Notulen raadsvergadering 2024-06-04

Ik begin met motie 3 en die gaat over de financiën en de raad in stelling brengen bij de ombuigingen. We zijn het absoluut eens met de geest van de motie, we willen bij de begrotingsbehandeling best een discussienotitie of een notitie voorleggen en of dat een discussienotitie of een voorstel met een proces is, hangt er een beetje van af of deze motie het haalt, maar we vragen u daarin in ieder geval welke knoppen u in beeld wilt hebben en welk proces we richting de besluitvorming in 2026 willen doorlopen want dat is de koers die we hebben uitgezet, om daarin iets mogelijk te maken. De gevolgen van het landelijk beleid, dat wordt op dat moment vrij lastig. Het zou fijn zijn als de onderhandelaars op dit vlak wel daadkracht tonen, maar ik heb daar zo mijn twijfels over en om één voorbeeld te noemen en dan maak ik ook het stapje naar motie 4. Over de specifieke uitkeringen, en daar hebben we er heel veel van, steeds meer van hebben, tijdelijk geld, staat één zin in het hoofdlijnenakkoord, 10% efficiencykorting. Ik was laatst bij de extra ALV van de VNG en daar was nog twijfel over of het al over beschikte varianten gaat en of het dan gaat over SPUK's die voor alle gemeenten of maar voor een paar gemeenten gelden of, dat is een scenario 39

waarmee ze ook rekening houden, dat het gewoon gaat om het potje bij het ministerie waarvan 10% afgaat. Welke variant het wordt betekent nogal iets voor de impact die het bij ons gaat hebben. Als we de ruimte krijgen om dat inzicht te geven op het moment dat we dat inzicht ook hebben en het bijvoorbeeld is verwerkt in de miljoenennota of in de doorkijk daarvan dan heb ik op zich geen probleem met deze motie. De heer VAN DER KRABBEN: Even een vraag. Koerst u erop af om de besluiten te nemen in deze raad of in de nieuwe raad? De wethouder van Financiën die nu thuis is, had daar in de commissie een antwoord op en ik wil van u weten of dat wordt bevestigd. Wethouder RALPH GEERS: Absoluut, die lijn blijft en wij willen met u het proces in beeld brengen: hoe stellen wij de volgende raad in staat om keuzes te maken en wat zou zo'n raad dan nodig hebben aan inzichten in de knoppen. Het is een procesvoorstel van onze kant en niet nu al de inhoudelijke keuzes maken want daarvoor hebben we bij de voorjaarsnota een procesvoorstel gedaan. Dan motie 4, 'Externe inhuur beperken'. Ik snap de oproep en die delen we ook. Ik heb het liefst ook mensen vast in dienst die hun ervaring en de kennis van de stad opbouwen en die vasthouden.

Tegelijkertijd zien we een aantal uitdagingen, met de specifieke uitkeringen die ik net al noemde, met tijdelijk geld kunnen wij geen vaste mensen aannemen en de krapte op de arbeidsmarkt. Wij nemen geen externen aan om hen maar rond te laten lopen en om het gebouw te vullen, maar omdat ze echt werk te doen hebben. Als deze motie het haalt, nodig ik uw raad ook uit om te zeggen welke taken we dan niet meer gaan doen omdat we daar dan ook gewoon de mensen niet meer voor hebben. Daarmee is het eigenlijk ook een vooruitlopend punt op motie 3, namelijk de knoppen voor de wendbare begroting in beeld brengen. De heer ROOVERS: Het college en wij zijn het misschien oneens over de motie, maar is de wethouder het dan op zijn minst eens met de basishouding dat externe inhuur zoveel mogelijk moet worden beperkt? Wethouder RALPH GEERS: Absoluut en volgens mij was dat ook mijn eerste zin over mijn mening over de motie. Het liefst heb ik mensen in vaste dienst, zodat ze zich hier tegen een goed salaris kunnen ontwikkelen, ze zich de stad en de dorpen eigen kunnen maken en ze daarmee ook gewoon de kennis in onze ambtelijke organisatie borgen.

De heer ROOVERS: Dan is mijn tweede en laatste vraag: zou de wethouder de raad dan ook een keer willen meenemen in het beleid over welke keuzes worden gemaakt wanneer wordt overgegaan op externe inhuur en wanneer niet? Dat hoeft niet nu, maar het kan ook middels een brief. Wethouder RALPH GEERS: Hij ligt tegen het technische aan, maar wij kunnen op zich voorzien in de informatie over wat daarin de afwegingen zijn en waar de noodzaak ligt, willen wij gewoon een aantal taken goed kunnen uitvoeren. De VOORZITTER: Mag ik dan de conclusie trekken dat die brief is toegezegd? Volgens mij is dat de vraag. Wethouder RALPH GEERS: Wat mij betreft wel en wat dat voor de motie betekent, laat ik uiteraard aan de indiener. Motie 9 over de beschikbaarheid van digitale leermiddelen. Ik ben blij dat we aandacht vragen voor het belang van kunnen meedoen, ook in de steeds digitalere samenleving. Dat is ook noodzakelijk en daarin speelt wel een aantal elementen. Wij doen vanuit het programma Datastad, vanuit digitale inclusie, samen met Computerhuis Oost, Farent en Weener XL het een en ander met mensen die niet tot de kindercategorie behoren omdat we zien dat mensen voor sollicitaties, bankzaken en interactie met de overheid steeds meer een laptop en ook steeds vaker een smartphone nodig hebben om aan de digitale samenleving te kunnen meedoen.

Ook gezien de politieke discussie hier in de raad snap ik de oproep en daarbij wel de kanttekening dat ik in het programma Datastad ook niet zomaar een portemonnee met geld heb om dit mogelijk te maken, maar vanuit onze filosofie over de volwassenen en in interactie met wat de Kinderombudsman ook zegt over wat er van een school mag worden verwacht en wat wij op die manier kunnen bijdragen, breng ik graag voor u in kaart hoe we dat kunnen vertalen naar kinderen op de basisschool en als dat financiële consequenties binnen het programma Datastad heeft dan zullen wij dat uiteraard ook in kaart brengen. Gezien de noodzaak daarvan proberen wij dat op een zo kort mogelijke termijn te 40

doen, zodat u daarmee uit de voeten kunt. Met die kanttekening heb ik geen bezwaar tegen motie 9. Een voorbeeld van hoe wij digitaal bezig zijn, was het Minecraftproject Reinventing Cities waarin leerlingen van scholen via het Microsoftprogramma Minecraft een stukje mochten ontwerpen over wat zij belangrijk vinden in hun omgeving. Los van punten over groen, water, kledingruil en ontmoeting viel ons daar heel erg op dat dieren een specifiek thema was. Dieren waren om te knuffelen, om te kunnen paardrijden of om te voorzien in eieren of melk, dieren kwamen eigenlijk in ieder van de deelprojecten terug en dat brengt me uiteraard bij motie 10 want als dat de kinderen blij maakt dan steunen wij de kinderboerderij. Wij vinden het belang van dieren enorm groot en ook om ervoor te kunnen zorgen dat de betrokken en bevlogen vrijwilligers dat mogelijk kunnen maken en we dat goed kunnen faciliteren, heb ik met één kanttekening geen bezwaar tegen motie 10, namelijk dat dit wel ten koste gaat van sommige projecten in de exploitatie Openbare ruimte omdat het nu eenmaal keuzes maken is, als we iets wel doen dan doen we ook iets niet en daar heb ik bezwaar tegen. Dan motie 11, 'Ondersteuning activiteiten centrummanagement Rosmalen'. Wij delen de ambitie die de heer Van Creij schetste en die in deze motie is vastgelegd.

