Notulen raadsvergadering 2022-11-08

Integreer hierin dan ook de nog te nemen verduurzamingsmaatregelen. Hierop vindt u dan ook een motie van mijn fractie. Voorzitter, het rechtvaardigheidsprincipe ten aanzien van het individu, bedrijven en organisaties geldt ook op andere vlakken, ook voor het welzijn en de gezondheid van Bosschenaren. Wij willen allemaal dat iedereen een gelijke kans op gezondheid heeft en laten we dit dan ook ten uitvoer brengen op iets waarop we gemakkelijk kunnen sturen, namelijk evenementen. Hierop kunnen we dan ook sturen en borgen dat het individu de kans heeft om de gezonde keuze te maken. We kunnen niet sturen op persoonlijke vrijheid en verantwoordelijkheid wanneer we hiermee het individu blijven achterstellen en hen die keuze helemaal niet bieden. Een eerlijke overheid is er voor haar burgers en niet alleen voor bedrijven en organisaties. Ook hierop dan een motie. Tot slot, wij vinden het ook broodnodig om het rechtvaardigheidsprincipe toe te passen op de lastenverdeling en de lokale belastingen. De helft van de hondenbelasting wordt gebruikt om de algemene middelen mee aan te vullen. Dat is pure willekeur qua lasten en hiermee wordt de zorg voor en het plezier van het samenleven met een hond voor mindervermogenden moeilijk gemaakt omdat vrijstelling van deze belasting niet mogelijk is.

Gelukkig zijn we niet de enigen die hiernaar kijken, het overgrote deel van onze raad heeft begin 2022 in de stemwijzer aangegeven dat de hondenbelasting in huidige vorm niet meer uit te leggen en te handhaven zou moeten zijn. We rekenen er dan ook op dat de partijen die dit zo kortgeleden naar hun kiezers uitspraken hier de daad bij het woord stellen. Voorzitter, het is nog niet te laat om het tij te keren, maar het is nu wel tijd voor actie zoals al vaker benoemd. Wilt u dat, wilt u met ons zoeken naar de mogelijkheid dan doet u dat en wilt u dat niet dan zoek je naar een reden om het niet te doen. De voorliggende begroting voorziet volgens ons niet in het doen wat nodig is. De wereld staat in de fik en het college stelt een enorme investering in het Design Museum voor. Ik was daar vorige week nog en dat stond niet in de fik kan ik u vertellen. College, stel uw prioriteiten in het kader van het maatschappelijk belang. Wij bieden een aanzet richting de sprint die we moeten maken, we moeten kiezen of het erop of eronder wordt, welke keuze maakt u? Hoe zullen toekomstige generaties op u terugkijken, aan welke kant van de geschiedenis gaat u staan? Tot zover. De heer HUIBERS: We hebben in de commissie Bestuur een algemeen standpunt over de begroting gegeven en dat hebben we in diverse commissies verder gespecificeerd.

De debatten en de reacties van het college hierop bevestigen wat Rosmalens Belang betreft dat de lijn die we in het bestuursakkoord hebben ingezet in de voorliggende begroting wordt vertaald. Stilstaan is wat ons betreft geen optie, pak de problemen van nu aan en anticipeer op de toekomst en zijn we er dan met deze begroting? Nee, een akkoord en een begroting is een, maar de uitvoering hiervan behoeft volharding, enthousiasme en lef en wat ons betreft is maatwerk daarbij cruciaal. We investeren daar met deze begroting fors in, maar we zijn er niet met alleen investeren, we moeten erop af. Tijdens de commissie hoorden we tal van voorbeelden van wat de ambtelijke organisatie inzet om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. Een doelgroep die daarbij zeker ook aandacht behoeft, zijn de werkende armen en ik hoor graag van de wethouder hoe we die gaan bereiken. Het behouden van de sociale cohesie in dorpen en wijken achten wij van belang, eenzaamheid ligt momenteel overal en bij alle leeftijdscategorieën op de loer. In een omgeving waar men elkaar kent, wordt ook voor elkaar gezorgd en om dezelfde reden moeten we ook de kleine verenigingen waar mogelijk blijven ondersteunen. Vandaar dat we de motie ter ondersteuning van de seniorenamateurvereniging van de PvdA en het CDA, motie 30 en 15, mede hebben ingediend.

In de begroting staat een flink aantal visies en projecten die worden ontwikkeld en die zijn allemaal even belangrijk maar ik pak er een uit, de ontwikkeling van de Noordoosthoek. Naast de realisatie van woningbouw, de flexwoningen, de Duurzame Polder en de rondweg De Groote Wielen staat ook de ontwikkeling van het klimaatbos op het programma. Dat dient ons inziens eerder gerealiseerd te zijn dan de molen en wij horen graag van 28

het college of daaraan voldaan kan worden en wanneer er een uitwerking van de plannen komt. Daarnaast zijn we ook benieuwd naar de ontwikkeling van de faciliteiten bij de Groote Wielenplas. We kunnen ons voor een deel vinden in de lijn van de motie van gewoon ge-DREVEN, alleen het plaatsen van permanente gebouwen vinden we te prematuur. In het bestuursakkoord staat dat er seizoensgebonden faciliteiten worden geplaatst en dat dit verder wordt uitgewerkt in een gebiedsvisie. Dat vinden we logisch, maar de seizoensgebonden faciliteiten dienen wel op tijd gerealiseerd te worden. Kan de wethouder aangeven wat hier de plannen voor zijn en wat de faciliteiten precies zijn? Als laatste voorzitter onze motie, daar is al best aardig wat over gesproken, motie 15. Naast alle extra verduurzamingsmaatregelen wordt ook gesproken over het stimuleren van duurzaam gedrag. We vinden het belangrijk dat iedere inwoner in deze transitie kan meedoen en daar zetten we met deze begroting ook een flinke stap in. Wel vroegen wij in de commissie Bedrijvigheid om een toevoeging in het beleid aangaande het opladen van de elektrische auto met eigen stroom. Om dit voor inwoners mogelijk te maken, ook inwoners zonder een eigen parkeerplek, komen wij met een motie over meer passende laadpunten.

De motie geeft het college de opdracht om het mogelijk te maken meer laadpunten met eigen opgewekte stroom te kunnen plaatsen. Dat zorgt wat ons betreft niet alleen voor een eerlijker beleid, maar het stimuleert de inwoners ook om meer te verduurzamen. Tot zover. De heer HOEBEN: De motie spreekt een intentie uit en daar ben ik het hartstikke mee eens, maar bij 1 staat 'de laadfaciliteit te koppelen aan de eigen stroomvoorziening'. Dat kan eigenlijk al, dat is geen enkel probleem, maar de intentie is anders. Die is dat je de eigen auto voor de deur kunt zetten en daar de laadkabel aan kunt prikken. Dan heb je nog een veiligheidsissue, dat snap ik allemaal, maar wat gebeurt er als de buurman in de openbare ruimte op de plek staat waar uw kabel uitkomt. Hoe doen we dat en hoe gaan we daarmee om in De Muntel waar een gigantisch parkeerprobleem is? GroenLinks wil de parkeernorm verlagen en iets centraals of iets met deelauto's doen, hoe gaan we daarmee om? Ik snap niet waar dit naartoe gaat. De heer HUIBERS: Het gaat ernaartoe dat we inwoners die hebben geïnvesteerd in panelen op hun dak de mogelijkheid geven om daar gebruik van te maken voor het opladen van hun eigen auto. Er werd net ook gevraagd wat de overbelasting op het totale net is. Volgens mij is die er niet want de panelen liggen op je eigen dak.

Aan de andere kant hoorde ik de heer Hoeben zeggen 'we moeten door naar autoloze wijken en we moeten zorgen dat er oplaadmogelijkheden voor iedereen zijn', maar het een hoeft het ander niet te bijten. Ik kan me goed voorstellen dat dit in De Muntel een heel goed middel is om iedereen een elektrisch auto te laten gebruiken. Er is geen plek in alle straten en wijken en daarin zoeken wij de differentiatie. In de motie staat 'wij verzoeken het college om dit te gaan onderzoeken' en zoals in de commissie is aangegeven wordt hier in andere landen al mee geëxperimenteerd. Dus wij horen graag van het college welke mogelijkheden er eventueel voor onze stad zijn. De heer HOEBEN: Dat was vraag 2. Er staat helemaal niet 'om te onderzoeken', maar er staat 'mogelijk maken door laadfaciliteiten te koppelen aan eigen stroomvoorziening' en daarmee zegt u nogal wat. Ik begrijp wel waar u naartoe wilt, u wilt ook de auto gebruiken als thuisbatterij en dit is een hele mooie mogelijkheid om dat te doen, maar je kunt ook een thuisbatterij aanschaffen op het moment dat je geen parkeervoorziening hebt, dan werkt het systeem ook en dan heb je die overbelasting ook niet. Niet om hier de techniek in te duiken, maar deze motie gaat veel verder dan wat de intentie was.

