Notulen raadsvergadering 2022-11-08

Mevrouw WELTEN: Allereerst, wij zijn heel blij met de toezegging van de wethouder over de parkeergarage Tolbrug, in het derde kwartaal van 2023 zal het college aan de raad voorleggen om ook deze in het Structuurfonds te plaatsen. De VVD is positief over het stimuleren van allerlei vervoersalternatieven en -modaliteiten, maar steeds blijkt dat de alternatieven voor de auto in Brabant de concurrentie qua reistijd en kwaliteit onvoldoende kunnen aangaan. De VVD pleit er steeds voor om de bereikbaarheid van nieuwe ontwikkelingen aan de voorkant inzichtelijk te maken en een meer integrale benadering te hanteren, zodat we een goed inzicht hebben in 'hoe kom ik op mijn nieuwe werkplek', 'hoe kom ik bij de dokter' en 'hoe kom ik bij die winkel'. Inzicht op wijkniveau kan bijdragen aan de verbetering van de toegankelijkheid en de bereikbaarheid van onze hele gemeente. Wat de verkeersafwikkeling betreft, met name in de Hinthamerstraat, zien wij een vestiging van de coffeeshop aan de buitenkant van de stad als een grote verlichting en we zien uit naar het debat eind 2022 over het coffeeshopbeleid om dat te kunnen realiseren. Het zal u zeker niet verbazen dat wij samen met Rosmalens Belang pleiten voor meer laadmogelijkheden voor elektrische auto's. Wij zijn ook groot voorstander van de herhuisvesting van het Design Museum.

De heer VAN HATTEM: Ik hoorde de VVD pleiten voor vestiging van een coffeeshop aan de rand van de buitenkant van de stad zoals het wordt genoemd. Welke locatie heeft de VVD dan op het oog en wat zouden de randvoorwaarden daarvoor zijn? Of krijg je dan de overlast die er nu in de binnenstad is juist op die locatie en misschien wel op een locatie waar nog veel minder toezicht en dergelijke is. Mevrouw WELTEN: Voorzitter nee, wij hebben geen locatie op het oog, dan lopen we vooruit op de wijziging van het coffeeshopbeleid, dat moeten we eerst opnieuw vaststellen. Op dit moment hebben we vijf vestigingen en alleen als er een wegvalt mag daar een voor in de plaats komen, maar geen zesde. Dus we moeten eerst het coffeeshopbeleid aanpassen. Vervolgens qua overlast. Het feit dat we hem naar buiten toe willen realiseren geeft aan dat de overlast dan een stuk vermindert omdat je in de binnenstad een concentratie van mensen hebt en de overlast daar natuurlijk veel groter is. Dat 14

is de reden. De heer VAN HATTEM: Er kunnen natuurlijk allerlei randverschijnselen ontstaan rond zo'n coffeeshop op een terrein, misschien wel bij een woonwijk, waar de omwonenden niet op zitten te wachten. Is de VVD het met mij eens dat het veel beter zou zijn dat, als de gebruikers van een coffeeshop, in dit geval die aan de Hinthamerstraat, voor overlast zorgen, de veroorzakers van die overlast moeten worden aangepakt ofwel de gebruikers en als het aan de coffeeshop zelf te wijten is dan moet die gewoon sluiten in plaats van die te belonen met een alternatieve locatie? Mevrouw WELTEN: Wij zijn voor handhaving, dat mag best intensiever en dat zijn we helemaal met u eens. We zien ook dat de coffeeshophouders daar zelf wel hun bijdrage aan leveren, laten we realistisch zijn, dat is gewoon aan de orde. Ten eerste is het niet zo simpel om een coffeeshop te sluiten, het is een commerciële partij die rechten heeft en die we ook lokaal ondersteunen, wat dat betreft is het niet zo simpel om die te sluiten. Ik denk dat dit niet echt een realistisch voorstel is. De heer VAN DER KRABBEN: Even een vraag ter verduidelijking. Ik hoorde u zeggen dat er vijf coffeeshops blijven, maar als we er aan de buitenkant een bij zetten, breid je toch uit naar zes? Mevrouw WELTEN: Ik zeg dat het huidige beleid is dat we vijf coffeeshops hebben en dat er alleen een bij mag komen als er een wegvalt.

