maar het begint wel steeds meer te knellen. Dit komt ook mede voort uit het feit dat de meeste verenigingen dezelfde tijden aanvragen (m.n. in de avonden). Net voor en na deze voorkeurstijden is er nog voldoende capaciteit beschikbaar. Gezien de huidige druk op de totale capaciteit en het feit dat onze stad gaat groeien in de komende jaren, ligt het voor de hand dat er in de nabije toekomst capaciteit toegevoegd moet gaan worden. Al onze zaalsportaccommodaties zijn veilig en schoon. De inventarisatie en het gebouw worden periodiek geïnspecteerd. Het onderhoudsniveau is doelmatig. Bij de toewijzing houden we rekening met de eisen die een sport stelt aan de hal en of de toegewezen hal daaraan voldoet. Ook streven we ernaar om zoveel als mogelijk verenigingen in dezelfde accommodatie te huisvesten.

Op dit moment zijn er geen concrete plannen voor een nieuwe zaal.

Op dit moment zijn er nog geen concrete aanwijzingen dat woningbouwprojecten onder druk komen te staan. Wel zien we de wachttijden voor een aansluiting oplopen. Het is vooralsnog onduidelijk hoeveel gevolgen de recente aankondiging van Enexis heeft op nieuwbouwprojecten. Wel is duidelijk dat de ruimte op het net afneemt en dat een aansluiting niet langer vanzelfsprekend is. We lopen hier tegenaan bij het parkeerhuis op De Vliert. Deze krijgt momenteel geen aansluiting. Als het parkeerhuis later wordt gerealiseerd kan dat gevolgen hebben voor de planning van delen van De Vliert. Op bedrijventerreinen kennen we oplossingen als het plaatsen van batterijen, energiehubs en cable pooling. Op zowel de Rietvelden als de Brand worden deze onderzoeken nu uitgevoerd in het kader van het project verduurzaming

112

Volt

middel van zelf verbruiken wat in dat gebied opgewekt wordt zonder tussenkomst of gebruik van stroominfrastructuur van de netbeheerder (de zogenoemde 'achter de meter' oplossingen). Kennen we zulke oplossingen binnen onze gemeente, en in hoeverre is ons huidige beleid geschikt om dit (breder) mogelijk te maken? Wat is de huidige status van verduurzaming van onze bedrijventerreinen? Is er inzicht in de energielabels en energieconsumptie/vermindering/verm eerdering?

bedrijventerreinen. Daarnaast denken we bij nieuwbouwprojecten na over slimme oplossingen.

De verduurzaming van bedrijventerreinen verloopt via 4 lijnen: besparing, energietransitie, klimaatadaptatie, circulariteit. We hebben u in december 2024 geïnformeerd via een raadsinformatiebrief over het plan van aanpak verduurzaming werklocaties. Verder sturen we met deze link (https://shertogenbosch.raadsinformatie.nl/modules/5/Collegeberichten/1089285) de wethoudersbrief mee die u op 3 oktober is toegestuurd, die context geeft aan de verduurzamingsopgave in relatie tot economisch beleid. Op inhoud volgt nu een update van programmalijnen besparing en energietransitie: Op het gebied van energie bieden wij waardebonnen aan voor eml-plichtige bedrijven met meer dan 50 werknemers (eml staat voor energiemaatregelenlijst). De uitvoer van de maatregelen wordt gecontroleerd door de Omgevingsdienst. Ook de provincie biedt een waardebon-regeling met andere voorwaarden, die aanvullend zijn op de gemeentelijke voorwaarden. Hiermee verbeteren de bedrijven hun energielabels en verlagen zij hun energieverbruik. Voor de energietransitie (aardgasvrij maken/elektrificatie) onderzoeken we de mogelijkheden om netcongestieverlagende maatregelen te nemen. Dat kan zowel voor als achter de meter zijn, zoals het plaatsen van batterijen bij individuele bedrijven of in gezamenlijkheid (energiehubs/ laadpleinen/cable pooling).

Deze trajecten zitten nog in de verkennende fase op zowel de bedrijventerreinen de Rietvelden (Grote Oogst) als de Brand (Green deal). We hebben zicht op de energielabels, maar die hebben we tot op heden niet gemonitord in het kader van het project ‘verduurzaming werklocaties”. De verplichting van labels

113

Volt

114

Volt

115

Volt

Is er inzicht in de effectiviteit van de bespaarmaatregelen binnen de bebouwde omgeving? Is er bijvoorbeeld een daling in de score van energielabels of energieconsumptie zichtbaar en meetbaar? Woningbouw en woonbehoefte: Voor de woningmix sociale huur is geen nulmeting toegevoegd. Wat is het percentage sociale huur gerealiseerd in de periode voorafgaand aan de huidige bestuursperiode? En wat is het gerealiseerde percentage sociale huur van de huidige bestuursperiode tot nu?

Wat is de huidige woningmix in onze gemeente? Ofwel; welk percentage van het totaal aan woningen in Den Bosch is sociaal, middenhuur, dure huur, koop? En wat is de huidige mix van behoefte binnen onze gemeente qua woningbouw?

geldt namelijk voor o.a. kantoorachtige panden en nog niet voor bedrijfspanden bedoeld voor opslag of bewerking. Daarmee is de waarde van het label beperkt voor dit project. De effectiviteit van besparingsmaatregelen is niet meetbaar. Eventuele verbetering van energielabels en daling van de energieconsumptie zijn afhankelijk van zeer veel factoren: energieprijzen, koopkracht, economische groei, het weer, de wens om te verduurzamen, de behoefte aan comfort en landelijke wet- en regelgeving. In het afgelopen jaar hebben 5.017 woningen een goed energielabel gekregen (incl. nieuwbouw) en hebben 2.048 bestaande woningen een labelsprong gemaakt. De nulmeting waar hier naar verwezen wordt gaat over het feit dat we sinds deze collegeperiode het percentage sociale huur (o.a.) monitoren in de afspraken die het college maakt met de initiatiefnemer (in anterieure overeenkomsten, koopcontracten etc). Dat is daarvoor niet geregistreerd. Wel is uiteraard geregistreerd wat we daadwerkelijk in productie realiseerden in de sociale huur. In de periode 2018 t/m 2021 zijn 3458 woningen gerealiseerd, waarvan 1178 sociale huur (1108 / 32%) In de eerste drie jaar van deze bestuursperiode, 2022 t/m 2024 zijn 2822 woningen gerealiseerd, waarvan 1216 sociale huur (43%). Een deel van deze woningen zijn wel verhuurd aan middeninkomens.