Aan de ene kant willen partijen duurzaam zijn en die weten niet waar ze hun naam onder gezet hebben, met alle respect maar het klopt gewoon niet met hun eigen verkiezingsprogramma. Ten tweede staan hier partijen zich zorgen te maken over dat je met de fiets eerder bij de coffeeshop bent dan met de auto en mijn vraag is: is het juist dat de intentie van deze motie is om laadfaciliteiten aan de eigen stroomvoorzieningen te koppelen of om onderzoek en dan moet u het dictum aanpassen. De heer HUIBERS: Dan blijf ik bij de motie die voorligt, we gaan voor meer laadpunten. De heer HOEBEN: Dan de laatste vraag. Wilt u dat ook duidelijk kenbaar maken aan de medeindieners die in hun verkiezingsprogramma iets anders hebben staan? De heer HUIBERS: Volgens mij heeft iedereen de motie goed kunnen lezen en de intentie van de motie ook goed begrepen. Mevrouw HERNÁNDEZ: Ik heb een vraag aan de heer Huibers. U praat hier over een 29

onderzoek, maar hier staat heel duidelijk 'mogelijk maken' en dat betekent dat u vraagt om uitvoering. U laat de motie zo staan en daarom gaan wij ervan uit dat het wordt uitgevoerd als deze motie wordt aangenomen. Bent u bekend met voorbeelden in andere steden waar het op sommige stoepen niet mogelijk is om laadpalen naast het huis te zetten. Dat betekent dat die moeten worden verplaatst naar de stoep waar de auto staat, in de praktijk moet er dan een kabel worden getrokken en vaak komt er dan een soort drempel overheen. Hebben jullie er al over nagedacht dat er ook mensen met een rollator, een scootmobiel of een ander transportmiddel op de stoep lopen? De heer HUIBERS: Ja, daar hebben wij over nagedacht en wij opteren niet voor kabels over het trottoir. Daarom vragen wij om innovatieve ontwikkelingen toe te passen, bijvoorbeeld een streetplug als ik het goed zeg, ik zit er niet helemaal in. Er zijn meer mogelijkheden dan alleen een kabel over de stoep, dat willen we voorkomen. De VOORZITTER: We gaan naar de fractie van Volt en ik stel voor om rond 17.00 uur even te schorsen, zodat de bloedsuikerspiegel wel een beetje op peil blijft. De heer Van Silfhout. De heer VAN SILFHOUT: Een kleine observatie.

Het is bijzonder om te zien dat andere partijen alvast worden ondervraagd op moties die Volt indient en we zullen er bij de volgende verkiezingen voor zorgen dat we wat groter worden zodat we wat eerder aan de beurt zijn. Wat ons tijdens de bespreking van de begroting positief stemde, was de discussie met wethouder Slikker over de Doelgroepenverordening, een onderwerp waarover Volt zich vanwege hoge inflatie erg veel zorgen over maakt omdat de landelijke maximering van de huurprijs op 3,3% voor de Doelgroepenverordening niet opgaat. Volt is blij dat we deze bal aan het rollen hebben gebracht en dat er tussen de commissie en deze raadsvergadering een uitgebreide beantwoording kwam en we daarmee de aanzet doen om in 2023 de aanvang en de periodieke stijging aan te passen om de verordening in lijn te brengen met de maximale huurstijging in de vrije huursector. Zo maken we wonen iets betaalbaarder. We zijn ook blij om van wethouder Van der Geld te horen dat we in 2045 gasloos willen zijn en we kunnen prima leven met de toezegging dat dit in 2023 wel in de begroting staat. Dan komen we uit bij onze moties, vier stuks, een per commissie.

We committeren ons aan één speerpunt dat op hoofdlijnen uit vier thema's bestaat: schoollunches als verrijking van de schooldag, laat flexwoningen niet langer de sociale huur uithollen, alleenstaanden en de afvalstoffenheffing, geef alleenstaanden een eerlijke prijs en ondersteun buurtinitiatieven in de warmtetransitie. Dat zijn belangrijke thema's voor Volt Den Bosch omdat in eigenlijk alle moties maar een ding centraal staat en dat is dat de wereld verandert en dat de jongste generaties daar niet de dupe van mogen worden of zijn. Ik begin bij de flexwoningen. Hoewel ik nut en noodzaak van flexwoningen onderken, zal ik niet een van de partij zijn die aan de kant staat te juichen als we dit spreekwoordelijke paard van Troje in onze prachtige vestingstad binnenrijden. Eigenlijk was het paard van Troje ook een soort flexwoning, van buiten zag het er mooi uit maar dat zegt niets over de situatie binnen. De heer VOSSEN: Bent u tegen moderne innovatieve woningen zoals flexwoningen en dus eigenlijk voor klassieke koop- en huurwoningen? De heer VAN SILFHOUT: Ik zie die tegenstelling niet. Wij zijn inderdaad voor innoveren met nieuwe woonvormen, wij denken aan wooncoöperaties zoals in Wenen, maar we zien flexwonen zoals dat nu wordt binnengehaald wel als een gevaar.

De heer VOSSEN: Kunt u dan wel met ons meegaan als blijkt dat in Wenen wel flexwoningen worden gebouwd en dat in Duitsland best veel projecten worden geïnitieerd om flexwoningen neer te zetten? De heer VAN SILFHOUT: Dat hangt volledig af van de normen die in Wenen en Berlijn voor flexwoningen gelden. Ik denk dat u erachter zult komen dat die normen niet gelijk zullen zijn omdat de bouwnormen in verschillende gemeenten meestal anders zijn. Als u ideeën hebt dan hoor ik ze graag, dus kom vooral binnen. Eigenlijk was het paard van Troje ook een soort flexwoning, van buiten zag het er mooi uit maar dat zegt niets over de situatie binnen. Er konden veertig mensen in wonen, hij voldeed aan de geluidsisolatienormen zodat niemand kon horen wat zich binnen afspeelde en hij was ook nog eens verplaatsbaar. Als kers op de taart leidde de uiteindelijke plaatsing van deze flexwoning ook nog eens tot grote onrust in de buurt, zulke grote onrust dat het hele stadsbestuur van Troje uiteindelijk viel door de komst van deze flexwoning. Ook politiek gezien is het wat we de afgelopen jaren vaker hebben gezien, zelfs nu bij de asielcrisis of bij de personeelstekorten in het openbaar 30

vervoer wat nu alweer wordt gebruikt als excuus om meer asfalt aan te leggen. Eerst bezuinigen op een systeem waarna er een crisis ontstaat en vervolgens gebruiken we die crisis als excuus om ideologische maatregelen te nemen die een sector verder uitkleden en nu in de wooncrisis dus ook. Na de flexibilsering van de zorg, de arbeidsmarkt en de tijdelijke contracten in de vrije huursector gaan we nu ook de sociale huursector verder flexibiliseren en zo hollen we onze volkshuisvesting, het fundament onder onze woningmarkt, uit. Onder het motto crisis verdedigen we elke maatregel nu met 'het is nu eenmaal crisis en we moeten vaart maken', maar Volt ziet een tikkende tijdbom die de raad niet lijkt te onderkennen want als we de komende jaren op één maatregel van het rijk terugkijken dan is het wel deze ongezonde drive om alles nu met flexwoningen op te lossen. We zouden nu we zien dat de volkshuisvesting op haar fundamenten staat te schudden, direct werk moeten maken van het versterken van het fundament, maar we lijken nog steeds de oplossing te volgen van een partij die nog niet zolang geleden riep 'de woningmarkt is af' terwijl we toen al aan de vooravond van een ongekende crisis stonden. Daarom staan wij niet te juichen nu het paard van Troje binnen komt rijden, maar zien we het voor wat het is, iets wat een prachtig cadeau lijkt maar wat een donkere keerzijde heeft.

