Notulen raadsvergadering 2025-11-13

Maar beoogt u dan om ambtenaren minder uren betaald werk te laten doen en in ruil daarvoor bijvoorbeeld op de sportvereniging te gaan staan? Of dat we bijvoorbeeld een stimuleringsregeling hebben, dat we als gemeente mensen gaan stimuleren? Hoe ziet u dat nu praktisch voor u? Want ik zie ook wel de uitdaging waar we voor staan als het gaat om het overeind houden van het vrijwilligerswerk. Mevrouw HOEKSTRA: Daarom zou ik hem nog helemaal niet naar die concrete vervolgstap toe willen brengen. Ik denk: hoe waardevol is het dat we die informatie krijgen, dat we weten of er eventueel drempels zijn voor ambtenaren om dat vrijwilligerswerk te gaan doen? Of dat ze tegen drempels aanlopen bij het doen van die mantelzorgtaken. Dat we ook weten hoeveel mensen dat eigenlijk al doen. Zijn er misschien mensen die dat heel graag zouden willen, en zouden we die op wat voor manier dan ook, dan kun je aan meerdere dingen denken, kunnen faciliteren om dat te doen. Dat kan ook op de dag dat je een bedrijfsuitje met elkaar doet, maar dat zou ook kunnen met het faciliteren van een x-aantal uren per jaar waarin je zegt: ga dat vrijwilligerswerk doen want wij vinden dat dat een meerwaarde heeft voor de gemeente. Maar volgens mij is dat de discussie die je nog prima kan voeren, ook als je instemt met deze motie. En ik kan me voorstellen dat dat ook een politieke discussie is.

Verder dienen we de volgende moties mee in. Motie 4: Anticipeer op noodweer, motie 5: Vernieuwen en verduurzamen van verkiezingsborden, motie 6: Visie op lokale handhaving, motie 13: Veilige en begaanbare fietspaden, motie 16: Behoud en herstart van het INTRO Festival, motie 19: Bouwen aan de stad op basis van wederkerigheid, motie 21: Studenten aan zet, motie 36: Zaalaccommodaties sportverenigingen. Bij de moties 23 en 24 van de PvdD wachten we even het advies van de wethouder af. Belangrijk voor ons is om te weten of men hier in de praktijk mee uit de voeten kan en bij ons weten gebeurt motie 23 dus al met de net gestarte landelijke campagne. En ook bij motie 18 over BLC is onze indruk dat de wethouder hier al druk mee aan de slag is en horen we graag de stand van zaken. De heer ROOVERS: In het kader van uw eerdergenoemde motie Beter benutten bestaande bouw, wat vindt mevrouw Hoekstra van de verkoop van het Cementrum?

39

Mevrouw HOEKSTRA: U betrapt mij op het feit dat ik die inhoud niet ken, dus excuses, daar moet ik het antwoord even op schuldig blijven. De heer ROOVERS: Dan in zijn algemeenheid, ik snap het, er is ook niet heel veel informatie nog beschikbaar, behalve dan dat uit technische vragen blijkt dat het college voornemens is te gaan verkopen. Vindt mevrouw Hoekstra met mij dat we die discussie eigenlijk met alle informatie op tafel in de raad zouden moeten kunnen voeren en dat daarmee de verkoop moet worden uitgesteld? Mevrouw HOEKSTRA: Mag ik voordat ik daar een uitspraak over doe eerst even kijken wat daarover gezegd is, want dat weet ik nog niet. Dus daar hoor ik graag even het advies van de wethouder over. De VOORZITTER: Dan ga ik over naar gewoon ge-DREVEN. De heer VAN CREIJ: Voor ons ligt een mooie begroting. Structureel is er geld over, eigenlijk heel veel geld. In de commissie Bestuur hebben wij al aangegeven dat het spreekwoord is: het geld klotst tegen de plinten aan, maar het is momenteel: het klotst tegen het plafond aan. Dan vraag je je soms af, het is aan de burger niet uit te leggen, maar hoe kan het dan toch met de financiële debacles van het Theater aan de Parade, de voorbereidingskosten van het Design Museum, de extra kosten van het Sportion, dat er eigenlijk toch zoveel geld over is? Dus wat dat betreft één groot vraagteken, om het zo maar even te zeggen.

Wij prijzen ons ook heel gelukkig met het moedige besluit van het college om de stekker uit het Design Museum te trekken. Ik heb hier staan: trekken aan een dood paard. Dus wat dat betreft, nu ook nog een dergelijk besluit over de dure polder en we zijn helemaal happy. Wat dat betreft moet er voor ons een heel nieuwe invulling komen van het gebied de Orthenpoort, en dus ook geen verplaatsing van de roeivereniging De Hertog, geen platgooien van het Citadelhofje. Meerdere moties en amendementen gaan erover, maar dan weet u in ieder geval hoe wij daarin staan. Ik ben ook eigenlijk wel benieuwd, nu het Design Museum niet doorgaat, in de begroting staat dat we de boekwinst van het Design Museum gaan verwerken in deze begroting, maar nu de discrepantie, dus ik hoor daar graag de wethouder over hoe hij daarin staat, dus duidelijkheid over de financiële afwikkeling. Dan even inhoudelijk. Niet in A, B, C-stijl, zoals mijn commissielid Verhoef, maar gewoon in belangrijkheid. Ik heb er nog niemand over gehoord, A1, agendapunt 8, de voorstellen over de hondenbelasting. Deze keer samen met VOOR Den Bosch, Bosch Belang, PvdD, PVV en 50PLUS, wederom een voorstel om de hondenbelasting te verlagen tot kostendekkendheid. We hebben in het verleden iedere keer te horen gekregen: er is geen dekking voor mogelijk.

Deze keer, tadaa, is er wel de financiële dekking en ik ben benieuwd met welke argumenten de partijen dadelijk komen om toch weer te zeggen: we gaan het toch niet doen. Want het staat bij de meeste mensen in het verkiezingsprogramma, en dan blijf ik maar eigenlijk in D66-stijl: het was maar een metafoor. We hebben het wel opgeschreven, maar we gaan het toch niet doen. Dus wat dat betreft ben ik dadelijk wel benieuwd naar de stemverhoudingen. Dan amendement 2 bij agendapunt 7, de oostelijke ontsluitingsweg. Wij hebben bij de voorjaarsnota al met een motie getracht om financiële middelen daarvoor vrij te spelen. Want we gaan er de volgende raadsvergadering over spreken, maar dan is het wel interessant om te weten dat er pocket money is, en als je kijkt in het voorstel dat voorligt in december, wordt er gezegd: we hebben er € 40 miljoen voor nodig, dus vandaar dat we nu met dit punt komen, dat we pocket money hebben om op het op z'n goed Kagies te zeggen, want dan is er geld voor. De heer HUIBERS: Terecht wat de heer Van Creij al aangeeft, we gaan het er aankomende maand over hebben en zoals ik gewoon ge-DREVEN heel goed ken, eerst het debat in deze zaal voordat we besluiten nemen. Nu ligt er toch een amendement voor met een bedrag van € 40 miljoen. Volgens mij staat dat ook direct in het dictum, dus het verbaast me een beetje dat dit amendement nu voorligt.

De heer VAN CREIJ: Ik ben blij met deze vraag. Ik kan het heel simpel verduidelijken. Wij willen tempo houden in het hele proces. Op het moment dat we nu zeggen: die € 40 miljoen staat dadelijk in het voorstel, die is er vast. Anders moeten we straks weer wachten tot de voorjaarsnota, moeten we weer reserveren. Volgend jaar bij de begroting spelen we de middelen vrij. Nu kunnen we gewoon in één keer zeggen: huppekee, die € 40 miljoen is er, die is in het Structuurfonds gedekt. De heer HUIBERS: Dus daarmee nemen we al een besluit zonder dat we een debat hebben gehad. Hoor ik de heer Van Creij dat zeggen? 40

De heer VAN CREIJ: Nee voorzitter, we hebben het debat nog niet gehad, dat klopt. Maar er staat al wel in het raadsvoorstel dat we er € 40 miljoen voor nodig zullen gaan hebben. Vandaar dat wij hierop anticiperen. De heer HUIBERS: Wij vinden het dus te voorbarig, maar daar hebben we het al over gehad. Wat als het nu meer is dan € 40 miljoen? U klikt nu € 40 miljoen vast, wat dan? De heer VAN CREIJ: Het zou zomaar kunnen, maar die € 40 miljoen hebben wij niet uit de lucht getrokken. Die staat gewoon in het voorstel, dus vandaar dat wij deze benoemd hebben. De heer HUIBERS: Ja, dus daarmee de bevestiging dat deze dus te prematuur is. De heer VAN CREIJ: Dan ga ik door met A4, de aankoop van het Sparrenburgbos. Daar staan wij van harte achter. Wij willen niet dat het verkaveld wordt, in kleine deeltjes opgesplitst gaat worden. Want er is vergunningvrij hekwerk omheen gekomen, maar als iemand dat niet doet, maar ik ben eigenaar en ik zeg gewoon: u komt er niet op, dan is dat ook... Dus de openbaarheid gaat daarmee verdwijnen. Want stel voor dat ik een stuk zou kopen en ik zeg: u mag daar niet meer lopen met uw hond, als ik daar een bordje plaats is dat gewoon rechtsgeldig. Vandaar dat wij zeggen: aankopen en laat dat nu straks door een landschapsbeheerder beheren, dan is iedereen tevreden. Dan ga ik verder met motie 2.