De huurprijsklasse van de sociale huurwoningvoorraad kunt u vinden in het https://public.tableau.com/app/profile/onderzoekstatistiek/viz/DashboardWonensHerto genbosch/Menu Omdat wij geen volledig beeld hebben van de huurprijzen die beleggers en particuliere verhuurders hanteren, hebben we geen onderverdeling naar prijsklasse in dit segment. Dus: • 33% is een corporatiewoning (waarvan 29% sociale huur en 4% geliberaliseerd of onbekend) • 9% is huurwoning in eigendom van een andere verhuurder • 57% is een koopwoning Elke 4 jaar voert de gemeente een woonwensenonderzoek uit.

In dat woonwensenonderzoek zijn de woonwensen van thuiswonende jongeren, doorstromers en ouderen gevraagd. Dan is dit het beeld qua gewenst eigendom en prijsklasse Thuiswonende jongeren: • 53% wil huren, 22% wil kopen en 26% heeft geen voorkeur • 37% van starters met belangstelling voor huur zoekt in segment tot €647 • 75% van starters met belangstelling voor koop zoekt in segment tot €355.000 Zelfstandig wonende huishoudens 65-: • 39% wil huren, 47% wil kopen en 14% heeft geen voorkeur • 21% van verhuisgeneigden met belangstelling voor huur zoekt in segment tot €647 • 58% van verhuisgeneigden met belangstelling voor koop zoekt in segment vanaf €405.000 • Zelfstandig wonende huishoudens 65+: 58% wil huren, 22% wil kopen en 20% heeft geen voorkeur • 26% van verhuisgeneigden met belangstelling voor huur zoekt in segment tot €647 • 62% van verhuisgeneigden met belangstelling voor koop zoekt in segment vanaf €405.000

116

Volt

117

Volt

Van de hoeveelheid te realiseren woningen uit harde plannen: welke plannen zijn hard? Het aantal (dreigend) daklozen binnen onze gemeente willen we laten dalen met 40%. Er staat echter geen nulmeting bij gemeld. Wat was het aantal dreigend daklozen in onze gemeente in 2023, en wat is het huidige aantal dreigend daklozen binnen onze gemeente?

Meer specifieke informatie is te vinden in het woonwensenonderzoek. De harde plannen zijn plannen waarvoor de procedure doorlopen is (dat wil zeggen een vastgesteld of onherroepelijk bestemmingsplan). Per 1-1-2025 waren circa 6300 woningen opgenomen in harde plancapaciteit. De ETHOS-telling uit 2023 was de nulmeting. In 2023 zijn er in Den Bosch 453 volwassenen geteld als dak- of thuisloos en 124 kinderen. Hiervan zijn 13 volwassenen meegeteld vanwege dreigende huisuitzetting. Er is nog geen herhaalmeting Ethos verricht. Omdat de wijze van tellen zeer tijdsintensief is, wordt deze niet jaarlijks herhaald. We hebben het voornemen om in 2027 een herhaalmeting uit te voeren. Omdat lang niet alle regio's in Nederland al de eerste meting hebben kunnen uitvoeren met hulp van Kansfonds, zijn we in gesprek om toch geprioriteerd te worden voor de 2e meting.

Nr. 118

Partij Partij voor de Dieren

119

Partij voor de Dieren

120

Partij voor de Dieren

Vraag Welke concrete beleidsmaatregelen heeft de gemeente Den Bosch tot op heden genomen om de eiwittransitie te bevorderen? Hoe wordt hierin samengewerkt met regionale partners zoals AgriFood Capital, en op welke wijze wordt deze samenwerking vertaald naar tastbare projecten, investeringen of ondersteuning van lokale ondernemers en agrariërs? Kunt u voorbeelden geven?

Is de eiwittransitie verankerd als expliciet beleidsdoel binnen gemeentelijke visiedocumenten en economische strategieën, en hoe wordt de voortgang gemonitord?

Antwoord Er zijn nog geen concrete beleidsmaatregelen genomen om de eiwittransitie te bevorderen.

De samenwerking met regionale partners, waaronder AgriFood Capital (AFC), vormt de basis voor het stimuleren van de eiwittransitie. AFC heeft hierin een leidende rol als aanjager en coördineert de samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden. AFC heeft verschillende instrumenten waarlangs concrete projecten, investeringen en ondersteuning worden opgevoerd. Zo is er het ‘Living Lab’ Agroproeftuin Noordoost-Brabant waarin ondernemers, kennisinstellingen en overheden samen aan de slag gaan met praktijkonderzoek en kennisuitwisseling op het gebied van verduurzaming van voedselproductie. Onderwerpen die hierbij aan te pas komen zijn onder andere de eiwittransitie en kringlooplandbouw. Daarnaast vindt begeleiding en coaching van innovatieve start-ups in de voedingsindustrie plaats via het JUMP-programma, waarvan de vijfde editie vorige week van start is gegaan. Binnen JUMP worden startende ondernemers door middel van intensieve begeleiding geholpen om hun bedrijf naar de volgende fase te brengen. Binnen onze gemeente is er daarnaast in samenwerking met de BIM in de Jamfabriek een hub ontwikkeld waarin bedrijven gehuisvest zijn die werken aan ‘the future of food’. Uiteraard is deze hub verankerd in het bredere ecosysteem in de regio.

Via de regiodeal investeren we bovendien samen met rijk en provincie in het ontwikkelen van een food-incubatorprogramma in de Jamfabriek, waarnaast coaching, begeleiding en huisvesting ook financiering aangeboden zal worden. Nee, de eiwittransitie is niet verankerd als expliciet beleidsdoel in gemeentelijke visiedocumenten of strategieën. Wel wordt in de Economische visie 2035 de positie van ’s-Hertogenbosch als centrumstad in een van de belangrijkste voedselproducerende regio’s van het land benoemd. In het kader van die positie wordt de ambitie gesteld om te blijven werken aan het verduurzamen en innovatiever maken van ons voedselsysteem, waarbij benoemd is dat de eiwittransitie en circulariteit hierin een belangrijke rol spelen. Dit verloopt voornamelijk via de regionale triple-helix samenwerking AgriFood Capital en van daaruit met FoodNL. Een alliantie van vier multihelix agrifoodregio’s. Eiwitinnovatie is één van de twee innovatiethema’s binnen deze alliantie.

121

Partij voor de Dieren

Kunt u toelichten wat de actuele stand van zaken is rondom de opvolging van de Klimaat Impact Analyse (KIA)?

