Notulen raadsvergadering 2024-06-04

We steunen het stappenplan naar klimaatneutraal van harte en natuurlijk, en ik weet niet wie daarbij waren in de aanloop naar de verkiezingen van twee jaar geleden, was de avond van de jonge mantelzorgers voor mij een van de indrukwekkendste avonden van mijn hele voorprogramma voor deze raadsperiode. Ik heb daar volgens mij veel van u gezien, die daar ook van onder de indruk waren, dus dank u wel voor het indienen van die motie over jonge mantelzorgers. Daar laat ik het bij voorzitter. De heer VOSSEN: U triggerde mij toch door te refereren aan de motie die we hebben ingediend. De PvdA, en volgens mij is Volt daar ook een voorstander van, is van het adagium 'Deelarmoede bestaat niet, armoede bestaat'. Er wordt hier al de hele middag geroepen dat we € 4 miljoen inzetten voor armoedebestrijding. We zetten keihard in op jongeren, we zetten ons in met de Bossche Pas, allemaal middelen die keihard werken op armoede en die dus ook effect hebben op kinderarmoede. Bent u het niet met ons eens dat je niet alleen moet focussen op organisaties, maar dat we naar het brede palet moeten kijken omdat we armoede willen aanpakken en dat we niet op maar één aspect daarvan moeten focussen? De heer VAN SILFHOUT: Dat is het mooie als je moties indient met een titel die niet helemaal aansluit op wat erin staat of die in ieder geval een voorschot nemen.

De 'Beter doen voor armoede'motie sprak er juist over dat we meer mensen moeten bereiken met onze armoedebestrijding, dat we onze doelstellingen moeten verhogen en meer mensen met wat we al hebben kunnen bereiken. De Stichting Leergeld is bij uitstek een organisatie die veel meer weet te bereiken dan wij als gemeente. Toen wij de vraag van het rijk kregen om kledingcheques te verstrekken, zeiden we niet voor niets 'Stichting Leergeld, kunnen jullie ons daarbij helpen, want jullie hebben een beter netwerk dan wij'. Juist om die reden denk ik dat we pal achter de Stichting Leergeld moeten gaan staan, omdat we dat netwerk zo goed kunnen gebruiken. Zij zijn voor mensen die partner die ze helpt, waar de gemeente soms toch een beetje spannend is. Dat vraag ik ook van de PvdA, laten we het beter doen voor mensen in armoede, maak gebruik van de Stichting Leergeld en ga op die manier iets aan armoede doen. Dat gaat niet over één postzegeltje, maar over het brede spectrum van armoede. De heer VOSSEN: Dan dien ik toch te concluderen dat Volt er momenteel voor pleit dat we het 'hoe' in plaats van het 'wat' gaan invullen want volgens mij ligt hier een motie van D66 die het 'wat' beschrijft en volgens mij willen wij hetzelfde.

Ziet u dan niet in dat we voornamelijk moeten inzetten op die 'wat? De heer VAN SILFHOUT: Nu wordt -ie mooi geframed alsof ik alleen over de 'hoe' en niet over de 'wat' wil gaan. De 'wat' die ik voor ogen heb dat kinderen in Den Bosch er in 2025 niet op achteruitgaan en die 'wat' is voor mij leidend. Daar kunnen we allemaal 'hoe's' tegenoverstellen en zeggen 'er is nog een wat die ook wat doet', maar die 'wat' is het allerbelangrijkste. De heer VAN GENUGTEN: Ik heb het al eerder gezegd, als op dit moment een kind in het JBZ 27

in Den Bosch wordt geboren, in wat voor wereld komt het dan terecht? Ik sprak dat uit bij de algemene beschouwingen. Wat ons betreft zien we een wereld met toenemende polarisatie, oorlogsconflicten, grote vraagstukken op het gebied van onder andere het klimaat, bestaanszekerheid en gemeenschapszin. In wat voor land komt het terecht, in een land waarin ook steeds meer blijkt dat de kloven tussen bevolkingsgroepen groter worden en waarin bevolkingsgroepen zelfs lijnrecht tegenover elkaar staan, een land waarin voor het eerst de volgende generatie het niet beter gaat hebben dan zijn of haar ouders. De kloven worden groter en dat alles baart ons zorgen. We willen een fatsoenlijk Nederland, maar in wat voor gemeente komt het terecht, in onze mooie gemeente 's-Hertogenbosch? Daar hebben we hier met elkaar invloed op, dat is vanmiddag al eerder gezegd. Gelukkig neemt ook de Bossche samenleving zelf veel initiatief en wat het CDA betreft gaan we gestaag door met het uitvoeren van het bestuursakkoord om met slagkracht en ambitie, met lef en energie, de toekomst in te gaan. Het CDA kan instemmen met de voorjaarsnota zoals die voorligt.

De reservering van € 3 miljoen om te sparen voor mindere tijden kan op onze steun rekenen en ook om kritisch te kijken naar de plannen die we hebben, kritisch te kijken naar hoe we de middelen uitgeven en als we nieuw beleid willen dat we dat inwisselen voor het oude. Dit alles om te zorgen dat we een goed en deugdelijk huishoudboekje blijven houden voor nu en vooral ook voor de toekomst. We bouwen verder aan een sociale en sterke gemeente waarin we werk maken van de sociale structuur om te zorgen dat er gemeenschapszin is, dat we eenzaamheid tegengaan en dat de inzet van vrijwilligers en mantelzorgers worden erkend en gewaardeerd en dit allemaal in die beweging van ik naar wij. Ik sta vandaag graag stil bij de drie moties die het CDA met vele coalitie- en oppositiepartijen indient. Op het gebied van gezondheid. Recent hebben het RIVM en de GGD onderzoek gedaan naar de gezondheid onder jongeren. Ouders maken zich zorgen over hun kinderen en professionals maken zich grote zorgen over de gezondheidseffecten. We hebben het over vapen, u ontkomt er niet aan, de media schrijven er volop over, zie de krant van 5 en 6 juni 2024. Het vapen onder jongeren blijkt de afgelopen jaren verviervoudigd te zijn en tegelijkertijd zijn meer jongeren gaan roken. Dat is een kentering ten opzichte van de laatste jaren toen het roken juist afnam.

Vapen leek het alternatief voor tabaksigaretten maar wat blijkt, de hoeveelheden nicotine en andere schadelijke stoffen blijken nog erger te zijn dan die in een gewone sigaret, wat ons nog het meeste zorgen baart. Het onderzoek richtte zich op middelbare scholieren en wij ontvangen ook signalen dat vapes door de oudste leerlingen van de basisschool worden gebruikt. Deze motie dienen we dan ook in om met een raadsuitspraak het verzoek aan het college te doen om expliciet werk te maken van het tegengaan van vapen om de zorgen van de ouders serieus te nemen, om de zorgen van de professionals serieus te nemen en om te zorgen dat het een nadrukkelijke plek krijgt binnen de aanpak van de rookvrije generatie en het programma Samen Gezond. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik dacht, ik laat collega Van Genugten even uitpraten. Ik ben het in principe helemaal met mijn collega eens ten aanzien van dat vapen en ik zal uw motie ook van harte steunen, maar ik wil wel even een kritische vraag stellen. Eén raadsvergadering geleden ging het over ongezond eten en dat we daar echt op moeten ingrijpen, juist omdat kinderen en jongeren daar zo door worden geraakt. Daarvan zei het CDA toen 'wij vinden dat we dat aan de markt moeten laten' en hierop wilt u ingrijpen.

Ik ben heel blij dat u hierop wilt ingrijpen, maar kunnen wij dan in het vervolg, als wij over een jaar verdergaan met bijvoorbeeld dat ongezonde eten, verwachten dat het CDA dan ook onze kinderen en jongeren wil beschermen en daar dan ook op wil ingrijpen? De heer VAN GENUGTEN: Ik ben blij dat u dit aanhaalt en dat had ik ook wel verwacht, maar wat u hier doet is koeien en schapen met elkaar vergelijken want uw motie richtte zich op een verbod en wij vragen hier niet om een verbod, maar om het tegen te gaan. Het creëren van een nieuwe sociale norm, het verkopen van vapes is niet normaal, het gebruik van vapes onder basisschoolleerlingen en middelbareschoolleerlingen is niet normaal. Wij richten ons vooral op jongeren, dat vind ik al een verschil en hier hebben we wel degelijk invloed op. Uw betoog over het verbieden van reclame voor ongezond eten in de publieke ruimte hebben we niet gesteund omdat ik denk dat we daar veel minder de slag met elkaar kunnen maken want mensen hebben een mobiele telefoon, ze kunnen daarmee het ongezonde eten bestellen en als ze eenmaal voor de McDonalds staan, hangt het niet meer af van de gevelreclame of ze wel of niet een hamburger bestellen. Ik vind dat een totaal ander verhaal. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Gelukkig verbeterde collega Van Genugten zichzelf aan het einde.

