Notulen raadsvergadering 2025-11-13

Conceptbegroting 2026 Belastingvoorstellen 2026

De VOORZITTER: We hebben vanmiddag en vanavond de behandeling van de begroting. Er liggen twee beslispunten voor. Dat is de conceptbegroting 2026 en de belastingvoorstellen 2026. Het voorstel is om die beide agendapunten gelijktijdig te behandelen. We doen dat alternerend op basis van de grootte van de partijen. We beginnen bij de grootste oppositiepartij. Dat zijn De Bossche Groenen. U hebt allen zes minuten de tijd voor de eerste termijn en we hebben afgesproken in het presidium het maximumaantal interrupties voor de hele begrotingsbehandeling per fractie vast te stellen op vijftien voor de eerste en de tweede termijn voor de raad en vijftien voor de eerste en de tweede termijn voor het college. We hebben ook gekeken naar de behandeling van vorig jaar en dan zit u allemaal lager dan dat aantal, dus om even het perspectief te schetsen. Dan weet u ongeveer waar we op uitkomen. En even voor de helderheid, een interruptie duurt maximaal dertig seconden, de griffier houdt dat bij. Duurt de interruptie langer dan dertig seconden dan gaat het gewoon van de interruptie af en kan het dus betekenen dat als u 45 seconden praat, dat dat meteen twee interrupties zijn. De eierwekker van de griffier werkt goed vandaag. Mevrouw HENDRICKX: Vandaag spreekt de raad over de begroting 2026, de laatste begroting van dit college. We houden geld over, maar liefst € 15 miljoen.

Het college is voornemens om het geld te storten in het Structuurfonds om de grote projecten te dekken. Op zich begrijpt De Bossche Groenen deze overweging, maar onze partij wil een deel van het geld inzetten om een aantal problemen en vragen vanuit onze samenleving op te lossen. Als we kijken naar de komende jaren dan zien we dat de stad groeit. Er komen steeds meer mensen bij, wat we begrijpen, want Den Bosch is natuurlijk een prachtige stad. Maar dat brengt tegelijkertijd uitdagingen met zich mee. De druk op de voorzieningen neemt toe. We denken aan huizen, zorg, sportvoorzieningen en onze infrastructuur. Het is een uitdaging om de leefbaarheid en de veiligheid in onze stad en voor onze inwoners op peil te houden. U kent De Bossche Groenen als een partij die niet alleen de problemen weet te benoemen, maar ook denkt in oplossingen. En daarom brengen we vandaag een aantal moties en amendementen in. Zoals gezegd, de opgaven zijn groot. Willen we het brede welvaartsmodel zoals opgetekend in de economische visie realiseren, hebben wij daar het Bossche bedrijfsleven voor nodig. Dit kunnen we als lokale overheid niet alleen. We zien de financiële tekorten oplopen en het is mooi natuurlijk dat we € 86 miljoen uit het rijk hebben gekregen als bijdrage om grote projecten te financieren, maar we weten ook dat dit bij lange na niet genoeg is om alles wat nodig is uit te kunnen voeren.

Al jaren staat onze stad in de top 5 van aantrekkelijke steden qua vestigingsklimaat. De negatieve effecten hiervan zijn dat de stad snel groeit en de leefbaarheid onder druk komt te staan. Aandeelhouders van ASML, Heijmans en Heineken krijgen jaarlijks forse dividenduitkeringen en wij vinden dat de gemeente Den Bosch ook financieel mee mag profiteren. Bedrijven hebben immers ook een belang bij een gezonde, leefbare stad. In Eindhoven zien we al mooie voorbeelden van samenwerking tussen bedrijven en de overheid en vandaar dat we onze motie Samen bouwen aan de stad op basis van wederkerigheid indienen. Het eerlijk delen van de lasten en lusten door middel van het inrichten van een fonds waar Bossche bedrijven aan meefinancieren met als doel het realiseren van het Brede Bossche welvaartsmodel. We hebben 14

allemaal kunnen zien hoe mensen met 11-11 hebben genoten van onze stad. De stad Den Bosch is een aantrekkelijke bovenregionale toeristische trekpleister en daar mogen we trots op zijn. Het aantal toeristen groeit ook de komende jaren nog door en willen wij de stad op termijn leefbaar en aantrekkelijk houden voor onze bezoekers en bewoners, dan vraagt dat forse investeringen. Om het programma Groen en klimaatbestendig uit te kunnen voeren zijn er structurele middelen nodig omdat het onduidelijk is hoe we dit de komende jaren moeten financieren. Het gebruik van de toeristenbelasting zou een logische keuze zijn gezien het rechtstreeks bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van onze stad. Vandaar onze motie om een vergroeningsfonds op te richten dat wordt gevoed met de jaarlijkse opbrengsten uit de toeristenbelasting. Daarnaast zouden wij voor de aanplant van extra bomen de reserve van het bomenfonds willen inzetten. Daar zit nog veel geld in dat niet is aangewend. De stad bouwt de komende jaren door en De Bossche Groenen vindt dat naast het investeren in stenen het ook belangrijk is om ook te investeren in onze groene monumenten zoals het Sparrenburgbos. Het bos wordt opgeknipt en in kleine percelen doorverkocht. Hierdoor ontstaat een versnipperd bezit, waardoor het beheer, het onderhouden en de toegankelijkheid van het bos onder druk komt te staan.

Inwoners maken zich zorgen en De Bossche Groenen deelt deze zorgen en komt daarom met een voorstel om het Sparrenburgbos op te kopen en aan te kopen en zo veilig te stellen. En dan BLC. Met de groei van de stad groeit ook het aantal kinderen dat wil sporten. BLC heeft te maken met een groei van 500 naar 1100 leden. Dat is een enorme sprong en dat knelt. Wij zouden graag zien dat de wethouder in overleg gaat en komt met een concreet voorstel voor capaciteitsuitbreiding, op eigen locatie of elders. En dan de studenten. Onze stad wil graag een studentenstad zijn en wat ons betreft hoort daar een INTRO Festival bij. Bij Informeren en Ontmoeten hebben de studenten uitgelegd waarom dit festival echt nodig is en wordt gemist. De organisatie van het INTRO Festival heeft hierover 10 november jl. nog een brief gestuurd. Het festival is een eerste kennismaking voor studenten met onze stad, de verenigingen en elkaar. Een plek waar de eerste contacten worden gelegd. Onze fractie zou graag zien dat de gemeente samen met de organisatie kijkt hoe we dit festival weer tot leven kunnen brengen, om de tafel gaat zitten met de betrokken partijen en het gebrek aan financiële middelen ook serieus neemt en komt met een plan hoe we dit festival volgend jaar weer tot leven kunnen brengen. Dan tot slot onze motie Verkeersveiligheid.

Hoeveel kinderen moeten er nog platgereden worden voor onze stad serieus werk maakt van de verkeersveiligheid rondom onze scholen? Ook twee weken geleden nog is er een kind in Rosmalen op weg naar school aangereden. Onze fractie vraagt al jaren om maatregelen, tot wanhoop van schoolbesturen, ouders en leerkrachten. Mooi dat er een technologische oplossing is toegezegd, maar er is echt meer nodig. Kijk naar Breda, waar de gemeente veiligheid rondom scholen als topprioriteit heeft benoemd. Daarom vragen wij het college om met een aanvalsplan te komen om de verkeersveiligheid rondom onze scholen weer terug te brengen. Voorzitter, ik heb veel begrotingen meegemaakt waarbij elk dubbeltje moest worden omgedraaid. Met het grote overschot van dit jaar kan het nu niet het argument zijn om niet aan de slag te gaan met deze voorstellen. De VOORZITTER: Even voor de helderheid. De volgende amendementen zijn ingediend: amendement 3, amendement 4, motie 16, 17, 18, 19 en 20. Het verzoek aan de nieuwe insprekers is om dadelijk eventueel het nummer erbij te noemen, dan kan iedereen het een beetje bijhouden. De heer Van Silfhout, een interruptie. De heer VAN SILFHOUT: Ik was toch even benieuwd, want de afgelopen drie jaar hebben we De Bossche Groenen toch ook gezien als een partij die continu aangaf dat ze niet achter de begroting kon staan, dat ze ertegen was.