Mevrouw HENDRICKX: De heer Van Creij komt uit Rosmalen en ik ben blij dat u de motie Sparrenburgbos steunt. Kunt u iets vertellen over de zorgen die leven in Rosmalen als het gaat om de toekomst van het Sparrenburgbos? Wij kennen ze, maar u spreekt ook met veel mensen. Kunt u daar iets over vertellen? De heer VAN CREIJ: Ik woon er recht tegenover, dat weet u, dus wat dat betreft, het is voor niemand te begrijpen dat het in stukjes verdeeld gaat worden. Het is al niet te begrijpen dat het eigenlijk al geen gemeentelijk bezit is, om het maar heel simpel te zeggen, en dat geldt voor de oude stortplaats. Dat de ondergrond wel van de gemeente is maar de bovengrond van een ander. Dat is aan niemand te verklaren. Bent u zo tevredengesteld? Dan staan we niet op de Vrouwenschouw, motie 2. Gewoon ge-DREVEN is tegen doelgroepenbeleid. Nu gaan we zeggen: het is voor vrouwen. Wij vinden gewoon: het moet gewoon echt voor iedereen duidelijk zijn en veilig zijn. Ik woon thuis met drie vrouwen samen. Ik heb ze de motie laten lezen en ze zeggen: dat moet je gewoon niet doen. Het moet voor iedereen veilig zijn. Dan motie 8, Elke vierkante meter telt. Wij dienen deze motie van harte mee in, omdat er heel veel belemmeringen leven van bewoners en we zeggen allemaal bouwen, bouwen, bouwen, maar het belangrijkste is wonen, wonen, wonen.

En er zijn heel veel belemmeringen waar deze wethouder tegenaan loopt met hetgeen dat nu voorligt om woningsplitsing niet mogelijk te maken, dus vandaar dat wij dit van harte steunen. Dan motie 13, Veilige fietspaden, wij zijn mede-indiener van deze motie. We hebben wel een vraag: wat is veilig? Dat is ook heel subjectief. Want veilig fietsen over de fietssnelweg F59 op de Waterleidingstraat is echt niet veilig. Fietsen over de Driesprong is ook niet veilig, dus vandaar ook dat wij dit voetgangersgebied willen maken. Een vraag aan de wethouder die wij hierover hebben: is dit eigenlijk niet gewoon regulier werk? Als er onveilige situaties zijn, moet dat gewoon aangepakt worden. Motie 14, Geen kind met een lege maag. Binnen onze gemeente zijn er nog steeds, als de cijfers kloppen, 221 kinderen die structureel met een lege maag naar school toegaan en vandaar dat wij in deze motie oproepen: kom nu eens met een duidelijk overzicht wat er kan gebeuren. Mevrouw MULLER: We hebben in deze periode de motie aangenomen Een gezonde lunch voor iedereen, en nu is de afhandeling daarvan dat scholen een beroep kunnen doen op landelijke regelingen, het Jeugdeducatiefonds. Wat vindt u daarvan? De heer VAN CREIJ: Dank voor deze vraag, want dan kan ik het iets duidelijker kenbaar maken. Er zijn nog altijd kinderen die met een lege maag naar school gaan. Er zijn in het verleden moties aangenomen.

Die zijn in mijn optiek, misschien zeg ik het verkeerd maar ik zeg het toch, maar half uitgevoerd of niet uitgevoerd of te summier uitgevoerd. Er zijn veel meer instanties die dit soort dingen kunnen bewerkstelligen, uit kunnen dragen. We vragen: kijk nu eens wat er voor mogelijkheden zijn. Want kinderen met een lege maag krijgen op termijn leerachterstanden. Kijk nu eens wat we aan de voorkant kunnen doen om het goed te regelen. 41

Mevrouw MULLER: Heeft u er zicht op op hoeveel scholen kinderen een ontbijt of een lunch krijgen in 's-Hertogenbosch, binnen de gemeente? De heer VAN CREIJ: Er is al wat twijfel over, maar momenteel, als ik de ambtenaren mag geloven zijn het er zeven van de 63, dus er zit ook heel veel ruis in de informatievoorziening. Laat er nu gewoon heel klip-en-klaar meer duidelijkheid over komen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Als ik het goed begrijp geeft collega Van Creij aan: we weten eigenlijk gewoon nog niet wat de uitkomsten zijn, laten we inventariseren of en hoeveel kinderen er nu nog met honger op school zitten en wat de mogelijkheden daartoe zijn, en sorteren we nog niet voor. Dan kunnen we op een later moment daar nog een keuze in maken en is dit enkel de inventarisatie om mogelijkheden in beeld te brengen. De heer VAN CREIJ: Dat klopt helemaal. In eerste instantie heb ik in de commissie eigenlijk al oplossingen aangedragen. Die heb ik nu in de motie eigenlijk een beetje achterwege gehouden, om de wethouder ook de vrijheid te geven om te kijken: wat voor mogelijkheden zijn er en kom daarmee terug. Dan heb ik nog motie 18, BLC, daar staan we van harte achter. Motie 36, sport vinden wij ook heel belangrijk, dus dat zaaltekort moet gewoon aangepakt worden. Die opmerkingen horen wij ook regelmatig. Pas ook weer met onze motie daarover.

Motie 25, Dorpshart Vinkel, sluit ook geheel aan bij onze motie die we hierop eerder hebben ingebracht. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik ga over naar de PVV-fractie. De heer VAN HATTEM: Wij als PVV zijn natuurlijk de partij voor de veiligheid, want veiligheid is vrijheid. En dat hebben we heel hard nodig in deze gemeente, gelet op de wijze waarop afgelopen zomer onze mooie kermis is geteisterd door Syrische statushouders en amv'ers die hier de boel onveilig kwamen maken. En zoals daar straks ook al terecht aan gememoreerd is, tuig op fatbikes dat naar niets of niemand omkijkt om maar wat voorbeelden te noemen van onveiligheid in onze gemeente. En als ik dan daarstraks hier aankom bij de raadsvergadering en ik kom in de parkeergarage in de Keizerstraat, dan zie ik daar al die wagentjes van handhaving, allemaal keurig in de parkeergarage staan en ze rijden niet op straat. Dus dan vraag ik me af: kan dat niet beter en efficiënter? Ik hoor ook graag van de portefeuillehouder of we onze wagens voor de handhaving niet veel meer op straat moeten inzetten in plaats van ze een groot deel van de dag in de garage te laten staan. Zulke problemen, en dat zeg ik even richting de VVD, los je ook niet alleen maar op met nog een visie, maar echt met aanpakken. Dat is waar wij voor staan.

Dit college houdt krampachtig vast aan de nietszeggende slogan Cultuurstad van het Zuiden, waar een overgrote meerderheid van de Bosschenaren zich niet in herkent. Die cultuurstad pronkt vooral met prestigeprojecten waarvan het Design Museum nu gelukkig is afgeblazen, maar wat is er al niet aan voorbereidingskosten daarvoor over de balk gegooid. En wat betekent dat voor de intentieovereenkomst met het Noordbrabants Museum? Ik hoor het toch nog eens graag van de wethouder. Daarom hebben wij het ook amendement om het Design Museum uit het Structuurfonds te halen mede ingediend. Dan het andere grote prestigeproject is het Theater aan de Parade. Het vervelende is dat we pas deze maand de voortgangsrapportage van het theater krijgen. Dus dat kunnen we nu helaas niet bij deze begrotingsbehandeling betrekken en afwegen. We horen toch nog graag van het college hoe het nu loopt met het theater en hoe de vlag er nu eigenlijk gewoon voor hangt. Maar wat is de cultuur nu van die cultuurstad? Is dat nog wel onze eigen cultuur? We zien dit nu bij onze bibliotheek, Huis73, daar worden kinderen tegenwoordig voorgelezen in het Arabisch en dit wordt ook nog in het Arabisch op de website gecommuniceerd. Totale waanzin wat de PVV betreft. Onze Nederlandse taal moet op één staan. Het is ook volstrekt contraproductief voor de integratie en daarom dienen wij daarover een motie in.