Wij willen ongezond eten niet verbieden, maar we willen de promotie daarvan verbieden en juist daar zit voor ons die pijn omdat het zo vrij verkrijgbaar is. Nogmaals, we zijn het helemaal met u eens ten aanzien van die vapes, maar ik zet daar nogmaals een heel groot vraagteken bij. Als u het zo 28

belangrijk vindt om die kinderen en jongeren te beschermen en u zelf aangeeft hoe gemakkelijk kinderen en jongeren in aanraking komen met junkfood en hoe erg dat eigenlijk is, dan moeten wij daar toch eigenlijk ook wel op gaan ingrijpen. Dat is geen vraag voorzitter, maar gewoon een constatering. De heer VAN GENUGTEN: Voor de notulen, mevrouw Samshuijzen legt mij woorden in de mond die ik niet heb gebruikt. Het is helder dat we met die raadsuitspraak samen met het onderwijs, ouders en de gemeente in staat moeten zijn om opnieuw een kentering aan te brengen en bij te dragen aan het toevoegen van gezonde jaren zoals het bestuursakkoord ook beoogt, in dit geval van jongeren. De tweede motie op het gebied van zorg en sociale structuur, als je het zo zou willen noemen, is de volgende in de Week van de Jonge Mantelzorger. Voor topsportende leerlingen zijn binnen het onderwijs regelingen beschikbaar zodat excellerende leerlingen een aangepast programma krijgen om toch optimaal aan het onderwijs te kunnen deelnemen. Die regeling houdt rekening met de situatie waarin zij verkeren, namelijk het presteren op topniveau. Wat het CDA betreft zijn jonge mantelzorgers ook topsporters want het is niet gemakkelijk om op te groeien en je te ontwikkelen en tegelijk thuis voor bijvoorbeeld een chronisch ziek familielid te zorgen.

Dit vraagt om veel toewijding, liefdevolle zorg en veel tijd en dit maakt dat schoolverplichtingen, werk of het sociale leven in de verdrukking komen. Het vraagt veel van de jonge mantelzorgers en er zijn ook veel jonge mantelzorgers. De heer VAN CREIJ: Ik hoorde de heer Van Genugten een paar keer jonge mantelzorgers noemen. Kunt u dat qua leeftijd nader specificeren, is dat van 5 tot 15, van 5 tot 20? In de motie staat ook alleen maar 'jonge'. De heer VAN GENUGTEN: Nu kom ik in de verleiding om te zeggen dat 42 nog erg jong is. Ik kijk gewoon naar de landelijke getallen en dan zou je kunnen zeggen tot en met 24 jaar, dan hebben we het landelijk over zo'n 500.000 jongeren en als je voor onze gemeente 1% daarvan pakt, dan hebben we het al gauw over 5000 kinderen en jongeren in onze gemeente. Als dat een antwoord op uw vraag is. De heer MEES: Het CDA maakt zich druk over jongeren en dat kunnen wij ontzettend waarderen. Onze naam staat ook onder de motie over het vapen en ook onder die over de mantelzorgers, die geniet ook onze sympathie.

Wat ons er wel opvalt is dat er met het onderwijs in gesprek moet worden gegaan en dat moeten we voor mantelzorgers doen, dat moeten we over vapen doen en dat moeten we voor de jeugdzorg doen, maar tegelijk horen we uit het onderwijs signalen dat ze het al zo verschrikkelijk druk hebben en kunnen ze het wel allemaal handelen als al die gemeenteambtenaren vanuit de verschillende disciplines op bezoek komen? Mijn vraag is eigenlijk: hebt u erover nagedacht om het zo te organiseren of het verzoek aan het college zo te richten dat het voor die scholen behapbaar is? Welke ideeën hebt u daarover? De heer VAN GENUGTEN: Een hele goede vraag. Het onderwijs is een vindplaats waar we ook steeds met problematiek naartoe gaan. Ik heb net het lijstje opgenoemd met ouders die zich zorgen maken, professionals, en onder die professionals heb ik het ook over leerkrachten en docenten. Die heb ik wel degelijk gesproken over vapen. Zij maken zich zorgen, zij willen hier ook iets aan doen en zij lopen bijvoorbeeld tegen de worsteling aan dat ze binnen een school kunnen zeggen 'hier wordt niet gerookt en hier wordt niet gevapet', maar 10 meter buiten het schoolterrein gebeurt dat toch en dat voelen zij zelfs als een soort machteloosheid.

Zij willen juist ook kijken wat ze daar extra aan kunnen doen en daartoe roept deze motie ook op, om het expliciet in onze programma's voor de rookvrije generatie te zetten, maar ook om met de gemeente en de school te kijken wat we daarin extra kunnen doen. Ik zie juist een oproep van de school om hier gezamenlijk in op te trekken. De heer MEES: Een vervolgvraag. Is het dan niet ook verstandig om meer integraal te kijken want bij de ene school zal het probleem iets meer spelen dan bij de andere school. We zouden als gemeente en alle partners eromheen natuurlijk wel een eenduidige benadering moeten hebben en ook dat we het hier als volksvertegenwoordiging kunnen volgen. Dit is eigenlijk meer een vraag aan het college: kun je iets in de steigers zetten of bestaande dingen zo bundelen dat het ook heel inzichtelijk wordt en we meer grip krijgen op hoe we kansen en bedreigingen voor jongeren beter in beeld kunnen krijgen? De heer VAN GENUGTEN: Daar ben ik het helemaal mee eens. Deze motie vraagt ook om de 29

raad hierover te informeren, dus wat leveren deze gesprekken, deze expliciete opname van het vapen in het programma Samen Gezond, maar ook in de aanpak Rookvrije generatie op? Ik hoop dat we daarover worden geïnformeerd, daar ga ik ook van uit en daar maak ik me geen zorgen over. Ik denk daar eerlijk gezegd vrij positief over. Misschien nog een toevoeging. In het bestuursakkoord stond dat we extra werk zouden maken van die rookvrije generatie en dat vapen was toen helemaal nog niet zo'n item, dat is echt iets van zeer recent. Dat is eigenlijk de slag die we nu willen maken, om dat extra te gaan doen. Even terug want ik was bij de jonge mantelzorgers, in de afronding ook. Misschien is het toch wel goed om in de Week van de Jonge Mantelzorger nog te noemen dat de jonge mantelzorgers in onze gemeente bij Farent terechtkunnen die vanzelfsprekend heel veel goede dingen voor hen doet, maar er is meer nodig en daar vraagt deze motie om. We vragen het college om ook actief in gesprek te gaan met het onderwijs om te zorgen dat jonge mantelzorgers niet alleen worden herkend, we praten er heel gemakkelijk over 'ja, er zijn jonge mantelzorgers en het is zwaar', maar dat ze ook erkend worden en dat er met hen wordt gezocht naar maatwerk en naar regelingen en zodat zij zich ondanks de situatie waarin zij verkeren kunnen blijven ontwikkelen. Tot slot de laatste motie.

Plekken van ontmoeting zijn belangrijk voor het CDA, daar hebben we al vaker iets over gezegd. De markt is zo'n belangrijke ontmoetingsplek en die plek willen we koesteren. De warenmarkt zou qua omvang, kwaliteit en diversiteit van het aanbod aantrekkelijk moeten blijven en de vraag voor ons als CDA en de mede-indieners is hoe het staat met de warenmarkten in het algemeen en de verschillende markten afzonderlijk. Hier hebben we in dit huis al vaker over gesproken, we zouden hier graag wat meer duidelijkheid over krijgen en we willen ook graag de kosten inzichtelijk hebben. Het CDA en de mede-indieners vinden het ook belangrijk dat er een duidelijk kosten-batenoverzicht met betrekking tot die markten komt en dat alles om te zorgen dat we een aantrekkelijk marktaanbod houden, dat de ondernemers op de markt met plezier hun waar hier blijven aanbieden en dat ze de vele bezoekers van de warenmarkt nog lang kunnen bedienen. Kortom, het CDA wil hiermee een bijdrage blijven leveren aan een sociale en gezonde samenleving waarin we elkaar ontmoeten en naar elkaar omzien. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. De moties 2, 25 en 28 zijn daarmee ingediend. De heer VAN DER KRABBEN: Dank u wel voorzitter.