122

Partij voor de Dieren

123

Partij voor de Dieren

124

Partij voor de Dieren

125

Partij voor de Dieren

Welke concrete uitvoeringsmaatregelen zijn inmiddels gepland of gestart, en wanneer kunnen betrokken partijen zoals bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties de eerste zichtbare resultaten of beleidsinterventies verwachten? (KIA) Welke concrete uitvoeringsmaatregelen zijn inmiddels gepland of gestart, en wanneer kunnen betrokken partijen zoals bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties de eerste zichtbare resultaten of beleidsinterventies verwachten? (KIA) Over de routekaart verduurzaming maatschappelijk vastgoed: Is het uitvoeringsplan, volgend op de routekaart, beschikbaar? Zo ja, kan deze gedeeld worden? Is er subsidie is aangevraagd? Indien ja welke, hoeveel en voor welke gebouwen?

Het college werkt aan het opstellen van een Warmteprogramma gericht op het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving en een verkenning van de Werkgeversaanpak gericht op CO2-vermindering van het zakelijk en woon-werkverkeer. Conform de afspraken met uw raad monitoren wij jaarlijks de voortgang van de KIA, waarbij de eerste monitor in Q4 2026 naar de raad wordt gezonden. Op dit moment verkennen we de mogelijkheden om vijf buurten aardgasvrij te maken: ’t Zand, De Edelstenenbuurt, De Sprookjesbuurt, De Muziekinstrumentenbuurt en De Hambaken. Daarnaast loopt al enkele jaren de zogenaamde Besparingsaanpak. Over de voortgang hiervan wordt uw raad jaarlijks in Q1 geïnformeerd via een Jaarverslag.

Zie antwoord vorige vraag.

Nee, deze is nog niet beschikbaar. We zijn bezig met het ontwikkelen van De Bossche Route, onder andere door deelname aan het leerlab van het ministerie van VRO. We zullen u informeren als de stukken gereed zijn.

Voor het kalenderjaar 2025 bestaat de mogelijkheid om een aanvraag in te dienen voor de DUMAVA-subsidie (Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed). Deze subsidie is bedoeld ter ondersteuning van verduurzamingsmaatregelen binnen maatschappelijk vastgoed en kan worden aangevraagd tot en met 31 oktober van dit jaar. Voor het eerste etalageproject D'n As in Empel wordt een subsidieaanvraag ingediend.

126

Partij voor de Dieren

Is er een langetermijnstrategie voor asset management en levensduurverlenging?

127

Partij voor de Dieren

128

Partij voor de Dieren

Zijn er versnellingskansen en zo ja welke Op 24 oktober volgt een raadsinformatiebrief met update over verduurzaming afwegingen spelen er om hier al dan gemeentelijk vastgoed. In de raadsinformatiebrief informeren we u over de voortgang niet op in te zetten? van de Bossche Route. In de verdere uitwerking van de Bossche Route zullen we eventuele versnellingskansen meenemen. Wat is de stand van zaken van het Wij zullen in ons eerstvolgende overleg dit jaar Statiegeld Nederland vragen ons te overleg met Statiegeld Nederland en de berichten of het samen met NS realiseren van een permanente inzamelvoorziening op vraag aan hen om samen met de NS te het huidige centrale station mogelijk is. onderzoeken of het realiseren van een permanente statiegeldinzamelvoorziening op het huidige centraal station mogelijk is?

De huidige uitgangssituatie betreft een onderhoudsbegroting met een langdurige horizon. De begroting voorziet uitsluitend voorziet in regulier onderhoud en instandhouding, zonder rekening te houden met structurele vervangingsinvesteringen van bouwdelen of installaties. In het kader van de verduurzamingsopgave en de wens tot levensduurverlenging van het vastgoed, is het noodzakelijk deze benadering te verbreden en beter te laten aansluiten op de werkelijke situatie en technische levensduur van gebouwen. Door het toepassen van strategisch assetmanagement ontstaat de mogelijkheid om integraal te sturen op prestaties, risico’s en kosten over de gehele levenscyclus van een gebouw. Dit biedt ruimte voor het combineren van onderhoudsmaatregelen met verduurzamingsinvesteringen, waardoor zowel de technische als maatschappelijke waarde van het vastgoed wordt versterkt.

129

Partij voor de Dieren

In de nieuwe Nota Duurzaam is aangekondigd een kwartiermaker aan te stellen ter versterking van lokale duurzame initiatieven. We hebben begrepen dat er inmiddels iemand is aangesteld, kunt u toelichten hoe deze rol concreet gaat worden ingevuld? Welke taken, verantwoordelijkheden en resultaten mogen inwoners en betrokken organisaties de komende periode van de kwartiermaker verwachten?

De kwartiermaker verbindt lokale initiatieven en stakeholders aan elkaar en aan de juiste personen binnen de gemeente. Hierdoor kunnen initiatieven worden versterkt en versneld. Ook helpt de kwartiermaker bij het zoeken naar financiering, vanuit de gemeente of andere organisaties. Er is ook behoefte aan meer zichtbaarheid, zodat inwoners weten wie er in welke buurt of op welk thema actief is. Netwerkbijeenkomsten, maar ook een digitaal platform, kunnen hieraan bijdragen. De kwartiermaker zal dit verder uitwerken. Ook zal de kwartiermaker onderzoek doen naar de behoefte en de vorm van een (fysiek) duurzaamheidsloket, waar inwoners en ondernemers worden ondersteund bij hun verduurzamingsvragen. Tot slot zal de kwartiermaker, in samenspraak met het netwerk, onderzoeken hoe de tijdelijke kwartiermakersrol vervangen kan worden door permanente ondersteuning vanuit de gemeente.

130

Partij voor de Dieren

Naar aanleiding van de inspraak van de heer Van Schayk namens The Dukes Rugby, BTC De Pettelaer en sportieve buurtbewoners tijdens I&O op 12 Mei; Is er inmiddels vervolg gegeven aan de verzochte voorzieningen in het Zuiderpark, zoals verlichting, sporttoestellen, calisthenicspark en het opknappen van het rugbyveld? Zo ja, wat zijn de uitkomsten en is er een fasering voorzien voor de realisatie, te beginnen met het verbeteren van de grasmat voor veilig gebruik door The Dukes Rugby op korte termijn?

Het vergroenen van het Zuiderpark is opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Groen en Klimaatbestendig ’s-Hertogenbosch. Mede door het initiatiefplan van The Dukes Rugby, BTC De Pettelaer en buurtbewoners is de opgave voor het Zuiderpark verbreed, waarbij naast vergroening ook aandacht is voor sportieve voorzieningen zoals verlichting, sporttoestellen, een calisthenicspark en het verbeteren van het rugbyveld. Zoals eerder met de raad afgesproken, is het Zuiderpark één van de eerste parken waar we aan de slag gaan. Op dit moment wordt gewerkt aan het op orde brengen van de organisatie en planning van het uitvoeringsprogramma. De uitvoering in het Zuiderpark staat gepland voor 2026. Binnen deze planning wordt ook gekeken naar een logische fasering, waarbij het verbeteren van de grasmat van het rugbyveld voor veilig gebruik door The Dukes een prioritaire maatregel is. Verdere uitwerking en afstemming met betrokken partijen volgt in de komende periode.