De heer VAN SILFHOUT: Als ik het er in mijn eerste termijn over heb, moet ik het hier toch ook benoemen. We bieden het ook aan in het Duits, Chinees, Italiaans, Turks, Engels, Portugees, Russisch en Spaans. Wat maakt Arabisch uniek waarom dat niet zou kunnen volgens de heer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Het Arabisch is sowieso een taal van een grote groep mensen die problemen heeft met inburgering en integratie. Die andere talen vind ik ook niet nodig om te doen, maar met name bij groepen waarbij de inburgering, en er wordt extra ingezet op taallessen en van 42

alles, dan ben je juist het paard achter de wagen aan het spannen. Dus vandaar dat we daar heel specifiek paal en perk aan willen stellen. De heer VAN SILFHOUT: En dan nog een punt dat in de motie staat. Want dit beantwoordt wel aardig mijn vraag waar ik ook op inging waarom we steeds op één groep aan het afgeven zijn. Maar daarnaast staat juist op de website van Huis73, die er meer verstand van hebben dan wij, dat het juist bijdraagt aan het ontwikkelen van de Nederlandse taal. En ik hoor de heer Van Hattem zeggen dat mensen juist de Nederlandse taal moeten ontwikkelen. Daar dragen deze voorleessessies aan bij. Waarom is hij er dan tegen? De heer VAN HATTEM: Dan vraag ik aan de heer Van Silfhout van Volt: als je er blijkbaar zoveel verstand van hebt, dan ga je niet met zulk soort waanzinnige ideeën komen om hier Arabisch voor te lezen. En dan vraag ik aan de heer Van Silfhout van Volt: wat draagt het bij aan onze Nederlandse samenleving om Arabisch hier voor te lezen en Arabisch op onze website van openbare instellingen als onze openbare bibliotheek te zetten? Ik weet niet of hij de plaatjes bij de motie heeft gezien die ik van de website heb afgehaald. Teksten in het Arabisch, is dit nog Nederland, vraag ik dan weer aan de heer Van Silfhout van Volt. Is dit nog Nederland? De heer EL AMRAOUI: Dat vind ik een heel interessante vraag.

Het was een PVV-minister die ook borden in verschillende talen bij azc's wilde neerzetten. Is dit nog Nederland, vraag ik u dan ook. De heer VAN HATTEM: Dat is iets wat geframed is op die manier, dus ik zeg niet dat daar zo sprake van is. Maar als we dan toch kijken naar azc's dan moeten er inderdaad een paar borden bij komen te staan: dit azc is vanaf nu gesloten, dicht en niet langer meer een kathedraal van D66. De heer EL AMRAOUI: Ziet de PVV er dan ook op toe dat het in het Arabisch gebeurt? Want dat was wel het plan van de minister van de PVV. De heer VAN HATTEM: Ik ga toch even terug naar waar we het hier over hebben. We hebben het over onze eigen openbare bibliotheek, een instituut dat de Nederlandse taal juist uit zou moeten dragen, waar ze de vlaggendrager van behoort te zijn. En als die dan in het Arabisch voorop gaat lopen, dan heb ik het niet over een situatie in een azc, maar specifiek over een algemene voorziening als onze openbare bibliotheek, dan is het toch compleet tegenstrijdig dat die in vreemde talen en dan met name een vreemde taal als het Arabisch, waar er zoveel problemen zijn met inburgering en integratie, dat ze daarmee voorop gaan lopen. Dat is toch het paard achter de wagen spannen, vraag ik aan de heer El Amraoui van D66.

De heer EL AMRAOUI: Nou, als ik ga kijken naar problemen met de integratie, dan zie ik vooral de aanhang van de PVV inderdaad bakstenen door het partijbureau van mijn partij gooien. Ik zie ze vooral allerlei nazistische leuzen en handgebaren maken. En ze geven allemaal aan: ze stemmen op de PVV. De VOORZITTER: (deels buiten de microfoon) en we spreken elkaar aan als raadsleden en niet op anderen… De heer EL AMRAOUI: Nee, maar we hebben het over het concept van integratie en wat ik dan als de-integratie zie. De VOORZITTER: Oké, maar dan hebt u het over de vormen van integratie in Nederland. Daar hebt u het in het algemeen over, en zo kunt u het ook betitelen. De heer EL AMRAOUI: Ik zal de vraag concreet maken. Herkent de PVV de de-integratie die onder de eigen aanhang plaatsvindt? De heer VAN HATTEM: Op zulk soort onzinnige vragen ga ik niet eens in, want ik vind de voorbeelden en de dingen die de heer El Amraoui hier noemt zo ver buiten de orde, dat ik zoiets heb: er zit gewoon geen normale vraag meer in. Dus ik wil best het debat voeren als u zegt: ik wil het hier hebben over de situatie die ik aankaart over het Arabisch in Huis73, dat dat op tafel komt te liggen. Maar nu praten we zo ver buiten de orde dat ik hier gewoon niet op inga. Maar ik ga wel verder over onze cultuur. Want onze cultuur is ook de jaarlijkse kerststal in de Sint-Jan en de 43

kerstversiering in onze mooie cultuurstad. Onze fractie vernam deze week dat er in bepaalde wijkcentra en onder andere in de Hambaken in deze cultuurstad geen kerststallen meer worden toegestaan en er geen engeltjes meer in de kerstbomen mogen worden gehangen omdat dit aanstootgevend zou zijn voor andere religies, met name voor de islam. Kan de wethouder aangeven of deze signalen kloppen en wat zij gaat doen om onze kersttradities gewoon te kunnen laten voortbestaan in onze wijkcentra, want dit is wat ik begrepen had door iemand van de gemeente medegedeeld in die wijkcentra. Zijn we nu dus eigenlijk nog wel de Cultuurstad van het Zuiden of zijn we de cultuurstad van de zuidelijke Sahara, vraag ik me dan af. Bij deze begroting waar er geld over is, is het tijd voor een Bossche bonus, om het geld terug te geven aan onze inwoners door onder andere de ozb eens te gaan verlagen in plaats van verhogen, wat de PvdA heeft gedaan en onze hondenbelasting ook te verlagen, wat we vandaag voorstellen uiteindelijk af te schaffen. We moeten ook eens gaan stoppen met de Duurzame Polder, zeker nu we een grote windturbinebrand hebben gezien in Nieuwleusen, waarbij de akkers helemaal vol lagen met stukken polyester en ander giftig afval. Dit geeft aan hoe riskant het is, dus het plan voor de Duurzame Polder is gewoon een risico voor onze volksgezondheid en welzijn.

En dan heb ik nog wel één vraag aan het college, want we hebben afgelopen maand gezien dat er een afnameovereenkomst met verschillende gemeenten is gesloten voor het Windpark Elzenburg-De Geer in Oss voor de komende twintig jaar, zonder dat hier verder raadsinstemming over is geweest en dan vraag ik me af hoe dat kan. We hebben het dan over € 45 miljoen dat op TenderNed is gepubliceerd en voor twintig jaar een vaste stroomprijs. Dit heb ik begrepen vanuit signalen vanuit andere gemeenten. Hier is verder heel weinig over medegedeeld. Ik wil toch graag een reactie van het college waarom wij als raad niet betrokken zijn bij zo'n ingrijpend besluit waar ook de nodige risico's aan kunnen zitten. Dan over het nieuwe station. Ik zag heel veel laatdunkende berichten over mensen die pleiten voor een mooi klassiek ontwerp in de stijl van Cuypers, dat er tot de Tweede Wereldoorlog heeft gestaan. En als er dan toch zoveel geld in wordt geïnvesteerd zou dat juist een kans zijn om dit weer een mooi passend plaatje te maken maar er worden nu allerlei dure ontwerpen gemaakt waar heel veel mensen zich niet in herkennen. Mevrouw HENDRICKX: Een terecht punt als het gaat om het station. Het maakt de tongen echt los in de stad.