Er is vanmiddag al veel gezegd en ik zal hier en daar de zaken voor mijzelf wat inkorten, anders krijgt u de moties allemaal zestien keer langs en ik pak het maar op mijn wijze aan, als de boodschap maar overkomt. De eerste boodschap is dat wij een financieel gezonde gemeente zijn, anderen hebben dat ook al gezegd. Ik heb het nog eens nagekeken want we hebben dit in de commissie ook genoemd en wij staan bij de VNG op de derde plaats in de ranking. Dat is in voetbaltermen in het linkerrijtje en daar mag je trots op zijn. Als ik in het jaarverslag over 2023 lees dat wij € 975 miljoen hebben uitgegeven en ik dan hier de discussie over kinderarmoede hoor dan stemmen wij tegen de motie zoals die nu op tafel ligt, maar wij nodigen het college uit om hard te maken, want het uiteindelijke besluit valt pas bij de vaststelling begroting, dit is de aanloop daarnaartoe... Daarom zeggen we gezien wat er moet worden ingeleverd 'nee', maar ik nodig het college uit om de armoede die in onze samenleving aanwezig is en in het bijzonder bij deze stichting die dat aangeeft… Als het college dat aantoonbaar maakt, kunnen we daarover discussiëren. U weet dat Bosch Belang een sociaal hart heeft, maar ik wil altijd de feiten hebben voordat we daarvoor de middelen beschikbaar stellen. Daarbij wil ik het wat betreft deze motie laten.

De heer VAN SILFHOUT: Toch een korte vervolgvraag want in aanloop naar dit debat hebben natuurlijk alle partijen die onder de motie staan geprobeerd dit huiswerk te doen, achterhalen wat we doen en hoe we dat kunnen verbeteren, en dan komen we gewoon tot de conclusie dat daar echt wel bepaalde tekorten in staan. Ik denk dat alleen maar een debat erover voeren uiteindelijk de kinderen niet gaat helpen. Dus wat gaat u dan doen bij dat debat om ervoor te zorgen dat we die kinderen wel gaan helpen? De heer VAN DER KRABBEN: Er moet een definitief besluit vallen als de middelen tijdens de begrotingsbehandeling beschikbaar worden gesteld. Nu spreken we met een motie de intentie uit, zodat het college het in de voorbereiding kan meenemen, maar het echte besluit moet nog komen en daarom maak ik deze ruimte. Het tweede is dat wij het natuurlijk als stad, als ik dan toch naar zijn totaliteit kijk, het met elkaar goed doen. Er is natuurlijk nog twee jaar te gaan en je hoort hier steeds, en dat hoor je in heel Nederland, over het ravijn van 2026. Ik blijf gewoon hardop zeggen: als je ziet welke financiële positie wij hebben en als je kijkt wat er op ons afkomt… De hoofdlijnen van het beleid van de regering liggen pas op tafel, de uitwerking moet nog komen en iedereen voorspelt dat, maar ziet alleen donkere buien en die zullen er vermoedelijk ook veel komen. De VNG en het college zijn 30

natuurlijk aan het rekenen en wij vragen het college om ons te informeren over de zorg die daaruit komt zodra daar meer zicht op is en dat hoeven ze niet pas in november a.s. te doen, maar dat kan al eerder zodat we er met elkaar over kunnen praten. Het derde is dat wij drie moties indienen. Over motie 13 is al voldoende gezegd en ik dacht even aan de VVD die eigenlijk alle argumenten waarom dat een goede motie is al over de bühne bracht, bedankt daarvoor. Datzelfde geldt voor motie 14, die is ook al voldoende toegelicht en motie 24 gaat over het 400 jaar beleg. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik heb een verduidelijkende vraag over motie 13. Op zich snap ik dat afronden van het bordes, maar ik ben een beetje verbaasd dat hier een motie over is want dit is toch gewoon een ontwikkeling die hier op het stadhuis plaatsvindt. Is het nodig om hierover een motie in te dienen? De heer VAN DER KRABBEN: Mijn antwoord is 'ja', maar dan moet ik u even mee terugnemen. Vijf jaar geleden hebben we dit ook aangekaart, we hebben vijf jaar moeten wachten voordat het werd uitgevoerd en ik zal u uitleggen waarom. Het zou twee jaar geleden worden uitgevoerd, maar toen was plotseling de draad bij het station defect en moest die direct worden gerepareerd, dus toen moest je wachten.

Daarom staat in de motie ook: kijk of er een verschuiving in de onderhoudsfondsen kan plaatsvinden, zodat je het netjes kunt afmaken. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Nog een laatste verduidelijkende vraag. Dus er ligt nu nog geen concreet plan om het bordes ook even mee te nemen, dat staat nog niet in de planning? De heer VAN DER KRABBEN: Ik ga ervan uit dat er wat zaken in de planning staan en dat hoor ik straks graag van het college. Zou u de motie willen ondersteunen? De heer GERSJES: Ik moet de heer Van der Krabben in dezen echt steunen. Er is gepoogd om het bordes met hogedrukspuiten schoon te maken en dat is niet gelukt. Daarom ben ik blij dat u met deze motie komt en die steun ik ook echt. Wel de oproep om te zorgen dat de kleur identiek is aan de kleur van het stadhuis. Prima. De VOORZITTER: Dus ik kan u niet uitnodigen om morgen zelf te komen poetsen? De heer GERSJES: Ik wil wel een cartoon door iemand laten maken, bijvoorbeeld van mijnheer Van der Krabben die daar lekker ligt te kijken hoe het allemaal gaat gebeuren, maar nee flauwekul, ik hoop dat het gaat gebeuren. De heer VAN HAREN: Ik heb een verduidelijkende vraag over motie 14.

Bosch Belang had in de commissie Sociaal een loepzuiver verhaal over zelfredzaamheid en er ligt vandaag een terechte motie over dat verhaal op tafel, maar intussen gebeurt er natuurlijk al veel om ouderen langer thuis te laten wonen en alle technologische innovaties die daarbij komt kijken. Hoe verhoudt uw motie zich tot alle recente ontwikkelingen? De heer VAN DER KRABBEN: Wij gaan ervan uit dat die in het onderzoek worden meegenomen, zodat je een totaalbeeld krijgt van wat er op dat terrein gebeurt en daarover kan dan worden gecommuniceerd. Nu wil ik even terug naar 400 jaar geleden, naar 1629, en dat wordt in 2029 gevierd. Daar is de afgelopen jaren veel over gesproken en er is veel over toegezegd, maar één ding is zeker en dat is dat wij als raad op een bepaald moment een routekaart willen waarop staat via welke marsroute je daar kunt komen. Het tweede is: moeten daar ook financiële middelen voor om de hoek komen kijken, gaan we cofinanciering doen? Dus het totale plaatje. De VVD refereerde al aan het Jeroen Boschjaar, dat succesvol was en het 800-jarige bestaan, exact hetzelfde. Tijdig beginnen zodat je weet wat er op tafel moet komen. Ik wil eigenlijk afsluiten met te zeggen dat wij mede-indiener van verschillende moties zijn en dat we voor de andere moties graag de reactie van het college afwachten. Dank u wel.