131

Partij voor de Dieren

Loopt er overleg Pétanque Union Bois le Duc over de wens voor binnenbanen? Zo ja, wat is de status hiervan?

132

Partij voor de Dieren

Hoe ziet het afwegingskader eruit voor het verdelen van middelen/subsidies aan de verschillen sportverenigingen gemeentebreed?

133

Partij voor de Dieren

Welke locaties zijn in beeld voor de aanplant van tiny forests en/of ontwikkeling van nieuwe natuur?

P.U. Bois le Duc heeft sinds dit voorjaar de beschikking over twee tenten en daarmee zes binnenbanen. Op die manier is het voor de vereniging mogelijk om op meer momenten gebruik te maken van de buitenbanen. De vereniging heeft echter zelf de ambitie om een eigen binnen-accommodatie te realiseren. Hiervoor is het van belang dat de vereniging zelf financiering en kostendekkend exploitatiemodel verzorgd. Daarom is er over dit onderwerp op dit moment geen concreet overleg met de vereniging. Er is een zaalsport en buitensport nota waarin staat hoe de capaciteit van velden en zalen verdeeld worden. De huurtarieven die verenigingen daarvoor betalen zijn niet kostendekkend en worden door uw raad vastgesteld, en zijn veelal historisch bepaald.

Daarnaast zijn er verschillende subsidieregelingen: • jeugdsportsubsidie, waarin een vast bedrag onder verenigingen wordt verdeeld aan de hand van het aantal jeugdleden; • huurondersteuning ter compensatie van huurkosten voor geconditioneerd zwemwater en kunstijs, waarin een percentage van de huursom van de vereniging voor jeugdsport wordt gecompenseerd; • subsidieregeling Combinatiefunctionarissen, waar initiatiefnemers een bijdrage kunnen ontvangen voor gedeeltelijke dekking van loonkosten van personele inzet; • sportakkoord, waar initiatiefnemers een subsidieaanvraag kunnen indien voor een vernieuwend sportproject, waar een onafhankelijke kerngroep over beslist. De beoordelingscriteria en afwegingskader per regeling zijn te vinden via Subsidies - Gemeente ’s-Hertogenbosch Op dit moment zijn er geen initiatieven vanuit inwoners voor de aanplant van tiny forests. Wel worden binnen het programma Groots Vergroenen kansen verkend voor de ontwikkeling van nieuwe natuur. De volgende locaties zijn in beeld voor natuurontwikkeling (niet limitatief): • • •

Engelermeer Oost Engelermeer West Sprokkelbosveldje en perceel in Eikenburgbos (als onderdeel van woningbouwplan Maliskampsestraat 53)

• • • • •

Meer bos – Wasweg Afronding begrazingsgebied Diezemonding (noordzijde en Orthendijkzone) Bossche Veldjes Stadsrand West Noordzijde de Brand

Ook lopen er projecten in het kader van het opheffen van ecologische knelpunten; deze zijn gericht op ecologische verbindingen en niet op natuurontwikkeling in de zin van nieuwe natuurgebieden.

134

Partij voor de Dieren

Wat is de stand van zaken rondom verbreding/verbetering van de fietspaden?

135

Partij voor de Dieren

136

Partij voor de Dieren

Wat is de stand van zaken rondom het creëren van faciliteiten/routes voor de HOV-bussen/routes, zodat de HOVlijnen wanneer deze van start gaan, niet in de file komen te staan? Welke maatregelen zijn en worden er getroffen om aanrijdingen met dieren te voorkomen?

De genoemde locaties worden meegenomen in de verdere uitwerking van het programma Groots Vergroenen. De raad wordt hierover op een later moment geïnformeerd. We zijn in de afrondende fase van het fietsnetwerk 3.0. Daarin geven we de nieuwe breedtematen aan die we ambiëren op ons fietsnetwerk. Daarna komen we tot een uitvoeringsplanning - in afstemming met regulier beheer en lopende gebiedsontwikkelingen. Aanpassingen in het bestaand stedelijk netwerk vragen in verband met de beschikbare ruimte altijd om integrale afwegingen tussen de verschillende modaliteiten en ook de wensen voor meer groen. De HOV-lijnen zijn onderdeel van de nieuwe OV-concessie die per december 2026 van kracht wordt. In voorbereiding op de nieuwe concessie zijn wij in overleg met de vervoerder (Arriva) en concessieverlener (provincie) over de benodigde doorstromingsmaatregelen. Op dit moment zijn er nog geen concrete doorstromingsmaatregelen benoemd. N.a.v. meldingen plaatsen we bv amfibieënschermen (in combinatie met wildgaas) Bij nieuwe aanleg worden er maatregelen getroffen als uit de flora en fauna onderzoek blijkt dat er maatregelen nodig zijn. Denk dan aan fauna tunnels, amfibieëntunnels, amfibieënschermen (in combinatie met wildgaas), aanbrengen looprichels in duikers.

137

Partij voor de Dieren

Hoeveel dieren zijn er de afgelopen drie jaar, per jaar, op de gemeentelijke dierenparkjes: - Geboren - Geadopteerd - Op natuurlijke wijze overleden - (Via handelaar) naar slachthuis - Uitstroom op andere manier (met toelichting) + graag een uitdraai van de stallijsten waarop alle dieren die in het betreffende jaar op de parkjes zijn geweest, op vermeld staan (geen momentopname van één datum, maar graag een overzicht waar alle dieren op staan zodat ook mutaties op een ander moment dan de peildatum inzichtelijk zijn).

De stallijsten zijn als bijlage bijgevoegd (bijlage 2). Op grond van de AVG mogen we geen persoonsgegevens van de wederpartij delen. Wel kunnen we over de afgevoerde dieren het volgende melden. Zoals uit de stallijsten blijkt zijn de effecten van het aangepaste fokbeleid eerst in 2024 zichtbaar (minder geboorten). Schapen: 2023-2025: 40 stuks geboren. 2 stuks geadopteerd 5 stuks op natuurlijke wijze overleden 2 stuks afvoer naar slachthuis 35 stuks afvoer naar andere bestemmingen, waarvan: 8 stuks naar opkoper dieren, 7 stuks naar stichting Goedland, 3 stuks naar kinderboerderij ’t Veldje, 17 stuks naar loonbedrijf (hiermee hebben we een samenwerking om dit type ruischaap in stand te houden, dit bedrijf levert de ram en heeft het eerste recht om lammetjes terug te kopen).