Onze fractie vindt eigenlijk, en dat is de vraag aan u, bent u met onze fractie van mening dat we eigenlijk als raad een uitgangspuntennotitie zouden moeten vaststellen van wat voor soort station we willen, en aan welke functie-eisen het moet voldoen, en dat we daar misschien ook met inwoners over in gesprek zouden moeten gaan. Dat is in ieder geval wat onze fractie vindt. Is dat iets wat de PVV ook deelt? De heer VAN HATTEM: Ik kan de suggestie van mevrouw Hendrickx van De Bossche Groenen zeker omarmen. Het lijkt me heel nuttig om het op die manier te doen. We hebben ook een motie ingediend, samen met de SP. Of de SP heeft de motie ingediend die wij mede ingediend hebben, zo moet ik het correct zeggen, om hiermee aan de slag te gaan. Daarin wordt onder andere ook station Maaspoort genoemd, en als dan toch zoveel geld wordt uitgegeven aan de verbouwing van het Centraal Station, dan zou ik liever zien dat daar wat minder geld naartoe gaat en bijvoorbeeld ook geïnvesteerd wordt in een station Maaspoort dat nu financieel niet haalbaar is. Dan kom ik bij onze amendementen en moties. Ik heb een amendement om de JADS en het Duurzaamheidsfonds uit de begroting te halen. Dat zou gewoon als aparte raadsvoorstellen hier behandeld moeten worden, want we hebben het bij de JADS over € 500.000 structureel, waar twee universiteiten nu de lachende derde zijn.

Dan hebben we een heel belangrijke motie voor een MKBondernemerstoets. We hebben laatst overleg gehad bij Bourgondisch 's-Hertogenbosch met de Koninklijke Horeca Nederland waarbij ondernemers echt zeiden: het contact met de gemeente is gewoon niet goed, dat moet beter en daarom vragen we om een ondernemerstoets, zodat raadsvoorstellen ook bij ondernemers kunnen worden voorgelegd. De heer CREMERS: Een vraag daarover, wij zijn uiteraard ook groot voorstander van de ondernemers in Den Bosch, maar een ondernemerstoets, zeker ook zoals u het beschrijft, klinkt nogal wat bureaucratisch. Het verhoudt zich ook niet echt tot het ondernemerschap waar wij in ieder geval wel voorstander van zijn. Misschien kunt u het wat verder toelichten. De heer VAN HATTEM: Dank voor deze vraag mijnheer Cremers, want dit is een heel terechte vraag, want ik houd ook niet van onnodige bureaucratie, zoals u weet. Maar het gaat er nu juist om dat er vaak raadsvoorstellen worden gedaan waarbij ondernemers zich onvoldoende betrokken voelen. En er werd letterlijk gezegd, ook bij de Koninklijke Horeca Nederland, bij die 44

bijeenkomst, dat ondernemers gewoon afhaken in het overleg bij de gemeente. En als ik nu kijk naar raadsvoorstellen, dan zitten er bijvoorbeeld standaard wel een duurzaamheidstoets in. Er wordt gewoon gekeken naar welke effecten het heeft op duurzaamheid. Zoiets kun je ook doen met ondernemers, dat je gewoon gaat kijken als er een raadsvoorstel ligt, zitten er aspecten aan waarbij we rekening moeten houden met ondernemers? En dat het voor ons als raad, en dat is ook heel belangrijk, gewoon duidelijk is hoe het college de ondernemers erbij betrokken heeft. Er hoeft maar één alineaatje erin te staan, dat in ieder geval dat voor ons duidelijk is en dat we in ieder geval die stappen die het college daarin zet, controleerbaar maken en ook voor de ondernemers toetsbaar. Dat is een beetje de gedachte erachter. Dan hoeft het niet heel ingewikkeld en bureaucratisch te zijn. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Over amendement 7, over de splitsing van JADS en Duurzaamheidsfonds uit de begroting. Daarvoor vraag ik mij af waarom de tribune van FC Den Bosch daar eigenlijk niet bij zit, gewoon puur even kijken over welke voorstellen nog geen discussie was geweest in de raad, dus waarvan u eigenlijk in dit amendement zegt: dan wil ik dat lostrekken. Waarom die twee wel en die andere niet? De heer VAN HATTEM: Ook een goede vraag. Dat heeft met twee dingen te maken.

De JADS en het Duurzaamheidsfonds zijn twee projecten met een veel langere duur en een grotere omvang. Het Duurzaamheidsfonds zet je voor langere tijd in. Dat staat ook meteen op afstand van de raad, dat je er ook heel weinig invloed en controle op hebt als raad. En bij de JADS gaat het om structureel € 500.000 per jaar daarvoor beschikbaar stellen. Dus dan zit je er ook meteen voor een langere tijd aan vast met een grote impact op onze begroting en je gaat ook een klein beetje over het graf heen regeren. Bij FC Den Bosch is het iets anders. Daar is het meer een eenmalige investering van ook een iets beperktere omvang. Dus wat dat betreft zie ik daar wel een verschil in, maar ik zeg er wel bij, als je het helemaal strikt zou nemen, zou je die er inderdaad ook van af kunnen splitsen, maar het zit meer in de aard van de twee voorstellen dat ik die eruit heb gehaald en die van FC Den Bosch niet, maar die had er technisch gezien ook bij gekund. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Als ik zelf los van mijn politieke bril gewoon kijk naar procedures, dan is daar wel een beetje een vraagteken bij, en ook wel de vraag, want als ik het amendement nu goed lees, worden de voorstellen helemaal uit de begroting gehaald.

En haalt u daarmee ook de reservering hiervoor eruit? Klopt het dat er ook geen geld voor 2026 voor apart wordt gezet om met het debat er nog mee aan de slag te kunnen? De heer VAN HATTEM: Ik kan nu niet precies zeggen of dat er nu wel of niet in zit. Het hangt een beetje af van de strekking van het voorstel. Ik heb het nu ook niet precies voor me liggen. Maar het gaat erom, het wordt er niet definitief uit gehaald, maar het moet gewoon als besluitvorming nu uit de begroting worden gehaald, en de besluitvorming erover, en als er een reservering ligt, blijft die dus in principe gewoon liggen, dan komt die terug naar de raad, en dan in een volgende raadsvergadering kan de raad er dan apart over spreken. Want het zijn toch best verstrekkende voorstellen en dan kun je dat iets zorgvuldiger afwegen. Dan kom ik bij de motie Geen azc. Zoals u weet zijn we als PVV-fractie altijd fel gekant geweest tegen de vestiging van azc-locaties in onze gemeente en onze inwoners maken zich ook grote zorgen. We hebben nu gezien dat er afgelopen week een omgevingsvergunning is verleend voor het Kruithoornterrein. We moeten die zorgen van onze inwoners serieus nemen, we moeten ervoor zorgen dat er geen azc's meer bij komen en de azc-locatie die er al is, daar moeten we een streep doorheen zetten, dus vandaar deze motie.

Dan de motie voor behoud van het Citadelhofje, die we ook samen met de SP en 50PLUS hebben ingediend. Nu het Design Museum niet doorgaat is daar weer een kans om dit mooie stukje Den Bosch te behouden. De knips in de Binnenstadsring, ook samen met 50PLUS, willen we er graag uit hebben. De motie voor de Wmo-zorg is ook belangrijk. Die hebben we ook samen met 50PLUS ingediend, die gaat over de Wmo-ondersteuning, om daar extra personeel voor te werven. Want de wethouder zegt nu elke keer: het is geen bezuiniging, maar ik kan niet aan personeel komen. Dan moet je ook echt een goed plan maken en stevig inzetten om te zorgen dat we personeel gaan werven, zodat mensen straks gewoon weer één keer in de week zorg kunnen ontvangen en niet één keer in de twee weken en dat er ook geen wachtlijsten meer ontstaan. Dan ga je er echt mee aan de slag. Tot slot hebben we nog een paar moties over de arbeidsmarktfaciliteit voor asielzoekers en statushouders. Daar heb ik in de commissie uitgebreid bij stilgestaan, evenals bij de taallessen, waar een groot verzuim is en waar geen consequenties aan worden verbonden.