Nu zie ik een De Bossche Groenen die eigenlijk best wel meegaat met de begroting en daar een paar kleine aanpassingen op wil doen. Is dit een verandering van koers van de partij of is dit een voorsortering op de verkiezingen? Hoe moet ik dat lezen? Mevrouw HENDRICKX: Nou goed, we beoordelen elk jaar gewoon de begroting zoals die voorligt en dat doen we elk jaar en dat doen we heel serieus. Er zijn begrotingen geweest waar we echt voor hebben gestemd, maar er zijn ook begrotingen waar we tegenstemden, om heel fundamentele redenen, omdat wij onze voorstellen die wij doen, niet terugzien of onvoldoende terugzien in het beleid en in de koers. Het staat natuurlijk elke fractie vrij om daarin een eigen afweging te maken, dus we zullen ook deze begroting weer beoordelen en wegen. En we hebben een aantal voorstellen waarbij we nu ook vanavond hopen dat het college die ook honoreert en dat ze steun vinden in deze raad. En dan zullen wij beoordelen of we voor of tegen deze begroting zullen stemmen.

15

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar D66. De heer EL AMRAOUI: Vandaag bespreken we de laatste begroting van deze bestuursperiode. Het is een begroting die niet alleen financieel gezond is, maar ook laat zien dat Den Bosch in een tijd van verandering blijft voortbouwen aan de prachtige gemeente waarin wij leven. D66 is trots. Trots dat we hier een structureel sluitende begroting hebben, en daarmee ruimte voor de ambities van de nieuwe raad en van de toekomst van onze stad realiseren. In een periode waarin veel gemeenten moeten bezuinigen en de begroting nauwelijks sluitend krijgen, houden wij in Den Bosch het hoofd koel en de blik vooruit. Deze begroting weerspiegelt de waarden van D66 en die staan voorop. Vooruitgang, duurzaamheid en gelijke kansen. We investeren in wat toekomst brengt, zoals het Duurzaamheidsfonds waarmee we ons maatschappelijk vastgoed helpen verduurzamen, en de voortzetting van de samenwerking met de JADS, waarmee het talent, technologie en de verbinding met de samenleving wordt gecreëerd. Waar D66 ook echt trots op is, is dat we zien hoe moties die wij in deze bestuursperiode hebben ingediend, inmiddels tot leven komen. Ik noem er twee waar ik persoonlijk ontzettend trots op ben. Dat gaat enerzijds om de hackathonmotie, waar we inwoners, bedrijven, studenten uitdagen om digitale oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken te verzinnen.

De piloteditie van de Bossche hackathon digitale weerbaarheid was een groot succes. En het mooiste nieuws: Avans neemt het over. Zij zullen deze hackathon tweemaal per jaar geven en er is een specifieke lesmodule ontwikkeld voor de hackathon, zodat wij jonge Bossche talenten blijvend kunnen laten meedenken over de digitale en fysieke toekomst van onze stad. Dat is precies het soort samenwerking tussen overheid, onderwijs en ondernemers waar D66 in gelooft. In het verlengde daarvan ontwikkelde het InnovatieLab samen met studenten ook het digitale weerbaarheidsspel, voor kinderen vanaf negen jaar. Zij leren over veiligheid online en het spel maakt kinderen bewust van de gevaren in de digitale omgeving. Alle scholen hebben dit spel ontvangen en kunnen met de leerlingen dit ervaren. Ten tweede laat de uitvoering van de motie Werken vanaf dag 1 zien hoe we Den Bosch stap voor stap inclusiever maken. Mensen die nieuw zijn in onze stad kunnen sneller aan de slag en meedoen. Dat is goed voor henzelf, voor de werkgevers en voor de samenleving als geheel. Wij zijn dan ook ontzettend trots dat grote werkgevers zoals Heijmans daar ook mee aan de slag zijn gegaan. En het Koning Willem I College specifiek onderwijs geeft, gericht op de praktijk en specifiek voor nieuwkomers in onze stad. D66 ondersteunt de keuze om te blijven investeren in onze financiële wendbaarheid en het Structuurfonds.

Daarmee versterken we de slagkracht van de stad en van onze toekomstige generaties. We steunen de aanwijzing voor de gebiedsgerichte aanpak Hambaken, en de Duurzame Polder als complexe projecten. We kiezen zo voor een manier van werken die zorgvuldig en transparant geschiedt. In de Hambaken koppelen we de energieopgave aan sociale samenhang. In de Duurzame Polder brengen we duurzaamheid, natuur en gezondheid bijeen en dat getuigt van lef. Dat is doen wat werkt en dat is laten zien hoe het wel kan. Voorzitter, met deze begroting sluiten we een periode af waarin Den Bosch vooruitging. We werden groener, we werden slimmer en we bouwden meer woningen voor onze Bosschenaren. D66 blijft geloven in een stad waar innovatie hand in hand gaat met de menselijke maat, waar duurzaamheid geen luxe is maar noodzaak en waar iedereen de kans krijgt om bij te dragen. We kijken met vertrouwen naar de toekomst, trots op wat er is bereikt, en met ambitie om verder te bouwen aan een open, veerkrachtige en duurzame Bossche samenleving. De heer VAN HATTEM: Ja, ik heb de heer El Amraoui van D66 in de commissie ook al gevraagd naar de kathedralen die D66 zou gaan bouwen deze bestuursperiode. En we hebben alleen maar het Design Museum gezien dat al is afgevoerd. Gelukkig, zeg ik erbij.

En het azc noemde de heer El Amraoui wel een kathedraal, maar wat zijn dan die kathedralen? Of zijn die net zo metaforisch als de tien steden van D66, want ik hoor opnieuw heel veel algemeenheden en weinig echte successen die zijn neergezet. De heer EL AMRAOUI: Gisteren kon de heer Van Hattem hier getuige zijn in het bestuurscentrum om te zien wat er in de Gestelse buurt aan investeringen hebben plaatsgevonden. Mede doordat dat azc daar is gekomen is heel de wijk in ontwikkeling. De straten worden vernieuwd, er wordt nieuw gebouwd, de rioleringen worden vervangen, de omgeving wordt groener. Maar los daarvan hebben we natuurlijk ook Huis73 volledig vernieuwd en zijn we bijna klaar met de volledige herontwikkeling van Huis73. Wat mij betreft wel een kathedraal van de stad en een instituut van de stad, als ik zie hoeveel Bosschenaren daar ontzettend fijn hobby's kunnen beleven, de bibliotheek kunnen bezoeken en aan allerlei culturele activiteiten kunnen meedoen. Ja, dan noem ik dat wel een kathedraal. Dat kan de heer Van Hattem misschien niet vinden, maar dat neemt niet weg dat ik het 16

wel vind. De heer VAN HATTEM: Ja, een kinderhand is vlug gevuld, zeggen ze dan, als we een renovatie van een openbare bibliotheek en een wijkrenovatie, het openbaar beheer, dat al regulier gepland stond, wat helemaal losstaat van het azc, als kathedraal moeten benoemen, dan zijn die kathedralen waarschijnlijk dus inderdaad net zo weinig concreet als de tien steden van D66. Kan de heer El Amraoui dan terecht zeggen: zijn dit dus echt de kathedralen die beloofd waren aan het begin van deze bestuursperiode? De heer EL AMRAOUI: Ik kan in principe een herhaling geven van mijn vorige antwoord. De heer VAN CREIJ: Ik hoor D66 regelmatig zeggen: Bosschenaren. Ik neem aan dat hij alle inwoners bedoelt. Maar dan mijn vraag: ik hoor u zeggen dat de duurzaamheid een belangrijk item is. Maar als dat in contrast is met de gezondheid, waar kiest u dan voor? De heer EL AMRAOUI: Wij kiezen zowel voor duurzaamheid als gezondheid, want als u denkt dat duurzame energiebronnen meer vervuilend zijn dan fossiele brandstoffen, dan leven we in totaal verschillende werelden. Ik denk dat de transitie richting duurzame energiebronnen en duurzame manieren van energie opwekken ervoor zal zorgen dat ten eerste de energierekening van onze inwoners lager wordt, wat een voordeel is voor onze inwoners.