Geiten 2023-2025 60 stuks geboren. 8 stuks geadopteerd 11 stuks op natuurlijke wijze overleden 12 stuks afvoer naar slachthuis

138

Partij voor de Dieren

Wat is de stand van zaken van het onderzoek over het Bossche slavernijverleden?

41 stuks afvoer naar andere bestemmingen, waarvan: 18 stuks naar opkoper dieren, 12 stuks naar stichting Goedland, 1 stuks naar kinderboerderij ’t Heike, 2 stuks naar stichting Beestenboel, 3 stuks naar stichting Geitenbrij en 5 stuks naar overige stichtingen of eigenaren. Het onderzoek naar het mogelijke Bossche slavernijverleden is inmiddels afgerond en opgeleverd. In het onderzoeksrapport zijn conclusies en aanbevelingen opgenomen waarmee wij momenteel aan de slag zijn. Er vindt op dit moment afstemming plaats over

de wijze waarop opvolging wordt gegeven aan deze conclusies, zowel inhoudelijk als qua communicatie richting de nazaten. Uw raad wordt op korte termijn geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek en het vervolg dat daaraan wordt gegeven. Nr. 139

Partij SP

140

SP

Vraag Zorg Hoeveel van het jaarlijks uitgegeven budget voor thuiszorg, wordt uitgegeven aan overheadkosten? Hoelang duurt het gemiddeld voor een jongere die om psychische hulp vraagt, die ook krijgt?

Antwoord We gaan ervan uit dat u met thuiszorg huishoudelijke hulp bedoelt. In het tarief van de aanbieders is een overheadpercentage opgenomen van 16,8%.

Psychische hulp is een breed begrip waar een grote verscheidenheid van hulp en ondersteuning onder valt. Het is niet mogelijk om een gemiddelde wachttijd te benoemen tussen het moment dat een jongere om psychische hulp vraagt en het moment waarop de specialistische hulp daadwerkelijk start. De wachttijd verschilt sterk per situatie. Dat hangt samen met de aard en ernst van de problematiek, de vorm van hulp die nodig is en de wachttijd bij de betrokken jeugdhulpaanbieders. Dankzij de middelen die de raad ter beschikking heeft gesteld voor het programma Jeugdhulp zijn we echter in staat alternatieve vrij toegankelijke voorzieningen te financieren, zoals expertisecentrum GROEN en TOM Vitaal.

141

SP

Armoede Hoeveel van de kinderen die in armoede leven in onze gemeente, ontvangen ondersteuning vanuit de gemeente?

Ook hebben we de uren POH-ers Jeugd bij de huisartsen kunnen uitbreiden. Voor al deze voorzieningen zijn geen wachtlijsten. Jongeren kunnen meteen terecht. Op basis van de meest actuele CBS gegevens (zijnde het voorlopige cijfer voor 2024) leven er naar schatting 2.400 kinderen in gezinnen met een inkomen op of onder de 120%. Stichting Leergeld heeft in 2024 ongeveer 2.060 kinderen bereikt. Jeugdfonds Sport en Cultuur heeft in 2024 ongeveer 1.150 kinderen kunnen helpen. Het is de verwachting dat deze stichtingen ook in 2025 dit bereik zullen weten vast te houden en ongeveer hetzelfde aantal kinderen zal kunnen helpen.

142

SP

143

SP

Hoeveel van de kinderen die in armoede leven in onze gemeente, zouden recht hebben op ondersteuning vanuit de gemeente? Hoeveel zou het kosten om Bijzondere Bijstand tot 150% van het sociaal minimum te laten gelden?

Op basis van de meest actuele CBS gegevens (zijnde het voorlopige cijfer voor 2024) leven er naar schatting 2.400 kinderen in gezinnen met een inkomen op of onder de 120%. Deze vraag valt zeer moeilijk te beantwoorden omdat bijzondere bijstand een vergoeding biedt voor een zeer divers scala aan noodzakelijke kosten die zich daadwerkelijk moeten voordoen. We kunnen daarom alleen een zeer grove inschatting maken op basis van de grootte van de huidige doelgroep ten opzichte van de potentiële doelgroep, wanneer we deze verruimen naar 150% van het sociaal minimum. Hierbij gaan we dan uit van gelijkblijvende hoogte van de verstrekkingen. Deze rekensom wordt nog bemoeilijkt omdat we sinds dit jaar werken met een vrij te laten bedrag bovenop het percentage van 120%, wat het interpreteren van CBS cijfers nog verder compliceert. Al deze onzekerheden meegenomen zou de potentiële doelgroep naar verwachting met zo'n 35% tot 40% toenemen. Wanneer we de huidige kosten met een vergelijkbare factor laten toenemen kost dit jaarlijks zo'n 3 tot 3.5 miljoen euro extra.

144

SP

145

SP

Onderwijs Hoeveel leerplichtige kinderen zaten in 2024 thuis zonder onderwijs? Hoelang duurt het gemiddeld voor er een oplossing voor leerplichtige thuiszitters wordt gevonden en welke rol speelt de gemeente hierbij?

Het aantal leerplichtige kinderen wordt geregistreerd per schooljaar. Over 2024 hebben wij nu deze cijfers nog niet, maar verwachten deze rond het einde van dit kalenderjaar. U ontvangt deze cijfers dan via het jaarverslag leerplicht 2024-2025. Een thuiszitter is een leerling die langer dan 4 weken verzuimt óf niet op een school staat ingeschreven. Het niet naar school gaan kent vele redenen. Het tijdig opmerken, melden en aanpakken van ongeoorloofd en/of zorgelijk schoolverzuim is een samenspel van ouder(s), leerling, school, eventuele hulpverlening en leerplicht. In het jaarverslag leerplicht gaan we in op de cijfers van het schooljaar 2024-2025, zo ook op de thuiszitters. Er zijn behoorlijke verschillen in doorlooptijd, variërend van 3 weken tot meer dan een jaar. In die situaties is er vaak sprake van problemen op meerdere leefgebieden en het gezinssysteem. Vanuit het Thuiszitterspact werken betrokken partners (PO en VO scholen, Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, GGD en jeugdhulporganisatie) in ’s-Hertogenbosch samen rond deze opgave. Denk bij de rol van

146

SP

147

SP

148

SP

149

SP

Hoe houdt de gemeente toezicht op de zorgplicht van scholen waarop leerlingen ingeschreven staan die in de praktijk thuis zitten? Wonen Kunnen over de volgende zaken de meest recente cijfers worden gegeven: a. Het percentage inwoners van de gemeente dat op basis van het inkomen aanspraak op sociale huur zou kunnen maken.

b. Het huidige percentage sociale huurwoningen ten opzichte van het totale woningaanbod. c. Het aandeel flexwoningen ten opzichte van het totale aanbod sociale huur.

gemeente dan aan onze gemeentelijke dienstverlening zoals de inzet door leerplichtambternaren, het Doorstroompunt073, Traject op Maat en Toegang & Regie. Toezicht op de zorgplicht van scholen is een taak voor de Onderwijsinspectie.