Ik denk dat het fijn is dat de VVD en anderen afkaderen waar we het geld kunnen vinden, ik denk dat dit moet kunnen. Ik zou dictum 2 dubbel kunnen lezen en even een checkvraag aan de indieners. Gaat het dan om varianten als ondernemersfondsen en vastgoed-BIZ'en of verwacht u dat wij als gemeente daar geld in stoppen? Als het het tweede is, heb ik wel een probleem met de motie want dan is hij zonder dekking en als het variant 1 is dan sluit dat netjes aan bij zoals we dat bijvoorbeeld ook in onze binnenstad op verschillende manieren mogelijk maken. Mevrouw WELTEN: Het is de eerste. Wethouder RALPH GEERS: Dan is dat direct opgelost, dan heb ik geen bezwaar tegen die motie. Dan motie 16 over het maaien en snoeien voor verkeersveiligheid. Wij snappen de urgentie en we delen ook de boodschap die erachter zit. Na de woorden van de heer Gersjes in zijn eerste termijn over mij kan ik natuurlijk niet anders dan positief over deze motie zijn. We doen het al, dus ik zou eigenlijk 'zonder gevolg' moeten zeggen, maar het signaal is heel stevig en duidelijk en vraagt dat we goed anticiperen op het weer en we op tijd onze routes laten rijden. Dus zonder gevolg, dan wel geen bezwaar. Dan motie 24, u merkt dat ik het tempo er een beetje in houd, 'Daad bij woord op de Bossche Dierenparkjes'. Die zou ik eigenlijk willen ontraden onder verwijzing naar de wethoudersbrief van vorige week.

Dan kom ik bij motie 25 over de Bossche warenmarkt. We zijn bezig met de uitvoering van de motie Ploegmakers om de markten kostendekkend te maken en ik snap de oproep van uw raad, ook via de motie Ploegmakers, om het daarbij niet alleen te laten gaan om de toerekening aan, maar ook om het beperkten van de kosten. We moeten die markt inderdaad aantrekkelijk houden, er speelt veel en u hoort deze week ook nog iets over de woensdagmarkt. Geen bezwaar tegen die motie met één opmerking daarbij. Er is ook een aantal overkoepelende kosten, zoals personeelskosten en die zijn niet aan één markt toe te rekenen. Dan de moties 27 en 28 over de Afvalstoffendienst. We hebben een grote opgave bij die Afvalstoffendienst, dat is u niet onbekend en orde op zaken stellen vraagt een lange adem en vraagt ook werk op veel facetten. Daar zijn we druk mee bezig en dat gaat met drie stappen vooruit en anderhalve stap achteruit. Als ik dan kijk naar de moties, dan vind ik ze allebei geen bezwaar omdat ik denk dat het ons helpt. Het verbeteren van de interne communicatie, er is ambtelijk al een keer een gesprek met Heijmans geweest die ook ervaring heeft met het omgaan met mensen in het kader van veiligheid in de operatie. We kunnen dat echt wel met een aantal andere bedrijven, zowel binnen de afvalbranche als daarbuiten, doen om daarvan te leren en dat ook op te pakken, dus geen bezwaar op die.

Dan de herziening en de verbetering van de Afvalstoffendienst. Daar ook geen bezwaar op, waarbij ik hem een tandje breder zou willen pakken. De Afvalstoffendienst doet heel veel taken en doet dat vaak ook goed en ik zou dat ook graag zo willen behouden omdat wij meer kunnen dan alleen huisvuil inzamelen. De governancevraag vind ik hier ook wezenlijk in, is het een gemeentelijke afdeling, moeten we het in de Gemeenschappelijke Regeling met de regio doen, moeten we het op een andere manier organiseren, hoe zorgen we dat we de goede aansturing kunnen creëren om de opgave van de Afvalstoffendienst op te pakken? Dus ook die geen bezwaar. Wij zullen u voor de zomer van 2024 informeren over de voortgang van de veiligheid bij de Afvalstoffendienst en ook deze week zullen wij nog een bericht in dat kader aan u doen toekomen. Dan een beetje een vreemde eend in de bijt, dat lijkt hij op papier, maar toch aan deze kant. Motie 30, de versterking sociale infrastructuur, investeren in wijken en buurten.

Deze ligt inhoudelijk bij mijn collega's en los van dat wij de aanpassing van die kruising ook in het kader van de verkeersluwe binnenstad en de ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta cruciaal vinden, moeten wij hem financieel gezien ontraden want hij maakt gebruik van de reserve Grote werken dat komt uit het Grondbedrijf, particuliere toevoegingen en sociale structuur zit meer in de exploitatie, dat is een ander 41

dekkingsmiddel dan het fonds Grote werken. Vandaar dat wij, in ieder geval ik, deze motie in de techniek ontraad. Dat was mijn stapel moties voorzitter. Wethouder VERMIN: Er is voor mij slechts een drietal moties en dat is te overzien. Ik ben erg blij dat we even stilstaan bij de groep jonge mantelzorgers, door velen van u genoemd, want ook wij hebben veel waardering voor de kinderen en jongeren die noodgedwongen mantelzorger zijn, terwijl ze ook volop in ontwikkeling zijn en ze tot groei moeten komen. U wordt in juni a.s. in de breedte nader geïnformeerd over de inzet van mantelzorgers, maar deze motie sluit aan op ons beleid. Vanzelfsprekend zowel via Farent als via de stichting en ik wil het zeker ook overleggen met het onderwijs. Ik begrijp de zorg, van de heer Roovers was het meen ik, nee de heer Mees excuus, over de voortdurende neiging die wij als politici hebben om het onderwijs te vragen de oplossing te zijn, maar hier is het karakter denk ik toch wat anders omdat je wilt zorgen dat de mantelzorger binnen het onderwijs, wellicht vergelijkbaar met topsporters, de mogelijkheid krijgt om optimaal te kunnen studeren en die mantelzorgtaken te kunnen volbrengen. Dat gesprek durf ik zeker aan, motie geen bezwaar. Dan motie 8 en dan dank ik eerst het lid van de PvdD voor het gestelde vertrouwen.

Ik sta vandaag in een mooie combinatie van groen en blauw voor u, voor klimaat en water zeg ik er dan maar bij. Ter duiding wil ik toch even zeggen dat ik de KIA nu waarneem, wethouder Van der Geld komt terug, daarvan gaan we vooralsnog uit en ik vermoed dat ik dan deze portefeuille moet teruggeven, maar wie weet komen er nog mooie verrassingen. Ik ben ook bezig met de herijking van de nota Duurzaamheid en in dat pakket komt het goed. Ik denk dat we de gevoelde urgentie delen en dat we ook niet voor niets in het bestuursakkoord versnellen, van 2050 naar 2045 klimaatneutraal. Daarom maken we ook juist die routekaart, de KIA, en tegelijkertijd staan we niet stil met bijvoorbeeld de opwekking van windenergie, het isolatieoffensief, zonne-energie, et cetera. Geen bezwaar op de motie, maar ik wil daar wel graag een kanttekening bij maken. Er zijn beperkte knoppen waaraan we als gemeente kunnen draaien, maar we zullen in de KIA drie scenario's uitwerken om het tempo te bepalen en de gedetailleerde uitwerkingen hiervan ziet u terug in stukken als de Transitievisie Warmte en het Actieplan Duurzame Mobiliteit. Dus ik geef mee dat die scenario's op hoofdlijnen zijn. Het is vrij lastig om kwantitatief financieel inzicht bij die scenario's te geven, ook omdat het zo'n lange tijdspanne betreft en het ook afhankelijk is van rijksbeleid en er innovaties kunnen komen.

We kunnen per scenario kwalitatief inzicht in de financiële impact geven en dat doen we met liefde, maar dan weet u wat u kunt verwachten bij deze motie. Ik ga graag het gesprek aan met inwoners, bedrijven en organisaties om te kijken welke behoefte zij hebben om bij elkaar te komen en hoe hen bij het vervolg te betrekken. Dat is dan bij de uitwerking van het beleid van die KIA en ook direct de herijking van de nota Duurzaamheid. Als ik hem zo mee terug mag nemen dan kan ik daar prima mee uit de voeten. Dan motie 18 over de duale opleidingen. Stages zijn een belangrijk deel van de opleidingen en de heer Gersjes schrijft in de motie terecht 'kennis in de praktijk te brengen' en wat mij betreft ook te toetsen en een soepele overgang te waarborgen, maar we hebben eigenlijk niet direct signalen dat er in het hoger onderwijs waar duale opleidingen zijn grote tekorten aan stageplaatsen zijn. Binnen het mbo is dat soms wat lastiger, maar daar hebben we geen duale opleidingen. Het Koning Willem I College heeft 30.000 studenten en 300 opleidingen en het is bij tien opleidingen nog niet helemaal gelukt om alle studenten een stageplek te geven. We hebben aandacht voor de regionale jongerenaanpak, we hebben een actieve rol in het arbeidsmarktbeleid, we hebben het Bosch Onderwijsinnovatie Akkoord en ikzelf ben lid van de Omgevingsraad van het Koning Willem I College.