En ten tweede, het zorgt ervoor dat we minder afhankelijk worden van allerlei buitenlanden, dus ook minder afhankelijk van geopolitieke turbulentie, dus ook meer controle hebben over de prijzen die we hanteren voor energie in ons land en in onze stad. En dat zijn volgens mij goede zaken. Ik vervolg mijn verhaal. Ik kom aan bij de moties en ik zal hierbij het houden bij de moties die wij mee indienen. Dat is motie 2, Vrouwenschouw, van de PvdA. Ontzettend goed om naar dat perspectief te gaan kijken vanuit de ogen van onze vrouwen ook, de veiligheid op straat te bezien. Het vernieuwen en verduurzamen van de verkiezingsborden van onze collega's van de VVD dienen wij ook mee in. Dit is een mooi initiatief. We hebben het eerder gepoogd met onze collega's van Volt en daar helaas geen succes op gehaald. We hopen dat deze motie het zeker gaat halen. Dat is motie 5. Motie 8 van GroenLinks, Elke vierkante meter telt, dienen wij ook mee in. Het is ontzettend belangrijk om goed te evalueren hoe we onze woningvoorraad zo effectief en efficiënt mogelijk kunnen inzetten en elke vierkante meter zoveel mogelijk laten meetellen om daken boven de hoofden van onze Bosschenaren te realiseren. Motie 16, Behoud en herstart INTRO Festival. Ik zag wat oogcontact tussen mevrouw Hendrickx en mijn collega Elders rondom deze motie. Die dienen wij ook mee in.

Wij hebben natuurlijk een ontzettend groot hart voor onze studenten. Motie 21, Studenten aan zet, is onze eigen motie, waarin wij beogen om een structurele participatie voor onze studenten te realiseren in deze stad. De heer VAN SILFHOUT: Toch even een vraag over die motie over het studentenfestival. Want inderdaad staat u er ook onder als D66, en eerder heeft D66 het geld dat eerst gelabeld was voor het INTRO Festival elders geparkeerd. Wordt dat geld daar dan ook weer voor gebruikt of blijft dat geld daar wel geparkeerd staan waar u het nu heeft weggezet? De heer EL AMRAOUI: Er staat geen geld in de motie, dus de eerder geparkeerde gelden waar de heer Van Silfhout naar verwijst, worden niet automatisch meegenomen in deze motie. De heer VAN SILFHOUT: Dus als er meer geld nodig is dan gaan we dat elders zoeken en niet in die gereserveerde pot die al in een andere subsidie is gestopt? De heer EL AMRAOUI: Dat is de intentie van ons, ja. En dan de laatste motie. Dat is motie 25, Dorpshart Vinkel. Die dienen wij ook mee in. Daarmee ben ik aan het einde, dank u wel. De heer KAGIE: De gemeente beschikt over een stevige financiële uitgangspositie. Het resultaat van jaren degelijk financieel beleid. En met de nieuwe wethouder van Financiën zou het zomaar zo kunnen zijn dat die degelijkheid een vervolg krijgt. Maar ik vraag waakzaamheid.

Ik wijs op de motie bij de voorjaarsnota van voormalig collega Van Genugten, Maak werk van realistische begrotingskeuzes. Als er vier jaar op rij € 25 miljoen niet wordt aangewend, dan kun je niet spreken van realistisch begroten. Een ander waakzaamheidspunt. In 2020 tot en met 2026 een groei van formatieplaatsen van 1665 naar 2038, een plus van 373 formatie-eenheden. De totale loonsom van de ambtelijke organisatie groeide, groeit, 2026 in die zes jaar van € 122 miljoen naar € 194 miljoen. 17

En dan hebben we het over wendbaar begroten. We waren erbij, maar deze ontwikkeling hadden we niet op ons netvlies. We moeten het doen met de dunne toelichting in de begroting, de afgelopen jaren is onze organisatie fors gegroeid door allerlei nieuwe taken en ambities, pagina 13. En ik wil u ook adviseren pagina 334 en 457 te raadplegen. Dat brengt me bij motie 15, Organisatiegroei in control. We verzoeken het college te voorzien in de analyse en onderbouwing van deze formatiegroei in termen van nieuwe taken en ambities. Al zou het maar zo zijn dat met die analyse en onderbouwing de raad in de volgende bestuursperiode inzicht heeft in waar miljoenen, tientallen miljoenen naartoe gaan elke begrotingsvaststelling. Voorzitter, een vlaggenschip, het project Nieuwbouw Design Museum. Ze zagen het niet aankomen en wilden de discussie er niet over aangaan, de collega's van het CDA, VVD, GroenLinks, PvdA, Rosmalens Belang en D66. En ik mag collega Van Silfhout daarbij niet vergeten. De nieuwe wethouder van Financiën, Craste, maakte een platte rekensom en trok de stekker uit het project. Wijsheid. De heer GERSJES: Kunt u aangeven hoe zeker u bent dat wethouder Craste deze beslissing heeft genomen, mijnheer Kagie? De heer KAGIE: Ik zal u dit zeggen, het begrotingsboek met vierhonderd-zoveel pagina's, lag al bij de drukker toen deze wethouder aantrad. Dat is niet waar, hoor ik.

Er is nog even ruimte gelaten dat zij kennis kon nemen van het begrotingsboek, dat is ook wel chique van de rest van het college. Maar één ding staat: het besluit om de stekker eruit te trekken is niet in augustus genomen, en niet in september, alles reconstruerende. Dat is naar mijn stellige overtuiging enkele weken terug genomen. Mevrouw WELTEN: Ik sla toch een beetje aan op het feit dat u zegt: er was eerst zoveel ondersteuning voor het Design Museum en nu niet. Kijk, er zijn ontwikkelingen geweest recentelijk en dan kan het zijn dat je tot inkeer komt, en u geeft de wethouder terecht een compliment. We hebben namelijk een geval gehad waarbij dat niet of te laat gebeurde. En daar heeft u met name een punt van gemaakt, terecht hè, we hebben daarom ook een werkgroep in het leven geroepen, laten we met dergelijke grote projecten nu in alle zorgvuldigheid besluiten nemen. De vraag is: kunt u niet blij zijn met het feit, deze ontwikkeling, die laatste ontwikkeling en informatie, dat het college tot inkeer is gekomen? De heer KAGIE: Ik ben content over de verstekkering van dit project. Maar één ding, we hebben twee weken geleden, een week begrotingsbehandeling gehad in de commissie.

En ik kan zo de collega's opnoemen, Roovers, Hendrickx, Van Creij, oppositiecollega's, en ondergetekende, die zich afvroegen: dat vlaggenschip, dat Design Museum, niet dezelfde woorden, verstekkeren dat project. Niemand van de coalitiepartijen en ook Van Silfhout niet, trok de stekker eruit. Of gaf enige kritische aandrang tot: waar blijft die businesscase CDA? Waar blijft die businesscase VVD? Mevrouw LIPMAN: Dat was inderdaad precies mijn vraag. Wij hebben altijd gezegd: wij willen die sluitende businesscase en voor ons is dat een vereiste om te verhuizen. En nu lijkt het hier alsof we die sluitende businesscase nooit met elkaar hebben afgesproken? De heer KAGIE: Die sluitende businesscase was niet sluitend te krijgen en dat heeft wethouder Craste moeten constateren. En toen wij op 2 juli jl. met elkaar in ditzelfde huis in discussie waren over: waar staan we nu met dat ambitieverhaal Design Museum? Waar staan we nu met die businesscase, met die solide onderbouwing? Toen liet u collega Muller van D66 ons een reeks vragen stellen, van waarom heeft u het niet technisch uitgevraagd? Waarom moet dit een interpellatie worden? Bij de begrotingsbehandeling twee weken geleden geen woord van de coalitie over dit dossier. Geen woord. Geen kritische vraagstelling. En ineens, tussen de begrotingsbehandeling in de commissie en deze behandeling verstekkering. Fantastisch.