De heer VOSSEN: Als stad maken we stappen voor het goede leven voor alle Bosschenaren en om een stad van betekenis te zijn. We begonnen twee jaar geleden met stevige ambities die alle facetten van het leven in Den Bosch raken, de stap naar meer en betaalbare woningen, een plan voor een rechtvaardig groenbeleid dat inwoners uit het rood haalt, direct invloed hebben op de levensvrijheid van inwoners en armoede door de Bossche Pas en het Bossche burgerberaad. Stuk voor stuk ontwikkelingen waar we trots op zijn. Wij verleggen hier in de stad stenen om de wereld voor 31

onze inwoners een beetje beter te maken en sociale vooruitgang, dat weten we allemaal, gaat niet van vandaag op morgen. We hebben niet ineens een gezondere wijk en we hebben niet ineens de armoede uitgebannen, maar we zetten wel grote stappen op weg naar een eerlijkere stad en daar zijn we heel blij mee, want het gaat ergens over. Wij geloven ook in een stad met plekken die mensen plezier geven, zoals sportverenigingen, buurthuizen, maar ook kinderboerderijen. Dit zijn plekken die juist hen die met een kleine beurs moeten leven ook ontspanning geven en vandaar dat we met de motie 'Maak alle kinderen blij, steun de kinderboerderij' komen. Hiermee hopen wij ook dat juist deze plekken in de toekomst extra ondersteund worden en toekomstbestendig blijven want het financiële plaatje klopt soms niet, en hen ook de kans te geven om een belangrijke maatschappelijke rol te blijven vervullen en goed voor hun dieren te kunnen blijven zorgen. We zijn blij met de brede steun van de raad. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Collega Vossen memoreerde in zijn interruptie net ook mijn bijdrage aan het dierenwelzijn en goed voor de dieren zorgen. Waarom heeft de PvdA er dan niet voor gekozen om iets daarover in die motie op te nemen? Als dit erin was opgenomen, hadden we hem graag met u ingediend.

Waarom kiest u daar niet voor? De heer VOSSEN: Omdat er een wettelijke taak en een kader vanuit het Bossche raad zelf liggen. We hebben het debat over het Kinderboerderijenbesluit al gehad en daarin heeft de raad vrij unaniem vrij hardop gezegd 'dat hoeven wij hier in Den Bosch niet' en er zitten vage termen in. Laten we sturen op iets wat werkt en dit werkt tot nu toe. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Er staan helemaal geen vage termen in het Kinderboerderijenbesluit, daar wil ik prima nog een keer samen met u naar kijken, geen probleem. Waarom legt de PvdA zo de nadruk op dierenwelzijn en benadrukt u dat u dat belangrijk vindt als u zegt daar eigenlijk geen verdere stappen in te willen zetten? Dat kan een politieke keuze zijn, maar ik snap gewoon niet dat u het hier zo onderstreept. De heer VOSSEN: Een simpel antwoord, als er meer financiering voor deze kinderboerderij komt, kunnen zij beter voor hun dieren zorgen. Volgens mij is dit een no-brainer. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Wat voor de gemeentelijke parkjes geldt, geldt ook voor de nietgemeentelijke kinderboerderijen, daar worden ook te veel dieren gefokt, niet op alle plekken maar op sommige wel. Voor die zaken zijn geen financiële middelen nodig, dat zijn keuzes in het beleid en dat geldt voor meer dingen, ook voor welke diersoorten er worden gehouden.

Dat is allemaal geen kwestie van geld, maar het zijn beleidskeuzes en dat had u in deze motie kunnen opnemen. Ik doe u nogmaals de handreiking, kunt u dat niet alsnog in die motie opnemen want wij willen hem van harte steunen, maar dat kan op deze manier niet. De heer VOSSEN: Ik herhaal mezelf. De raad heeft het Kinderboerderijenbesluit in 2023 weggestemd en ik geef u de handreiking om mee te gaan in beleid dat wel effect heeft voor die kinderboerderijen. Daar pakt u de handschoen niet op en dan ligt de bal bij u om daar eens naar te kijken. De Bossche PvdA wil deze hele zomer graag horen 'keiblij in de rij voor de kinderboerderij'. Ik wil het hier vandaag namens de Bossche PvdA nog hebben over drie lijnen om dat goede Bossche leven vorm te geven en te veroorzaken. 1, in Den Bosch staat niemand aan de zijlijn. 2, voor het goede Bossche leven moet je denken over de inrichting en het gebruik van de gedeelde ruimte en 3, Den Bosch bruist van de energie.

De heer VAN SILFHOUT: Als we dan toch horen 'in Den Bosch staat niemand aan de zijlijn', de heer Vossen heeft het graag over het wat en ik ga hem daarom vragen, wat hij niet meer gaat doen voor kinderen in armoede, krijgen ze geen fiets, geen pc voor thuis of geen mobieltje meer, wat wordt het? De heer VOSSEN: Deelarmoede bestaat niet, armoede bestaat en in Den Bosch maken we krasse keuzes met de beperkte middelen die we hebben en die keuze is miljoenen extra voor armoede, voor de effecten van armoede, € 4 miljoen extra. We zetten keihard in op energiearmoede, daar hebben we echt goede stappen in gezet. We hebben keihard ingezet op een nieuwe aanpak voor jongeren met een krappe beurs en we zetten keihard in op de Bossche Pas. Dat zijn allemaal dingen waar wij voor gaan en waar we voor staan. Dus het frame dat u hier nu neerlegt, wat laat u dan vallen, bestaat niet want we maken hier keuzes en we weten dat we niet altijd alles kunnen regelen, maar het 32

frame dat u nu kiest, klopt niet, dat is een foutief frame. De heer VAN SILFHOUT: Ik deel natuurlijk niet dat dit frame niet klopt. Het is heel duidelijk dat er in 2025 niet genoeg geld is om kinderen te geven wat ze in 2024 krijgen en dat is voor u deelarmoede, maar dat is voor mij een probleem voor alle kinderen in onze gemeente. Ik deel niet dat dit frame niet klopt. Volgens mij staat de PvdA er ook voor, en dat vraag ik u nog een keer op de man af, om kinderarmoede te bestrijden en volgens mij kunnen we elkaar daarin vinden. Daarom begrijp ik uw besluit niet. . De heer MEES: Ik sla even aan op dat 'niemand aan de zijlijn'. Ik las hele mooie woorden in het verkiezingsprogramma van de PvdA, geen uitsluiting van kinderen door armoede en een hoge ouderbijdrage en we werken nauw samen met de Stichting Leergeld en jullie hebben opgeschreven hoe jullie dat gaan doen, maar ik zie dat u zich in uw handelen nu in de raad verschuilt achter meedoen met data-inclusie en dat ze misschien best nog wel een pc'tje kunnen krijgen. In feite zegt de PvdA in haar verkiezingsprogramma dat die zich daar sterk voor wil maken, maar nu verschuilt u zich achter een motie waarmee de Stichting Leergeld met al haar vrijwilligers niets kan. Wat is de reden daarvan? De heer VOSSEN: Fijn dat u dit vraagt.

Wij zetten ons inderdaad in voor de Stichting Leergeld en voor die kinderen, maar vanuit het volle bewustzijn dat er armoede bestaat en dat we armoede in de breedste zin van het woord moeten aanpakken. In de motie van D66 die hier voorligt en waar wij ook onder staan, staat inderdaad dat we willen kijken hoe we die jongeren die een pc missen en daarmee niet kunnen aanhaken bij het schoolprogramma kunnen ondersteunen. Intussen zetten wij ook in op energiearmoede, armoede in het algemeen en op de Bossche Pas, allemaal middelen om ervoor te zorgen dat het gezin even wat meer rust heeft, dat er wat druk van het ventiel afgaat. U kunt inderdaad focussen op de Stichting Leergeld waarvoor de subsidie de afgelopen periode al is verdubbeld, maar we moeten breder kijken en we doen vrij veel. . De heer MEES: De heer Vossen dwaalt nogal af want hij betrekt alles erbij. Daar hebben de vrijwilligers van de Stichting Leergeld die met die gezinnen worden geconfronteerd niets aan en ik zou denken dat de PvdA zich daar sterk voor zou maken. Op 3 juni jl. nog de grote leider, want hij geeft leiding aan twee partijen, die zich over de kinderarmoede beklaagde en zei dat we door dat akkoord naar 17.000 extra mensen in de armoede gaan.