Ik wil toch even vermelden dat we als gemeente, ongeacht welke opleidingsniveau, de vergoeding voor stagiairs hebben verhoogd en gelijkgetrokken naar € 400 per week bij fulltime werken en dat is bijzonder. Volgens mij gebeurt er het nodige en is nu primair het onderwijs aan zet. Wij ontraden de motie derhalve. Dan ben ik volgens mij helemaal rond. Wethouder ROY GEERS: Bij mij zijn het zes moties, te beginnen bij motie 5 van de VVD over de website. De website is recent vernieuwd en voldoet ook aan de nieuwste richtlijnen. Daarop staat ook een knopje voor ondernemers, maar als die signalen er zijn dan zijn wij uiteraard bereid om die klantreis te maken en te kijken welke verbeteringen verder mogelijk zijn. Dus geen bezwaar op motie 5. Motie 6 over de wijkaccommodaties en andere wijkfuncties. We zien dat we daar aan de inkomstenkant structureel iets zouden moeten doen omdat ook de uitgaven structureel wat hoger zijn en dat is natuurlijk een flinke opgave waarnaar we moeten kijken. We hebben in de voorjaarsnota aangegeven dat we daar ook onderzoek naar gaan doen en we willen de motie om te kijken welke commerciële mogelijkheden er zijn in dat onderzoek meenemen, uiteraard wel met de kanttekening dat de concurrentiepositie belangrijk is, maar we hebben geen bezwaar tegen de motie die vraagt om dit in het onderzoek mee te nemen.

Motie 7 over de toekomstige woningbouw in Nuland en de noordoosthoek van Nuland. We hebben diverse gesprekken met de partijen in Nuland gevoerd en 42

eigenlijk zijn we ook gezamenlijk uitgekomen op een nader onderzoek van die noordoosthoek en om dat ook verder uit te voeren en op te pakken in de zin van een haalbaarheidsonderzoek waarin we ook echt kijken hoe we deze locatie kunnen gebruiken. Daar zitten wel stevige uitdagingen bij, maar het is zeker een onderzoek dat we kunnen oppakken. Dus ook motie 7 heeft geen bezwaar. Dan motie 13 van Bosch Belang over het bordes van het stadhuis. We zijn op dit moment bezig met technisch onderzoek aan dat bordes en we gaan ook kijken welke mogelijkheden er zijn om dat bordes weer passend bij de huidige compleet gerenoveerde gevel te krijgen. Als er mogelijkheden zijn, moeten die natuurlijk ook zorgvuldig worden gepland, dus niet in Oeteldonk, maar ook kersverse stelletjes die uit het stadhuis komen, moeten weten dat ze het bordes op dat moment niet kunnen gebruiken. Daar zit qua planning wel een zorgvuldig punt dat we moeten oppakken, maar we zijn wel degelijk bereid om te kijken hoe we het bordes kunnen verbeteren. Ook in dat opzicht geen bezwaar tegen motie 13. Dan motie 20 over een slimme integrale aanpak van de diverse opgaven die we in de verschillende wijken, waaronder ook de Hambaken, hebben.

Een integrale aanpak van al die opgaven is natuurlijk een hele mooie en dat moet natuurlijk ook altijd het doel zijn, maar we zien ook dat het een ongelooflijk ingewikkelde opgave is, juist omdat de verschillende stakeholders die we kennen, maar ook wij als gemeente, veel langdurige planningen hebben in de opgaven die niet altijd te combineren zijn. Het is wel heel goed om serieus te kijken welke mogelijkheden er zijn en in dat opzicht kunnen we de motie zoals u die hebt ingediend van geen bezwaar voorzien. Dan motie 21 over de HOV-lijn en het realiseren van optimale doorstroming. Bij HOV is het natuurlijk altijd een opgave om het ook een snelle verbinding te laten zijn. Met de kanttekening dat filevrij een utopie is, want soms is het wegennet gewoon overbelast en staat ook een bus in de file, zijn we wel degelijk op zoek naar slimme oplossingen, waarbij we ook kijken naar infrastructuur en we in overleg met de provincie gaan. Tot zover voorzitter. Wethouder VAN DER SLOOT: Laat ik beginnen met motie 29 die in de raad behoorlijk wat heeft losgemaakt, in dit gesprek dat we met elkaar hadden. Als je vanaf die kant zo'n hele middag naar ons allen zit te luisteren... Wat me wel is opgevallen, is dat ik eigenlijk een heel ander gesprek, een heel ander debat, over dit onderwerp hoorde dan we de afgelopen jaren hebben gevoerd.

We weten allemaal dat er uitdagingen op het gebied van bestaanszekerheid zijn en ook dat die uitdagingen de afgelopen jaren, zeker met de energiecrisis en alles wat er is gebeurd en wat we niet hadden kunnen voorzien, veel groter is geworden, daar hebben we ook allemaal stevig op ingezet. Ik ben best trots op wat we in die hele tijd samen hebben kunnen doen, ook voor mensen en ook als we kijken naar hoe dat soms op andere plekken gaat, dus in goede overeenstemming waarin we ook telkens hebben gezegd dat er verschillende verantwoordelijken zijn om iets aan het versterken van bestaanszekerheid te doen, dat is het rijk, dat zijn maatschappelijke organisaties, natuurlijk ook mensen zelf voor zover dat kan en dat zijn wij als gemeente. Ik ben ook wel heel blij dat we daar ook samen telkens de mouwen voor hebben opgestroopt en daar ook iets stevigs voor hebben neergezet. Dat herken ik overigens ook bij de mensen die dat ook dag in, dag uit doen bij de verschillende maatschappelijke organisaties, bij onze gemeente, mensen die zich daar echt heel hard voor inzetten. Even een persoonlijke noot, ik vind het wel jammer dat hier dan een discussie wordt gevoerd die toch wel heel zwart-wit is, het is zwart of wit. Dat is gewoon niet hoe het is en dat is ook niet hoe ik u ken. Dat is even een aftrap, die kwam even van diep, van mij persoonlijk.

Als we het dan hebben over bestaanszekerheid, dat is ook wat we samen hebben gedaan, we investeren in deze stad al heel lang in het aanpakken van schulden. Als je mensen uit de armoede wilt helpen, moet je er vroeg bij zijn en we zien gewoon dat mensen vaak pas heel laat aan de bel trekken. Wij zetten in op vroegsignalering en Eerste Hulp Bij Geldzaken, preventie is heel belangrijk in ons beleid. U hebt € 4 miljoen extra vrijgemaakt voor het hele bestaanszekerheidsverhaal, om mensen in armoede te helpen en om die schulden tegen te gaan. U hebt ook regelmatig een punt gemaakt van het niet gebruiken van regelingen en dat is terecht want als we regelingen hebben, willen we ook dat mensen die gebruiken, zoals bij de Bossche Pas waarvoor we ook dat geld hebben vrijgemaakt. Daar moeten we op inzetten en als dat nog niet voldoende is dan moeten we daarvoor aan de bak, dat is een terechte oproep die u regelmatig doet, die we ook horen en waar we ook echt iets aan doen. Ik ben hartstikke blij dat wij in deze gemeente partners kennen die ons helpen met de uitvoering van ons beleid en dan heb ik het over Quiet, de Voedselbank, het Jeugdfonds Sport & Cultuur en de Stichting Leergeld. Dat zijn allemaal hele belangrijke partners en als zij dat werk niet zouden doen, zouden wij het ook niet kunnen doen en zouden oprecht heel veel mensen in onze stad het veel zwaarder hebben.