De heer ELDERS: De heer Kagie stort wat zurigheid uit over de coalitiepartijen. Dat is zijn goed recht, maar kan de heer Kagie zich niet voorstellen dat partijen ook misschien wat meer vertrouwen hadden in het college dat het ook tot een goed besluit zou komen. Kunt u zich dat misschien voorstellen? De heer KAGIE: Dit is een heel wonderlijke. Ten eerste ziet u mij hier helemaal niet zuur staan. Ik ben blij met dit besluit van het college dat dit gaat gebeuren. Maar wat moet ik in uw richting dan? 18

De heer ELDERS: Het is natuurlijk niet alleen het college dat lering trekt. Maar ik neem wellicht het voorschot op het debat dat we volgens mij moeten gaan voeren in de volgende cyclus. Maar het is toch juist heel mooi dat we met zijn allen constateren: als er bijgestuurd moet worden dan doen we dat? De heer KAGIE: Nee, en daar laat ik het dan bij wat betreft dit onderwerp. Van de coalitiepartijen, in de begrotingsbehandeling in de commissie geen enkele aandrang op helderheid rondom dit dossier. Geen vraag van uw kant. De heer VAN SILFHOUT: Allereerst, ik kan het waarderen, coalitie plus Van Silfhout klinkt wel als iets voor de toekomst, maar daar gaan we niet heen met zijn allen. Ik hoor wel een stukje geschiedschrijving die toch een beetje vervalst wordt hier. Dat is namelijk een soort karikatuur dat we in twee kampen zaten, de een was puur voor het Design Museum, de ander puur tegen. Ik wil toch zeggen dat Volt echt in het midden heeft gezeten, dat wij altijd op zoek zijn geweest naar die plek in de Citadelpoort waarvan we zien dat we het nodig hebben om daar iets te doen om die wijk aan te jagen. En dat is ons standpunt altijd geweest, en ik wil toch de heer Kagie vragen: wil de heer Kagie nu een aanjager in dat gebied of niet? De heer KAGIE: Ik kom er dadelijk op wat ik daar wil.

Maar één ding: ik heb u niet in de middenpositie ervaren hoor in de afgelopen jaren, toen we de zaak kritisch betrachtten. (Er wordt buiten de microfoon gesproken.) Ja, dat komt zo, bladzijde 16. Voorzitter, naast het voorkomen van een avontuur, is het winst dat de stekker eruit is getrokken, is de bijvangst dat het lucht geeft aan de ambtelijke organisatie, ambtelijke capaciteit vrijmaakt om in te zetten op woningbouwprojecten. De topprioriteit van dit huis, de bouw van 1700 woningen in de Bossche Stadsdelta is de opgave. Ambitiedocument Bossche Stadsdelta 2019. Start bouw woningen op de Tramkade 2025. Vraag aan de wethouder: wanneer start de bouw op de Tramkade? Ik geef het antwoord. Niet voor 2030. En dat zijn dan zogenaamde harde plannen. Waardeloos. Het project Design Museum heeft de herontwikkeling Bossche Stadsdelta gegijzeld. Het is mooi geweest. Amendement 1, Schrap de post Design Museum van € 28 miljoen in het Structuurfonds. En over de roeivereniging gesproken, laat de roeivereniging waar ze zitten, dat is levendigheid, ontmoeten, sporten en maak er een fantastisch festivalterrein van. Dat is toch een mooie chique ansichtkaart daar. En over die parkeergarage aldaar komen we terug, want dat is natuurlijk een verweesde parkeergarage. De heer VAN HATTEM: Zeer terecht dat de heer Kagie het amendement aanhaalt voor het Structuurfonds.

Het is misschien wel even goed om daar ook de mede-indieners bij te benoemen, want we hebben dit in de commissie ook al direct aan de orde gesteld, omdat wij ook het Design Museum uit het Structuurfonds geschrapt willen hebben. De heer KAGIE: Collega's Van Creij, Hernández, Van Hattem, Roovers en Hendrickx. De heer GERSJES: Waarom noemt u VOOR Den Bosch niet? De heer KAGIE: VOOR Den Bosch. De heer VAN SILFHOUT: Ik maak hier toch uit op dat Leefbaar 's-Hertogenbosch nu doet alsof een festivalterrein hetzelfde is als een aanjager van dat gebied. Ik betreur daarmee toch dat de heer Kagie daarmee afscheid neemt van een stukje levendigheid in dat gebied dat het gebied nodig heeft. Dus is dit dan het afscheid van de heer Kagie van die levendigheid? De VOORZITTER: Even ook ter interruptie. Volgens mij hebben we nu vandaag een discussie over de begroting. Volgens mij staat over twee weken een hele discussie rondom dit voorstel op de agenda. Laten we wel helder zijn wat we vandaag bespreken, het gaat vandaag over de begroting, want anders gaan we bijna het debat van over twee weken al doen. Dan ben ik ook nog commissievoorzitter van de commissie Sociaal, en die eer geef ik graag aan de heer Gersjes. De heer VAN SILFHOUT: Voorzitter, er ligt een voorstel om het uit het Structuurfonds te schrappen. De heer KAGIE: Voorzitter, dan wil ik toch dit gezegd hebben, en ik had het net over de 19

gijzeling, dat Design Museum-project nieuwbouw, en de gijzeling van de herontwikkeling van het hele Bossche Stadsdeltaproject. Dit is de visualisatie van 2019 van de Bossche Stadsdelta. Daar komt heel dat Design Museum niet in voor. Tramkade zal bruisen op cultuurgebied. Wonen. En in alle verscheidenheid van ontmoeting, naast de Verkadefabriek en dergelijke. Niente. En vervolgens hebben we de ambities verlegd naar het Design Museum in de Citadelpoort. En dat is gewoon een major fout geweest van de energieverspilling. Wij waren tegen het Design Museum, wij zijn voor de herontwikkeling van de Bossche Stadsdelta, om daar een levendig, dynamisch verhaal van te maken. Mevrouw HOEKSTRA: Ik voel toch de behoefte om nu even de heer Kagie te onderbreken want ik hoor een heel verhaal dat ik eigenlijk al heel erg lang hoor over waarom u tegen het Design Museum bent. Ik zou u ook graag in herinnering willen brengen als u alle coalitiepartners verwijt dat wij het gesprek niet willen voeren, de laatste keer dat u wegliep uit het debat met zijn allen, toen we het wel gingen hebben over ambities. Dus dat vind ik toch een vrij wonderlijk verwijt. Maar ik zou toch terug willen komen op de vraag van de heer Van Silfhout: wat ziet de heer Kagie dan wel in dat gebied voor zich? Want deze stad gaat groeien naar 200.000 inwoners.

We willen volgens mij meer in een gebied dan alleen maar woningen, zoals we dat in het Paleiskwartier in de eerste jaren hebben zien ontstaan. U refereert aan een prachtige roeivereniging, dat vind ik ook een prachtige roeivereniging. Volgens mij moet daar ook een goede plek voor komen, maar volgens mij weet u net zo goed als ik dat die niet op die plek kan blijven. Dus dan toch de vraag aan u: wat ziet u voor zich in dat gebied, zodat het ook een levendig gebied wordt, meer dan alleen maar woningen? De heer KAGIE: Ik ben van mening, we moeten daar met elkaar goed over spreken, die woningbouw aldaar, wat ons betreft, die woningbouwtoren, en ik hoor graag ook van de wethouder Wonen in december of nu hoe het staat met die woningbouwtoren daar, roeivereniging en festivalterrein. Als aansluitend op de Tramkade-ontwikkeling en de Gamma, de noordzijdeontwikkeling. Op het water valt aardig wat te beleven. Ik heb geen beelden van: o, er moet een schouwburg komen. Hoe haal je het in je hoofd? Kantoorfunctie of zo, onzin. Geniet, ruimte in de binnenstad of nabij de binnenstad is daarin al een groot goed. En over het weglopen ruim een jaar geleden één ding, wij waren tegen de gebiedspaspoortbehandeling omdat we zeiden: wat gebeurt hier? Dat gebiedspaspoort, de Citadelpoort, daar wordt even een museum in gerommeld. Dat was de verkeerde volgorde, naar onze stellige overtuiging.