45

De heer VAN HAREN: Een vraag over de motie over de Wmo-zorg. Vraagt de heer Van Hattem daarin niet iets onmogelijks of te veel vanuit wensdenken om te zoeken naar een groep beroepskrachten in de zorg die er mogelijk niet meer zijn? De heer VAN HATTEM: Als wij hier alles als onmogelijk gaan beschouwen, dan kunnen we ook met heel veel andere dingen gaan stoppen. Misschien ook wel eens verstandig. Maar in dit geval is het gewoon iets wat mensen echt nodig hebben en daar kunnen we niet bij wegkijken. Het is gewoon zorg die mensen letterlijk nodig hebben en waar ze nu veel langer op moeten wachten. Daarom vraag ik ook om een plan te maken om meer mensen te werven ervoor, om de personeelscapaciteit te verhogen. En dat kan in allerlei facetten zitten. Het kan zijn dat misschien het loon verhoogd moet worden, de arbeidsomstandigheden verbeterd moeten worden, dat misschien in het aantal uren dat men werkt iets geschoven kan worden, als er maar een middel gevonden kan worden dat dat arbeidspotentieel groter wordt en dat daar een gericht plan op komt. En nu is er alleen maar een grote kaasschaaf overheen gegaan in de zorg en daar moeten we ons nooit bij neerleggen, maar gewoon doorpakken.

Mevrouw HOEKSTRA: De heer Van Hattem gaf een aantal voorbeelden nu zojuist, maar ik ben toch even benieuwd, u zegt dat de kaasschaaf eroverheen is gehaald, maar volgens mij hebben we juist een college dat heel erg anticipeert. Nu werkt een op de zeven mensen in de zorg en dat moet worden een op de vier. Wat ziet de heer Van Hattem dan concreet voor zich wat het college nog niet heeft ondernomen om te zorgen dat die mensen erbij komen? De heer VAN HATTEM: Blijkbaar nog niet genoeg, want met de kaasschaaf bedoel ik het aantal uren of het regime dat mensen krijgen aan zorg. Dus van een keer in de week naar een keer in de twee weken. Dat bedoel ik met de kaasschaaf, dus dat voor de mensen de zorg minder wordt. En niet zozeer over het personeel, of juist niet over het personeel, zou ik zelfs zeggen. Wat het college nog niet genoeg heeft ondernomen, dat is blijkbaar dat we met de situatie zitten dat er een dergelijk besluit is genomen om het terug te brengen. En dan zou ik zeggen: blijf je voortdurend inzetten met nog meer inspanningen. En ik ken de wethouder goed genoeg dat die zich heel goed inspant, maar dat moet nog beter, er moet een nog beter plan komen om door te pakken. Mevrouw HOEKSTRA: Maar dit is een beetje dubbel want ik hoor de heer Van Hattem zeggen dat de wethouder zich heel goed inspant, en dan herken ik toch een beetje de lijn van uw partij.

We doen net alsof de realiteit er niet is. Maar, de realiteit is er wel, en dan zou ik zeggen: dan is het toch hartstikke goed dat het college juist anticipeert daarop, dat we kijken hoe we het zo kunnen inrichten voor mensen die echt per definitie die zorg nodig hebben, die niet zonder kunnen, dat we die kunnen blijven leveren, en hoe kunnen we het voor die mensen die ook iets nodig hebben, anders organiseren, slimmer organiseren? U zegt: nee, streep erdoor, amendement, het moet anders. De wethouder moet op zoek blijven gaan naar personeel. Maar dan zou ik toch mijn vraag willen herhalen, wat doet de wethouder dan nu niet waarvan u concreet zegt: nee, daar moet een streep door, want hij moet meer inspanning leveren. De heer VAN HATTEM: Het is geen amendement maar een motie, dat even vooropgesteld. Maar ik vraag om met een plan te komen, dus het gaat erom om door te pakken. Want wat er nu ligt is gewoon uit armoede geboren. Er moet gewoon echt garen op de klos komen, om te zorgen dat mensen gewoon weer zorg kunnen krijgen waar ze eigenlijk behoefte aan hebben. Het is nu gewoon veel te beperkt. En dan vraag ik gewoon: zet er nog meer op in. En als ik een vergelijking mag maken, we hebben het in de commissie ook gehad over de badmeesters bij de zwemplassen die zijn wegbezuinigd. Dan zegt het college ook: we gaan er niets meer toe doen om die weer opnieuw aan te werven.

Daarvan zou ik ook zeggen: zorg ervoor dat je toch weer alles op alles gaat zetten om weer badmeesters te vinden en hetzelfde kun je ook gaan doen met het personeel in de zorg. Als je je erbij neerlegt en gaat zeggen: we gaan dan maar minder zorg leveren, dat is toch wel de dood in de pot. Mevrouw HOEKSTRA: Ik constateer dat dit eigenlijk dezelfde discussie met de PVV landelijk is, maar dan over het eigen risico. U belooft van alles, maar uiteindelijk krijgen al die mensen helemaal niks. Dan heb ik toch echt liever de keuze die het college maakt. De VOORZITTER: Dat is geen vraag.

46

De heer VAN HATTEM: Maar toch even reagerend, we hebben daar wel een halvering doorheen gekregen, die door andere partijen nu ongedaan dreigt te worden gemaakt. De VOORZITTER: We doen hier de discussie in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Mevrouw VAN DE LEEMPUT: Een vraag aan de PVV. Is men zich er ook van bewust dat we eigenlijk al jaren bezig zijn met de eigen bijdrage binnen de Wmo, zodat de mensen die ook daadwerkelijk recht hebben op de Wmo, die niet draagkrachtig genoeg zijn om dit zelf te betalen, om daar iets voor te regelen? Maar nu zijn er ook veel mensen die huishoudelijke hulp ontvangen die dat eigenlijk zelf kunnen bekostigen. De heer VAN HATTEM: Dat is een iets andere discussie. Ik snap inderdaad wat u bedoelt, dat er mensen zijn die een dikke portemonnee hebben maar er toch gebruik van kunnen maken. Maar dat is wel het stelsel zoals het hier geregeld is. Ik denk dat het wel goed is om die discussie een keer te voeren, maar daar ziet deze motie nu niet op. Mevrouw VAN DE LEEMPUT: Maar zou u dat dan landelijk mee kunnen nemen, om die discussie waar we al twee jaar een discussie over hebben… De VOORZITTER: We hebben het hier, in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. De heer VAN HATTEM: En ik heb ook geen initiatiefrecht in de Eerste Kamer, dus ik kan er landelijk ook niet direct iets mee, maar het is wel een goed onderwerp.

De VOORZITTER: Leuk voor dadelijk bij de dinerpauze. De heer VAN HATTEM: Maar tot slot, ik zei dus al dat we € 300.000 uitgeven voor banenmarkten voor asielzoekers. Daar moeten we mee stoppen evenals dat er consequenties verbonden moeten worden aan het verzuim bij taallessen voor statushouders. We moeten stoppen met de zero-emissiezone en helemaal niet gaan uitbreiden. De VOORZITTER: Dan ga ik naar VOOR Den Bosch. De heer GERSJES: Dames en heren, ik hoop dat, ondanks dat u hard aan het werk bent met wat dan ook waar u mee bezig bent, er nog wat aandacht is voor een van de laatste partijen die nu een betoog mag doen. Ik hoop dat dat volgend jaar anders zal zijn, maar ik hoop toch in ieder geval terug te mogen komen en misschien komen we wel wat hoger in de rangschikking. Dat gezegd hebbende, de begroting van deze gemeente voor 2026 ligt voor u en deze laat zien dat we er financieel best goed voor staan. Er is een overschot van € 15 miljoen en dat is positief, want het biedt ons de kans om onze gemeente met haar meer dan 160.000 inwoners verder te verbeteren. Een begroting gaat echter niet alleen over geld. Het gaat over de keuzes die we maken, en die keuzes bepalen de toekomst van Den Bosch. De ene keuze is goed, de andere keuze is minder goed of gewenst, daar hebben we mee te dealen.