Tegelijkertijd onderken je die donkere keerzijde voor wat het is en hoop je op het beste, maar plan je voor het ergste en dan is het uitvoeren van een motie die we indienen, motie 27, niet meer dan logisch want dan zeggen we met zijn allen: ja we snappen dat het paard van Troje binnenkomt, maar laten we ons daar niet door verrassen. Dan onderkennen we dat er ook slechte kanten aan zitten en wanneer we dat onderkennen, zijn we ook veel beter in staat om met de nadelen van flexwoningen om te gaan, omdat we erop voorbereid zijn. Dat zegt onze motie: maak onze sociale ambitie zoals verwoord in het bestuursakkoord echt waar en gebruik daarna flexwoningen als middel om bovenop die ambitie nog een mooie plus te maken, zoals de wethouder al zei, en sta niet toe dat flexwoningen onze sociale huursector verder uithollen. De motie is mede ingediend door Leefbaar 'sHertogenbosch. De gaan we naar de schoollunches. We danken de wethouder voor de gedane handreiking en we hopen dat de ingediende motie, motie 29, de geest van deze handreiking goed weergeeft.

Wat ons betreft is het belangrijk om snel werk te maken van gratis lunches op scholen binnen de Rijke Schooldag omdat kinderen die met honger naar school gaan daarmee direct geholpen kunnen worden, maar ook de indirecte effecten van een hele klas die samen eet, die samen een gezonde lunch nuttigt maakt dat wij deze lunches graag tegemoetzien. De heer VAN CREIJ: Even richting Volt. Ik hoorde u praten over kinderen die zonder gevulde buik naar school gaan, bedoelt u daarmee het ontbijt? De heer VAN SILFHOUT: Als een kind zonder een gevulde maag naar school gaat dan heeft dat inderdaad het ontbijt gemist. De heer VAN CREIJ: Dus u bent het met mij eens dat dit opgelost moet worden en dat een kind een gezond ontbijt hoort te hebben voordat het naar school gaat. De heer VAN SILFHOUT: Wij vinden inderdaad dat kinderen drie gezonde maaltijden per dag moeten eten. De heer HUIBERS: In de motie staat ook dat het geen extra druk voor leerkrachten moet opleveren. Hoe denkt u dat te waarborgen? De heer VAN SILFHOUT: Dan ga ik wel heel erg op de uitvoering in en ik hoop dat de wethouder daar goede ideeën over heeft. Wij denken aan een extern bureau dat bij de uitvoering helpt en dat de leraren daarmee de last uit handen wordt genomen.

Dat neemt niet weg dat we het natuurlijk van harte toejuichen als een leraar de lunch wil gebruiken voor educatie over gezonde schoollunches, maar dat is aan de leraar zelf. De heer HUIBERS: In uw voorstel heeft de leerkracht dus geen eigen pauze meer als hij tijdens de lunch ook educatie wil geven. Is dat wat u bedoelt? De heer VAN SILFHOUT: Nee, ik noemde dit als voorbeeld. Als de leerkracht dat zelf wil dan mag hij daarvoor kiezen, maar daar gaat deze motie niet over, we laten de uitvoering aan de wethouder over. We zien een brede evaluatie in het kader van de Rijke Schooldag over deze lunches tegemoet wanneer deze motie wordt uitgevoerd. Verder ziet Volt een kans om de grote meevaller in deze begroting te gebruiken om onze buurtinitiatieven in de warmtetransitie te blijven ondersteunen, ook in 2023, als overbrugging tot uitvoering van de Transitievisie Warmte 2.0 en daarom dienen we 31

motie 28 in om een deel van het budget dat er nu extra is aan deze buurtinitiatieven ten goede te laten komen. Ten slotte dienen we bij de belastingvoorstellen motie 3 over de afvalstoffenheffing en de situatie van alleenstaanden in. NOS op 3 maakte anderhalve week geleden, net na mijn vergelijkbare bijdrage in de commissie Bestuur, een mooie reportage over dat alleenstaanden stelselmatig gediscrimineerd worden, zowel door het rijk als door de gemeente. Wat Volt betreft is er in ons gemeentebeleid geen plaats voor discriminatie op basis van gezinssituatie en dus vragen wij deze raad om richting de begroting 2024 uit te spreken dat wordt gekeken naar de gemeentebelastingen voor alleenstaanden, om hen een eerlijkere prijs te laten betalen. Voor Volt is het onverteerbaar dat een meerpersoonshuishouden ongeveer € 99 per persoon aan afvalstoffenheffing betaalt en een eenpersoonshuishouden ongeveer € 228 per persoon moet ophoesten. Wat Volt betreft is dat geen eerlijke verdeling en de raad zou daar iets aan moeten doen. Resumerend, laat flexwoningen niet het Trojaanse paard in onze sociale huursector zijn en steun onze motie, zorg voor een gezonde schoollunch voor alle kinderen binnen de Rijke Schooldag. De VOORZITTER: Een interruptie van de heer Van den Kerkhof. De heer VAN DEN KERKHOF: De heer Van Silfhout mag eerst zijn betoog afmaken en ik zal mijn vraag daarna stellen.

De heer VAN SILFHOUT: Ik dacht u de ruimte te geven, maar dan maak ik het even af. Zorg voor een gezonde schoollunch voor alle kinderen binnen de Rijke Schooldag, ondersteun buurtinitiatieven in de warmtetransitie en zorg voor een eerlijke gemeentebelasting voor alleenstaanden. Tot zover mijn eerste termijn. De heer VAN DEN KERKHOF: Bij het opplussen van het bestuursakkoord hebben we goed met Volt samengewerkt, toen was Volt een van de initiatiefnemers van museumbezoek, wijken die in 2023 musea gaan bezoeken en daarmee was ook een forse investering gemoeid. Ik heb u in alle betogen in de commissies en ook hier van middag niet gehoord over wat u hebt binnengehaald en mijn vraag aan Volt is of u wel blij bent dat nu in de begroting is verwerkt dat wijken in 2023 en 2024 naar het museum gaan. De heer VAN SILFHOUT: Ik ben zeker blij, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik me wel iets harder achter mijn oren had gekrabd als ik had geweten dat dit in ieder debat daarna weer aan mij zou worden gevraagd, maar bedankt. De heer VAN DEN KERKHOF: U hoeft mij niet bedanken, ik was gewoon benieuwd of u blij bent dat u dat hebt binnengehaald. De heer VAN SILFHOUT: Natuurlijk ben ik daar blij mee.

De heer ROOVERS: Het is niet mijn gewoonte om interrupties te plegen met 'steunt u die of die motie', maar u had zo'n mooi verhaal over het uitsluiten van mensen op basis van het feit dat ze alleenstaand zijn en ik denk ook op basis van het feit dat ze misschien student zijn. Wat vindt u van het feit dat studenten onder de 21 jaar geen gebruik van de energietoeslag mogen maken en steunt u onze motie die zegt dat dit wel zo zou moeten zijn? De heer VAN SILFHOUT: Die steunen we van harte. Toen ik net tijdens het debat even zat te googelen, kwam ik erachter dat het er voor studenten tussen de 18 en 21 jaar sowieso niet toe doet en dat zij sowieso overal buiten vallen, ook buiten deze energietoeslag. Daar schrok ik ook een beetje van. De heer PLOEGMAKERS: U ziet dat er bij het CDA niets mis is met de fractiediscipline. Voorzitter, de afgelopen weken hebben we in de commissies en in onderlinge overleggen uitgebreid over de begroting 2023 gesproken. We zijn het met elkaar eens dat we in een ongewone tijd leven, een tijd vol onzekerheden, maar toch zullen we vooruit moeten kijken en dat doen we ook. Met groot optimisme op dit moment? Nee, maar wel met vastberadenheid, vertrouwen en ambitie. Er liggen op velerlei gebied hele grote opgaven, of het nu gaat om de woningmarkt, duurzaamheid, de energietransitie, het klimaat of de inkomenspositie van onze inwoners.