En we zijn alleen maar bevestigd dat het de verkeerde volgorde was. Want nu moeten we dat gebiedspaspoort weer gaan herzien. De VOORZITTER: Mijnheer Kagie, ik vind het woord rommelen et cetera… De heer KAGIE: Het rommelt. De VOORZITTER: Nee, u zei rommelen. Volgens mij hebben we het wel gewoon over normale besluitvorming die we met elkaar hebben. Het gaat om democratisch genomen besluiten, daar mag u een mening over hebben, dat vind ik prima, maar dit soort kwalificaties lijkt me niet passend in een net politiek debat. Mevrouw HOEKSTRA: En ik hecht er dan toch waarde aan om te stellen dat dat gewoon niet klopt wat u hier zegt mijnheer Kagie. Want de wethouder heeft daar echt gezegd: wij zijn niet op een punt van no return, en dat blijkt nu ook wel. De heer KAGIE: Voorzitter, wat betreft het hele proces, en daar wil ik dan graag met u nog eens een keer goed over spreken en ook in de context dat we met elkaar hebben afgesproken op 8 oktober vorig jaar dat we eens kritisch zouden gaan kijken naar de grote complexe projecten, dat we daar spelregels en nieuwe codes hebben afgesproken. Ik ga graag daar met u het overleg over aan. Maar één ding: er waren cruciale momenten de afgelopen anderhalf jaar. Onder andere 2 juli vorig jaar, de ambitiediscussie Design Museum. Het mocht zomaar verdampen, dat momentum. En nu moest de wethouder na de zomer concluderen: het is mooi geweest.

Voorzitter, we gaan graag de uitdaging aan om met elkaar een verrijkingsslag aldaar te maken. Ik ga nu naar de amendementen en moties. Amendement 5, Vliegende start lokale teams. Doel: vaste werkers, sociale werkers, zorgwerkers, op de wijk- en dorpsvloer nabij en aanspreekbaar. Uitstekend plan van de wethouders Slikker en Van der Sloot, maar nu waarmaken. Daarvoor is start- en werkgeld nodig en dat willen we hiermee vrijmaken. Motie 33, Handhaving op sterkte. Politieagenten en boa's dieper de wijken en dorpen in. Het prettig, veilig samenleven in de stad, de wijken en dorpen is in het geding. De 20

Nationale Politiechef wil dat de politie zich meer richt op de kerntaken en haar uitgangspunt is: we moeten dieper de wijken in om te weten wat er speelt. De minister van Justitie en Veiligheid wil de boa's ruimere bevoegdheden en taken geven. In de motie verzoeken we de burgemeester de agenda van de Nationale Politiechef en de verruiming van taken van de boa's te vertalen naar het Bossche. Motie 1, met veel instemming van collega's heb ik in de wandelgangen begrepen, ook van collega Gersjes van VOOR Den Bosch, Van Creij en anderen, Aanpak fatbikers hoogste tijd – gewoon ons werk doen! Het verzoek aan de burgemeester assertiever werk te maken van de handhaving op roekeloze risicovolle en overlast gevende fatbikers. En inmiddels weten we, de afgelopen maanden, dat er links en rechts verschuiving is over de daadwerkelijke aanpak. Maar het moet hier gebeuren, in dit dorp. Motie 7, Verleggen ingang parkeergarage Arena naar de ZuidWillemsvaart en parkeren onder de nieuwbouw Zusterflatlocatie. Verleggen ingang, inzet bestuursakkoord. En wat betreft onder de grond gaan, een kwestie van kansen pakken als we daar toch de grond ingaan, niet één maar twee parkeerlagen. Over het verkeersbeleid gesproken… De heer HOEBEN: Toch een vraag daarover, want u schetst in uw motie dat daar twee lagen moeten komen.

Dat doet ons pijn, dat is niet waar wij voor staan, maar wij zijn wel heel erg voornemens om zoveel mogelijk straatparkeren uit te faseren. Hoe ziet u nu die tweede laag? Want dat schrijft u niet op. De heer KAGIE: De eerste laag is vijftig en de tweede laag is zeventig of vijfenzeventig parkeerplaatsen. Die heb je gewoon in dat gebied nodig naar mijn stellige overtuiging. Niet alleen voor dat woon- en kantoorcomplex, maar je hebt het nodig. En als we de ambitie hebben om op termijn of in de komende jaren het straatparkeren op te schonen, dan heb je gewoon parkeerplaatsen nodig in gebouwelijke omstandigheden zoals onder de grond. Amendement 8, Aantrekkelijke straten en pleinen. In alle wijken vertaling van de motie van 7 oktober jl. van collega Peters. Een amendement voor een extra investeringsimpuls van € 7 miljoen in de straten en pleinen. De heer PETERS: U refereert naar de motie die is aangenomen en in de beantwoording op die motie is ook al aangegeven dat het wordt verwerkt in het beleidsplan en dat daar ook de financiële consequenties in kaart worden gebracht. Dus is het dan niet voorbarig om nu al € 7 miljoen daarvoor vrij te maken en waarom komt u met specifiek dat bedrag? De heer KAGIE: Als het gaat over het specifieke bedrag, dat is een jaarschijf van investeringen. Dan zit je in de trits, maar dan wel een extra jaarschijf. Ja, we kunnen wachten op dat beleidsplan.

Een nieuw beleidsplan openbare ruimte, daar kunnen we op wachten. Nee, we zijn ongeduldig. Als wij geld hebben, en kijk eens naar de begroting, dan moeten we ook gewoon investeren en toeslaan. En dan dat nieuwe beleidsplan afwachten, dat is dan in de loop van 2026, en dan 2027. Nee, dat duurt ons te lang. Amendement 6, Extra middelen armoedebeleid. Daar valt dadelijk over twee jaar een dekkingsgat en dat willen we met dit amendement dichten. Voorzitter, geen extra verhoging afvalstoffenheffing. Kort, de gemiddelde heffing stijgt met € 14. De inflatiecorrectie is € 5 en de verhoging van het tarief Afvalstoffendienst verder op orde, € 10. Het uitgangspunt in dit huis: de woonlasten van inwoners zullen in 2026 niet verhoogd worden, anders dan met een inflatiecorrectie. Tot slot voorzitter, u heeft, en daar waardeer ik u zeer in, het manifest ondertekend Aanpak huiselijk geweld en femicide van een aantal vooraanstaande dames in den lande, onder anderen mevrouw Arib. Wij waarderen het zeer dat u dat manifest heeft ondertekend en wij stellen voor dat wij met elkaar, als oude raad, ik denk: nu moet ik toch even mijn kans pakken, een serieus onderwerp, nog in deze periode met elkaar doorspreken over: hoe laten wij die aanpak diep in dit dorp landen? Wij dagen u graag uit om met u dat gesprek te voeren en met de collega's.

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik had nog één vraag aan collega Kagie over de fatbikes. In het dictum wordt gevraagd assertiever werk te maken van de handhaving van roekeloze, risicovolle of overlast gevende fatbikers. Kan collega Kagie mij wat verduidelijken wat hij daaronder verstaat? Dat is denk ik breed voor de interpretatie, dus ik ben daar benieuwd naar. En ook wat er op dit moment dan nog niet gebeurt. Volgens mij gebeurt er van alles. Kunt u mij dat wat verder duiden, dat ik weet wat deze motie gaat doen? De heer KAGIE: Ja, in den lande zien wij de zaak opschuiven, ook in de mogelijkheden van het controleren op snelheid en ga zo maar door. Maar los van die kant wil ik dit gezegd hebben. Als ik als burger, als inwoner van deze stad een jonge vrouw van 24 jaar bij benadering met een gup van 4 jaar voor zich op de fatbike zie zitten, en met een gup van 6 jaar achter haar, dan weet ik: het 21

is onveilige thee. En daar zal op gehandeld moeten worden. En geen boa's en politieagenten achter elke boom. Maar ik zie het op de Hinthamerpromenade, op de Driesprong, de Helftheuvel, overal zie je het gebeuren, rücksichtslos asociaal verkeersgedrag, met risico voor zichzelf. Bescherming voor die mensen en voor de omgeving. De VOORZITTER: We gaan pauzeren. Ik stel voor dat wij om 16.10 uur weer starten. Schorsing Mevrouw WELTEN: Als VVD hebben wij ons tijdens de commissie zeer tevreden geuit over de financiële stand van zaken, wat ons onder andere in staat stelt te investeren in de sterke economie, in verduurzaming, in bereikbaarheid en in sport. Maar in diezelfde begroting, laten we alert blijven met elkaar, zitten ook nog steeds risico's, zoals blijvende kosten voor de jeugdzorg en het uitputten van het Sociaal en Zorgfonds vanaf eind 2028, wat betekent dat vanaf 2028 het Sociaal en Zorgfonds de min induikt. Iets heel anders is dat er bij de VVD ook wel bedenkelijk wordt gekeken naar de haalbaarheid van klimaatneutraal 2045. Dat gezien in relatie tot de netcongestie. Hoe realistisch is onze ambitie nog? Vervolgens hebben wij ook onze zorgen geuit ten aanzien van de veiligheid en handhaving in onze gemeente. We hebben geen enkele twijfel over de inzet die wordt gepleegd om onze veiligheid optimaal te laten zijn.