De heer VAN DER KRABBEN: Nee, zo zijn we niet getrouwd en de voorzitter ziet het. Bosch Belang heeft altijd gezegd die weg niet op te willen en u geeft nu ineens aan 'ja wacht even, dat kan wel'. Voorzitter, mag ik u uitnodigen om even helderheid te verschaffen? De VOORZITTER: Nee, nee, nee. De heer VAN DER KRABBEN: Mevrouw Welten, u zit ernaast. Mevrouw WELTEN: U zegt het, ik geloof u direct. We luisteren straks naar de portefeuillehouder wat mij betreft. De heer VAN DER KRABBEN: Kijk maar naar het bestuursakkoord, daar staat het volgens mij in. De heer ROOVERS: Ik wil het hebben over de laadpalenmotie die u samen met Rosmalens Belang indient. Ik heb in de commissie aan de wethouder gevraagd of wij niet het risico lopen dat het stroomnet overbelast wordt. De netbeheerders gaven in de zomer van 2022 aan dat ze tijdelijk geen nieuwe aansluitingen konden realiseren en de wethouder kon daar eigenlijk niet zo goed antwoord op geven omdat we het uitbesteed hebben. Hebt u daarover nagedacht? Dat is voor mij een cruciaal punt om uw motie wel of niet steunen. Mevrouw WELTEN: Daar waar mogelijk willen wij die uitbreiding. Je leest ook nu, daar zijn we ook met zijn allen mee bezig, dat we de laadpunten sowieso uitbreiden. Als dit op een gegeven moment niet tot de mogelijkheden behoort dan houdt het natuurlijk op, maar in principe is het nu een verrommeling.

Dat staat ook zo verwoord, als je vanuit je huis een snoer over de stoep legt, is dat natuurlijk verrommeling, het is ook onveilig en dat willen we voorkomen. Je kunt kijken naar alternatieve laadmogelijkheden, namelijk een tegel en je hebt nog een aantal andere technische oplossingen. De heer HOEBEN: Ik verwachtte eigenlijk de heer Kouwenberg, de schrijver van de motie, maar dat komt misschien later nog wel, u begint er nu over. U hebt het over verrommeling en een stroomnet, maar de motie gaat erover dat u de elektrische auto bidirectioneel wilt laden, dus hem ook als thuisbatterij wilt gebruiken. Dan komen we op een heel moeilijk punt want dat betekent dat een autovrije wijk eigenlijk niet meer aan de orde is omdat iedereen zijn auto bij huis wil om hem aan zijn eigen zonnepaneeltje op te laden en 's nachts de auto als bidirectionele accu te gebruiken. Mijn vraag aan mevrouw Welten is de volgende. Bent u het met me eens dat we deze motie niet moeten indienen als we richting een autovrije wijk willen of als we de verrommeling willen tegengaan, maar dat we juist moeten kijken naar collectieve laadpunten in de wijk, misschien met eigen zonnepanelen of misschien coöperatief vanuit de wijk gesponsord, waarbij de gemeente de parkeerterreinen aanlegt. Dat is een 15

veel betere oplossing dan wat u nu voorstelt. Mevrouw WELTEN: Volgens mij stelt de heer Hoeben een retorische vraag, u geeft uw mening en dat mag. Wij streven niet naar een autovrije wijk, maar dat doet u en dan hebben we niet dezelfde mening. Dus het antwoord op uw vraag is: nee. De heer HOEBEN: Ik vraag me af waar de VVD de ruimte vandaan haalt om iedereen zijn eigen auto voor de deur op openbare grond te laten parkeren, of we dat gaan redden. Kan de VVD een oplossing geven voor het parkeerprobleem dat we al hebben in de wijken en waar dus nog veel meer bij komt omdat iedereen de auto op openbare grond voor zijn eigen deur wil parkeren. Hoe gaat de VVD dat oplossen? Mevrouw WELTEN: U koppelt het nu aan de laadpunten en dat is niet de discussie die wij hier voeren. Veel mensen hebben een auto, daar bent u het misschien niet mee eens, maar dat is wel aan de orde. Het gaat er hier over dat zij kunnen gebruikmaken van in hun huis opgewekte stroom, kosten kunnen besparen en ook de zonnepanelen die op hun huis liggen optimaal kunnen gebruiken. Dat staat los van de discussie over een autovrije wijk. Ik wil het eigenlijk een beetje zuiver houden als het kan voorzitter. De heer HOEBEN: Ik adviseer mevrouw Welten om haar eigen motie eens goed te lezen. De VOORZITTER: Dat is een advies en geen vraag. Mevrouw Welten, gaat u verder. Mevrouw WELTEN: Dank u voorzitter.