Dan zou ik denken dat de PvdA zich hier op lokaal niveau sterk voor zou maken, maar ik stel vast dat de PvdA zich hier gewoon in een coalitiedwangbuis heeft laten stoppen. De heer HUIBERS: Zoals het hoort, zal ik ook een vraag stellen. Is de PvdA ervan op de hoogte dat de vrijwillige bijdrage niet verplicht is? De heer VOSSEN: Dat klopt. De heer HUIBERS: Even daarop doorgaan, is de PvdA dan ook van mening dat een stichting zoals de Stichting Leergeld scherpe keuzes moet maken in wat ze wel doen en waar ze naar voorliggende voorzieningen gaan kijken? De heer VOSSEN: Klopt. De heer HUIBERS: En daardoor dus ook de koppelkansen die wij als gemeente juist inzetten? De heer VOSSEN: U haalt de woorden uit mijn mond. Mevrouw VAN OPDORP: Mijnheer Vossen, u hebt het over het armoedebeleid, we hebben het hier specifiek over kinderarmoede en dat noemt u dan een klein onderdeeltje. Kinderen zijn wel klein, maar ze zijn toch wel een heel groot onderdeel, het zijn toch behoorlijk belangrijke inwoners in onze stad. Ik ben heel erg benieuwd, Divosa heeft onderzoek gedaan en als we even sec kijken naar het onderdeel kind, want daar hebben we het hier over, ook in de moties. Andere gemeenten geven gemiddeld € 470 per kind uit en hier… Als we dit laten lopen… Dan zegt u 'we hebben de boel al verdubbeld'.

Ja, we hebben de boel verdubbeld, maar dan krijgen we het als gemeente nog voor elkaar om per kind € 125 uit te geven. Hoe ziet u die verhouding, € 470 in de rest van Nederland en in Den Bosch € 125 per kind? Ja, u kunt naar de wethouder kijken, maar ik vind het best schokkend. 33

De heer VOSSEN: Ik wil toch nog reageren op wat de heer Mees zei over dat wij met allemaal zaken goochelen. Laten het wel bij de feiten houden, we investeren op meerdere manieren in die gezinnen. U kunt focussen op het onderzoek van Divosa, maar ik kijk naar de impact achter de voordeur in de breedste zin van het woord. Uit het onderzoek van Divosa kan dit misschien blijken omdat ze het op een bepaalde manier hebben georganiseerd, maar wij zetten in op miljoenen. De heer Van der Krabben gaf net al aan hoeveel miljoenen de afgelopen jaren werden uitgegeven aan armoedebestrijding en daar moeten we naar kijken omdat dit ervoor zorgt dat in die gezinnen de druk van de ketel af gaat en niet alleen maar door naar Stichting Leergeld te kijken want dat geld gaat ook naar andere potjes voor armoedebestrijding. Mevrouw VAN OPDORP: Mijnheer Vossen, wat vindt u dan van het feit dat, los van het beleid dat we voeren, 1500 kinderen überhaupt aan de zijlijn staan. We zeggen 'ambities in het coalitieakkoord' en 'we hebben een slagvaardigheid', maar die 1500 kinderen die niet eens in beeld zijn, laten we gewoon aan de zijlijn staan, die zitten niet eens in dit budget. Wat vindt u daarvan? De heer VOSSEN: Feit en frame gaan door elkaar en ik reageer niet op dit frame, sorry. Den Bosch bruist van de energie en als het aan de Bossche PvdA ligt, staat in onze mooie stad niemand aan de zijlijn.

We zijn dus ook blij met het initiatief van D66 om te komen met een plan, een motie, waarin wordt opgeroepen om vanaf dag 1 werk voor asielzoekers te organiseren. Waar het rijk steken laat vallen, pakt Den Bosch de handschoen op om mensen zinvol in onze gemeenschap te laten meedraaien. Dat past binnen onze opvatting van humaan omgaan met je medemens en we dienen deze motie dus ook met genoegen mee in. Daarnaast herkennen we het probleem dat het CDA rondom de jonge mantelzorgers heeft gelokaliseerd. Nog te vaak hoor ik van mijn studenten en toen ik nog mentor was op het middelbaar onderwijs ook van mijn scholieren dat zij zich niet kunnen focussen op studie, werk, bijbaantjes of hun eigen leven omdat ze voor een familielid zorgen en dat is eigenlijk heel begrijpelijk. De oproep van de Tweede Kamer en nu dus van de CDA Den Bosch zorgt ervoor dat er meer erkenning en herkenning voor deze jonge mantelzorgers is en dat de systeemwereld die wij als volwassenen hebben opgetrokken de leefwereld van deze jongeren minder gaat beknellen. Dan de volgende lijn. Voor het goede Bossche leven moet je denken over de inrichting en het gebruik van onze ruimte. Bij de voorjaarsnota van 2023 kwamen wij met onze motie over de koppelkansen waarbij wordt gekeken hoe de aanpassing van straten of huizen hand in hand kan gaan met maatschappelijke opgaven zoals meer groen, meer ontmoeten en meer sport.

GroenLinks roept dit jaar op om deze motie nog een stapje verder te brengen en maakt explicieter dat zij richting de Hambaken willen kijken en dat ze daar ook een plan onder gaan leggen. Ook de Bossche PvdA ziet tijdens al haar wijkbezoeken in de Hambaken dat die wijk aandacht verdient ondanks al dat moois dat er al gebeurt, denk alleen al aan al die mooie projecten die in de Noorderpoort worden geleverd. Den Bosch is ook groter dan alles ten westen van de A2 en ten zuiden van de A59 en daarom onderschrijven we de moties van Rosmalens Belang over de noordoosthoek in Nuland en van de PvdD over de HOV-lijnen. Rosmalens Belang zet een mooie stap om ook in Nuland extra te investeren om de woningnood op te lossen en dat altijd in combinatie met groen en ontmoeten. De PvdD zegt terecht dat goed wonen ook betekent dat je van en naar je huis moet kunnen en met het ov is dat altijd een stuk duurzamer. Dan de laatste lijn, Den Bosch bruist van de energie. Den Bosch bruist qua energie rondom de duurzame, rechtvaardige en sociale klimaatneutrale toekomst, juist om ervoor te zorgen dat onze energieconsumptie, maar ook onze uitstoot de toekomst van de jonge Bosschenaren niet negatief gaat beïnvloeden. Daarom dienen wij deze motie van GroenLinks over stappen naar een klimaatneutraal Den Bosch ook met genoegen in. Tot zover.

De VOORZITTER: Het woord is aan de heer Van Creij die al naar voren liep namens gewoon ge-DREVEN en hiermee is motie 10 officieel ingediend. De heer VAN CREIJ: Dank voorzitter. We zijn de commissie Bestuur twee weken geleden ingegaan met de woorden hoop, lef en trots en die wil ik hier verder uitwerken. We hebben de hoop, en dat sluit aan op motie 19, dat het college beter gaat communiceren, uitleggen, naar de burgers hoe de besluitvorming in elkaar zit, wat er allemaal gebeurt en dat er duidelijke richtlijnen zijn voor hoe het gebeurt en dat zal dan wat ons betreft niet direct tot extra communicatieadviseurs hoeven te leiden. Ook hoe de communicatie beter kan en hoe het gemeentelijk beleid dan niet of verkeerd uitpakt. Als voorbeeld De Groote Wielen. Daar is op 2 juni jl. een reclamezuil geplaatst waarbij de energie wordt opgewekt door een dieselaggregaat en dan denk je: er wordt gesproken over duurzaamheid en hoe kun je het verkopen om daar op deze manier een vergunning voor te verlenen. De gemeente moet 34

nog eens nadrukkelijk kijken naar waar ze mee bezig is. We hebben de hoop dat het college deze keer niet automatisch de hondenbelasting gaat verhogen. We hebben de motie van de PVV, als die er op tijd is en die is niet genummerd, maar die zullen wij van harte ondersteunen zodat de minima gevrijwaard worden van de hondenbelasting. We hebben ook de hoop, de heer Van der Krabben stipte dat net eigenlijk ook al een beetje aan, dat we het bij de begrotingsbehandeling in november a.s. weer gaan hebben over de dubbeltjessubsidie, de kruimeltjes. We hadden het net over Stichting Leergeld en dat zijn allemaal peanuts ten opzichte van de hele grote begroting. Er gaat € 18 miljoen naar het Theater aan Parade, het SMS en het Noordbrabants Museum. Als je de jaarrekening mag geloven, heeft het Stedelijk Museum in 2023 weer € 300.000 extra subsidie gekregen. Het is een optelsom van en de basic zaken gaan we niet doen. Ik zei net al dat we de commissies met hoop, lef en trots zijn ingegaan en dan lef. Ik hoop dat het college inziet, het besluit van de windmolens… We hebben het traject, zojuist is ook al gezegd, de komende regering in Nederland gaat hier toch op een andere manier naar kijken en wat ons betreft een pas op de plaats.