Zeker de rol van de boa's in onze stad is prijzenswaardig te noemen. Wij als VVD neigen dan ook om aan versterking te denken. Dan komt de vraag: wat hebben we nu precies nodig? Om daarin beter inzicht te krijgen, hebben wij een motie geschreven, motie 6, met de essentie om ons beter inzicht te geven in de huidige stand van zaken ten aanzien van de inzet op veiligheid, om vervolgens de balans op te kunnen maken en versterking c.q. wijzigingen toe te voegen die ook daadwerkelijk leiden tot een betere handhaving, betere bescherming van de boa, en uiteindelijk tot een zo veilig mogelijke gemeente. Deze motie is Visie op lokale handhaving. Ook hebben wij een pleidooi gehouden om de burger voor te bereiden op de eventuele crisis, zoals extreme weersomstandigheden en/of oorlog. Wij als VVD zijn er de partij niet naar om paniek te gaan zaaien, maar zijn de mening toegedaan dat een goed voorbereide burger voor meer veiligheid kan zorgen en juist kan bijdragen aan onze rust. Scholen, zorgcentra, andere organisaties behoren te weten wat te doen bij een crisissituatie. Er zijn ook al gemeenten die medewerkers stimuleren om zich aan te melden als reservist bij de burgerservice. Niet alleen goed voor Defensie, maar deze mensen kunnen ook in de wijken aanjager zijn van samenredzaamheid. Kortom, er is werk aan de winkel.

De heer VAN CREIJ: Wilt u dat laatste eens toelichten, hoe u ziet dat ambtenaren in de buurten en de wijken iets kunnen enthousiasmeren? Kunt u dat nader toelichten want het is mij niet duidelijk. Mevrouw WELTEN: Bij onze ambtenaren zit expertise op verschillende terreinen en dat is natuurlijk wel een plus. En het is niet zo dat iemand moet, maar wel dat we nu eens polsen: zijn er mensen met expertise die bruikbaar is bij een crisis of die de bereidheid hebben om te kijken om mensen in de wijken te ondersteunen, om maar wat te noemen. De heer VAN CREIJ: Dan aanvullend, waarom specifiek ambtenaren? Er zijn heel veel meer mensen die dat zouden kunnen doen, lijkt mij. Mevrouw WELTEN: Dat vind ik een goede aanvulling mijnheer Van Creij. We moeten ook eens kijken of dat behapbaar is, want we hebben wel 162.000 inwoners, dus krijgen we dat wel voor elkaar? Ik noemde die groep omdat dat een beetje in te kaderen is. Maar ik ben het met u eens, we zouden misschien veel breder moeten kijken. Dank u wel. De portefeuillehouder heeft aangegeven hierover in januari het gesprek aan te gaan met ons als raad. We hebben een brief gekregen die veelal gaat over proces en het benoemen van doelen. We zijn in overleg, we bereiden ons voor, we werken samen, et cetera. En dan komt er in het tweede, derde kwartaal volgend jaar 2026 een raadsvoorstel. Wij maken ons zorgen, we stellen te veel uit.

Het is een stukje ongeduld bij de VVD, terecht of niet terecht, en we zijn ons heel goed bewust dat ons een enorme klus te wachten staat. Maar we moeten, vinden wij, niet te lang wachten. Dat is ook de reden dat wij komen op motie 4, Anticipeer op noodweer. Wij als VVD willen vooruitlopend daarop vast een aantal zaken meegeven. Vandaar deze motie. Laten we vooruitlopend op januari, want dan gaan we ook nog een discussienotitie met elkaar voeren, waarom zouden we nu niet iets mee kunnen geven? Dat is het effect dat wij genereren met deze motie. 22

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Kan collega Welten mij toelichten op wat voor manier welk doel de maatregelen hebben, want ik lees het dictum redelijk op uitvoeringsniveau, concrete maatregelen inzetten. Maar wil de VVD daadwerkelijk nu al op maatregelniveau een debat gaan aansturen of wil mevrouw Welten wellicht richting een bepaald niveau van crisismanagement, en welk doel is dat dan en zou dat dan niet opgenomen kunnen worden in het dictum in plaats van een beetje het uitvoeringsniveau, dat ik hier nu in zie? Mevrouw WELTEN: Ik vind het goed dat u dat constateert mevrouw Samshuijzen, want dat is nu precies waar wij naartoe willen. Ik zeg net: we blijven toch te veel hangen in wat we van plan zijn met elkaar, maar wat is dat dan? En daarom benoemen wij ook een aantal acties in deze motie. Wat zou dat dan betekenen? Zoals inzicht in veiligheidsacties, wat zouden we kunnen doen en waar? En wie is dan betrokken en welke rol is voor de gemeente weggelegd? Welke rol is er voor de directrice van een zorgcentrum weggelegd? Dat soort dingen, daar zouden wij graag voorafgaand aan de notitie die wij nog gaan krijgen van het college, vast deze inbreng willen doen met deze motie. Voorzitter, tot slot, wij hebben heel even de uitstraling van de verkiezingsborden aangekaart, maar we kunnen wel zeggen: het is armoe troef.

Is dit nu het visitekaartje van Den Bosch? En ik weet het, we hebben het er al verschillende keren over gehad de afgelopen jaren, en we zijn eigenlijk uiteindelijk gekomen op wat er nu staat. Maar het wordt erger, het wordt met het jaar erger. En dan zeg ik: zullen wij ons visitekaartje nu een beetje oppimpen en kijken of we die vernieuwing en die verduurzaming van die verkiezingsborden niet wat in gang kunnen zetten? De heer VAN CREIJ: Dan toch even mevrouw Welten, kunt u toelichten, het wordt met het jaar erger. Wat wordt er nu erger? Dat is mij niet duidelijk. Er worden posters geplakt en that's it. Mevrouw WELTEN: Mijnheer Van Creij, u ziet misschien andere borden dan ik, maar ik zie echt borden, ik weet niet eens wat er staat. Over elkaar geplakt. U bent drie keer overgeplakt, om maar iets te noemen. Dat vinden wij niet erg, maar dat is wel wat er gebeurt. Dus niemand weet bijvoorbeeld waar u voor staat, even nog los van de VVD, wat natuurlijk iedereen moet weten. Maar ik wil maar even aangeven, het is echt een verrommeling en we willen ook niet over ons graf regeren. Laten we nu in het overdrachtsdocument de nieuwe gemeenteraad de kans geven om met elkaar eens te kijken of we deze verrommeling en dat visitekaartje niet een beetje kunnen aanpassen. De heer VAN CREIJ: Dan toch een aanvullende vraag.

Wat ziet u dan als aanvullend of beter? Want daar heeft u dan ook een visie op, neem ik aan. Wat zou er moeten gebeuren? Zouden dat elektronische borden moeten worden of hoe ziet u het dan? Mevrouw WELTEN: Wij zouden de VVD niet zijn als we ook niet een kostenplaatje in het oog houden en u weet: de allerbeste oplossing is de allerduurste en kunnen we ons dat permitteren? Zoals we er nu voorstaan, ja. Maar gaan we het daaraan besteden? Dus nogmaals, ik wil niet vooruitlopen op de mening van de nieuwe gemeenteraad. De heer GERSJES: Mevrouw Welten, u weet dat wij daar ook schriftelijke vragen over hebben gesteld vorig jaar, over die rommel en dat overplakken van al die posters. Maar wat als we dit met elkaar zo afgesproken hebben. We hebben de normen en waarden met elkaar in acht te nemen over de afspraken. Het gebeurt niet. Wat ziet u dan voor een consequentie die moet worden ingezet qua handhaving of iets dergelijks, want ik hoor ook de burgemeester zeggen dat hij niet gaat handhaven. Mevrouw WELTEN: Ik heb het gevoel mijnheer Gersjes dat u die heeft. Ik heb hem niet, maar ik proef een beetje in uw vraagstelling dat u zegt: daar gaan we bovenop zitten. Ik heb net een pleidooi gehouden voor de handhaving, waar wij ook van zeggen: zou dat wat strenger kunnen? Maar of we nu alles moeten focussen op het verkiezingsbord? Ik denk het niet.