De meest recente inkomensgegevens van huishoudens dateren uit 2022. De meest recente inkomensgegevens dateren uit 2022. Het is overigens niet zo dat deze groep in zijn geheel een beroep doet op een sociale huurwoning. Een deel van deze huishoudens woont in een koopwoning.

U kunt dit terugvinden in ons Dashboard Wonen onder 'Samenstelling woningvoorraad Dashboard Wonen sHertogenbosch | Tableau Public We hebben 531 flexwoningen op braakliggende gronden (dit is dus excl de woningen in minitopia en de tijdelijke woningen bij Ordune). Op de corporatiesvoorraad van bijna 25.500 woningen gaat het om 2,1%

150

SP

d. De huidige gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning.

151 SP

Zou kunnen worden aangegeven wat de ambities zoals beschreven in deze begroting op het gebied van de woningproductie en de segmentering zou betekenen voor: a. Het percentage sociale huurwoningen ten opzichte van het totale woningaanbod in 2026.

152 SP

b. Het aandeel flexwoningen ten opzichte van het totale aanbod sociale huur in 2026.

153 SP

c. De gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning in 2026. Wat is het aandeel flexwoningen in de zogenaamde 'harde plancapaciteit'?

154 SP

Voor de wachttijd kijken we naar twee factoren, hoelang iemand ingeschreven staat als ze via aanbod of loting een woning krijgen maar ook hoelang ze actief naar een woning hebben gezocht. We rapporteren jaarlijks over de inschrijfduur en zoektijden in het Dashboard Wonen. We rapporteren over volle jaren dus de inschrijfduur en zoektijd van 2025 zijn in Q1 2026 beschikbaar. De zoektijd van 2024 is niet in de cijfers opgenomen. Onze woningcorporaties zijn in 2024 overgegaan van Woonservice regionaal naar Thuispoort, hierdoor geeft de gemiddelde zoektijd voor dat jaar geen realistisch beeld. Dashboard Wonen sHertogenbosch | Tableau Public Met de voor 2026 in voorbereiding zijnde woningbouw, de sloop en de verkoop van sociale huurwoningen is de verwachting dat het percentage sociale huurwoningen in 'sHerogenbosch ongeveer gelijk blijft aan het percentage per 1-1-2025 (namelijk ongeveer 33%)

Het percentage flexwoningen zal de komende jaren iets gaan afnemen omdat de voorraad sociale huurwoningen groeit en de focus voor flexwoningen ligt op de verplaatsing van de eerder geplaatste flexwoningen. Zie antwoord op vraag 150

Op dit moment zijn er geen plannen, dus ook geen harde plannen, voor nieuwe flexwoningen. We werken aan de verplaatsing van de flexwoningen van de 1ste tranche, maar dit zijn nog geen hjrde plannen.

155 SP

156 SP

157 SP

158 SP

Hoeveel middelen zijn in totaal gereserveerd voor de inhuur van externe ondersteuning? Wat is het aandeel externe ondersteuning ten opzichte van de totale uitgaven van personeelsleden? Werk en inkomen Welk percentage van het personeel dat bij de gemeente in dienst is krijgt minder dan 16 euro per uur betaald?

Wat zou het kosten om dit personeel 16 euro per uur te betalen?

In de beantwoording van deze vraag zijn we ervan uitgegaan dat met ‘externe ondersteuning’ externe inhuur wordt bedoeld. Deze vraag is ook gesteld bij vraag 21. Voor de beantwoording verwijzen we naar het antwoord op vraag 21. Voor dit antwoord verwijzen we naar het antwoord op vraag 22.

Door onze gemeente worden medewerkers betaald op basis van 3 verschillende cao's: Ambtenaren Er zijn geen medewerkers bij de gemeente in dienst die minder dan EUR 16,- bruto per uur betaald krijgen. In de meest recente Cao Gemeenten 2025-2027 is vastgelegd dat per 1 januari 2026 het minimum bruto uurloon minimaal EUR 16,- moet zijn. Op dit moment zit iedereen daar nu dus al boven. Cao SW Van de medewerkers die onder de cao SW vallen, geldt dat 65% (383 van de 592 medewerkers) minder dan €16,00 per uur verdient. Cao Aan de slag Van de medewerkers die onder de cao Aan de Slag (Participatiewet) vallen, geldt dat 100% (509 medewerkers) minder dan €16,00 per uur verdient. Ambtenaren Niet van toepassing, geen ambtelijk personeel met een uurloon lager dan EUR 16,- bruto per uur. Cao SW Hier gaat het om circa € 650.000 per jaar. Inclusief gemiddeld 30% werkgeverslasten komt dit uit op bijna € 850.000 per jaar. Cao Aan de Slag Dit betreft een kostenstijging van circa €1,2mln per jaar. Inclusief gemiddeld 30% werkgeverslasten betreft het €1,5mln per jaar. Toelichting: in de cao's SW en Aan de Slag mag niet ten nadele, maar ook niet ten voordele van medewerkers van de cao worden afgeweken.

159 SP

161 SP

162 SP

163 SP

164 SP

Hoeveel zou het kosten om de grens voor bijzondere bijstand te verhogen naar 130% van het sociaal minimum? Openbare ruimte en voorzieningen Wat is het huidige tarief per kilo voor de milieustraat en wat zijn de opbrengsten hiervan? Kan worden geschat wat de kosten zouden zijn als bewoners van de gemeente de mogelijkheid zouden hebben éénmaal per jaar gratis grofvuil op te laten halen? Wat is de stand van zaken met betrekking tot het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed?

Wat zouden de kosten zijn de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed te voltooien?

Wij verwijzen u graag naar het antwoord op vraag 143.

Inwoners van 's-Hertogenbosch betalen op onze milieustations €0,17 per kilo voor de 'betaalde route'. Overige bezoekers betalen €0,29 per kilogram. In 2024 werd op de milieustraten door alle bezoekers samen €1.778.000 betaald. Zie voor een uitgebreid antwoord de collegebrief aan de raad over de moties grofvuil en tarief milieustraat (d.d. 15 mei 2025).