We zullen de komende jaren antwoord moeten vinden op vele vaak complexe vraagstukken. Natuurlijk zijn er verschillen van inzicht tussen partijen en natuurlijk bewandelen wij vanuit onze ideologische achtergrond andere wegen, 32

maar uiteindelijk zullen we toch samen de gestelde doelen moeten bereiken. Ik haal hierbij graag een citaat aan van mijn opa Jo Aerts, wijze woorden die hij sprak bij zijn installatie in deze raad in maart 1938: 'Ik verklaar er een grote eer in te stellen om benoemd te zijn tot lid van den raad. Ik stel het op den hoge prijs om mijn medewerking te mogen verlenen aan de behartiging van de belangen van 's-Hertogenbosch in het algemeen en die van zijne inwoners in het bijzonder. Deze belangen voor te staan beschouw ik als een hoogst aangename taak van welke gewicht ik volkomen ben doordrongen, maar ik beloof in eendrachtige samenwerking met den raad mij geheel aan deze nieuwe taak te zullen geven. Juist deze tijd vraagt om het nemen van verantwoordelijkheid en eendrachtige samenwerking', waar mijn opa het al in 1938 in deze raad over had. Voorzitter, u kent het CDA als een partij die opkomt voor de zwakkeren in onze samenleving, of het nu gaat om kinderarmoede, eenzaamheid, hulp bij vluchtelingen et cetera. Het CDA vindt dat we waar nodig een helpende hand moeten toesteken en een reddingsboei moeten toewerpen. In deze tijd van energiearmoede moeten we er zijn voor onze inwoners, of het nu gaat om de mensen met de laagste inkomens of de werkende armen.

Wat het CDA betreft pakken we armoede en schulden actief aan, onder andere door vroegsignalering en samenwerking met woningbouwcorporaties, energieleveranciers en zorgverzekeraars, maar we leveren wel maatwerk met een uitgebreid en uitgebalanceerd pakket aan maatregelen. Dat doen we niet alleen als gemeente, maar in samenwerking met andere partijen in onze gemeente zoals de Stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport & Cultuur, de Quiet Community et cetera. Wat het CDA betreft zetten we een tandje bij in de communicatie hierover en verlagen en slechten wij de drempels. Wij kijken uit naar de maatregelen waarmee het college komt. Voorzitter, we zien dat veel sportverenigingen met hoge energierekeningen kampen. Het CDA wil dat sportverenigingen voor iedereen toegankelijk zijn en dat contributies geen belemmering vormen om deel te nemen. Sporten draagt immers bij aan de fysieke en mentale gezondheid en het welzijn van mensen. Echter, bij veel sportverenigingen ontbreken de middelen om de eigen gebouwen te verduurzamen en energiebesparende maatregelen te treffen waardoor de energielasten gedrukt kunnen worden en niet direct hoeven te worden doorberekend in de constructie. Er is vanuit de verenigingen meer vraag om hulp dan er middelen beschikbaar zijn om deze maatregelen te treffen. Daarom dienen wij de motie 16, 'Hulp aan sportverenigingen bij duurzaamheid sportaccommodaties', in.

U ziet daarin ook een kleine ruimte, mochten zich anderen met dezelfde problemen melden dan doen we daar uiteraard niet moeilijk over en kijken we of we daar ook oplossingen voor kunnen bedenken. We hebben in de coronaperiode gezien hoe belangrijk het is om contact te hebben, elkaar te ontmoeten en wat het gemis daaraan met mensen doet. Zeker bij senioren, een middag met elkaar zingen of musiceren draagt actief bij aan het welzijn en een uitvoering van een seniorenorkest in een verzorgingshuis is prima voor het welbevinden van de bewoners. Bij de behandeling van de cultuurnota zijn de effecten van de bezuinigingen op de seniorenverenigingen onvoldoende ingeschat, vandaar dat we dit willen repareren en we samen met de PvdA motie 30 hiertoe indienen. We hebben in de vorige bestuursperiode gekozen voor het autoluwer maken van onze binnenstad, het is hier vandaag al tweemaal benoemd. Het CDA vroeg in 2020 met steun van de raad om maatregelen voor de Hinthamerdriehoek. Voor 2024 hebben wij € 10 miljoen uitgetrokken voor onze binnenstad en we vragen de wethouder Mobiliteit om hiervoor de voorbereidingen te treffen en die in 2023 in gang te zetten waardoor uitvoering kan plaatsvinden in 2024. Graag zijn reactie.

De heer HOEBEN: U vraagt het autoluwer maken van de binnenstad naar voren te halen en dat steun ik natuurlijk, maar u staat ook onder de motie over meer passende laadpunten en daarin staat: het mogelijk te maken voor inwoners om laadfaciliteiten te koppelen aan de eigen stroomvoorziening. Hoe gaat u dat regelen voor de bewoners in de binnenstad? De heer PLOEGMAKERS: Mijnheer Hoeben ik kan u verzekeren, en daar geef ik u gelijk in, dat dit niet voor iedereen in de binnenstad is op te lossen. Ik vind dat detailniveau, dat zal in de uitwerking blijken mijnheer Hoeben. De heer HOEBEN: Het mag detailniveau zijn, maar er staat letterlijk: het mogelijk maken voor inwoners om laadfaciliteiten te koppelen aan de eigen stroomvoorziening. Hoe gaan we dat oplossen? De heer PLOEGMAKERS: Maar mijnheer Hoeben, als we praten over de Hinthamerpromenade dan hoeven we daar geen discussie over te voeren, u en ik vinden ik dat niet kunnen. U kunt de vraag nog tweemaal stellen, maar dan krijgt u tweemaal hetzelfde antwoord. De heer HOEBEN: Dan stel ik de vraag over de Munteltuinen. Hoe gaan we dat oplossen in de Munteltuinen? 33

De heer PLOEGMAKERS: Als blijkt dat dit in de Munteltuinen niet mogelijk is en dat weet ik niet want ik ken de Munteltuinen en ik weet dat daar heel veel geparkeerd wordt, dan zullen we op zo'n moment misschien toch voor openbare laadpalen moeten kiezen omdat het op die plek niet is op te lossen. Volgens mij staat in de motie niet dat we het op iedere plek oplossen, dat is uw interpretatie. De heer HOEBEN: Daar gaat het helemaal niet om, het gaat niet om centrale parkeervoorzieningen want dat heb ik nog aan de heer Kouwenberg voorgesteld: moeten we het niet op die manier verwoorden. Er staat letterlijk dat mensen hun eigen stroomvoorziening moeten kunnen gebruiken om hun elektrische auto op te laden. Daar kan ik een heel eind in meegaan, maar niet op de wijze zoals het hier omschreven staat. Er zijn wel degelijk op heel veel gebieden heel veel problemen, in de Munteltuinen hebben mensen geen parkeerplaats. Hoe gaan we dat nu oplossen, blijft u onder deze motie staan of geeft u een oplossing? De heer PLOEGMAKERS: Mijnheer Hoeben, ik heb al een paar keer gezegd 'daar waar het niet is op te lossen, zullen we daarvan moeten afwijken' en er staat niet in die motie, zo lees ik het niet, dat is uw interpretatie, dat iedereen in Den Bosch zijn auto voor zijn eigen deur moet kunnen opladen en dat dit voor de hele stad geldt.

Er ligt een solide begroting voortkomend uit het bestuursakkoord, een sluitende begroting die nieuwe investeringen mogelijk maakt en die bestaand beleid continueert. Wij zijn natuurlijk ook erg benieuwd naar de effecten van de gestegen energieprijzen, bouwprijzen, lonen en inflatie op onze gemeentefinanciën van 2023, maar gelukkig is 's-Hertogenbosch door het in de afgelopen jaren gevoerde beleid een financieel gezonde gemeente, een gemeente die een stootje kan verdragen. Tot slot voorzitter, dank aan alle ambtenaren en het managementteam voor hun grote inzet. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik heb nog een vraag aan de heer Ploegmakers, ik heb zijn bijdrage even afgewacht omdat het misschien nog zou komen. Ik was erg blij dat de heer Ploegmakers aangaf dat we de gestelde doelen moeten halen, dat is mooi en daar staan we helemaal achter. We hebben ook doelen gesteld ten aanzien van het klimaat en ik dacht 'ik wacht even tot u daar misschien op terugkomt'. Ik ben heel benieuwd hoe het CDA dat voor zich ziet omdat wij u niet eerder aan onze kant hebben kunnen vinden met betrekking tot het maken van een concreet plan daartoe. We zien in de duurzaamheidsrapportages dat wanneer we de huidige CO2-reductie extrapoleren tot 2050, wat toen nog het doel was, dat we drie- tot viermaal zoveel reductie nodig hebben, dus er moet een schepje bovenop.