Ik hoorde in dit debat ook een aantal verschillende cijfers en ik ga niet op al die cijfers in, maar ik wil iets tegenover een ervan zetten. Er werd gesteld dat een kind in Den Bosch maar € 281 uit de armoederegelingen zou krijgen als je alles door elkaar deelt. Dat is als je alleen het deel van Stichting Leergeld telt, maar wij doen ook nog heel veel met die andere organisaties. Als je alleen al het geld 43

voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur ook nog eens zou delen door die groep dan komt er € 200, dan zitten we op € 481 en dan zitten we boven de benchmark. Heel eerlijk gezegd kan die benchmark me helemaal niet zoveel schelen, maar het signaal dat misschien nu ook hier vanuit deze zaal komt dat we niets zouden doen of dat we op onze handen zouden zitten, dat is gewoon niet waar, dat wil ik ook even gezegd hebben. Dan even over specifiek de Stichting Leergeld en de motie. Ik ben heel erg trots en we hebben ook erg goede gesprekken met de Stichting Leergeld over het bereik dat ze hebben en dat is de afgelopen jaren ook echt vergroot. Zij weten 85% van de gemeentelijke doelgroep, en dat is de groep tot 120%, te bereiken en dat is ook de reden dat we als dit college direct in het eerste jaar dat we hier zaten hun subsidie hebben verdubbeld en dat is ongekend want dat is daarvoor nog niet gebeurd. Dat vind ik belangrijk en dat vind ik ook heel erg goed. Het bedrag dat ze nu krijgen, en dan heb ik het over de 120%-groep en ik snap dat daar discussie op kan zitten, daarvan is de verwachting dat zij daarmee de huidige doelgroep en ook nog een stijging, want met de Bossche Pas hopen we ook op een stijging, kunnen helpen en dat ze dat doen met de voorzieningen die wij aan hen hebben gevraagd en dat zijn zwemlessen, schoolreisjes, fietsen en laptops voor de middelbare school.

Wat ik de afgelopen jaren heb gedaan, omdat we heel veel rijksmiddelen en incidentele rijksmiddelen kregen, is die ook neerzetten bij een betrouwbare partner, de Stichting Leergeld. Die heeft voor ons extra dingen gedaan van de incidentele rijksmiddelen die we extra hadden. Daarvan hebben ze mobieltjes, laptops en fietsen voor de basisschool betaald. Het was een bewuste keuze van ons college om dat te doen. We hadden het geld ook terug naar Den Haag kunnen sturen, maar wij wilden dit inzetten voor deze mensen, voor deze kinderen. Je weet van tevoren dat incidenteel tijdelijk geld ophoudt en dat is pijnlijk, maar we kunnen nu en ook in de toekomst niet alles waar andere overheden gaten laten vallen dichten. Ik snap dat dit pijnlijk is, maar dat is wel hoe het gaat zijn en heel eerlijk gezegd houd ik ook wel een beetje mijn hart vast met een nieuwe regering die heel terecht heel veel gaat doen aan kinderarmoede, maar ik vraag me in deze tijd af of ze dat ook structureel durven te maken want heel eerlijk gezegd is dat de enige manier waarop wij in deze stad goed armoedebeleid kunnen voeren, dat zeg ik even tegen een paar mensen die ook landelijk actief zijn. Deze motie ontraden we, maar ik hoop wel dat u wat gevoel krijgt bij de verschillende dingen die we doen en dat is vanuit een goed hart en veel. De heer VAN DER KRABBEN: U ontraadt de motie.

Ik heb de vraag gesteld of het mogelijk is dat wij het hele pakket dat u nu noemt, ook de getallen die hier vanmiddag allemaal over de bühne zijn gegaan, in beeld krijgen, zodat we bij het vaststellen van de begroting een exacte afweging kunnen maken of we daar wel of geen geld voor vrij moeten maken. In het begin van de vergadering vlogen de getallen over de bank en ik hoorde van u wat er op dit moment allemaal is, maar ik wil een goede afweging kunnen maken en daarom zou ik eigenlijk de motie even in de lucht willen laten hangen want we nemen vandaag alleen het besluit 'het college kan die richting op', maar we kunnen ook zeggen 'we nemen nog geen besluit, we willen eerst opnieuw de goede afweging maken'. Zou u daarmee kunnen leven? Wethouder VAN DER SLOOT: Ik vind dit een terechte vraag. Het is belangrijk dat de raad weet waar het geld naartoe gaat, wat we ook doen. We hebben een halfjaar geleden ook al een update gestuurd, maar zeker als er straks een nieuw kabinet komt, is het meer dan logisch om een update te geven van hoe we ervoor staan. Ik wil dat graag toezeggen, waarbij ik niet alleen deze regelingen meeneem, maar ook bijvoorbeeld de grotere vrijstelling voor de giftenaftrek, de extra regels in de bijzondere bijstand en pilots waaraan we meedoen.

Dat ga ik dan ook meegeven, u krijgt dan wel een flinke brief van mij en als u dat niet vervelend vindt, wil ik die u graag doen toekomen. De heer VAN SILFHOUT: Een korte verhelderingsvraag want ik ging even het lijstje, wat u allemaal opnoemt dat wel gaat gebeuren langs, wat zij zeggen in de begroting wat ze willen doen. Volgens mij miste ik daar de mobiele telefoons voor de kinderen in de leeftijd waar we het over hebben. Klopt het dat wij dat niet gaan doen? Wethouder VAN DER SLOOT: We hebben de mobiele telefoons vanuit het incidentele geld gedaan. De Stichting Leergeld heeft in 2023 geld op de kledingcheques overgehouden en normaal gesproken, zoals we dat financieel met elkaar regelen, gaat dat geld dan weer terug in onze kas. Wij hebben gezegd 'wij vinden het belangrijk dat jullie dat geld houden' en we hebben de afspraak gemaakt dat dit in 2024 ook voor die mobiele telefoons wordt gebruikt, ook in de afstemming en verwachting dat dit ook in 2024 kan worden gebruikt. De heer VAN SILFHOUT: Even voor mijn beeld, hoe gaat het dan als hier in 2025 geen geld 44

meer voor is, moeten deze gezinnen die telefoons dan inleveren, hoe moet ik dit voor me zien? Wethouder VAN DER SLOOT: De telefoons zijn natuurlijk geleverd, maar dit is wel iets wat we met incidentele middelen doen en dat betekent dat er geen nieuwe lichting komt want die incidentele middelen hebben we niet. Het is misschien nog even goed om ook aan te geven, maar dat zullen we in die brief ook duidelijk maken, wat het verschil is tussen wat wij doen en wat de Stichting Leergeld doet. Dat is de doelgroep, 120% of meer, en de Stichting Leergeld is meer dan vrij om meer mensen te helpen, maar dat is niet vanuit de gemeentelijke subsidie, ze zijn een goededoelenorganisatie, zij kunnen zelf wat meer doen en het verschil zit in het doorzetten van die incidentele middelen, die paar zaken die wij hebben kunnen toevoegen, wat wij nu niet meer kunnen en wat zij graag willen doorzetten. Daarin zitten de grote verschillen. De heer VAN SILFHOUT: Toch nog even doorvragen. Ik snap dat de telefoontjes natuurlijk bij de gezinnen blijven, maar het grootste deel van die kosten zit natuurlijk in de abonnementen voor de telefoons en ik begrijp dat wij die in 2025 niet meer financieren. Wethouder VAN DER SLOOT: De abonnementen van de telefoons blijven gewoon doorlopen, natuurlijk niet tot een kind 21 is, maar wij geven iemand geen mobiele telefoon die niet werkt omdat er geen abonnement op zit.

Dat is niet houdbaar en dat kan misschien ook wel weer uit andere regelingen die we hebben. De heer MEES: Dank voor de toezegging dat er een brief komt, kunt u duiden wanneer die ongeveer komt? Wethouder VAN DER SLOOT: Laat ik afspreken dat u die tijdig voor de begroting hebt zodat u er nog iets mee kunt want ik denk dat u daarop hint. Ik kan me voorstellen dat we hier ook even de zomer van 2024 voor gebruiken en dan weten we hopelijk ook meer over het kabinet want ik vind het wel heel relevant dat we dat erin kunnen verwerken. Dan hebben we motie 15 over dezelfde thematiek. Het wordt bijna een traditie dat deze motie wordt ingediend, maar ik snap wel heel goed dat u dat doet. Zoals andere keren zal ik deze ook ontraden. Onze insteek is 120% waarbij we echt inzetten op niet-gebruik en daarop zetten we ook met de Bossche Pas in. Mevrouw VISSCHER: Gelooft u dat mensen die tussen de 120% en 130% van de bijstandsnorm zitten het niet nodig hebben dat er wat regelingen voor hen zijn, dat ze het dus gemakkelijk tot het einde van de maand redden? Wethouder VAN DER SLOOT: Het lastige met regelingen is dat het een hele vervelende positie is als je op het randje zit en dat begrijpen wij ook. Dat is overigens ook de reden dat wij in onze bijzondere bijstand niet sec kijken naar een percentage, maar naar de draagkracht.