Dan dat het college ook het lef heeft om de besluitvorming over het Design Museum nog eens goed tegen het licht te houden, zitten we daar wel op de goede weg? Dan ook het lef, en ik refereerde net al een keer aan Bosch Belang, maar die had ook al een puntje dat ik zojuist heb opgeschreven. Er is net al heel veel gezegd over de Stichting Leergeld en ik hoop dat het college het lef heeft om bij de beantwoording van motie 9 toch gewoon te zeggen 'we gaan het toch niet doen' ondanks dat er een raadsmeerderheid voor lijkt te zijn, maar dat toch eigenlijk motie 29 daarbij wordt betrokken en dat wordt gekeken naar wat echt noodzakelijk is en wat niet noodzakelijk is. Wat dat betreft hoop ik dat het college lef heeft. Dan de trots. We gaan allemaal voor een sociale, veilige en prettige leefomgeving en daar gaan wij ook voor. Als we dan ergens trots op kunnen en mogen zijn dan hoop dat dit straks het Winterfestijn gaat worden, wat ons betreft zonder te veel inmenging van Den Bosch Partners. Ik had het zojuist over de jaarrekening, het SMS, maar als je de jaarrekening bekijkt, heeft ook Den Bosch Partners in 2023 € 400.000 meer uitgegeven dan in de begroting stond.

Leefbaar 'sHertogenbosch heeft het ook in de commissie heel goed verwoord, als je kijkt aan welke regeltjes het winterfestijn allemaal moet voldoen dan is dat al ten dode opgeschreven voordat het is geboren en dat vinden wij toch niet helemaal juist. Dan Halloween in Rosmalen, motie 11 die de VVD net heeft toegelicht. We hebben er mede aan geschreven en het centrummanagement van Rosmalen ondersteunen om Rosmalen nog meer op de kaart te zetten heeft van harte onze steun en niet alleen provinciaal, maar als de wensen van het centrummanagement doorgaan, is het een landelijk festijn. Kijk maar naar het Dickens Festijn, dat is heel bekend. Wat dat betreft van harte voor die een motie. Dan het kopje Verkeersveiligheid, motie 16. Wie wil er nou niet dat het onkruid niet overal meters hoog staat, dus een juist maaibeleid. Motie 13 en dan had ik het over trots. Mensen moeten trots kunnen zijn op het gemeentehuis, ook aan de voorzijde en daarbij hoort ook een netjes bordes in dezelfde kleur als de rest van het gebouw. Dan motie 10 over de dierenparkjes, die steunen wij van harte met de leerfunctie van hoe alles groeit en bloeit dus vandaar echt onze steun. Wij hebben in de commissies de motie Tarcísius aangekondigd, maar die is er niet gekomen. Ik dank de wethouder voor zijn duidelijke beantwoording en voor dat hij echt in de vingers heeft hoe het gaat gebeuren.

Ik heb er vertrouwen in dat ze eruit gaan komen en we hebben die motie daarom niet geschreven. Dan motie 19 over het Rodenborch College, samen met Leefbaar 's-Hertogenbosch, VOOR Den Bosch en zojuist heeft 50PLUS zich nog aangemeld om die mee in te dienen. Het voormalige Rodenborch College wordt ingezet voor Oekraïners en dat kan in het Rosmalense op draagvlak rekenen, maar we weten niet hoelang de Oekraïners daar blijven en is het sec voor de Oekraïners? Er wordt duurzaam verbouwd en kijk nadrukkelijk naar een andere invulling van het gebouw als de Oekraïners weg zijn. De heer HUIBERS: Dank aan gewoon ge-DREVEN voor het indienen van deze motie. Rosmalens Belang kijkt ook graag naar de gebiedsontwikkeling die daar plaatsvindt, maar wij zijn een beetje zoekende in deze motie. U stelt dat de tijdelijkheid geborgd moet zijn, maar in de brief die wij hebben ontvangen en ook in de informatie die op de informatieavond is verstrekt gaat het daadwerkelijk om die tijdelijkheid. Wat zoekt gewoon ge-DREVEN nog meer? De heer VAN CREIJ: Nu gaat het specifiek over Oekraïners en dat heeft gewoon met wat kanttekeningen en opmerkingen draagvlak in zowel Sparrenburg als in De Hoef. De oorlog in Oekraïne is plotseling ontstaan en kan ook plotseling eindigen, en ik hoop dat die snel afgelopen is, en dan zou het een inkoppertje zijn.

Het COA heeft veel in het gebouw geïnvesteerd om het gereed te maken voor bewoning en dan zou het een inkoppertje zijn: er ligt een taakstelling vanuit het rijk voor een azc. Met deze duidelijkheid willen wij die vrees wegnemen. Wij nemen aan dat het COA het gebouw duurzaam heeft aangepast en stel dat de Oekraïners weggaan, dan zou dat een unieke mogelijkheid zijn om daar met de jongeren uit onze eigen gemeente aan de slag te gaan. 35

De heer HUIBERS: Dan de vervolgvraag, dank u wel voor de inleiding. Rosmalens Belang kijkt juist naar het gehele gebied om het zo breed mogelijk te ontwikkelen, niet alleen voor de woningbouw, maar ook voor de verenigingen die er zitten, bijvoorbeeld nieuwbouw voor de scouting en ga zo maar door. Wat maakt dat u zich toch beperkt tot de doelgroep die u in de motie noemt? De heer VAN CREIJ: Dank voor de vraag. Wij zien daar specifieke mogelijkheden om daar wel of niet tijdelijk woningen voor onze eigen jongeren te realiseren. Dan trek ik het nog even wat verder. Het COA gaat het gebouw nu geschikt maken voor 200 mensen en in de brieven staat dat dit er ook 115 kunnen zijn. Zou het nou niet mooi zijn als er bij wijze van spreken 115 Oekraïners en 85 anderen in zouden kunnen? Dat is ook een mogelijkheid en dat kan allemaal in deze motie worden meegenomen. De heer HUIBERS: Bent u ook van mening dat de woningbouw redelijk op slot zit omdat er geen doorstroommogelijkheden zijn? Mochten we dit gebied pakken om niet alleen in het lage en het middensegment, maar ook in het hogere segment te bouwen dan bevordert dat de doorstroom, ook voor de jongeren. De heer VAN CREIJ: Dat is bevorderlijk en daarom is in 2023 een motie van gewoon geDREVEN aangenomen om de gebiedsontwikkeling van het Rodenborch College ter hand te nemen.

U kent ons als een partij die altijd constructief meedenkt met ingebrachte moties. Deze keer hebben wij specifiek gekeken welke partij de motie heeft ingediend en gelet op de bewoordingen die de PvdD in een bepaalde commissie heeft gebruikt, gaan wij niet voor stemmen. De heer GERSJES: Sommigen van ons beginnen met een kleine anekdote over het Romeinse Rijk en ik wil alleen maar zeggen dat ik me vandaag feestelijk voel omdat ik vanochtend door mijn kleinkind Bo van vier jaar werd verast met opa- en omadag. Daar voel ik me feestelijk bij en daar ben ik ook een beetje geëmotioneerd door. Ik ben nu wat ouder, maar ik ben al op mijn 48e opa geworden, ik was er snel bij. Dames en heren je moet af en toe een beetje uit het formele weg, maar nu even serieuze zaken. Allereerst moet ik zeggen dat ik een beetje, hoe moet ik het noemen, ik wil er niet te zwaar aan tillen, maar als ik kijk naar alle moties die we hier hebben, 29 stuks waarvan er nog vijf of zes van de heer Van Hattem in de tweede termijn komen, dan ziet u dat van die 29 moties er negen door de coalitie worden ingediend en negen door de oppositie, in totaal 18 moties van VOOR Den Bosch, zo betrokken zijn wij bij de coalitie en de oppositie.