Wij zijn groot voorstander van het Design Museum. Het geeft het Noordbrabants Museum ruimte om zijn nieuwe kunstaanwas te exposeren en elders richting de Tramkade komt een mooie bezoekerstrekker want wij willen toch 25% meer toeristen naar de stad trekken. Toch nog even over wat De Bossche Groenen heeft ingediend: willen wij als raad worden meegenomen in de ontwikkeling van een Design Museum? Ja, maar de checklist waar u het over hebt, blijkt geen list, geen checklist, die door de raad is vastgesteld. Los van het feit dat we graag worden meegenomen, hebben wij toch nog even de vraag aan de wethouder of deze list met deze vragen wel het juiste instrument is. Wij zijn uiteraard heel erg positief over dat wij in de ontwikkelingen worden meegenomen. Dan, de VVD is geen voorstander… Mevrouw HENDRICKX: Over die checklist. Ik neem de Rekenkamer altijd uiterst serieus, dat is een deskundige club met mensen die ook expertise hebben ingehuurd om ons te voorzien van een goed rapport. Die checklist is door deskundigen opgesteld en overigens krijgt niet alleen onze gemeente die checklist aangeboden, maar werken veel gemeenten aan de hand van diezelfde checklist.

Wilt u naar de wethouder kijken omdat u twijfelt aan de deskundigheid van de Rekenkamer? Dat is toch gewoon een checklist van deskundigen die daar verstand hebben? Mevrouw WELTEN: Dat deed u destijds ook want wat namelijk aan de orde was, die checklist… Ik twijfel niet aan de professionaliteit van degenen die hem hebben gemaakt, maar er is naar aanleiding van de checklist een motie ingediend waarin het college wordt verzocht om de punten die in de checklist staan aan de raad voor te leggen en daar een besluit over te nemen. Helaas is dat niet gebeurd. Vandaar nog even onze vraag aan de wethouder: kijk nog eens even of de juiste vragen in de checklist staan en of dat genoeg is om de raad mee te nemen. Mevrouw HENDRICKX: De motie die de raad heeft aangenomen was iets breder. Ik kijk nog even naar het college, er was een verzoek aan het college dat het college overigens nooit heeft uitgevoerd, daar ligt nog een stevige opdracht. Dat verzoek was om een beleid aangaande risicomanagement te ontwikkelen en dat was een veelomvattend verzoek. Die checklist is gewoon een vastgestelde checklist die in den lande wordt gehanteerd waarmee wij alleen maar ons voordeel kunnen doen.

Ik begrijp niet zo goed waarom u ons voorstel om een checklist te hanteren niet gewoon steunt, wat houdt u tegen want u bent de partij van de financiën? Mevrouw WELTEN: Wat mij tegenhoudt, ik vind het nogal zwaar aangezet. Wij horen graag nog even van de wethouder of de raad met deze checklist voldoende inzicht krijgt in de risico's die we lopen en alles wat eraan vastzit. Mevrouw HENDRICKX: Oké, dan neem ik mijn woorden terug. Ik hoor dat u nog even een 16

check wilt, dan wachten we het af. Mevrouw WELTEN: De VVD is geen voorstander van de verhoging van het percentage van het minimumloon van 120% naar 130% en waarom niet? Dat is met hagel schieten. Er zijn namelijk werkende armen en wij willen dat die ook worden ondersteund. Als we met hagel gaan schieten door nu die 130% in te voeren dan kan het wel eens zo zijn dat we voor deze groep mensen geld tekortkomen. Vandaar dat wij daar geen voorstander van zijn, maar dat we graag op maatwerk inzetten. De heer VAN HATTEM: Wat mevrouw Welten van de VVD zegt, is nogal tegenstrijdig want de VVD zegt dat werkende armen tekort wordt gedaan, maar die worden op hetzelfde moment door dit college waarin de VVD ook zit met deze begroting keihard gepakt door de verhoging van de ozb met 10%. Dus hoe verhoudt zich dat tot elkaar en hoe verhoudt zich dat tot de zogenaamde werkende armen waar mevrouw Welten voor zegt op te komen? Mevrouw WELTEN: Ja, we hebben de ozb eenmalig verhoogd en uiteraard kost dat iedereen, ook de minder draagkrachtige Bosschenaar, wat extra geld, maar daar zetten wij tegenover dat wij energiefondsen creëren waarbij we de minder draagkrachtigen kunnen helpen om energiezuinige maatregelen te nemen waardoor ze geld gaan besparen.