Daar hebben we al meer ruimte geboden dan er was omdat ik het ook belangrijk vind, zeker met onverwachte kosten, dat het gewoon gaat over wat je per maand hebt te besteden en niet over 120, 121 of… We hebben ook zo naar de energietoeslag gekeken en verder hebben we met die maatschappelijke organisaties de afspraak gemaakt: die 120% krijg je van ons, maar je hebt meer dan de ruimte om meer mensen te helpen. Dat is een beetje die drie-eenheid die we hebben met het rijk, de maatschappelijke organisaties en wij als gemeente. Mevrouw VISSCHER: Dat is niet echt de vraag die ik stel. Denkt u dat er mensen zijn die tot 130% inkomen hebben die geen extra geld nodig zouden hebben en die wel alles kunnen doen, denkt u dat die mensen er in onze gemeente zijn? Wethouder VAN DER SLOOT: Ik denk zeker dat er veel mensen zijn die, al dan niet in een tijdelijke situatie verkeren of langdurig, moeite hebben met rondkomen. Dat is overigens ook de reden, dat is waarschijnlijk ook niet een antwoord dat u wilt hebben, dat Eerste Hulp Bij Geldzaken voor iedereen openstaat. Wij zijn er voor iedereen om ook juist te kijken - met schulden, uiteraard mensen aan het werk helpen - wat we voor de mensen kunnen doen. Mevrouw VISSCHER: U hebt gelijk, dat was inderdaad niet het antwoord dat ik wilde horen.

Het gaat er natuurlijk om dat maatwerk zowel goedkoper als duurder is, het is duurder per aanvraag, maar goedkoper omdat minder mensen de weg weten te vinden. Dat vind ik er tegelijkertijd ook heel cynisch aan want eigenlijk kun je wel zeggen dat we eigenlijk wel weten dat mensen met een inkomen tot 45

130% van de bijstandsnorm het nodig hebben, maar we maken het op deze manier moeilijker voor mensen om die maatregel te vinden. Wethouder VAN DER SLOOT: Misschien nog als laatste voorzitter. Wat we in ieder geval met de Bossche Pas hebben gesteld, is dat die wel voor die hele doelgroep is, dat die ook gratis is voor deze doelgroep en dat daar ook mogelijkheden en regelingen op komen. Wellicht kan dat wat helpen, ook in uw standpunten daarover, maar we moeten deze motie helaas ontraden. Dan ga ik wat sneller verder met 'Werken vanaf dag 1'. Die motie sluit aan op wat we graag willen doen en scherpt het nog wat aan, dus daar hebben we geen bezwaar tegen. Motie 26, 'Samen Gezond, samen tegen vapen'. Een belangrijk thema omdat je ook ziet dat… De sigaretten kenden we wel, maar de vapes zijn eigenlijk de laatste jaren opgekomen. Het is ook zorgelijk dat dit echt bij van die hele jonge kinderen gebeurt met allemaal smaakjes en dingetjes. Die zijn verboden, maar gaan toch rond, dus we gaan ze meenemen in het programma Samen Gezond, aanpakken in het Preventieakkoord en ik ga ook vanuit mijn rol de GGD daartoe aansporen omdat we dit heel erg relevant en belangrijk vinden, dus geen bezwaar. Het 400 jaar beleg van 's-Hertogenbosch. Ik zeg vanuit de portefeuille Erfgoed: mooi dat u daar stevig op wilt inzetten en er ook ambitie op wilt zien.

Dat is terecht want het is een relevant jaar waarin we ook behoorlijk wat met elkaar te vertellen en te doen hebben. Dus wij geven deze motie ook geen bezwaar. Dan ga ik… Oh, wacht de PVV is binnen, maar die heeft nog niets ingediend, dus dan houd ik ermee op. Wethouder SLIKKER: Allereerst motie 14 over de zorgzame stad van Bosch Belang, 'Vandaag nadenken over morgen'. De heer Kagie refereerde er in zijn bijdrage aan en de heer Huibers had er terecht een debatje over. Hoe zorgen we ervoor dat we toch zorgzaam oud worden in de wetenschap dat de samenleving ouder wordt, we minder zorgwerkers krijgen en er minder plekken in verzorgingstehuizen zijn? De motie vraagt om twee dingen, laat mensen in de eerste fase tot de laatste fase van het leven nadenken over hoe je in je eigen leven meer zelfredzaam wordt en ten tweede wat je aan woningaanpassing kunt doen. Daar hebben we met het burgerberaad natuurlijk al stappen in gezet en ook met de SRV-wagen van BrabantWonen waarin we al die wijken langs zijn gereden en waarbij we ook zagen hoe groot de behoefte van mensen zelf was om dat gesprek te voeren en erachter te komen wat er allemaal mogelijk is. Daar gaan wij graag mee verder en uiteraard ook met wat wij als samenleving aan zorgzaamheid voor elkaar bieden en hoe corporaties en zorgpartijen daar een rol in kunnen spelen.

Dat komt allemaal in het najaar van 2024, dus voor deze motie absoluut geen enkel bezwaar. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik wil heel graag een verduidelijkende vraag over motie 14 aan de wethouder stellen, ook naar aanleiding van dat burgerberaad. Mijn fractie vindt het heel moeilijk om de motie te lezen, juist in combinatie met het burgerberaad omdat er ook naar Knarrenhofjes et cetera wordt verwezen. Deze motie ziet voor ons heel erg op zelfredzaamheid in het eigen huis, maar mogen we het dan zo breed zien, ik kijk ook nog even naar de indieners, dat het ook over hybridewoonvormen, Knarrenhofjes en dat soort zaken kan gaan en niet koste wat het kost in het eigen huis blijven wonen zoals het nu is? Wethouder SLIKKER: Het college legt de motie zo uit dat het een oproep is tot twee elementen die binnen die Woonzorgvisie tot stand moeten komen, namelijk zelfredzaamheid en wat je aan het eigen huis doet. U zegt terecht dat het burgerberaad ook aanbevelingen heeft gedaan die verder gaan dan dat en we hebben zelf natuurlijk ook thema's gezien die gewoon breder leven namelijk: hoe zorgen we als samenleving zorgzaam voor elkaar en dat belandt uiteindelijk allemaal in de Woonzorgvisie. Participatie en vertrouwen in de democratie, motie 17 van de heer Gersjes.

We leven in een tijd waarin de democratie in enige mate in crisis verkeert, we zien mensen die zichzelf als afgehaakt bestempelen, ik vind het een verschrikkelijke term, maar dat laat gewoon zien dat steeds meer mensen onvoldoende het gevoel hebben dat ze deel uitmaken van een samenleving waarin ze zelf aan het roer zitten. De heer Roovers zei daar in zijn bijdrage iets zeer terechts over, hoe zorgen we er met elkaar voor, dat is wat mij betreft deze zaal als geheel, dat hier een taak voor ons allemaal ligt? De motie ziet wat ons betreft net iets te nauw op de positie van het college. We hebben het in het raadsdebat in de commissies Bestuur en Sociaal ook gehad over of we richting die participatieverordening juist het gesprek met uw raad, inwoners en de ambtelijke organisatie voeren over hoe we samen vorm en inhoud geven aan de toekomst van wijken, dorpen en stad. Als we hem in die hoedanigheid mogen lezen dan ook voor deze motie geen bezwaar. Tot slot de opvang op de voormalige Rodenborchlocatie. Ik zag een tweet van het Rodenborch College zelf langskomen waarin stond: het is volgens mij onze voormalige school want op deze school krijgen kinderen gewoon nog 46

steeds les. Inderdaad, de voormalige Rodenborchlocatie. Die motie doet eigenlijk twee dingen, ten eerste 'spreek als raad uit dat er geen andere mensen gehuisvest mogen worden op het moment dat de opvang van Oekraïners afgelopen zou zijn' en het echte dictum spreekt uit 'benut daarna het pand voor al dan niet tijdelijke huisvesting van bijvoorbeeld jongeren', het debatje dat u net had. Die motie zouden we om twee redenen willen ontraden. De eerste is dat we eigenlijk geen behoefte aan een wegstreeplijstje hebben. Als we hier elke keer locaties, of dat nou panden of plekken in de stad zijn, opvoeren en zeggen 'deze plek mag nooit beschikt worden voor of het nou andere groepen zijn dan Oekraïners'. Tweeëneenhalf jaar geleden brak de oorlog in Oekraïne uit en toen hadden wij niet voorzien dat we op dit moment 1100 mensen zouden huisvesten, we weten niet wat de instroom van asiel zal doen, we weten niet welke andere groepen huisvesting zullen zoeken en het college heeft er geen behoefte aan dat u voor elk plotje en pandje zegt 'doe deze maar even niet, doe deze maar even niet' want uiteindelijk hebben we ooit een keer een opgave te doen. Dus daarom zouden we hem willen ontraden. We hebben altijd gezegd dat we voor de gebiedsontwikkeling in de toekomst op de Rodenborchlocatie echt permanente woningbouw mogelijk willen maken en niet per se in een pand, dus die motie ontraden wij.