Er zijn nu natuurlijk wat extra maatregelen, maar ik durf er best wel wat op in te zetten dat dit niet het resultaat wordt. U zegt dat we dat doel wel moeten halen, hoe gaan wij dat doel volgens het CDA halen? De heer PLOEGMAKERS: Volgens mij heb ik niet heel specifiek over één doel doorgesproken, maar heb ik over doelen gesproken. Ik heb dat verbreed en dat gaat breder dan wat u zegt. De klimaatdoelstelling staat volgens mij heel duidelijk in het bestuursakkoord, dan praten we over 2045 en wij hebben onze handtekening daaronder gezet. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Nog even een concretisering van mijn vraag. Hoe gaan we daar dan komen? Het gaat over doelen, dus ook over dit doel en puur uit interesse, wat is uw visie daarop? De heer PLOEGMAKERS: Mevrouw Samshuijzen, je kunt het niet van de ene van de andere dag regelen, maar dat wij de komende jaren stap voor stap richting die doelen gaan. We hebben daar tal van voorbeelden van, bijvoorbeeld de Duurzame Polder, dat is een van de zaken waarmee we proberen die duurzaamheidsdoelstelling te behalen. De heer VAN DER KRABBEN: Over één ding zal ik het niet hebben, de laadpalen. Daarover is hier zoveel kennis aanwezig dat ik denk 'laat die mensen dat nog eens goed in discussie brengen' en zal best iets uitkomen.

Ik zag er laatst één, en dat zag je op grote schaal eigenlijk al ontwikkelen, in al die lantaarnpalen die overal staan worden dubbele stopcontacten geplaatst en dan hoef je niet te discussiëren over waar hij moet komen. Ik geef jullie dat maar mee, ik bemoei me daar niet mee, ik houd het liever bij de begroting. Er ligt vandaag een begroting van bijna € 800 miljoen voor en ik wil over die hoofdlijnen praten en vele andere dingen zijn belangrijk, maar over de moties die daarover gaan zullen wij steeds de afweging maken 'wat is op dit moment direct noodzakelijk' en zeker in het sociale gebeuren zullen we dat steunen en bij de andere zullen we eerst afwachten wat het college daarover zegt, dat in zijn algemeenheid. Voorzitter, een jaar geleden was het coronatijd en hadden we 34

onzekere tijden en nu is die onzekerheid vanwege de oorlog bij iedereen nog gewoon aanwezig. Het gevolg daarvan is dat de prijzen voor consumptie, energie en noem maar op fors stijgen. Veel mensen merken dat in hun beurs, veel mensen met zwakke schouders hebben moeite om deze tijd door te komen en moties die daarover gaan zullen wij best steunen. De gemeente legt deze begroting in deze onzekere tijd op tafel en een compliment dat er een sluitende begroting 2023 op tafel ligt want gezien de ambities die erin staan en een forse reserve kan deze gemeente tegen een stootje, laat ik het zo formuleren, en veel inwoners kunnen dat op dit moment niet zeggen. Als ik dan kijk naar de inwoners dan betrek ik op dit moment ook het hele MKB en het bedrijfsleven daarbij. Die lagen in 2021 allemaal nog aan het financiële infuus van de rijksoverheid en dat is stopgezet. Dat is afgebouwd, nu krijgen ze allemaal die prijsverhoging van het gas door en zij blijven in de ellende. Ik heb er geen motie voor, maar ik nodig het college uit om de vinger aan de pols te houden en dat de gemeente als het nodig is die mensen ook ondersteunt en dan heb ik het over bakkers, slagers en horecaondernemers want het aantal faillissementen begint weer langzaam op te lopen. Dus dat leg ik eigenlijk bij het college neer. Dan een heel andere zaak.

U hebt allemaal vernomen dat de bouwvrijstelling, dat wil zeggen de relatie tot stikstof, een bom legt onder alles wat gebouwd moet worden en iedereen die hier praat over huizen bouwen, huizen bouwen, weet niet wat er op dit moment gaande is want op dit moment moet vanwege de uitspraak van de Raad van State eerst een natuurvergunning gemaakt worden waarvoor je allemaal ecologen nodig hebt en de vraag is of wij als gemeente die hebben of dat we die moeten inhuren. De arbeidsmarkt is echter heel krap en dat wil zeggen dat dit forse consequenties heeft. Voorzitter, ik wil de wethouder vragen, maar dat antwoord kan hij nu niet geven, of hij ons wil informeren over wat het betekent voor de woningbouw die wij op de rails hebben staan. Niet dat wij woningen bouwen, dat doen anderen voor ons, maar of hij de consequenties in beeld wil brengen. Voorzitter, wat betekent dat voor de projecten in ons projectenboek, voor de ambities? Ook daar heb je ermee te maken dat een natuurvergunning moet worden aangevraagd voordat je een stap verder kunt zetten. Als wij in 2023 de Lage Diezebrug willen bouwen, dat staat in de planning, dan moet er eerst zo'n rapport op tafel komen.

Daarachter zit de stadsbibliotheek en ook daar komt een verbouwing, dus het heeft nogal wat consequenties die ik graag in beeld wil hebben en dat zal best begin 2023 zijn want dat kun u niet een-twee-drie boven water trekken, maar het is wel belangrijk om de raad daarover te informeren. Als we het over de energiecrisis hebben gehad en als we het over de stikstof hebben dan wil ik stilstaan bij de stijging van de bouwkosten. U weet dat er allemaal projecten lopen, ik noemde net de Diezebrug in 2023 voor € 10 miljoen. Is daar contractueel in geregeld dat de rekening voor de gemeente of voor de hoofdaannemer is als tijdens de uitvoering de prijzen stijgen? Niemand van ons weet het en we weten het zelfs niet van het Theater aan de Parade. We zijn ooit vertrokken met € 62,7 miljoen en mijn inschatting is dat er miljoenen bijkomen. We hebben de wethouder in de vergadering van juli jl. al gevraagd wanneer wij daar een beetje zicht op hebben want daar komen forse rekeningen uit voort. Dat is geen verwijt naar college toe, maar er moet op dat punt wel helderheid naar de raad komen. Voorzitter, dan de ambtelijke organisatie, daar is net ook al over gesproken. In de begroting staat uitbreiding, maar de arbeidsmarkt is krap en ook wij hebben veel vacatures.

Mijn vraag aan het college is: hebt u een plan van aanpak om deze mensen toch op die bijzonder vitale vacatures binnen te kunnen krijgen want dan kunnen wij de ambities die nu en de komende jaren in de begroting staan ook waarmaken. Voorzitter, dan nog iets wat simpeler is en dat wat verder weg ligt en is de ontwikkeling van het drinkwater. Het drinkwater wordt op termijn steeds schaarser en er zijn mogelijkheden om te kijken hoe je regenwater kunt opvangen en bij de nieuw te bouwen woningen kunt kijken... Ik pak altijd maar het volgende voorbeeld. Nu spoel je de wc met drinkwater door en dat kan straks met regenwater. In motie 14, uit mijn hoofd, staat dat wij het college vragen om met een pilot te beginnen om te kijken naar de mogelijkheden met Brabant Water en bouwcoöperaties want er moet op termijn ook een resultaat worden bereikt. Voorzitter, hier laat ik het bij want u zei dat ik om 17.00 uur moet stoppen omdat de snack dan klaar is. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik schors de vergadering tot 17.20 uur. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, even over de procedure. We hebben nog vijf partijen te gaan en dan de eerste termijn van het college. Ik stel voor om schriftelijk te stemmen over de benoeming van mevrouw Lipman als lid van het presidium als het college klaar is.