De heer GERSJES: Ik bedoel alleen maar: als wij met elkaar afspreken dat we fatsoenlijk en normaal op die borden die ingericht zijn naar onze wens, een poster plakken, dan is er toch niets aan de hand? Maar als we allemaal onze afspraken niet nakomen, enkele partijen, dan hebben we toch een probleem en daar kun je toch niets aan doen? Wat wil je dan veranderen? Elektronische borden, dat vind ik ook, maar dat geld is er niet.

23

Mevrouw WELTEN: Ja, wat wilt u eraan doen? Ik hoop dat ze het hier allemaal gehoord hebben. Punt. Mevrouw HENDRICKX: Ik heb even naar uw motie gekeken. We hebben niet al te lang geleden dit gesprek gevoerd bij het fractievoorzittersoverleg, omdat dat iets is waar de fractievoorzitters over gaan. U doet een verzoek aan het college, terwijl ik denk: volgens mij zijn de verkiezingsborden niet des colleges maar des raads, wat wij daarmee willen. En daarom hebben we ook binnen het gremium van de fractievoorzitters daar afspraken over gemaakt en de uitkomst van die afspraak was dat wij de investering die staat voor het elektronisch verkiezingsbord gewoon te groot vinden, dat willen we niet. Dus ik vraag me even af waarom u tot de conclusie komt dat het college daarover moet gaan en vindt u nu niet, we hebben het allemaal hartstikke druk met elkaar, dat we dat gesprek nu weer opnieuw gaan voeren tijdens de begrotingsbehandeling, ik vind het wat ongepast en ook nog meer opnieuw iets doen wat we al met elkaar een paar keer verkend hebben. Mevrouw WELTEN: Ja mevrouw Hendrickx, daar hebben we dadelijk de nieuwe raad voor, dus we hoeven het niet te doen. Dat om mee te beginnen. En ten tweede, de verantwoordelijke is het college.

Ik heb het nagevraagd, dus wat dat betreft denk ik, even los of we het met elkaar eens zijn, maar ik heb het nagevraagd en het college schijnt daar verantwoordelijk voor te zijn. Mevrouw HENDRICKX: Mag ik één aanvullende vraag stellen? Nogmaals, we hebben met elkaar dat overleg gehad. Heeft u moeite met het aanvaarden van de uitkomst van de fractievoorzitters? Want er was een meerderheid die op dat moment gewoon aangaf: we willen het niet. Dus moet je dan ook niet op een gegeven moment een uitkomst respecteren, dan dat u weer opnieuw met een voorstel komt. Mevrouw WELTEN: Ja, dat mag u doen. Ik wil gewoon graag, we willen graag als VVD, laten we er nog eens even naar kijken want het wordt erger. Het is nog erger dan het was. De heer EL AMRAOUI: Het is mijn partij ook duidelijk dat de gang van zaken zoals we die op dit moment hebben niet langer houdbaar is. Kunt u misschien ook wat delen over de druk die dit oplevert op onze vrijwilligers en onze partijgenoten die telkens weer van bord naar bord moeten reizen, wanneer ze overplakt zijn om opnieuw te plakken. Mevrouw WELTEN: Het is wat u zegt, het is natuurlijk ook arbeidsintensief. Het is verspilling van papier, er zijn zoveel argumenten te benoemen dat dit eigenlijk niet de weg is. Ik heb ook van u begrepen dat u onze motie mee indient, waarvoor dank. Dus ik ben het met u eens, dat dat ook nog eens aan de orde is.

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar de fractie van de SP, de heer Roovers. De heer ROOVERS: Namens de SP-fractie. Nu had ik tijdens de commissie twee weken geleden de spannende aankondiging gedaan om het voorstel in te dienen voor een referendum over het Design Museum, gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen. En ik dacht daar volledig op te kunnen inzetten tijdens mijn bijdrage bij deze begroting. En wat had ik toch een betoog klaarliggen. Geniaal, al zeg ik het zelf. Over democratie van onderop, over investeren in mensen in plaats van in stenen en over alle mooie dingen die we voor het geld hadden kunnen doen. Maar vrijdag werd eigenlijk mijn volledige betoog overbodig gemaakt door de beslissing van deze wethouder af te zien van een verhuizing. En we gaan er volgende maand wat uitgebreider over spreken, maar voor nu alvast het volgende. Het is een goed en dapper besluit van dit college en met name onze nieuwste wethouder: terugkomen op een eerder besluit is geen zwakte, integendeel. Beter ten halve gekeerd. De inzet van mijn fractie komende maand zal niet verrassen, het terugtrekken van het besluit van het college biedt kansen om woningbouw in de Citadelpoort te plegen zonder de sloop van het Citadelhofje, de oudste sociale huurwoningen van deze stad en daarmee ook belangrijk erfgoed. Mijn fractie wil die kansen volop benutten.

Tijdens de commissievergadering heb ik al genoeg gezegd over de begroting en de financiële positie van deze gemeente. Ik ben blij dat wij als gemeente zoals ik het gezegd heb niet hoeven te kiezen tussen het sluiten van een bibliotheek en het sluiten van het zwembad, dus daar heb ik twee weken geleden genoeg over gezegd. Ik ga nu naar mijn twee moties. De eerste. Wat ons betreft wordt de verkoop van het Cementrum gestopt. Daar had de SP, en een aantal woningzoekenden, ook al actie voor gevoerd afgelopen zomer. Het college zegt dat dit gebouw geen strategisch doel dient. Mijn fractie vindt dat een politieke discussie. 24

In de commissie twee weken geleden werd duidelijk dat het vooral een geldkwestie is om in het gebouw woningbouw te plegen en niet zozeer een technische onmogelijkheid. Nu het gebouw nog van de gemeente is, heeft de gemeente nog mogelijkheden om in het gebouw in te investeren en om betaalbare woningbouw en/of een maatschappelijke buurtfunctie in het Cementrum te realiseren. Zodra het gebouw van een projectontwikkelaar is, hebben we die mogelijkheden niet meer. Wij vragen het college om deze keuze met financiële gevolgen aan de raad voor te leggen. Dan kan het alsnog zijn dat we kiezen voor verkoop, maar wel na een echte politieke discussie, ook over wat echt betaalbaar wonen ons als gemeente waard is. Dan het station. Mijn fractie heeft al eerder aangegeven twijfels te hebben bij de noodzaak voor een volledig nieuw stationsgebouw. De drukte op ons station is met corona gedaald. Veel van de drukte op de passerelle komt ook omdat mensen met de bus op het Stationsplein aankomen, waar ze bij de bedrijven of de scholen op het Paleiskwartier moeten zijn. En een nieuw station staat daar pas in 2040 gepland. Wie weet hoe de wereld er dan uitziet, ter referentie: hoe vergelijkbaar is de wereld nu met de wereld van 2010? Dezelfde tijdsspanne.

Maar met deze motie gaan wij het proces voor een nieuw station niet frustreren, want veel moet nog duidelijk worden wat betreft het nieuwe ontwerp en het rijksgeld dat nu beschikbaar komt, sinds gisteren, moet ook goed worden uitgegeven. Wat de SP wel doet met deze motie is de discussie over andere kleinschalige oplossingen voor een korte termijn beginnen, die ook voor 2040 af kunnen zijn, en eerder een oplossing kunnen bieden voor de problemen die er nu zijn. Tot slot dienen wij een hoop moties en amendementen mee in. Ik wil er twee uitlichten. Het amendement voor het niet verder verhogen van de afvalstoffenheffing van Leefbaar 'sHertogenbosch. Investeren in de Afvalstoffendienst is inderdaad goed, maar we hebben nu de ruimte om dat te doen zonder de lasten voor onze inwoners nog verder te verhogen. Laten we dat dan ook niet doen. En tot slot de Vrouwenschouw van de PvdA. Zoals ook in de commissie gezegd een goed voorstel om de openbare ruimte ook door de ogen in te richten van diegenen die vaker met gevaar te maken hebben, wat een duidelijke blinde vlek is voor mannen zoals ik, die wat zorgelozer over straat kunnen lopen. De VOORZITTER: Ik ga over naar de fractie van GroenLinks.