In de raadsinformatiebrief van 24 oktober jl. staan de noodzakelijke stappen om onze ambitie te realiseren. Het geeft inzicht in de ontwikkelingen, kansen en risico’s van het aangescherpte uitvoeringsbeleid en presenteert de belangrijkste resultaten uit o.a. de routekaart, de financiële doorrekening, het voorstel voor “De Bossche Route” en de aansluiting op het landelijke programma Verduurzamingsaanpak Maatschappelijk Vastgoed (VMV). Adviesbureau Hevo heeft een financiële doorkijk gemaakt om inzicht te geven in de financiële impact van de opgave. Hiervoor hebben zij een doorrekening gemaakt van het gemeentelijk vastgoed. Om de totale opgave te realiseren is er een investering benodigd van ca. € 900/m² BVO inclusief BTW huidig prijspeil. De investering per m² BVO van gemiddeld €900,- is in lijn met de kostenkengetallen voor integrale verduurzaming berekend door de VNG in 2020.

165 SP

Hoeveel kost het om een gratis schoon openbaar toilet op het Stationsplein te plaatsen?

Voor het realiseren van een gratis openbaar toilet op het Stationsplein moet rekening worden gehouden met de volgende kosten: • Aanschafkosten: Voor een locatie-specifiek ontworpen toiletvoorziening wordt uitgegaan van circa €200.000. • Plaatsingskosten: Geschat op circa €25.000. • Jaarlijks onderhoud: Afhankelijk van het type toilet, tussen de €15.000 en €25.000. De totale kosten in het eerste jaar bedragen daarmee circa €240.000 tot €250.000. Deze bedragen zijn indicatief en bedoeld voor globale inschatting van de financiële impact. Kosten voor schoonmaak zijn hierin nog niet meegenomen. Bij deze berekening is uitgegaan van plaatsing op grond die in bezit is van de gemeente. Indien dat niet het geval is, komen de kosten voor eventuele grondaankoop er nog bij.

166 SP

167 SP

Economie en bedrijvigheid Kan worden aangegeven hoeveel vierkante meter kantoor en winkelruimte er leeg staat?

Eind tweede kwartaal 2025 stond er bijna 54.000 m2 leeg op een totaal van 900.000 vierkante meters kantoorruimte. Dat komt neer op een leegstandspercentage van 6% en is daarmee in lijn met het gemiddelde van de overige b4-gemeente.

Wat zijn de jaarlijkse kosten voor de exploitatie van het Theater aan de Parade?

De exploitatiekosten in 2026 van het Theater aan de Parade zoals opgenomen in het strategisch plan ‘De kunst van balans’ komen uit op € 9.901.000.

In oktober 2025 staat er in de detailhandel in de gemeente 12.900 m² winkelvloeroppervlak (wvo) leeg. In het centrum ’s-Hertogenbosch bedraagt de leegstand 8.000 m² winkelvloeroppervlak. Nb. Panden met een tijdelijke invulling of panden met leegstaande verdiepingen die niet voor het publiek toegankelijk zijn, vallen niet onder leegstand en zijn niet in deze cijfers opgenomen. Zie verder ook antwoord vraag 11 (VVD).

168 SP

Wordt er geld betaald voor redactionele stukken bij media door college zoals Bossche Omroep/talvi media. Hoeveel wordt er betaald?

We gaan ervan uit dat deze vraag betrekking heeft op de gehele organisatie. Uit onze financiële administratie blijkt dat er aan communicatie/marketinguitingen in 2025 (t/m 30 september) 1,65 miljoen euro is uitgegeven. De gemaakte kosten omvatten producten als de wekelijkse advertenties in de huis-aan-huis bladen, alle communicatie-uitingen rond gebiedsontwikkelingen en alle andere gemeentelijke projecten, de basisdienstverlening, etc. Ook het beheer en het bouwen van websites en andere onlineuitingen valt hieronder.

169 SP

Welke gemeentelijk vastgoed staat er leeg en hoe lang al, denk aan scholen, wijkcentra, gebouwen als cementrum etc. Welk ander vastgoed staat al langer dan een jaar leeg.

Zie het overzicht van panden en hun status bij vraag 25 en 26

Vraag Aanvullen ICT reserve en VNG bijdrage GGU Blz 13 Begrijp ik goed dat in eerdere begrotingen deze twee posten samen vielen en nu uit elkaar zijn gehaald? Hoe verhouden huidige bedragen (€ 487.340 + € 425.000) zich tot de begroting 2025?

Antwoord Dat klopt. De ICT reserve is een egalisatiereserve waarin mee- en tegenvallers in de ICT kosten worden opgevangen. De stijgende VNG bijdrage voor Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) heeft bijgedragen aan de dalende stand van de ICT reserve. Omdat deze bijdrage steeds meer betrekking heeft op een breder terrein dan alleen ICT is besloten deze bijdrage als aparte post in de begroting op te nemen en niet meer te verrekenen met de reserve ICT. Aanvullen van de ICT reserve: het bedrag (€ 487.340) is bepaald door de toename van het aantal gebruikers in de periode 2022-2024 (243 gebruikers) te vermenigvuldigen met de gemiddelde jaarlijkse ICT kosten per gebruiker over dezelfde periode.

Waar zit de groei in? Is er achterstand die moet worden weggewerkt of wordt

Verhogen budget voor VNG bijdrage voor Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU): het bedrag (€ 425.000) is bepaald aan de hand van de stijging van de bijdrage aan de VNG over de afgelopen jaren tot € 740.000 in 2025. Het aantal gebruikers van ICT voorzieningen is in de periode 2022-2024 met 243 gebruikers gestegen. Daarnaast is in de afgelopen jaren ook de intensiteit van het ICT