Dat betekent dat we schriftelijk stemmen voor de schorsing waarin u als fracties onderling overleg hebt. Na de schorsing doen we dan de stemming, dan is dat geregeld en gaan we door naar de tweede termijn van uw raad met betrekking tot moties en amendementen. Akkoord? Ja. Dan gaan wij verder met de PvdA, de heer Kabbouti. 35

De heer KABBOUTI: Dank u wel voorzitter. Er is al veel gezegd en toch voel ik me geroepen om namens de Bossche PvdA ook onze kijk op de voorliggende conceptbegroting met u te delen. Zoals in de commissieweek ook is aangegeven hanteren wij daarbij drie lijnen, namelijk de betaalbaarheid, het kunnen meedoen en de steun voor hen die ons nodig hebben. Voorzitter, we kunnen in deze uitzonderlijke tijden niet alleen mooie vergezichten schetsen met ambitieuze ontwikkelingen zoals de Spoorzone, de Bossche Stadsdelta of het Design Museum. De inwoners in onze stad, de een meer dan de ander, worden keihard geraakt in hun bestaanszekerheid met rekeningen die alsmaar hoger worden en inkomens die achterblijven: 'kan ik mijn kind nog wel van nieuwe kleding voorzien?' of 'kan ik de contributie van de sportclub nog wel betalen?' We hebben immense uitdagingen om ervoor te zorgen dat we onze inmiddels financieel maar ook mentaal uit de problemen houden, onderschat niet welke druk dit met zich meebrengt. Voorzitter, we zullen dus moeten handelen in het hier en nu, problemen vroegtijdig aanpakken, de kortetermijnaanpak, en daarnaast moeten we perspectief bieden voor middellange en de lange termijn, waar werken we naartoe, en beide lijnen hebben wat de Bossche PvdA betreft een plek gekregen in de conceptbegroting 2023 en de meerjarige doorkijk.

We maken keuzes, presenteren nieuw beleid en zorgen voor financiële middelen om dit ook waar te maken. Voor de goede orde, € 16 miljoen waarmee we de uitdagingen te lijf gaan. Voorzitter, laat ik een greep uit deze investeringen doen die voor een belangrijk deel ook gewoon komen bovenop de al bestaande en stevige aanpak die we als gemeente voorstaan. € 1 miljoen extra voor maatwerk bijzondere bijstand, € 400.000 extra voor turbosaneringen, € 1,2 miljoen extra voor de Jongeren Perspectief-aanpak, een stadspas die we gaan ontwikkelen en waar we € 1 miljoen voor vrijmaken. Dat zijn bedragen die ertoe doen en die impact gaan hebben bovenop de bestaande aanpak. Dus als het gaat om armoede zetten we echt een hele stevige stap vooruit. € 1,6 miljoen voor de Rijke Schooldag waarmee we talentontwikkeling van onze jongeren een boost geven en aandacht hebben voor hen die dat steuntje net extra nodig hebben, € 3,2 miljoen voor gezondheid, € 4 miljoen extra voor het onderhoudsbudget van de openbare ruimte waar we de afgelopen jaren toch constant op beknibbeld hebben. Voorzitter, impact die we gaan maken voor de mensen in de stad en de kernen. Dit wordt de komende jaren structureel weggezet en daarnaast zijn er incidentele investeringen, € 5 miljoen voor een Volkshuisvestingsfonds, € 6 miljoen uitvoeringsbudget voor een startbuurt en € 2 miljoen voor de verkenning van woningbouwlocaties.

Voorzitter, dat zijn stevige ambities waarbij we oog hebben voor onze ambtelijke organisatie want extra ambities in een complexe wereld vraagt ook om investering in de ambtelijke organisatie en die staan al stevig aan de lat, de uitdagingen in de huidige arbeidsmarkt zijn er niet minder om, maar we hebben hen keihard nodig en ook zij maken onderdeel uit van het gepresenteerde investeringsprogramma. Voorzitter, ik kan nog even doorgaan maar dat bespaar ik u want u kunt het allemaal zelf lezen. Voorzitter, ik zei het net al, de wereld om ons heen lijkt met de dag complexer te worden, waar stevenen we met zijn allen op af en hoe zorgen we dat we ambities ook gaan realiseren. Denk bijvoorbeeld aan de woningbouw, mijnheer Van der Krabben verwees er al naar. Ik durf te stellen dat niemand in deze gemeenteraad genoegen gaat nemen met een terugval van het aantal nieuw te bouwen woningen, maar ik durf ook te stellen dat deze gemeenteraad ziet dat de uitdagingen immens zijn en dat zal op meerdere thema's aan de orde zijn. Er zijn heus wel verschillen in deze raad, maar die verschillen passen mijns inziens in een bepaalde bandbreedte richting hetzelfde doel waarbij het realisme in deze gemeenteraad ook aanwezig is. Voorzitter, er is een flink aantal moties ingediend en het zal u opvallen dat onze naam op de meeste niet aanwezig is.

De Bossche PvdA dient in ieder geval één motie zelf in, namelijk de motie om seniorenamateurkunstverenigingen te ondersteunen. In de aanloop naar deze raadsvergadering hebben meerdere partijen te kennen gegeven dat een correctie op dit punt nodig is en het is goed om te zien dat deze motie op brede steun van diverse partijen kan rekenen. Voorzitter, ik zal in de tweede termijn een toelichting op andere moties geven en ik wil twee moties expliciet naar voren halen. Ten eerste de motie van GroenLinks om stil te staan bij de afschaffing van de slavernij. Die motie dienen wij van harte mee in omdat dit ook echt deel uitmaakt van onze geschiedenis in den brede en de Bossche geschiedenis in het bijzonder met de gemeenschap die hier aanwezig is. Natuurlijk ook, waar al veel over gezegd is, de motie rondom de laadpalen die wij ook van harte mee indienen. Voorzitter afsluitend. Er is veel gezegd in de week van de commissies en de Bossche PvdA kan instemmen met de drie raadsvoorstellen die op dit moment voorliggen en we kijken dan ook uit naar de samenwerking met u om ervoor te zorgen dat we die ambities ook kunnen waarmaken. Voorzitter, dank u wel. De heer VAN CREIJ: Even in aansluiting op wat De Bossche Groenen zei. Ik heb ook in Deurne al kritische geluiden kenbaar gemaakt, op die bijeenkomst die we daar gehad hebben, over nut en noodzaak daarvan.

Ik heb ongeveer twee weken geleden een aantal van onze moties doorgestuurd 36

en het is teleurstellend dat je daar weinig of geen reacties op krijgt. We hebben daar veel intenties uitgesproken over hoe we de boel gaan veranderen en dat hoort ook een vervolg te krijgen. Dan inhoudelijk. Ik hoorde D66 net spreken over lef en ambitie, maar we moeten wel opletten dat we onze nek niet in een guillotine steken, met te veel lef zou dat zomaar eens kunnen gebeuren. We hebben de afgelopen jaren onder leiding van de VVD een solide beleid gevoerd en ik heb in de commissie ook al gezegd als je nu kijkt dat de burger nu toch een beetje als een melkkoe wordt gebruikt. Dan kijk ik even naar de VVD en dan zeg ik eigenlijk dat de burger als pinautomaat wordt gebruikt. U hebt het altijd over de gemeente als pinautomaat, maar nu wordt de burger eigenlijk de pinautomaat. Voor gewoon ge-DREVEN is de gemeente altijd voorwaardenscheppend en staat die niet altijd direct met de pinautomaat klaar. Vandaar dat wij de moties die de begroting verbeteren en die onze eigen burgers ten goede komen, steunen. Ik ga inhoudelijk even naar de moties en amendementen waarvan wij de hoofdindiener zijn en dan heb ik het over A8 en M24, die ik even samenpak. In aansluiting op de heer Kagie even over de leges.

We hebben in 2023 nog niet direct de begrote € 250.000 voor het Design Museum nodig en we kunnen van de viermaal € 250.000 € 100.000 afhalen om in overleg met de burgers, horecazaken, café-eigenaren en dergelijke te overleggen hoe dat eventueel kan worden gerepareerd. De onderbouwing van die € 100.000 van destijds raakt eigenlijk alleen nieuwe horecazaken en zoals het nu is vertaald, was destijds niet de intentie. Dan motie 3, de voorziening Groote Wielenplas, daar is al een paar maal over gesproken. Voor de Zuiderplas is het geregeld en wij zouden ook zien graag zien dat er bij de Groote Wielenplas, zeker in het zwemseizoen, voorzieningen zijn zodat daar iets kan gebeuren. Dan motie 2, het jeugdontbijt, daar is het hier al een paar keer over gegaan, ook met Volt. De werkwijze, is het een ontbijt of een lunch. Een ontbijt is een onmiskenbaar begin van de schooldag en het Nationale Jeugdontbijt, die doen het bij de mensen thuis, daarvoor is buiten de subsidieverstrekking geen ambtelijke inzet nodig en, waarover zojuist een klein debatje tussen u en Rosmalens Belang was, het treft geen leraren want het wordt thuis afgeleverd. Er is geen verdere bemoeienis en wij denken dat het Jeugdontbijt het beste is. Dan de belastingen. We hebben vandaag een heuglijk feit, het is de 25e motie of amendement die ik over de hondenbelasting inlever en dit keer samen met de Partij voor de Dieren.