De heer VAN CREIJ: Over het draagvlak in de wijk. Nu er Oekraïners komen, is er gewoon maatschappelijk gezien niet of nauwelijks weerstand. Als we dit straks aanwijzen als woonlocatie, want dat moet gaan gebeuren, dan zou het zomaar kunnen dat het een azc wordt. De Oekraïners zijn geen probleem voor het behoud van het draagvlak, maar bij asielzoekers krijgen we een heel andere situatie en als dit zich voordoet, zou het eigenlijk door de woningen… De heer VAN SILFHOUT: Een punt van orde voorzitter. Ik snap misschien waar de vraag vandaan komt, maar om nou te zeggen 'Oekraïners zijn geen probleem, maar andere mensen wel', daar zit voor mij wel iets in de Grondwet waar we liever niet aan zitten voorzitter. De heer VAN CREIJ: Deelt de wethouder de mening dat de opvang van Oekraïners eigenlijk geen problemen in de wijk veroorzaakt en als het voor een andere doelgroep gebruikt gaat worden wel? Wethouder SLIKKER: Er is in wisselende omstandigheden draagvlak in de samenleving voor specifieke voorzieningen voor groepen die een veilig heenkomen zoeken, waar ze ook vandaan komen.

We hebben hier vaak het debat gevoerd… Ik pak er even één locatie uit, de Weener XLlocatie waar we nu versneld nieuwbouw gaan realiseren, daarvan heeft uw raad ook wel eens gevraagd: kunt u mij garanderen dat er ook op die plek geen azc kan komen? Wij hebben hier altijd gezegd: als we aan dat spelletje gaan meedoen dan krijgen we hier elke week een locatie waarvan wij moeten zeggen 'die kan in de toekomst nooit beschikbaar zijn voor enige vorm van opvang, of dat nu voor Oekraïners, mensen die dak- en thuisloos zijn, jongeren uit een jeugdzorginstelling of eventueel vluchtelingen is' en aan het eind van de wedstrijd komen wij ooit een keer voor de vraag waar we het dan wel doen. Dus precies aan dat wegstreepspelletje zouden we volgens mij als stadsbestuur van 'sHertogenbosch geen medewerking moeten verlenen. De heer VAN HATTTEM: Misschien toch een reactie op wat de wethouder over een wegstreepspelletje zei. Nu is het eigenlijk meer ezeltje-prik, we zetten hier een opvanglocatie neer en de buurt wordt pas na het nemen van het besluit geïnformeerd. Er is geen participatietraject vooraf en de raad wordt er vooraf niet bij betrokken.

We hebben het nu gezien bij deze locatie voor de Oekraïneopvang in het Rodenborch College en we hebben gezien bij Kasteel Meerwijk en mijn vraag aan de wethouder is: kan hij aangeven waarom hij dan ook niet gewoon mensen in de omgeving aan de voorkant meeneemt zodat je gewoon een breed, open en transparant participatieproces hanteert? Wethouder SLIKKER: Wij zouden willen dat we op ieder willekeurig onderwerp de participatie zo konden inregelen dat je in elke wijk kunt vragen 'zou u graag deze voorziening hebben' en dat je er dan met elkaar kunt uitkomen, maar we weten allemaal dat men overal zegt 'hier liever niet' als het gaat over specifieke voorzieningen, of het nou een voorziening voor langdurig verblijf, een daklozenopvang of bijvoorbeeld een asielzoekerscentrum is. Wij willen op een gegeven moment ook de verantwoordelijkheid nemen om voorzieningen ergens een plek te geven en vervolgens de procedure keurig hier met uw raad te voeren, alle mogelijkheden voor bezwaar en beroep open te stellen en vooral het gesprek te voeren over hoe we tot een goede inpassing komen. De heer VAN HATTTEM: Dat is toch iets rooskleuriger dan de werkelijkheid want het hele 47

traject voeren, er wordt nu een collegebesluit genomen dat het op die plek komt. Bij Kasteel Meerwijk hetzelfde verhaal, daar werd al een afspraak met het COA gemaakt voordat er überhaupt iets richting de raad bekend was gemaakt. Dergelijke besluiten worden gewoon genomen terwijl de omgeving en de raad er niet bij betrokken zijn. Kan de wethouder dan volhouden dat iedereen op die manier volledig aan zet kan komen en is het dan niet eigenlijk gewoon, dat is eigenlijk de zorg waaraan de heer Van Creij net terecht refereerde, een proces waarin echt over de mensen heen wordt gelopen. Wethouder SLIKKER: Uw partij mag straks in Den Haag ook voor dit vraagstuk de verantwoordelijkheid gaan dragen en dan zal ook uw partij zien dat je uiteindelijk in de samenleving verantwoordelijkheid moet dragen voor plekken waarvoor niet iedereen altijd juichend op de banken staat. Dan zul je dat besluit moeten nemen, dat zul je moeten verdedigen tegenover inwoners en dan moet je je in de democratie verantwoorden Als het om de Omgevingsvergunning gaat, staan alle mogelijkheden voor bezwaar en beroep open en dan gaan we altijd het gesprek met de inwoners aan, maar het wordt nooit zo rooskleurig als u het schetst.

De heer VAN HATTTEM: Ik vind het een beetje flauw om te zeggen 'u staat straks in Den Haag', we staan hier nu in deze gemeente op deze plek waar nu besluiten zijn genomen waarmee inwoners worden geconfronteerd en dan vraag ik aan de wethouder die zelf verantwoordelijk is voor het participatieproces richting de inwoners van Rosmalen die rond het Rodenborch College wonen en die mij op de Twitter en overal benaderen, 'wat gebeurt daar, waarom worden wij niet geïnformeerd, waarom worden wij niet betrokken', of dat het proces is waarmee met burgers wordt omgegaan en of je zo vertrouwen krijgt. De wethouder had het net over mensen die zijn afgehaakt, zorgt het college er op deze manier niet voor dat mensen afhaken? Wethouder SLIKKER: U schetst een werkelijkheid met een proces dat in de praktijk niet plaatsvindt. Overal worden mensen geïnformeerd, collega's en ik gaan overal in zaaltjes het gesprek met mensen aan over voorzieningen waarvan veel mensen zeggen 'ik snap dat ze er moeten komen, maar liever niet bij mij naast de deur'. Dat is altijd een lastige afweging voor mensen zelf, daarbij zitten reële en soms ook irreële zorgen en dat doen wij naar eer en geweten, maar ook met de verantwoordelijkheid die we hier met elkaar hebben te dragen. De VOORZITTER: Dank u wel.