170 SP

Nr. 171

Partij PvdA

172

PvdA

173

PvdA

Zie het overzicht van panden en hun status bij vraag 25 en 26

er voor de toekomst problemen voorspeld? Of een andere reden. 174

PvdA

175 PvdA

176 PvdA

Onderzoek mogelijke vervanging Oosttribune Stadion de Vliert Blz 15 Oosttribune binnen enkele jaren in verband met de veiligheid niet meer te gebruiken zijn; is hier een risicoanalyse van? Waar kan ik deze vinden? Welke risico’s er worden er op dit moment met de huidige situatie al genomen? Incidenteel + begroting incidenteel Blz 15+16 “Er resteert derhalve nog een surplus op onze algemene reserve van zo'n € 5,0 miljoen” en op de volgende bladzijde wordt gesproken over “We stellen voor om de begrotingsruimte in 2026 van € 4,95 miljoen eveneens in het Structuurfonds te storten” moet is dit lezen dat er in totaal 9,95 miljoen wordt gestort in de gereserveerd voor de toekomst middels het structuurfonds? Zo niet hoe moet ik dit dan lezen? Recapitulatie voorgestelde totale extra incidentele storting in het Structuurfonds Blz 17 “De reservering binnen de algemene reserve van € 4,8 miljoen voor het incidenteel afdekken van een tekort in

gebruik toegenomen (denk aan online samenwerken). Het ICT budget is in deze periode uitsluitend verhoogd met een inflatiecorrectie. Met de aanvullende storting in de ICT reserve wordt deze achterstand ingehaald. Er worden geen risico's genomen omdat ieder jaar de bouwkundige staat van de tribune gecontroleerd wordt op veiligheid. Dat neemt niet weg dat de veroudering doorgaat en om te voorkomen dat de veiligheid op een zeker moment een issue wordt is vervanging op termijn aan de orde. De conclusie dat de Oosttribune aan het einde van zijn levensduur is baseren we op een onderzoek wat in 2024 door een extern bureau gedaan is.

In de financiële hoofdlijnen treft u op pagina 16 van de pdf Begroting 2026 een recapitulatie van de door het college voorgestelde stortingen in het Structuurfonds. Dit telt op tot een bedrag van € 14,75 miljoen.

Het college stelt voor om deze samen met de twee andere in de recapitulatie (zie antwoord op vraag 175) genoemde bedragen te storten in het structuurfonds.

177 PvdA

178 PvdA

de begroting 2026. Dit grotere surplus is ontstaan door de reservering in 2025 voor het incidenteel afdekken van een tekort in de begroting 2026. Dat tekort doet zich nu niet voor en deze middelen zijn daarmee vrij beschikbaar” Moet ik dit lezen als onderbouwing van de extra storting in het structuurfonds of als ruimte voor incidentele middelen welke nog niet geoormerkt zijn? Woonlasten Blz 19 “Een van de uitgangspunten van ons tarievenbeleid is dat de woonlasten in onze gemeente in beginsel niet anders worden verhoogd dan met een inflatiecorrectie.” Wat was de inflatie welke als uitgangspunt wordt benoemd? Ik lees een discrepantie in verhoging woonlasten woning eigenaren en huurders? Is er gekeken om dit verschil te verkleinen? Welke mogelijkheden zijn er om dit te verschil te verkleinen (plat gezegd aan welke knoppen zou kunnen worden gedraaid)? Lasten bestuur (tabel) Blz 29 Er wordt de komende jaren steeds minder begroot voor bestuur? Wat is de reden hier van? En welke keuzen

Onder woonlasten verstaan we de OZB, riool- en afvalstoffenheffing. Het uitgangspunt is een inflatie van 1,54% bij de gemeentelijke belastingen in 2026. Dat is verwerkt in OZB. Afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn kostendekkende heffingen, waarin niet alleen de inflatie is verwerkt, maar ook andere effecten die zorgen voor een kostenstijging of kostendaling. Daardoor is de ontwikkeling van de woonlasten niet helemaal gelijk aan de inflatie. Een gebruiker (huurder) heeft te maken met een stijging van 3,95%. Voornamelijk veroorzaakt door de afvalstoffenheffing. Een eigenaar/gebruiker (mensen met een woonhuis in eigendom die dat zelf bewonen) heeft te maken met een stijging van iets meer dan 2%. Daarin zit ook de stijging van de afvalstoffenheffing. Maar doordat de OZB minder hard stijgt, namelijk met de inflatie van 1,54%, is de totale stijging van de woonlasten voor een eigenaar/gebruiker lager dan die van een gebruiker. We hebben de uitgangspunten van het bestuursakkoord toegepast, zoals aangegeven het toepassen van de inflatiecorrectie en het zorgen voor een kostendekkende riool- en afvalstoffenheffing. De voornaamste oorzaak is een tijdelijke correctie op de gemeentebrede loonkosten voor de CAO-ontwikkelingen. In de begroting (P383) staat over deze CAO-ontwikkeling het volgende:

moeten gemaakt worden om deze vermindering te realiseren?

179 PvdA

Stadsgewest; risicomanagement Blz 34 “Het moment van overdracht is nog niet definitief bepaald.” Wanneer wordt hier meer duidelijkheid in verwacht? Wat zijn de factoren dat hier nu nog geen duidelijkheid over is?

180 PvdA

Tabel begraafplaatsen en crematoria Blz 41 Ik lees hier een verschil tussen de bate en lasten. Eerder had ik begrepen dat onze begraafplaatsen en crematoria kostendekkend “moeten” zijn. Klopt het dat er gestuurd wordt op kostendekkend zijn? Zo ja hoe wordt hier op gestuurd? Sociale structuur Blz 50 “We versterken de ontmoetingsplekken in onze gemeente” wordt hierin ook gekeken naar ontmoetingsplekken voor de LHBTIQA+ gemeenschap bij het wegvallen van de huidige locatie eind 2026? Zo ja op welke manier? Wat is

181 PvdA

De uitgangspunten begroting 2026 zijn zoals gebruikelijk bij de Voorjaarsnota 2026 vastgesteld. Daarbij is voor de te hanteren loonindex uitgegaan van de CEP 2025. Inmiddels is een definitieve CAO overeengekomen. Per saldo is de loonindex op basis van deze definitieve CAO lager dan bij de Voorjaarsnota is vastgesteld. Normaliter passen we dit niet aan omdat dit bij een eerstvolgende begroting weer wordt rechtgetrokken. De omvang was dit jaar echter dusdanig groot dat aanpassing aan de orde was. De verwachting is dat in de loop van 2029 vanuit zowel de Provincie als ook het Ministerie meer duidelijkheid over komt. De grootste onduidelijkheden op dit moment zijn: • mogelijke aanpassing van de landelijke rekensystematiek t.b.v. doelvermogen overdracht; • toe te passen rekenrente; • capaciteit van huidige open stortplaatsen in relatie tot de te sluiten/ gesloten stortplaatsen. In het raadsvoorstel beleidsplan begraafplaatsen (16840547) is aangegeven dat er gestreefd wordt naar handhaving van het kostendekkingspercentage van 85%. Als blijkt dat dit percentage onder druk staat zullen maatregelen worden getroffen. Hierbij kijken we primair naar de uitgaven (en het daarmee samenhangend kwaliteitsniveau) en secundair naar de tarieven.