VOOR Den Bosch wil een bestuur dat niet wegduikt voor problemen, maar dat leiderschap toont, daadkrachtig optreedt en de inwoners centraal stelt. Het schrappen van een Design Museum vinden we dan ook een daadkrachtig optreden en voor dat Design Museum, daar was VOOR Den Bosch altijd al op tegen, maar wel jammer van al die verspilde miljoenen in de voorfase, die helaas zijn geïnvesteerd. De heer HUIBERS: Inderdaad, de miljoenen vlogen mij ook om de oren. Kan VOOR Den Bosch aangeven waar die miljoenen dan in hebben gezeten? De heer GERSJES: Ik zal u een voorbeeld noemen. Waar gaan we naartoe met al die ontwerpen die de architecten hebben gemaakt? Leggen we dat in het nieuwe archief? Kosten te over. Ik noem maar een voorbeeld. De heer HUIBERS: Maar u heeft het over miljoenen en volgens mij kost een ontwerp geen miljoenen, dus ik zoek heel even naar die grote voorbeelden waar die miljoenen naartoe zijn gevlogen. De heer GERSJES: Er is veel geld in de voorfase weggesluisd naar een Design Museum dat 47

er niet komt, wat niet had gehoeven in onze ogen. € 1,4 miljoen. U zit in de coalitie, u weet exact hoe de cijfers achter de komma staan. Ik lees het vanuit de begroting, in ieder geval € 1,4 miljoen geloof ik. Ik heb het niet precies op het netvlies. De heer HUIBERS: Ja klopt, € 1,4 miljoen staat er volgens mij voor het gehele gebied waar volgens mij het Design Museum een onderdeel van is, en volgens mij is de uitgave voor de ontwerpfase substantieel lager. Dat wilde ik alleen even meegeven. De heer GERSJES: Dat is goed, maar kunt u mij zeggen hoeveel het is? De heer HUIBERS: Ik vind dat een heel mooie technische vraag, maar ik zou die graag aan de wethouder willen stellen, als ik miszit met € 350.000. De heer GERSJES: In ieder geval veel te veel geld om te investeren in een project dat uiteindelijk helaas geen kans van slagen had. Dat is nogmaals, wat ik al zei, daadkracht van het college, sec wethouder. Met die vele tonnen, laat ik het dan op tonnen houden, hadden we veel meer mooie dingen kunnen doen. Het is wel geld van onze burgers hè, en door hen opgebracht door betaalde belastingen op inkomsten waar ze hard voor hebben gewerkt. De burger is onze belangrijkste doelgroep en daar leggen we hoofdzakelijk de nadruk op in dit betoog. We vragen uw aandacht voor de veiligheid en de leefbaarheid in de wijken.

VOOR Den Bosch is een waakhond die met een kritische blik het college in de gaten houdt en we stellen mogelijk onrecht aan de kaak. Wij zijn er voor alle inwoners, ondernemers en instanties in onze gemeente. En onze partij is geworteld in de wijken en de buurten van 's-Hertogenbosch. We staan voor hen en we zijn wars van politieke grootspraak. Wij geloven niet in luchtkastelen, maar in een concrete daadkrachtige aanpak van de problemen die onze inwoners dagelijks ervaren. Dat is de reden dat wij de vinger op de zere plek leggen. Met het volste respect beseffen wij terdege dat de mensen in het bestuur ook gewone burgers zijn. Het is van het grootste belang dat wij als bestuur erkennen dat we het niet altijd goed kunnen doen en dat we altijd lerende zijn. Fouten maken is menselijk, maar het gaat erom hoe we met die fouten omgaan. Leren we ervan of dweilen we met de kraan open? Onze partij heeft een drietal moties ingediend waarvan ik hoop dat er toch minimaal één van wordt aangenomen. Liever alle drie natuurlijk, maar misschien komt het college mij in die wens van minimaal één wel tegemoet. Een over de betere service voor burgers zoals in de milieustraat Treurenburg die onzes inziens op zondag open dient te zijn of open mag zijn.

Onze motie om de milieustraat Treurenburg ook op zondag open te stellen is omdat er ook inwoners zijn die geen gelegenheid hebben omdat ze doordeweeks om wat voor reden dan ook moeten werken of anders afval niet kunnen afstorten. Daar willen wij hen in tegemoetkomen en wij hopen ook dat u dat faciliteert. Mogelijk helpt die openstelling ook bij de vele afvalbijplaatsingen bij ondergrondse containers, bij de bekende hotspots, bij de winkelcentra, welke hoofdzakelijk, voor het merendeel, plaatsvinden in de weekenden. De heer VAN ALTENBURG-COLLIN: Ik hoor u over die motie om op zondag open te gaan op Treurenburg, maar is het misschien niet handiger om eens te kijken om die openingstijden doordeweeks wat te verruimen? Een keer een zogenaamde koopavond, dat je een keer 's avonds kan. Hoe kijkt u daartegen aan? De heer GERSJES: Daar kijk ik positief tegenaan. Dat had ik eigenlijk ook kunnen toevoegen in de motie, dat heb ik niet gedaan. Ik heb mij even gefocust op een onderzoek te doen of het mogelijk is en dan komt er ook wel uit, nu de wethouder er toch bij zit, die hoort dat, om het mee te nemen, mocht ik hem binnenhalen. De heer VAN CREIJ: Dan ook even een vraag richting VOOR Den Bosch. U heeft het specifiek over Treurenburg. Er is nog een tweede milieustation dat maar drie dagen in de week open is.

Gaat u ook pleiten dat dat alle dagen in de week open kan gaan in dezelfde motie? Of zegt u gewoon: het gaat me sec om Treurenburg. De heer GERSJES: Ik zeg echt sec Treurenburg. Laten we daar nu eens beginnen. Het is al moeilijk genoeg om iets voor elkaar te krijgen, vind ik als oppositiepartij. Dus laat ik het klein houden, laat ik eens beginnen met een pilot. Meer zit er vaak niet in dan een evaluatie of een onderzoek. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Allereerst ben ik wel benieuwd of collega Gersjes mij kan vertellen wat nu eigenlijk de reden is dat de openingstijden zo zijn dat het doordeweeks 's avonds gesloten is 48

en op zondag ook, en of in het onderzoek dat collega Gersjes voorstelt ook de bereidwilligheid van de medewerkers van de Afvalstoffendienst meegenomen wordt, omdat het natuurlijk ook belangrijk voor hen is dat het te dragen is, omdat we denk ik met de hele raad willen werken naar die vitale organisatie samen. Heeft u daar ook over nagedacht en hoe kijkt u daar tegenaan? De heer GERSJES: Ik sta open voor alle uitgangspunten die we in het onderzoek kunnen meenemen en ik heb niet alles benoemd, het is een aanzet en ik ben het met u eens dat de bereidwilligheid er moet zijn, maar die is er wel vaak, want je hebt overal mensen voor. Die zijn blij dat ze thuis weg zijn, in het weekend of zo. Je weet maar nooit. De heer ROOVERS: Als Treurenburg op zondag opengaat moeten daar mensen werken. Ten eerste is de vraag of die daar zin in hebben en of ze te vinden zijn. Maar het kost ook geld en het verwerken kost geld, het sorteren kost geld. En volgens mij vonden we met zijn allen en volgens mij vond de heer Gersjes ook dat de afvalstoffenheffing en ook vooral het tarief van de milieustraat al te hoog was, en dat dat vooral de reden is dat er bijplaatsingen zijn en dat er grofvuil zwerft.

Dus vindt u niet dat de tarieven voor de milieustraat en de afvalstoffenheffing al hoog genoeg zijn? De heer GERSJES: Of die tarieven te hoog zijn? De heer ROOVERS: Open op zondag kost geld, wist u dat? De heer GERSJES: Het kan een andere werking hebben. Het kan ook zo zijn dat die bijplaatsingen verminderen, waardoor die afhaal-boa's en die milieu-boa het weekend ook niet hoeven te werken, waardoor dat weer is terugverdiend. Ja, ik doe maar een suggestie. De heer ROOVERS: Zou onze inzet niet moeten zijn dat gratis ophaalmoment, het verlagen van het tarief voor de milieustraat? Zou dat niet een betere weg zijn dan het openen van Treurenburg op zondag? Want volgens mij is de aanname dat mensen nu bijplaatsen omdat op zondag Treurenburg gesloten is niet op heel veel gebaseerd. De heer GERSJES: Ik heb hier een motie ingediend over de zondag open te zijn in de milieustraat, en wat er nu allemaal bij komt, daar heb ik allemaal niet over nagedacht. Dat zijn andere moties die ik had kunnen bedenken. Want ik moet ze echt bedenken hoor in deze tijd. En dit is de laatste begrotingsfase, dus ik heb er nog drie ontdekt. Mevrouw HERNÁNDEZ: Ik sluit mij aan bij de collega van de SP en ik wil toevoegen dat wij een capaciteitsprobleem hebben bij Treurenburg.