Het zal er toch een keer van komen denk ik. We hebben nu alle stellingen erbij genomen en alleen de VVD was in de stemwijzer tegen het afschaffen van de hondenbelasting. Jullie staan in de categorie Geen van beide, ik zal het je straks laten zien, ik heb de bewijzen bij me. Ik heb de uitdraai expres meegenomen omdat ik dacht dat D66 er wel over zou beginnen. Er is maar één partij die tegen was en vandaar dat we hem weer inbrengen. Dan de toeristenbelasting, het is er al vaker over gegaan. Toch even richting de VVD want die gaf net aan dat het juridisch niet mogelijk is en dan denk ik dat je toch de plank misslaat. Tilburg, Breda en Rotterdam gebruiken een percentage van de toeristenbelasting, 4% van de Nederlandse gemeenten doet dat en het lijkt me sterk dat die allemaal tegen de wet ingaan. Wij roepen op om het, zeker voor de kleinere instanties, op die manier te regelen. De heer ALTENBURG-COLLIN: Ik ga toch even reageren. De reden dat de VVD toch tegen is, is dat het fraudegevoelig is om een percentage te hanteren, dat is fraudegevoeliger dan een vaste prijs. Ten tweede, bent u zich ervan bewust dat u een percentage berekent over de jaarlijkse omzet als u gaat differentiëren en dat ondernemers dan een accountantsverklaring moeten overleggen die ze nu niet nodig hebben. Dus u gaat ondernemers dan juist op extra kosten jagen.

Bent u zich daarvan bewust en staat u nog steeds achter uw voorstel om hierover een motie in te dienen? De heer VAN CREIJ: Dank voor de opmerking. Ja, daar zijn ons zeker van bewust en u weet ook dat de kleinere instanties zoals de meeste bed and breakfasts al op hun achterste benen staan omdat het nu zo gaat gebeuren. Waarom denkt u dat Tilburg, Breda en Rotterdam dat probleem niet hebben? Op elk potje past een dekseltje en op het moment dat dit gaat gebeuren, is er ook weer een oplossing voor. Vandaar onze oproep om het toch op deze wijze in percentages te benoemen. Dan motie 2 bij agendapunt 9. Daar zijn we heel duidelijk in, resign of the designproject, een term van een commissielid. Wij zijn op dit moment zeker niet voor het Design Museum of zoals mevrouw Hendrickx het nog steeds noemt het SNS. Geld volgt beleid, maar nu gaan we eerst een potje met geld creëren en pas daarna verdere ontwikkelingen doen. Je moet eerst weten wat je wilt en er moet eerst een discussie komen over of het noodzakelijk is. Zoals de heer Kagie aangaf, zijn er in het Noordbrabants Museum immens grote kamers waar één of twee schilderijen hangen en er zijn heel veel mogelijkheden om zoiets op te lossen. Tot zover in eerste instantie. De heer VAN HATTEM: Ik moest deze week enigszins mijn wenkbrauwen fronsen toen ik mijn brievenbus opende en daar het VNG-magazine aantrof.

Dat bleek zowaar een glossy te zijn over onze wethouder Kâhya en daarin stond een foto van de heer Kâhya op een schommel. Ik vind het een hele 37

knappe foto, maar ik vraag me dan toch af: we zijn nu bij de eerste begroting van dit college en het is misschien een inkoppertje, maar het speelkwartiertje is nou toch wel echt voorbij. Wat de PVV betreft is vooral het spilzuchtkwartiertje voorbij en moeten we toch eens gaan kijken naar de uitgaven van onze gemeente, vooral naar heel veel onnodige uitgaven en de stijging van de uitgaven die we in deze begroting zien. Die stijging van de uitgaven wordt ook nog eens gedekt met een ozb-verhoging van 10% extra die aan onze burgers, aan de middeninkomens, wordt opgelegd. Dat is voor ons echt onacceptabel, de kosten stijgen en ook veel middeninkomens hebben het zwaar, die kunnen geen beroep doen op alle potjes en voorzieningen die vanuit de gemeente beschikbaar worden gesteld voor de lagere inkomens, dus die hebben het extra zwaar en alleen al daarom zou je die ozb-verhoging achterwege moeten laten. We dienen dan ook een motie in om daar met kracht vanaf te zien. Een ander punt in dat kader is de verhoging van de afvalstoffenheffing. Dan kom ik toch weer uit bij het kader van het spilzuchtkwartiertje. We mochten op 7 november jl. in de krant lezen dat de gemeente gedragspsychologen inzet om ervoor te zorgen dat mensen hun afval gemakkelijker in de afvalbakken gooien.

Sorry, maar dat kan toch niet de bedoeling zijn, we gaan onze afvalstoffenheffing toch niet verhogen voor zulk soort idioterie, zorg er gewoon voor dat er een BOA of een politieagent klaarstaat als mensen zich niet aan de regels houden en dat die de mensen daarop aanspreekt of bekeurt. Het is je reinste onzin om hiervoor gedragspsychologen in te zetten. Dus draai de verhoging van de afvalstoffenheffing terug en zorg dat het gewoon betaalbaar voor de mensen blijft, dan heb je ook minder risico dat ze daarmee de hand gaan lichten. Hetzelfde geldt voor hondenbelasting, die haalde de heer Van Creij net al aan. Hij komt nu met een motie om er een doelbelasting van te maken, maar wat de PVV betreft is dat toch echt second best, wij willen die belasting het liefst gewoon afschaffen. Evenals de projecten die we in deze begroting tegenkomen die moeten bijdragen aan de duurzame ontwikkelingsdoelen, de zogenaamde SDG's van de Verenigde Naties. Volgens mij is daar nooit echt een kader voor vastgesteld, dus deze horen helemaal niet in onze begroting thuis en mijn vraag aan het college is: waar kunnen we het kader vinden waarop deze zogenaamde duurzame ontwikkelingsdoelen en de daarvoor in de begroting opgenomen uitgaven zijn gebaseerd? De PVV dient een motie in om te stoppen met de vergoeding van inrichtingskosten aan statushouders.

Er wordt aan de statushouders een vergoeding verstrekt van maar liefst maximaal € 1.928 voor stofferingskosten, die worden als een gift verstrekt, en € 2.900 voor gebruiksgoederen, als lening maar dat wordt vaak kwijtgescholden. Dat ging in 2021 om in totaal € 140.000 en wat de PVV betreft is dat gewoon krom. Heel veel van onze eigen inwoners moeten echt ieder dubbeltje omdraaien en wie hier als statushouder binnenkomt, krijgt niet alleen met voorrang een woning toegewezen, maar ook de inrichtingskosten vergoed. Daarom een motie om een einde aan dit wanbeleid te maken. Hetzelfde geldt voor het azc op het Hypecoterrein, de asielopvang daar. Mevrouw WELTEN: Hoe is de verhouding tussen de lening en de gift zoals u die in uw motie verwoordt? De heer VAN HATTEM: Er zijn twee vergoedingen. De stofferingsvergoeding kan afhankelijk van de gezinsgrootte oplopen tot € 1.928, dat wordt als gift verstrekt voor stofferingskosten. De gemeente heeft daar in 2021 € 140.000 aan uitgegeven en dan is er nog de mogelijkheid om via de Gemeentelijke Kredietbank een lening voor gebruiksgoederen te verstrekken en die kan worden kwijtgescholden. Dat loopt afhankelijk van de gezinsgrootte op tot € 2.900 per gezin. Dat zijn aanzienlijke bedragen en ze hoeven daar niet per se de dingen voor te kopen waarvoor het is bedoeld, ze kunnen dat vrijuit besteden. Dan kom ik bij het Hypecoterrein.