Mevrouw KORVER: Vandaag hebben we het bijzondere moment van de laatste begroting van dit college en in de afgelopen drieënhalf jaar is er veel gebeurd, maar ook de afgelopen weken was er weer genoeg te bespreken. Zowel de ontwikkelingen in de Bossche Stadsdelta als de verkeersstructuur van de Brede Binnenstad houden deze raad al een hele tijd bezig. GroenLinks is blij dat het college met de nieuwe informatie voorstelt om het Design Museum niet te verhuizen naar de Citadelpoort als gevolg van de stijgende kosten. Dat is in lijn met de kaders die wij als raad eerder hebben meegegeven. Het neemt niet weg dat de ontwikkelingen in de Bossche Stadsdelta belangrijk blijven. De Bossche Stadsdelta wordt de verbreding van onze binnenstad, en we maken daar de sprong over de Dieze, om er te wonen, te werken en ook te genieten. Maar laat ik duidelijk zijn, wij willen daar geen Paleiskwartier 2.0 creëren. Niet alleen maar of grotendeels woningbouw, ondanks dat we zo verlegen zitten om voldoende woonruimte. Want woonruimte alleen is niet voldoende, en een bruisend hart maakt wonen oneindig veel prettiger. Dus moeten we samen bepalen wat het wel wordt op deze plek in de Bossche Stadsdelta. Wat wordt naast de parkeergarage de echte trekker van dit gebied? Die discussie voeren wij graag in de volgende cyclus.

En de verkeersstructuur dan en de trillingswanden? Wij danken de wethouder voor de beantwoording tijdens het vragenhalfuurtje. Mijn fractie was wel onaangenaam verrast. We zijn als raad overvallen door het besluit van ProRail en de acties die zij uitzetten. Na al die debatten en besluiten voelt dit alsof de bal ineens van richting is veranderd. De heer VAN CREIJ: Wat ziet GroenLinks dan als publiekstrekker met het wegtrekken van het Design Museum? U zegt dat we daar nog discussie over moeten voeren, maar ik neem aan dat GroenLinks daar wel een toekomstvisie op heeft. Mevrouw KORVER: De tijd dat wij weten dat het Design Museum daar waarschijnlijk niet naartoe gaat verhuizen is zo kort dat wij daar nog niet uitentreuren over hebben nagedacht. Volgens mij blijven de kaders staan en daar zijn wij het ook mee eens en gaan wij daar volgende maand gezamenlijk over discussiëren. We blijven het proces rondom de verkeersstructuur en de trillingswanden nauwlettend volgen en waar ik in de commissie Bestuur al uitgebreid bij stil heb gestaan zijn alle dingen die we de afgelopen drieënhalf jaar hebben gedaan, dus vandaar dat ik nu alleen verderga op de moties en amendementen die voorliggen bij de begroting en bij de belastingvoorstellen. Een begroting waarin we zorgdragen voor mens en natuur. Den Bosch moet 25

een thuis zijn waar iedereen zich fijn voelt. Daarom komt GroenLinks samen met de PvdA, D66, gewoon ge-DREVEN, VOOR Den Bosch en Volt met motie 8, Elke vierkante meter telt, haal het maximale uit de bestaande woningvoorraad, die ik bij dezen indien. We hebben in het Strategisch Woondebat nieuwe regels afgesproken over splitsen, optoppen en verkamering. Maar daarmee lossen we het woningtekort niet op. De grote projecten zoals de Bossche Stadsdelta en De Vliert komen goed van de grond, maar ze zijn niet morgen al klaar. Dus we moeten ook doen wat nu al wel kan, en dat betekent samen met corporaties kijken hoe we meer kunnen halen uit de bestaande voorraad. Meer splitsen waar het kan, ruimte bieden aan nieuwe woonvormen, ook aan woningdelen met vrienden of niet-directe familie, en bij particuliere initiatieven goed de balans bewaken tussen ruimte en leefbaarheid. Een fijn thuis betekent ook dat je je veilig voelt, en dat is voor veel vrouwen en mensen uit de queer community helaas nog niet altijd vanzelfsprekend. En als je niet veilig over straat kunt, voelt geen enkele plek als thuis. Daarom dienen we samen met de PvdA motie 2 over een vrouwenschouw in. Laten we de stad eens bekijken door de ogen van wie zich nu onveilig voelt en laten we de uitkomsten daarvan samen bespreken in de raad. Een fijn thuis maken we niet alleen.

Dat doen we samen met mantelzorgers, vrijwilligers en talloze bewonersinitiatieven, de mensen die elke dag weer klaarstaan voor een ander. Zij verdienen niet alleen onze waardering en onze steun, maar ook meer verbinding met de gemeente zelf. Want tussen de mensen in het stadhuis en de mensen in de wijken ligt soms nog een enorme drempel en die drempel willen wij verlagen. We willen dat ambtenaren gemakkelijker contact kunnen leggen met inwoners. Niet alleen vanuit hun functie, maar ook als betrokken Bosschenaren. Want er is zoveel van elkaar te leren, van de creativiteit in de buurten, van het geduld van mantelzorgers en van de energie van vrijwilligers. Daarom dienen we ook samen met de PvdA motie 3 in, Vrijwillige inzet van ambtenaren voor de gemeenschap faciliteren. Want hoe beter we elkaar kennen, hoe sterker onze stad wordt. Dan kort een aantal andere moties die ik wil uitlichten omdat wij voor deze moties zullen stemmen. Dat is motie 5 van de VVD over het vernieuwen en verduurzamen van verkiezingsborden. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik had nog een vraag over motie 3, Vrijwillige inzet van ambtenaren voor de gemeenschap faciliteren. Ik vroeg me af of hier bijvoorbeeld ook vanuit de medezeggenschap over gesproken is, om een beetje te kijken hoe de behoefte onder ambtenaren hiervoor is, om daar wat meer feeling bij te krijgen.

Kunt u mij dat uitleggen of misschien dat de PvdA dat direct kan uitleggen. Daar ben ik benieuwd naar. Mevrouw KORVER: Voor zover mij bekend is er nog niet met de medezeggenschap over gesproken, en ik denk dat mevrouw Hoekstra straks uitgebreider antwoord kan geven. Ik had het over motie 5 van de VVD over het vernieuwen en verduurzamen van verkiezingsborden. Zeker na de Tweede Kamerverkiezingen is deze motie ons uit het hart gegrepen. Het ging er net in het debatje al even over, maar als ook de partijen die hier vragen over stellen zich niet houden aan formaten, aan de juiste posters op de juiste tijden plakken, het overplakken, het afscheuren, dan denk ik dat we zeker moeten praten met elkaar over hoe dat anders kan. Wij steunen ook motie 6 van de VVD, de visie op lokale handhaving. Motie 9 van Bosch Belang, over de participatieapp, vinden wij echt passender als de participatievisie wordt besproken, dus wij hopen eigenlijk dat mevrouw Van de Leemput die motie zou willen aanhouden tot dat moment. Tegen motie 19 van De Bossche Groenen over samen bouwen aan de stad op basis van wederkerigheid hebben wij geen bezwaar en ook die motie zullen wij steunen. Motie 21 van D66 over het betrekken van studenten steunen we en motie 36 van Rosmalens Belang over zaalaccommodaties voor sportverenigingen steunen we ook.

Over motie 13, ook van Rosmalens Belang, Veilige en begaanbare fietspaden, wil ik graag een vraag stellen, zowel aan de indieners als aan de wethouder. U kent ons allemaal als partij die ontzettend van de fiets houdt. Onze vorige wethouder had niet voor niets altijd een fiets bij zich, letterlijk op zijn kleding. Maar bij deze motie vragen wij ons af of het onderhoud van de fietspaden in het buitengebied niet voorgaat op het onderhoud van de overige fietspaden in onze gemeente, ook als dat technisch niet per se noodzakelijk zou zijn. Dus we zijn absoluut voor dat er onderhoud gepleegd moet worden waar dat nodig is, maar wij zitten een beetje te dubben over de prioritering. Alle andere moties en amendementen steunen we niet of we wachten de reactie van de portefeuillehouder even af. De VOORZITTER: De Partij voor de Dieren. Mevrouw SAMSHUIJZEN: We hebben in de commissies al heel uitgebreid over van alles en nog wat gesproken, dus ik beperk mij vandaag tot de drie moties waarvan wij de eerste indiener zijn. Die ga ik toelichten. Ik ga het met u hebben over een gemeente die stap voor stap kiest voor 26