Ik moet dan eigenlijk zeggen dat het me teleurstelt dat ik te weinig of soms niets hoor op mijn moties die ik tijdig stuur, en dat gaat over een stukje samenwerking en afstemming met elkaar waar we het vaak over hebben. Ik heb het maar gezegd, we moeten wat meer samenwerken en ook alert zijn. We moeten ook alert op onze stad zijn, we moeten zien wat er gebeurt. De heer EL AMRAOUI: Gefeliciteerd met opa- en omadag en met het feit dat u zo jong opa bent geworden, dat is overigens de verdienste van uw kinderen en niet van uzelf. Toch een vraagje want u maakt eigenlijk een verwijt naar de coalitie of naar andere partijen over de samenwerking. Ik heb geen enkele motie van u ontvangen en ik heb wel mijn moties met u gedeeld, maar geen reactie gehad. Hoe zit dat? De VOORZITTER: Ik stel voor om deze discussie straks beneden bij het eten te voeren. Volgens mij gaat het nu over de moties en de behandeling van de voorjaarsnota. De heer Gersjes. De heer GERSJES: Goed mijnheer de voorzitter, dank u wel. Laat ik maar gewoon beginnen met onze moties. Ik heb er drie en die heb ik naar alle fractieleiders gestuurd, dat wil ik toch wel even zeggen. Motie 16, 'Maaien voor verkeersveiligheid', eigenlijk zegt de titel al voldoende. We hebben kunnen zien dat in onze gemeente te weinig wordt ingezet op tijdig maaien, het gras staat veel te hoog en de struiken groeien veel te hard.

Ja oké, het regent dit jaar veel meer dan andere jaren, maar het regent eigenlijk in alle seizoenen, dus zorg er gewoon voor, gemeente, dat tijdig wordt ingegrepen op de hoge verkeersonveilige situaties in onze stad en laat daarvoor niet steeds de signalen dat er iets moet gebeuren van onze inwoners komen. Wethouder, ik ben blij dat u anticipeert en snel ageert en dat er dan toch wordt gemaaid waardoor de verkeersonveiligheid weer wat minder wordt, maar wees alert, zorg dat u dat tijdig doet en dat u het maaibeleid voortaan niet alleen toepast als er een signaal is. Ik waardeer alles wat u doet, dus dat we dat wel zeggen. Op het gebied van maaibeleid, hé, hé, sorry, sorry. Er wordt wel snel ingegrepen, dat moet ik wel zeggen, dat is positief. Dan 36

motie 17 over het versterken van de relatie met de inwoners door het stadsbestuur. Ik wil niet zeggen dat er helemaal niet wordt geparticipeerd en dat het niet helemaal goed gaat. Het is ook versterken en dat betekent dat er ergens een bodem ligt en dat er ergens iets goed gaat. Ik zou het liefst zien dat het bestuur van onze stad, de wethouders, net als in andere gemeenten veel meer de boer op gaan en dat ze zich door middel van speciale spreekuren in de wijken laten zien, voor mijn part met een wethoudersspreekuur waar de bewoners gewoon met vragen en problemen kunnen komen en waar besluiten kunnen worden uitgelegd. Dat bedoel ik eigenlijk met die motie. Ik werd getriggerd door de stadsmonitor die aangaf dat het cijfer erg laag is. Dat moet worden versterkt en dat kan alleen maar door te kijken hoe je dat doet en ik laat helemaal aan u over hoe u dat gaat doen. De heer HUIBERS: Even een verduidelijkingsvraag aan VOOR Den Bosch. In de motie wordt opgeroepen om aanzienlijk tot een verbetering te komen, wat verstaat VOOR Den Bosch onder 'aanzienlijk', om daar iets meer duiding aan te geven. De heer GERSJES: Ik had het in een interruptie al over zwak, soft en warm. Ik bedoel dit niet zo sterk als het er staat. In de motie staat onder 'constaterende', dat het bijvoorbeeld... Wat was dat woord ook alweer, dat heb ik er al uitgehaald, het was nog veel erger.

'Aanzienlijk' is voor mij gewoon... De cijfers zijn erg laag en bij 'aanzienlijk' ga je een beetje omhoog, ga je stapjes zetten. Ik kan er geen waarde aan hangen en dat komt ook omdat de cijfers zijn uitgevraagd en ik denk gevoelsmatig dat er aanzienlijk wat moet verbeteren. De heer HUIBERS: Helemaal mee eens, de cijfers zijn niet heel erg goed en volgens mij hebben we met zijn allen, niet alleen het college maar ook de raad, de zorg en de plicht om dat te verbeteren. U noemt in uw motie een aantal voorbeelden zoals spreekuren, is dat de route die dan moet worden genomen of zijn dit suggesties? De heer GERSJES: Ik heb in de motie niet gesproken over spreekuren, dat was ter toelichting en dat zet ik hier niet in. Ik laat het eigenlijk gewoon helemaal aan het stadsbestuur over. Ik kan me herinneren dat toen ik hier net in de gemeenteraad kwam al werd gezegd 'we gaan het stadhuis uit, we gaan het clubhuis uit' en dat zal best gebeuren, dat gebeurt ook, natuurlijk zijn we onder de mensen, maar toch beleeft de inwoner daar iets minder van. De heer HUIBERS: Excuus voor de verwarring, u zei het in uw bijdrage, dat maakte dat daaraan refereerde.

De heer VAN DER KRABBEN: Mijnheer Gersjes, ik heb de motie zo gelezen en daarom ook meeondertekend dat ik constateer dat de verharding in de samenleving toeneemt, dat daar een taak voor ons allen, zowel voor de gemeenteraad als voor het college, ligt en dat u bedoelt dat we die dialoog met onze inwoners wat beter gaan oppakken want uiteindelijk moeten we alle problemen gezamenlijk oplossen. Dat verstaat u er toch ook onder? De heer GERSJES: Die verharding staat er niet in, die is wel aan de orde, maar... De heer VAN DER KRABBEN: Maar de samenleving verhardt. De heer GERSJES: Ja, die verhardt, maar het gaat ook om vertrouwen in de gemeente, meer bereiken en dat je gewoon eens aan de burgemeester of het stadsbestuur kunt vertellen wat er speelt, dan hoef je niet bij Informeren en Ontmoeten met de vuist op tafel te slaan, dan heb je van tevoren al je werk kunnen doen, dat bedoel ik. Daar hebt u gelijk in en bedankt voor uw steun. Die steun is trouwens groot, die is van Bosch Belang, VVD, PvdD, gewoon ge-DREVEN, 50PLUS doet ook mee en ook Leefbaar 's-Hertogenbosch is aangehaakt. Genoeg erover gezegd. De laatste motie die wij indienen gaat eigenlijk over meer duale opleidingen en dat gaat erover dat er in onze stad, maar ook in onze provincie toch meer duale opleidingen voor studenten, stagiaires, dienen te komen om te zorgen dat ze meer in deeltijd… en ook gewoon meer werk hebben.

Het is moeilijk om een stageplaats krijgen en zorg dat er bijvoorbeeld niet alleen een kappersopleiding op het Willem II is, maar dat er ook andere opleidingen zijn waar je deeltijdwerk kunt combineren met studeren, zodat er meer aanbod vanuit de scholen is. Ik ga ermee stoppen want ik ben duidelijk geweest over mijn moties en ik denk dat iedereen dan wel blij is want ik voeg verder weinig meer toe aan het geheel want ik heb hier mijn inbreng op 19 moties, vandaar.

37

De VOORZITTER: In Den Bosch is het Koning Willem I, II dat is Tilburg. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Collega Gersjes gaat al bijna weg, maar ik heb nog een vraag over de laatste motie waarover hij het had, die over de duale opleidingen. Ik vind het idee heel erg sympathiek, maar wel even een vraag over het dictum. U vraagt nu om direct met een plan van aanpak te komen om te komen tot… Zou het een idee zijn om te kijken waarom die stageplaatsen niet kunnen worden gerealiseerd en gewoon als doel te hebben dat die stageplaatsen er komen, dat duale opleidingen daar een optie voor kunnen zijn voor zover we daar invloed op hebben? Zoals ik het dictum nu lees, vraag ik me af of we dan niet al de pleister ergens op plakken waarvan we niet weten of dat de juiste oplossing is? Misschien één stapje terug in dat dictum, is dat een optie voor u? De heer GERSJES: Dat staat er niet in, maar het is een goede toevoeging en ik zal even overwegen of ik dat aanpas, maar dan moet ik wel even weten hoe de wethouder erover denkt, goed? Dank u wel. Mevrouw HERNÁNDEZ: Vandaag presenteer ik een paar moties die zijn gericht op de verbetering van de Afvalstoffendienst in 's-Hertogenbosch. 50PLUS constateert dat de huidige faciliteiten van de Afvalstoffendienst niet voldoende capaciteit en veiligheid bieden om de groeiende behoefte van zowel de medewerkers als de stad te ondersteunen.