Op het moment dat het zondag opengaat, onafhankelijk van de prijzen die heel hoog zullen zijn, hebben wij gewoon niet voldoende ruimte daarvoor. Heeft u daar over nagedacht bij deze motie? De heer GERSJES: Ik zal eerlijk zeggen, ik heb heel kort nagedacht want ik heb hem snel gemaakt. Ik heb er hooguit een kwartier, halfuur over gedaan en alles wat jullie aandragen is allemaal input en ik vind het goed dat u ook die input geeft, maar dat zijn nu juist de punten die in het onderzoek moeten worden onderzocht, of die capaciteit er wel is of niet. De VOORZITTER: Laten we het allemaal even serieus nemen. We hebben hier 39 raadsleden. Die hebben allemaal een bijdrage om de stad en de dorpen beter te maken. Laten we ook respect hebben voor alle ideeën die er zijn. Mensen niet hier gaan zitten uitlachen, dat heeft helemaal geen zin. Dus volgens mij moeten we gewoon serieus dit onderwerp behandelen en kan er ook serieus antwoord gegeven worden op vragen. Dat vraag ik ook aan de hoeder van de motie, dat hij ook gewoon serieus ingaat op de vragen zoals die gesteld worden. Mevrouw HERNÁNDEZ: Is mijnheer Gersjes bereid om deze motie aan te houden en inhoudelijk te verbeteren, want ik vind dat op zich wel een optie, maar dat moet goed onderbouwd zijn. Is het een idee om dat aan te houden? De heer GERSJES: Ik heb hem gewoon heel serieus opgemaakt en ik sta hier ook als een serieus raadslid.

Ik heb niet voor niets een stropdas om vandaag. Die had ik anders overigens niet om gehad als mijn vrouw niet thuis was geweest want die wil het absoluut niet hebben. Nee, alle gekheid op een stokje, ik laat hem staan, het is een kans en we moeten de kans pakken. Laten we 49

daar overheen stappen. De volgende motie is een motie over de participatieombudsman, om die in te stellen, een initiatief dat past bij ons streven naar een transparant en open bestuur. Het is noodzakelijk om de kloof tussen het bestuur en de burger te dichten. Dat is ook een motie die wij hebben ingediend. Ten slotte een motie over oplichters aan te pakken, want veiligheid is een speerpunt van VOOR Den Bosch. Dan nog aandacht voor de oproep over grote onvrede en onzekerheid over de uitwerking van de parkeerscenario's 2 en 3 Zusterflat Bloemenkamp, waar de stakeholders Koninklijke Horeca Nederland Den Bosch, Vereniging van Vastgoedeigenaren en de BIZ 's-Hertogenbosch, Hoteloverleg Den Bosch en Ondernemersvereniging Hartje 's-Hertogenbosch een oproep aan ons over doen en aandacht vragen voor een goede dialoog in plaats van hen na een jaar een raadsinformatiebrief te sturen. Wethouder, komt er nog een datum om met hen een afspraak te plannen om te komen tot een parkeervisie? Er is nu gekozen voor een flexibele parkeernotitie in plaats van een bindend parkeerplan, wat zorgt voor onduidelijkheid en het gevoel van willekeur. Deze uitwerking van de visie die blijkbaar pas na de begroting in detail komt, toont opnieuw een gebrek aan daadkracht en transparantie richting de burger en de ondernemer. Aandacht voor de bewoners van de binnenstad, die ervaren overlast bij evenementen.

Ook dat krijgen wij op ons matje, heb daar aandacht voor. Ga met hen in gesprek, deel hun gevoel. VOOR Den Bosch hoort vervolgens graag van de betreffende wethouders hoe ze aankijken tegen de door VOOR Den Bosch ingediende moties en laten we ervoor zorgen dat de middelen uit de begroting ook echt worden gebruikt voor een veiligere gemeente met leefbare, schone, veilige, groene en goed onderhouden wijken, waar men prettig woont en leeft. Dat is de toekomstvisie van VOOR Den Bosch. Mevrouw HERNÁNDEZ: Zoals altijd ben ik de laatste, maar niet de least. In ieder geval zal het misschien niet zo amusant zijn zoals net met mijn collega Gersjes. Misschien zal het saai worden door alle thema's die ik ga bespreken, maar toch, hierna gaan we samen van ons diner genieten. 50PLUS wil een toekomstbestendige gemeente waar voldoende geïnvesteerd wordt in de mens, verenigingen en zorg. Niet vooral in stenen, met uitzondering natuurlijk van woningbouw, waar wij een enorme uitdaging hebben. Voor 50PLUS is investeren in mensen ook investeren in armoedebeleid. Wij krijgen op dit moment weer miljoenen die naar het Structuurfonds gaan en 50PLUS is van mening dat wij dit geld beter kunnen besteden aan mensen. Zorgen dat onze gemeente schuldenvrij wordt, dat onze kinderen naar school gaan met een volle maag, om beter te kunnen leren en presteren. Daarom dienen wij motie 14 van gewoon ge-DREVEN mee in.

Steeds meer ouderen vallen tussen wal en schip. Zij zijn te goed voor een verpleeghuis, maar kunnen niet meer zelfstandig wonen. Zij worden gedwongen te verhuizen naar dure aangepaste woningen of naar woonzorgcentra. Daarmee leven ze tot aan hun dood onder de bijstandsgrens. Hun pensioenen zijn al jaren niet geïndexeerd terwijl de prijzen blijven stijgen. Sommigen van hen ontvangen alleen een AOW-uitkering. Ongeveer een derde van hen komt maandelijks fors geld tekort en dat is onaanvaardbaar. Een andere vergeten groep zijn de oudere werklozen. Ondanks de grote vraag naar arbeidskrachten komen 50-plussers nauwelijks aan de bak. In Brabant ging in juli 45% van de 30.000 uitkeringen bij werkloosheid naar mensen boven de 50. Deze groep lijdt in stilte, zij teren in op hun spaargeld, maken schulden en zien hun zorgkosten stijgen. Velen belanden uiteindelijk in de bijstand. Twee zaken springen eruit. Een tekort aan digitale vaardigheden en hardnekkige vooroordelen van de werkgevers. Daarin kunnen wij als gemeente wel iets voor hen betekenen. Scholingstrajecten moeten worden uitgebreid en werkgevers behoren gestimuleerd te worden om oudere werkzoekenden in dienst te nemen. 50PLUS pleit voor een integraal armoedebeleid, gericht op preventie, vroegsignalering en het wegnemen van obstakels in de schuldhulpverlening.

Mijn fractie is van mening dat de hoogte van het sociaal minimum voldoende moet zijn om armoede te voorkomen, zodat men niet gemarginaliseerd wordt, en daardoor niet meer maatschappelijk kan functioneren. Niemand mag worden gedwongen om tussen eten, verwarming en zorg te kiezen. Daarom steunen wij van harte amendement 6, Extra middelen armoedebeleid, en amendement 5, Lokale teams om meer steun aan onze inwoners te geven. Dan over veiligheid. Veiligheid is een gevoel en het is essentieel dat onze inwoners zich veilig voelen in hun eigen stad, wijk en dorp. Ik wil iets met jullie delen dat mij echt geraakt heeft vorige week. Vorige week werd Claudia Sheinbaum, president van Mexico, op klaarlichte dag aangerand, midden op straat. In het gezicht van de camera's, haar beveiligers en de hele wereld. De machtigste persoon van een land was voor de dader niet onaantastbaar, omdat zij een vrouw is. Ook hier in Nederland, vrouwelijke politici krijgen online bedreigingen, worden uitgescholden, krijgen seksueel getinte berichten via telefoons en in sociale media. Als dit gebeurt met machtige vrouwen wat kunnen vrouwen verwachten die niet in deze positie zijn of macht hebben? Dan zien we dat hier in onze veiligheidsmonitor dat 88% van de vrouwen in de gemeente soms een onveilig gevoel hebben. Deze problematiek moeten wij 50

aankaarten, wij moeten niet bang zijn om bij elkaar te komen om erover te spreken en daarom steunen wij van harte de motie van onze collega Femke Hoekstra van de PvdA, motie 2. Al pratend over veiligheid, jullie weten dat 50PLUS vindt dat de boa's betere ondersteuning verdienen om goed hun werk te kunnen doen. Daarom steunen wij motie 6, motie 33, om de uitrusting van de boa's uit te breiden en te onderzoeken of er voldoende capaciteit is. Ook qua veiligheid in noodsituaties moeten onze inwoners beschermd worden en dit kan door duidelijke schuilplekken aan te wijzen, basislevensmiddelen op te slaan en regelmatig noodsituaties te simuleren. De scholen, ziekenhuizen, sportverenigingen en andere instellingen moeten hier actief bij betrokken worden. Zo vergroten wij kennis, betrokkenheid en veerkracht van onze gemeenschap en steunen wij de motie van de VVD met Bosch Belang, Anticipeer op noodweer. Kortom, 50PLUS wil een stad die mensgericht, veilig en leefbaar is. Een stad waar jong en oud zich thuis voelen, waar zorg dichtbij is, inwoners volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving en waar wij investeren in mensen, meer dan in stenen en prestigieuze ambities. De VOORZITTER: Dan ga ik de vergadering schorsen en ik wil echt starten om 19.25 uur. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, de termijn van het college.