Dan is nog één motie voor mij en ik heb met de plaatsvervangend voorzitter van de raad afgesproken dat ik die vanaf mijn plek mag doen. Portefeuillehouder MIKKERS: Dat is motie 22. Die is wat ons betreft zonder gevolg of geen bezwaar, dat maakt ons in principe niet zoveel uit want de voorjaarsnota is een voorsturing en dat betekent dat het toch in de begroting moet worden verwerkt. Met betrekking tot de communicatie en de formatie die daarbij hoort, vinden we het gewoon verantwoord dat u de vraag stelt 'kunt u dat goed uitleggen zodat we dat goed kunnen wegen bij de vaststelling van de begroting 2025? en dat zeg ik u toe, dus geen bezwaar. De VOORZITTER: Dan stel ik voor dat we met de tweede termijn beginnen en mijn voorstel is om te beginnen bij de heer Van Hattem. Hij heeft één termijn, maar hij kan direct de moties indienen zoals hij dat wil en dan kunnen mensen daar direct op reageren. De moties zijn al in het systeem geplaatst. Het woord is aan de heer Van Hattem. De heer VAN HATTTEM: Bedankt voorzitter. Door het vroege aanvangstijdstip van 14.00 uur kon ik niet eerder hier aanwezig zijn, maar toch goed dat we het op deze manier kunnen doen want ik heb toch nog een aantal moties die ik pas in deze termijn kan indienen en die toch nog wel relevant zijn.

Allereerst heb ik een motie om geen gemeentelijke middelen voor dienstverlening aan asielzoekers te verstrekken gelet op het feit dat dit in de voorjaarsnota is opgenomen, onder andere voor dienstverlening aan asielzoekers in de zin van naar werk begeleiden. Asielzoekers zijn geen gemeentelijke verantwoordelijkheid, dat zijn mensen die wachten op een verblijfsvergunning, dus we moeten daar als gemeente geen verantwoordelijkheid voor nemen en daar ook geen budget aan uitgeven. Vandaar deze motie. Een beetje in hetzelfde kader een motie over het beperken van de woonvoorzieningen voor statushouders. Er is nu een budget van € 300.000 in de actualisatie van de begroting opgenomen en daarvan zegt het college dat de zelfredzaamheid van statushouders daarmee moet worden gestimuleerd, maar je stimuleert de zelfredzaamheid van statushouders niet door mensen allerlei voorzieningen voor wonen en allerlei andere middelen te verstrekken, dat moet je juist verder beperken, voor zelfredzaamheid moet je op eigen benen staan en op eigen kracht dingen 48

organiseren. Dan kom ik bij de volgende motie en dat is eigenlijk een motie die een beetje een reactie is op een motie die is ingediend over het bouwen in de noordoosthoek van Nuland. Dat is op zich een hele interessante woningbouwlocatie, maar op die locatie lag in het verleden het Kasteel Elsbosch en ook de singel is natuurlijk een heel historische plek. Wij vragen in deze motie om rekening te houden met het historische bodemarchief op deze locatie. Op plekken waar bodemvondsten aanwezig zijn, kan bijvoorbeeld een sportpark worden aangelegd zodat de grond daar niet helemaal wordt omgeploegd om daar woningen te bouwen, dat je daar in samenwerking met de lokale heemkundekring een beetje een goede verdeling in maakt. De heer VAN GENUGTEN: Ik vind het toch wel een interessante opmerking dat we op plekken waar bodemarchief zit sportparken gaan leggen. Dat zou betekenen dat we de volgende keer dat we iets op de Parade plannen we daar sportparken en sportvelden gaan neerleggen. Ik vind het wel een mooie vondst, maar hoe ziet u dat breed in de gemeente? De heer VAN HATTTEM: Deze motie moet je specifiek zien ter ondersteuning van de andere ingediende motie die ik ook van harte zal steunen, maar dan wel met inachtneming van dit aspect. Het gaat er niet om dat het op elke plek in de gemeente zo moet gebeuren, maar het is bekend dat op deze plek een kasteel heeft gestaan.

Daar is een archeologisch hoge verwachting en dan moet je gewoon kijken welke… Als je met een beetje passen en meten kunt kijken of je op de ene plek misschien huizen kunt bouwen en op de andere plek waar echt iets in de grond zit misschien een sportpark kunt neerleggen zodat je die grond niet hoeft te beroeren en het historisch erfgoed blijft behouden. Dat kan misschien niet op ieder hoekje en in ieder gaatje, maar wel proberen om daar zoveel mogelijk rekening mee te houden, niet meer dan dat. De heer VAN DEN KERKHOF: Aansluitend op de vraag van de heer Van Genugten. Ik ken de heer Van Hattem als een echte lokale historicus die kennis van de directe omgeving heeft en dus ook weet waar dit voormalige kasteel ligt. De motie vraagt om het opstellen van een integrale visie en als straks blijkt dat er naast het plannen van een sportpark of een andere groenvoorziening andere manieren zijn om dit erfgoed te bewaken, is het dan voor de PVV voldoende dat de waardevolle schat onder de grond wordt bewaakt en is de PVV dan ook bereid om dat element in de motie daarop aan te passen? De heer VAN HATTTEM: Ik dank de heer Van den Kerkhof voor deze vraag want daardoor kan ik nog eens benadrukken dat in het dictum 'bijvoorbeeld een sportpark' staat.

In zo'n integrale visie kan het inderdaad op verschillende manieren, als het bij wijze van spreken kan worden opgelost met een plantsoentje of met iets anders dat het bodemarchief respecteert dan kan het ook op die manier. Het gaat erom dat deze werkwijze in samenwerking met de lokale heemkundekring in de uitwerking wordt meegenomen en dat daar straks bij wijze van spreken de bulldozers niet alles omploegen waardoor alles voorgoed weg is want er zitten daar misschien wel hele mooie schatten in de grond, er is op die plek in ieder geval heel veel historie. Dan de volgende motie, ook in het kader van erfgoed. We hebben op 3 juni jl. in het Brabants Dagblad kunnen lezen dat De Orthense Schaar zorgen heeft uitgesproken over begraafplaats Ketsheuvel in Orthen. Zij willen graag dat deze plek behouden blijft, de gemeentelijke monumentenstatus is daar al voor aangevraagd en ze vragen ook om daar geen historische graven te ruimen zolang die procedure loopt. Deze motie roept op om dat te ondersteunen, om die mogelijkheid te waarborgen, zodat deze plek die zo belangrijk is voor de geschiedenis van Orthen behouden kan blijven. Dan een motie over de bereikbaarheid van alle wijken en dorpen, dat is eigenlijk een reactie op wat er in de voorjaarsnota staat over een HOV-verbinding naar De Groote Wielen.

Zo'n HOV-verbinding klinkt leuk en aardig, maar we zien in andere gemeenten dat die de problemen vaak toch maar voor een heel beperkt deel oplost. Om een voorbeeld te geven, er is een paar jaar geleden in Eindhoven een HOV-verbinding naar Nuenen aangelegd die nu zwaar ineffectief blijkt te zijn. Deze verbindingen zijn echt niet zaligmakend, ze kosten vaak veel geld en leveren heel weinig op. Bovendien, en dat zegt het stuk in de voorjaarsnota, gaat het om de oostelijke gemeentedelen en die zijn natuurlijk veel breder dan alleen De Groote Wielen, we hebben natuurlijk ook Nuland, Vinkel en alle andere plekken en die schieten helemaal niets met deze verbinding op. De oproep is om daar breder naar te kijken en een bredere oplossing te zoeken in plaats van alleen deze dure oplossing te presenteren. Dan een motie die oproept tot inclusie voor onze hondenbezitters met een minimuminkomen. In de voorjaarsnota staat een hele beleidsambitie rond inclusie, daar moet van alles voor worden gedaan, maar er wordt vooral een aantal fte voor communicatie en projectondersteuning voorgesteld. Als je mensen echt van een stukje inclusie wilt voorzien dan moet je ook kijken naar de minima in onze Bossche samenleving die graag hun hondje willen houden, de 49

hondenbelasting neemt elk jaar een flinke hap uit hun toch al bescheiden portemonnee. Ons voorstel is om met dit budget een kwijtscheldingsmogelijkheid te maken in plaats van dit in te zetten voor allerlei fte voor communicatie en dergelijke. De heer VOSSEN: Toch nog even aanhakend op het stukje over de hondenbelasting. Als ik het dictum goed heb gelezen, staat er 'voorstellen', dus u wilt eigenlijk dat er veel opties worden geschetst en dat wij als raad dan aan zet zijn om aan te geven wat wij zouden willen of hoe moet ik het precies lezen? De heer VAN HATTTEM: Ik roep op om dat in ieder geval bij de begroting mee te nemen, daar voorstellen voor te doen, en dan te kijken hoe dat met deze budgettaire onderbouwing in te passen valt. Mijn oproep richting het college is om daar op die manier werk van te maken, zodat deze mensen vrijstelling van de hondenbelasting kunnen krijgen, dat is ook weer een stukje inclusie. Tot slot de motie over tijdig, transparant en brede participatie met inwoners in de nieuwe participatieverordening. Er is vandaag een wet aangenomen die de gemeente verplicht om een nieuwe participatieverordening op te stellen en in dat kader is het handig om direct te kijken op welke manier die kan worden verbeterd. Ik heb net in een interruptiedebatje al een aantal voorbeelden aangehaald waarin het niet goed is gegaan.