We zien dat er nu al op de zaken vooruit wordt gelopen. In het laatste raadsinformatiebulletin stond al dat er voor de langdurige huisvesting ook naar het Hypecoterrein wordt gekeken. Alle afspraken met omwonenden worden hiermee te grabbel gegooid en de gemeente toont zich weer een onbetrouwbare overheid. Mijn vraag aan het college is: is het inderdaad de bedoeling om daar een langdurige voorziening te creëren? Als dat zo is dan hoor ik het graag, zodat we daar een stokje voor kunnen steken. Dan de veiligheid. De ambitiescijfers in de slecht scorende wijken moeten echt omhoog en nogmaals de oproep aan het college om daar meer op in te zetten want dit is een veel te lage ambitie, er moet echt veel meer veiligheid komen. Er wordt op dit moment heel veel geklaagd over vuurwerk in de Maaspoort, maar in plaats van alles op vuurwerk te gooien, gaat het ook om een handhavingsprobleem, als mensen aangifte doen, wordt daar niets mee gedaan. Dat is ook een symptoom dat daar speelt. Mevrouw VAN DER KALLEN: Ik heb een vraag aan de heer Van Hattem. Als het Hypecoterrein gesloten moet worden, waar moeten we al die mensen dan huisvesten? De heer VAN HATTEM: Dat is heel duidelijk voorzitter, opvang in de eigen regio. Dus niet in 38

Nederland, zij kunnen Nederland verlaten en dat is ook de bedoeling want veel mensen die hier komen, komen door heel veel veilige landen en zij zouden gewoon moeten vertrekken, zij horen niet in onze gemeente en niet in Nederland te blijven. Dan kom ik bij het volgende punt. Er is vandaag weer een deugmotie ingediend, over het herdenken van het slavernijverleden. Ik kan er uitgebreid bij stilstaan dat wij als Den Bosch en als Brabant helemaal geen slavernijverleden hebben en dat die motie dus kant noch wal raakt, maar hij is bovendien heel erg hypocriet want terwijl hier het slavernijverleden moet worden herdacht, wordt er gewoon een actieve bijdrage aan slavernijheden geleverd want deze gemeente onderhoudt nog altijd een vriendschapsband met de stad Wuxi in China en China is een communistische dictatuur die op dit moment een slavenstaat is die door structurele uitbuiting en al dat soort wanpraktijken op dictatoriale wijze bezig is. Ik hoor graag of het college gelet op wat zich nu allemaal in China afspeelt en de ontwikkelingen die dit land nu doormaakt in een verschrikkelijk dictatoriale richting bereid is te stoppen met die vriendschap met Wuxi. Mocht het college daar niet toe bereid zijn dan heb ik een motie klaarliggen. Ik kreeg heuglijk nieuws uit Antwerpen, daar hebben ze besloten de subsidie voor de vijf stadsdichters die ze daar hebben stop te zetten.

Dat vind ik een heel mooi voorbeeld, we halen vaker mooie voorbeelden uit het mooie Vlaanderen. Het idee is om de subsidie voor de stadschroniqueur stop te zetten, die kunnen we in deze tijd beter gebruiken en ik hoor graag van het college hoe het daar tegenover staat. Dan kom ik bij een artikel dat de afgelopen week in de Telegraaf stond: burger wil geen groene fratsen, maar een parkeerplek voor de deur. Een onderzoeksbureau heeft onderzoek gedaan naar de woonwensen van mensen in hun eigen woonwijken en wat blijkt. Mensen willen niet allerlei duurzame maatregelen en dergelijke, maar ze willen gewoon hun eigen auto voor de deur kunnen parkeren. Een grote meerderheid is daar voorstander van, 80% van de ondervraagden zegt goede bereikbaarheid per auto heel belangrijk te vinden en een eigen parkeerplaats voor de deur vinden ze belangrijker dan een autoluwe wijk. Ik hoor graag van het college of die daar ook kennis van heeft genomen en of daar beter naar gekeken moet worden in plaats van de auto overal weg te pesten. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, u zit nu op zeven minuten. De heer HUIBERS: Een kleine interruptie op wat de heer Van Hattem net aangaf. Hij heeft ergens een onderzoek gevonden, hartstikke goed, mensen willen dus een eigen parkeerplaats.

Bent u er dan ook voor dat de mensen daar zelf kunnen gebruikmaken van de stroom die ze opwekken met zonnepanelen om hun elektrische auto op te laden? De heer VAN HATTEM: Dan hebben we het weer over die laadpalen, ik zou bijna zeggen laat die palen. De gemeente voert op dit moment erg inconsistent beleid. Ik zie nu in verschillende wijken en dorpen gebeuren dat iemand een laadpaal voor zijn auto aanvraagt, vervolgens een vrij willekeurige plek in de wijk een laadpaal bij een parkeerplek wordt geplaatst, die komt bij andere mensen voor de deur en er wordt zelfs post van de eigenaar van de auto bezorgd bij mensen die daar tegenover wonen. Andere mensen moeten daar een parkeerplek voor opofferen zonder dat er duidelijk beleid zit onder waarom daar een laadpaal moet komen. Ik denk dat deze discussie eigenlijk nog een slag dieper moet worden gevoerd, we moeten eigenlijk een consistent beleid ontwikkelen om te kijken waar wel en geen laadpalen komen en waar het ten koste van andere parkeerplekken gaat want nu schiet het beleid eigenlijk alle kanten op.

De VOORZITTER: Gaat u afronden? De heer VAN HATTEM: Dan hebben we nog een motie om van Den Bosch wel het Almelo van het Zuiden te maken met een meldpunt voor energiearmoede want veel burgers dreigen nu ijskoud in de kou komen te staan en we moeten ook inzetten op isoleren in plaats van zo'n onzinnige warmtevisie en een dure Duurzame Polder. Dan heb ik nog iets over de Veiligheidsregio die wordt genoemd in de begroting als verbonden partij. Ik heb daarover een vraag aan de portefeuillehouder. De portefeuillehouder gaat namens de Veiligheidsregio naar het Veiligheidsberaad en er is vanuit het Veiligheidsberaad druk op het kabinet uitgeoefend om die asieldwangwet erdoor te krijgen. Mijn vraag aan de portefeuillehouder is: heeft hij vanuit het Veiligheidsberaad ook die druk uitgeoefend en ondersteund? Dat hoor ik graag want dat is iets wat vanuit onze lokale autonomie en dientengevolge ook voor deze begroting zeer negatief is. Tot slot het Design Museum. Die € 30 miljoen kunnen we veel beter benutten voor veel andere dingen, er zijn veel grotere noden in onze stad dan zo'n Design Museum en de provincie heeft al aangegeven niet mee te betalen aan een gemeentelijk museum, die investeert hooguit in de Bossche Stadsdelta. Dus misschien wel via een omweg, maar dit moeten we gewoon niet willen en wat de PVV betreft gaan we deze dure hobby niet financieren. Tot slot 39

voorzitter, de Noordoosthoek van De Groote Wielen. De VOORZITTER: Heel kort, u zit al op negen minuten. De heer VAN HATTEM: Dan bewaar ik dat voor de tweede termijn. De heer GERSJES: De achtste keer een begroting ter bespreking en beoordeling door mij als raadslid, weliswaar bij drie vorige politieke partijen en de eerste keer als fractievoorzitter van mijn partij VOOR Den Bosch en het gaat steeds beter met mij want we hebben de eerste motie al bijna binnen en wel de pilot gft en etensresten bij ondergrondse containers en hoogbouw. Ik ben benieuwd of het beoordelingscijfer van de redactie van Dtv bij het maken van de politieke jaaranalyse van deze politieke partij over 2022 hoger uitvalt of moet ik een bingokaart vol zien te krijgen? Dat is voor de twitteraars, die zullen snappen wat ik bedoel. Ten eerste even een paar positieve punten voorzitter en daarna wat minder positieve punten, maar het zal rustig blijven vandaag. Ten eerste zijn we content met het in gang zetten van het onderhoud van de kleine monumenten wat mede door u is opgepakt door onze schriftelijke vragen. De werkgroep Onderhoud kleine monumenten van de Kring Vrienden is daar erg blij mee en we hebben hierover geen motie ingediend, maar we horen wel graag een bevestiging van u dat wat ik hier uitdraag ook klopt.