Even voor uw helderheid, het college heeft in totaal 45 minuten voor de eerste termijn, exclusief de interrupties. Uw interruptieaantallen beginnen weer op nul voor het college. We beginnen met de wethouder van Financiën en zij zal aangeven wie de volgende is. Dan zal ik waarschijnlijk eindigen vanuit het college en dan verzoek ik mevrouw Hendrickx om dan even het voorzitterschap over te nemen. We hopen daarmee dan erdoorheen te gaan. Het is dan even afwachten of u na een pauze nog behoefte heeft aan een tweede termijn of dat het kan met een korte toelichting vanuit de moties en amendementen naar aanleiding van de eerste termijn van het college. Wethouder CRASTE: Aan mij de schone taak om de afterdinnerdip even met u te overbruggen. Vandaag spreken we over de begroting 2026, een bijzondere begroting want de laatste in deze bestuursperiode. Het college legt u een structureel sluitende en reële begroting voor, met ruimte voor de nieuwe raad om straks eigen keuzes te maken. We regeren dus niet over ons graf heen, en dat is een bewuste keuze. We willen een financieel gezonde uitgangspositie bieden zodat straks echt ruimte is voor een nieuw bestuur om te investeren in de toekomst van Den Bosch. Financiële degelijkheid, zoals mijnheer Kagie ook aangaf. Dat betekent niet dat we stilzitten, integendeel. Het beleid uit het bestuursakkoord loopt door en dat maken we af.

We blijven werken aan een toekomstbestendige gemeente, aan duurzame groei, aan sterke wijken en onze sociale en economische opgave. En misschien het belangrijkste, we maken nu dus eigenlijk geen nieuw beleid omdat we van mening zijn dat we deze middelen vanaf 2026 beschikbaar moeten hebben. Dank voor de constructieve reacties op het besluit van het college om het Design Museum definitief niet te vestigen in de Citadelpoort. Zo'n besluit neem je niet lichtvaardig, dat klopt. En ik zeg nadrukkelijk dat we als college hierin een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben genomen om dit besluit te nemen. Dat is niet iets van de afgelopen weken, maar dat is een langere weg hiernaartoe. Zo'n proces vraagt om zorgvuldigheid richting uw raad maar zeker ook naar de partijen waarmee we samenwerken zoals het Noordbrabants Museum en het Desgin Museum. Ik ben ook blij dat we gezamenlijk het gesprek gaan voeren in de aanstaande commissie Sociaal en de raad van 9 december over het genomen voorstel ten aanzien van de herijking van de Citadelpoort. Voor ik naar de moties ga wil ik nog twee toezeggingen doen. Deze kwamen naar voren in de discussie die werd gevoerd over het Design Museum. Dat ging over welke middelen er uit het voorbereidingskrediet zijn uitgegeven voor het Design Museum.

Dat zijn we nu aan het uitzoeken, omdat het moeilijk is om te pinpointen wat precies voor het Design Museum is, omdat we die gehele gebiedsontwikkeling hebben gedaan en dat zit allemaal in elkaar. Ik zeg u toe dat de kosten voor de discussie in de raad bij u zijn. Datzelfde geldt voor de technische vraag van mijnheer Van Creij over de boekwinst die in de begroting is opgenomen voor het Design Museum. Dan naar de moties en amendementen. De heer KAGIE: Dank voor de toezegging dat wij dat inzicht aangereikt krijgen. Het zou sowieso goed zijn, er is afscheid genomen van het nieuwbouwproject Design Museum Citadelpoort, om het voorbereidingsdossier te bekomen. Dat wordt nu afgesloten, maar het betreft niet alleen het geld maar ook wat er aan schetsen is gemaakt en doorkijkjes op technisch gebied en noem het maar op. Het hele dossier, kan dat?

51

Wethouder CRASTE: Ik kan u zeker informatie doen toekomen. Er is natuurlijk wel bepaalde informatie, en dan heb ik het bijvoorbeeld over de aanbesteding, die beauty contest die we aan het voeren waren, waarvan op bepaalde stukken geheimhouding zit of dat besloten is. Dat weet ik ook niet en dat is goed ook. Dus ik zal naar u doen toekomen wat helder is. De heer KAGIE: Het gaat er natuurlijk om dat er een project gelopen is, drieënhalf jaar. En dat moet meer zijn dan een verkenning op een bierviltje van verrek, het is € 30 miljoen meer dan drieënhalf jaar geleden. Dat wil ik gezegd hebben, dus het dossier moet wel zo volledig mogelijk zijn en eventueel onder geheimhouding delen de aanbesteding betreffende. Wethouder CRASTE: Ik vind het wel even een moeilijke vraag, want ik weet niet of wat ik dan ga sturen voldoet aan de verwachtingen van de raad, want wat zijn dan precies de verwachtingen? Natuurlijk kan ik de afgelopen besluitvorming die we hebben gelopen doen toekomen. Op dingen van de aanbesteding kan ik niet verder ingaan. Mag ik dan een verduidelijkende vraag stellen wat er dan precies bedoeld wordt mijnheer Kagie. De heer KAGIE: Er is werk verricht door tientallen ambtenaren en externe deskundigen en ga zo maar door.

Er moet dus een dossier zijn bevattende de voorbereidingen van de afgelopen drie jaar van het project Design Museum, inclusief financiële dimensie en ga zo maar door. Dat dossier willen wij gewoon uit controleoverwegingen bekomen. Niet om het besluit te heroverwegen, maar gewoon van: verrek, hoe zijn we daar gevaren? Wethouder CRASTE: Daar ga ik mee aan de slag. De heer VAN HATTEM: Een punt van orde, dus geen interruptie. Ik had nog een onbeantwoorde vraag openstaan over de intentieovereenkomst met het Noordbrabants Museum en de verkoop ervan. Wethouder CRASTE: Ik vraag me af of de raad het goed vindt dat ik eerst naar de moties en amendementen ga. Ik denk dat daardoor al heel veel duidelijk wordt en dat ik daarna vervolgens als er nog vragen openstaan daarop terugkom. Amendement 1 over de post van het Design Museum in het Structuurfonds schrappen. We ontraden dit amendement, dat zal niet als een verrassing komen, omdat we dat ook niet hebben voorgesteld in het raadsvoorstel van december. Dit is de eerste keer ooit, een noviteit dus, dat een Structuurfondsproject wordt teruggezet naar een verkenningsfase. Het bedrag dat gereserveerd stond, stond ook al in de verkenningsfase en het college vindt het verstandig om eerst dat gesprek te voeren wanneer het raadsvoorstel over de Citadelpoort en het Design Museum in samenhang aan de raad wordt voorgelegd.

Overigens wil ik nog wel heel even helder zijn. Er is geen pot geld die nu klaarligt met het oormerk Design Museum. Er is een kostenraming gemaakt. Er wordt pas een bedrag aan gezet op het moment dat je naar de uitvoeringsfase gaat. Dus er is geen geld gereserveerd voor het Design Museum, er is alleen een kostenraming aan gehangen. De heer VAN HATTEM: Ik wil toch de vraag stellen aan de wethouder, als het kostenraming is of in ieder geval bij het Structuurfonds dat bedrag is opgenomen en de wens bestaat om dat daarin te houden, kan de wethouder dan uitsluiten dat bijvoorbeeld na de gemeenteraadsverkiezingen er alsnog een vorm van Design Museum als een duveltje uit een doosje gaat komen? Wethouder CRASTE: Dat vind ik eigenlijk wel een mooie vraag, want dan gaat mijnheer Van Hattem ervan uit dat ik bij de volgende coalitieonderhandelingen zit, daar ben ik dan wel blij mee. Maar in ieder geval hebben we er ook echt ervoor gekozen om dat in Q2 te bespreken. Dan is er nog geen nieuwe coalitie. Dus we hebben er echt voor gekozen om te zeggen: we gaan eerst het goede gesprek met de raad aan, daar komen allemaal dingen uit die dan duidelijk zijn en vervolgens kunnen we daar besluiten over nemen. Amendement 7 om de JADS en het Duurzaamheidsfonds van de begroting te splitsen. Dat amendement ontraden we ook.