Volgens ons is er dringend herstructurering nodig om de Afvalstoffendienst toekomstbestendig te maken. Daarom zijn wij van mening dat een functionerende Afvalstoffendienst essentieel is voor de stad, de hygiëne en het milieu en daarom dienen wij deze twee moties in. Wij verzoeken het college om scenario's over de toekomst van de Afvalstoffendienst te onderzoeken. Dit zou ons in de toekomst naar een duurzame oplossing brengen waarmee we dertig tot vijftig jaar verder kunnen. Ik denk zelfs aan een verhuizing, waarom niet. We zijn nog steeds bezig met Heesch West en als uit onderzoek blijkt dat dit haalbaar is, kunnen wij daar misschien aan de voorkant een ruimte bedenken om dat te kunnen realiseren. De heer ALTENBURG-COLLIN: Ik hoorde mevrouw Hernández iets zeggen over een onderzoek naar de Afvalstoffendienst, over toekomstscenario's. Volgens mij heeft de wethouder eerder tijdens een raads- of commissievergadering aangegeven dat er momenteel al zo'n onderzoek loopt en dat wordt gekeken of we het zelf blijven doen of dat het beter is om het uit te besteden. Wat voegt uw motie toe aan het onderzoek dat volgens mij al loopt? Mevrouw HERNÁNDEZ: Wat voegt het toe? Ik denk dat wij als raad de verantwoordelijkheid als werkgever hebben, maar ook met betrekking tot de diensten die de Afvalstoffendienst biedt.

Ik sta natuurlijk voor 100% achter het werk van de wethouder, dus de motie is er niet omdat de wethouder slecht werk levert, maar ik zie hem meer als ondersteuning van de raad naar hem toe om zijn werk door te zetten. We hebben onderzoeken nodig en daarom doe ik dat op deze manier. Ik wil natuurlijk bij de volgende begroting geld apart zetten zodat dit soort onderzoeken kunnen plaatsvinden want er zijn twee moties, een over de communicatie en deze over de scenario's. Dat is het antwoord. De heer ALTENBURG-COLLIN: Als ik een vervolgvraag mag stellen voorzitter. Volgens mij loopt dit onderzoek al, maar ik hoor dus u zeggen dat u wilt zorgen dat dit mogelijk wordt mocht dit nodig zijn voor nader onderzoek of om iets uit te zoeken, klopt dat? Mevrouw HERNÁNDEZ: Dat klopt, dat is de bedoeling. De tweede motie heeft te maken met wat ik zelf tijdens ons bezoek op 1 december jl. en verdere afspraken die ik heb gemaakt met verschillende medewerkers binnen de organisatie geconstateerd heeft. De interne communicatie is essentieel voor de veiligheid van de medewerkers en een deel van de medewerkers voelt zich niet veilig als zij hun werk doen. Er zijn verschillende redenen waarom en ik denk dat wij als raad de wethouder de taak moeten geven om dit alsnog te onderzoeken.

Ik weet dat hiervoor nieuw personeel is aangenomen, maar ik wil met deze motie de wethouder de opdracht geven om te kijken hoe andere organisaties die ook met de communicatieveiligheid hebben te maken dat doen, de succesverhalen mee te nemen, dit met het nieuwe personeel te bespreken en als het haalbaar en uitvoerbaar is dat ook bij de Afvalstoffendienst uit te voeren. Dat zijn mijn twee moties met de nummers 27 en 28. Ik zie vandaag heel veel initiatieven in verband met digitalisering en het beschikbaar stellen van middelen voor digitale ontwikkelingen. 50PLUS juicht dat toe, maar wij moeten niet vergeten dat veel ouderen moeilijkheden met digitalisering ervaren wat hen van essentiële diensten uitsluit, denk aan onze eigen website. Er is behoefte aan gerichte ondersteuning en een locatie om hun digitale vaardigheden te verbeteren en inclusie te blijven bevorderen. Ik heb dit een paar dagen geleden bij een debat ontdekt, 38

wisten jullie dat slechts 3% van de overheidswebsites volledig toegankelijk is? Dat is helemaal niets en daarom krijgt motie 5 onze steun vanwege het verzoek om onze website gebruiksvriendelijker te maken en niet alleen voor ondernemers, maar ik denk dat hij gewoon gebruiksvriendelijk moet worden. Ik betreur het enorm dat het woord 'ouderen' in dit huis niet tot nauwelijks wordt gebruikt. Daarom zijn we blij met motie 14, 'Praat vandaag over morgen' die verzoekt om een onderzoek naar zelfredzaamheid in elke fase van het leven. Als wij aan de preventie beginnen, zorgen we dat onze oudere gezond en fit wordt. Ik heb de laatste weken heel veel telefoontjes en e-mails gekregen en ik ben er zeker van andere partijen ook, over alle bushaltes die nu in verbouwing zijn. De gemeente is bezig met het aanpassen en verbeteren van diverse straten en bushaltes in de stad, maar veel ouderen hebben hier heel veel last van en waarom? Omdat ze naar een andere bushalte 300 tot 400 meter verderop moeten lopen en dat is te ver voor hen. Wij moeten bij elk voorstel dat wij uitvoeren zorgen dat er rekening gehouden wordt met de ouderen, wat de impact van onze beslissingen op hen is, maar ook natuurlijk mensen die slecht ter been zijn.

Daarom steunen wij motie 21 over de HOVlijnen tussen De Groote Wielen en het station van harte en ook motie 7 over een onderzoek naar de noordoosthoek in Nuland, maar wij willen echt wel van tevoren zeggen: zorg dat er voldoende bussen, taxi's of iets anders zijn voor de ouderen en mensen die slecht ter been zijn als deze moties worden uitgevoerd, zodat zij niet meemaken wat de mensen in het centrum van onze stad meemaken. Ik rond af voorzitter. Het zou handig zijn als we in de noordoosthoek weer een bejaardenhuis openen, op die manier bevorderen we ook de doorstroming op de woningmarkt in onze stad. Daar laat ik het bij, dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik schors de vergadering tot 18.15 uur, dus om 18.15 uur wil ik wel echt weer beginnen. We hebben beneden eten, eet smakelijk allemaal. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, wilt u plaatsnemen. U bent goed stil, ja heel braaf. Het woord is aan het college. De insteek was zes minuten per portefeuillehouder, maar ik denk dat een paar portefeuillehouders iets meer tijd nodig hebben, maar het college als geheel zal nooit meer tijd gebruiken dan ervoor staat, uitgezonderd de interrupties, dat begrijpt u. We beginnen met wethouder Geers voor zowel de financiën als een aantal andere zaken. Wethouder Geers. Wethouder RALPH GEERS: Dank u wel voorzitter, ik mag inderdaad collega Van der Geld hier vanavond waarnemen.

Het is al een aantal keren in uw raad gememoreerd, ook vandaag, met Slagkracht en ambitie. Dat was de titel van ons bestuursakkoord, daarmee zijn we nu halverwege stevig op pad en collega Van der Geld heeft de heer Kagie in de commissie Bestuur toegezegd dat we met een update van de stand van zaken komen en dat zal ergens rond de begroting zijn omdat dit natuurlijk ook voorbereiding vraagt. Bij de dingen die wij aan het doen zijn, gaat het over toekomstbestendige zorg, kansengelijkheid, energie, forse vergroening en blijven bouwen in de stad. Dat zijn grote ambities voor grote opgaven van onze inwoners en die vragen om daadkracht en randvoorwaarden om dat mogelijk te maken. Dat doen we in deze onzekere tijden, zowel in het buitenland als wat de nieuwe regering ons gaat brengen. Daarom willen we op een verantwoorde manier koers houden en perspectief bieden voor de ambities voor de toekomst omdat je alleen onderweg blijft als je iets hebt om naar uit te kijken. Daar richten we ons op en dat ziet u ook terug in deze voorjaarsnota waarin wij met financiële zelfbeheersing keuzes hebben gemaakt door ook dingen weg te strepen om andere accenten waarvan wij vinden dat die nodig zijn voor onze inwoners mogelijk te maken. Ik mag de moties 3, 4, 9, 10, 11, 16, 24, 25, 27, 28 en 30 voor mijn rekening nemen en dat ga ik stuk voor stuk doen.