Met deze motie kunnen we uitgaan van betere communicatie en ook tijdige, transparante en brede participatie bij de besluitvorming, zodat de inwoners recht wordt gedaan, ze zich de volgende keer beter gehoord voelen en bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen misschien ook meer mensen naar de stembus gaan dan de 47% die we de laatste keer hebben gehad. Tot zover in deze termijn. De VOORZITTER: Dank u wel. Anderen voor de tweede termijn? Niemand, dan geef ik het college de gelegenheid om op de moties te reageren en dan gaan we daarna stemmen. Wethouder Geers. Wethouder RALPH GEERS: Dank u wel voorzitter. Het is toch wel een compliment aan de catering als iedereen na de etenspauze verzadigd is, dat lijkt me een mooi compliment. Ik merk dat het feit dat er geen tweede termijn komt bij eenieder tot verwarring leidt en daarom wacht ik even. Voorzitter, voor mij één motie uit het pakketje van de PVV, de inclusie voor hondenbezitters met een minimuminkomen. Handig gezocht, maar wij vinden inclusie en de aanpak die we daarop doen van belang en daarom vinden we het dekkingsvoorstel niet passend. Uiteindelijk is een hond een keuze en is onduidelijk in hoeveel gevallen mensen die onder een bepaald niveau zitten qua inkomen een hond bezitten, dus ook in het kader van dekking zoeken, hoe groot het probleem is.

We willen in technische zin wel even kijken hoe groot het probleem is om daar op de een of andere manier inzicht in te krijgen en u dat technisch doen toekomen zodat u zelf bij de begroting kunt nadenken over de dekking. Daarmee zou ik deze motie willen ontraden. De heer VAN HATTTEM: Er zijn het afgelopen jaar, en daar moet ik D66 voor complimenteren, technische vragen gesteld over wat het zou kosten om die kwijtschelding van de hondenbelasting te doen. Toen heeft dit college zelf aangegeven dat het € 20.000 tot € 50.000 maximaal zou gaan kosten, dus die cijfers zijn in beginsel bekend en het lijkt me niet dat in het lopende begrotingsjaar die cijfers ineens zoveel hoger zouden zijn dan wat het college eerder verwachtte. Wethouder RALPH GEERS: Dan is die technische zoektocht heel snel klaar. Dan zijn we het nog steeds oneens met de dekking, ontraden wij de motie en staat het u uiteraard vrij om bij de begroting met een alternatief dekkingsvoorstel voor datzelfde bedrag te komen. Wethouder ROY GEERS: Motie 34 roept op om af te zien van de HOV-lijn naar De Groote Wielen.

De HOV-lijn is een van de zaken die we belangrijk vinden voor de bereikbaarheid van onze wijken en dorpen en wij zullen u tijdens het komende Informeren en Ontmoeten verder door de provincie laten bijpraten over de concessie, maar deze motie ontraden wij omdat wij niet willen afzien van de HOV-lijn naar De Groote Wielen. Wethouder VAN DER SLOOT: Drie moties, te beginnen bij nummer 37 over de bijzondere bijstand specifiek voor inrichtingskosten. Wij maken geen onderscheid tussen onze inwoners, je bent een Bosschenaar of je nou een statushouder bent of niet. Dat betekent ook dat de beleidsregels voor de bijzondere bijstand hetzelfde zijn, daar maken we geen verschil in. Dus deze motie zullen wij dan ook ontraden. Dan twee moties over erfgoed, nummer 33 en 35. Nummer 33 gaat over de 50

archeologische waarde van het bodemarchief in het noordoosten van Nuland, daar heeft Huis de Elsbosch gestaan. Het is ons bekend dat dit gebied ook grote archeologische waarden kan hebben en we hebben ook een soort verwachtingenkaart. Dat klinkt heel spannend, maar dit is een gebied met een hoge verwachting en we kijken ernaar uit om aan de slag te gaan. We nemen dit natuurlijk ook mee in de ruimtelijke-ordeningsprocedure, het omgevingsplan et cetera. We houden ook rekening met die waarden en er zal ook onderzoek worden gedaan naar wat die waarden precies betekenen. Dat betekent niet altijd dat je alles kunt laten zitten en ook niet dat we alles uit de grond naar boven halen. Je ziet dat archeologische resten het vaak al heel lang heel goed in de grond doen en vaak is dat ook de beste oplossing. U zet ons wel aan tot iets wat wel in de wet staat maar wat we nog niet deden, intensief contact met heemkundekring Nuland. Dat hebben we al maar nog niet specifiek over deze casus en deze motie heeft geen bezwaar. Dan de laatste motie over de begraafplaats Orthen. Vorige week zijn wij op verzoek inderdaad een procedure gestart voor de bescherming van dit gemeentelijke monument. Dat betekent dat het proces gaat lopen, we gaan het onderzoek doen en intussen kan er eigenlijk niets gebeuren, dan moet je ervan uitgaan dat het een monument is.

U vraagt om financieel ook rekening te houden met als dit daadwerkelijk een monument wordt en om afspraken met de beheerder te maken. Dat zijn additionele zaken die we zouden moeten doen en als het een monument wordt, maar dat is niet aan ons, dan is het ook geen bezwaar. Wethouder SLIKKER: Tot slot de motie waar we eigenlijk net al een interruptiedebatje over hadden, motie 36. Die kent twee dingen, constateringen en een dictum. In de constateringen staat een aantal zaken waarin wij ons wat minder kunnen vinden en dat zal u niet verrassen want daar ging net het interruptiedebatje over. In het dictum zelf zegt u… We hebben vandaag inderdaad de participatieverordening vastgesteld, we waren al bezig met het proces daarnaartoe en het doel daarvan is dat inwoners, de raad, de organisatie en het college samen afspraken maken over hoe wij inwoners betrekken bij hoe wij deze stad samen vormgeven. Daar kennen we wel een participatieladder in en die gaat van informeren tot raadplegen tot coproductie tot meebeslissen zodat iedereen duidelijk weet op welk moment je welke rol hebt. Dat gaan we uitwerken. Dat wekt van mijn kant niet de verwachting dat inwoners over elk onderwerp mogen meebeslissen, namelijk de hoogste traptrede. Dat gaan we met elkaar bepalen. Geen bezwaar tegen het dictum, maar wel met de notie dat we geen valse verwachtingen over de constateringen van deze motie krijgen.

De VOORZITTER: Ik verzoek de heer Van der Krabben om het voorzitterschap even over te nemen vanwege motie 32. De PLV. VOORZITTER: Aan de orde is motie 32, mag ik de heer Mikkers daarvoor het woord geven? Portefeuillehouder MIKKERS: Deze motie willen wij graag ontraden. Voor ons is het van belang dat wij mensen op een gastvrije manier ontvangen, of het nu gaat om asielzoekers, Oekraïense vluchtelingen of vergunninghouders. We willen dat de integratie zo vroeg mogelijk begint om daarmee ook de rust op de locatie te bewaren. Dus het is ook een preventieve maatregel zoals we ook met uw raad hebben afgesproken dat we een totaalpakket van service verlenen. Dat voldoet ook aan de eisen die in de motie Humane opvang van november 2022 zijn verwoord. Vandaar dat wij deze motie zullen ontraden. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel, verder niemand het woord daarover? Nee, dank u. Dan geef ik het voorzitterschap terug. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan gaan we over tot stemming. Mevrouw Welten. Mevrouw WELTEN: Zouden we misschien vijf minuutjes kunnen krijgen om even deze laatste moties met elkaar af te stemmen? De VOORZITTER: Natuurlijk, dan krijgt u er zes, dan beginnen we gewoon weer om 19.30 uur. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek u allemaal plaats te nemen.