Zo staan er verschillende regelingen in het bestuursakkoord, dat weet u ook, ik vertel u niets nieuws, waarin we de minder draagkrachtigen echt een ondersteuning bieden. We hebben het nu over het met hagel schieten door van 120% naar 130% te gaan. Er zijn ook wat minder draagkrachtige mensen die in een energieneutraal appartement wonen, ik kan daar een keer met u gaan kijken. Dan geef je hen ook die 130% terwijl zij het eigenlijk op dit moment niet nodig zouden hebben. Dat willen wij voorkomen. De heer VAN HATTEM: Er wordt nu met hagel geschoten op iedereen die ozb moet betalen, iedereen krijgt hier van de VVD een schot hagel in de rug waarbij die elk jaar 10% extra moet gaan betalen. Hier wordt ook de deur opengezet voor verdere verhogingen. Nu worden er allerlei potjes gevuld en op allerlei mogelijke manieren geld verdeeld, maar het is en blijft het rondpompen van geld. Zou het uitgangspunt niet eenvoudig moeten zijn: we moeten de lasten laag houden, zodat mensen het geld in de eigen portemonnee houden en ze zelf meer te besteden hebben. Mevrouw WELTEN: Ik wijs de heer Van Hattem erop dat Den Bosch een van de laagste ozbtarieven heeft. Wat dat betreft denk ik dat wij de doelgroep die het wat minder gemakkelijk heeft voldoende tegemoetkomen met andere regelingen. Ik worstel een beetje met de herhaling van vragen die u stelt. Wij zijn het niet met elkaar eens.

Mevrouw VAN OPDORP: Mevrouw Welten, wat bedoelt u met 'met hagel schieten'? Volgens mij is de VVD juist voor het ondersteunen van werkende armen, ondernemers die het nu hartstikke zwaar hebben en mensen die op dit moment gewoon letterlijk niet uitkomen. We hebben het hier niet alleen over de energietoeslag, maar ook over mensen die de boodschappen niet meer kunnen betalen. De VVD wil juist dat iedereen meedoet, erbij hoort en lekker actief is op welke manier dan ook, wat heeft het verhogen van de norm van 120% naar 130% van het bijstandsminimum zodat juist meer mensen gaan meedoen in de maatschappij te maken met met hagel schieten? Ik snap de logica niet. Mevrouw WELTEN: De logica is dat, als we die verhoging doen…. Je kunt je geld maar eenmaal uitgeven en als we dat geld hebben uitgegeven, wat aardig wat kost maar als het wat oplevert… Er is een groep werkende armen die daardoor niet ondersteund kan worden. Daarom zeggen wij: schiet niet met hagel, maar doe het gericht en kijk welke doelgroepen het nodig hebben. Dat is het systeem dat wij nu hanteren. Mevrouw VAN OPDORP: Ik denk dat u dan de logica niet begrijpt. Die verhoging van de norm gaat er juist om dat we niet met hagel schieten, maar dat we een grote groep direct helpen voordat we hen het ravijn in laten vallen en we daarna zeggen 'oeps het is niet helemaal gelukt, we moeten alsnog op maat ondersteunen'.

Kunt u mij duidelijk maken waarom andere gemeenten zoals Amsterdam, Rotterdam, niet de minste, Meierijstad en bijvoorbeeld ook Tilburg wel de grens verhogen? Hebben die een hele andere logica, wat is daar aan de hand? Mevrouw WELTEN: Misschien moet u die gemeenten eens bellen, dan weet u het.

17

Mevrouw VAN OPDORP: Ik weet het al. De heer KAGIE: Dat is een heel praktisch antwoord, gewoon even bellen. Ik bel u niet, maar ik spreek u toch even aan. De VVD heeft altijd een scherp oog voor de belangen van het MKB, ondernemers, gehad. Collega Van Creij heeft het straks over de leges en ik heb een vraag. Er is een tabel waarin de leges van 2022 en die van 2023 netjes naast elkaar staan en ik houd u een voorbeeld voor. Wijziging van leidinggevenden op een café, dan moet een ondernemer naar de gemeente om te zeggen 'ik heb een andere chef' en dan moeten er weer leges betaald worden. In 2022 betaalden ze daar € 237 voor en 2023 € 423. Nu vraag ik u of u het in de sociaaleconomische context van dit moment redelijk vindt dat we deze verhogingen bij ondernemers neerleggen, bijvoorbeeld in dit voorbeeld? Mevrouw WELTEN: Het begrip 'redelijk' is wat subjectief en een wat lastig begrip om daar wel of niet 'ja 'op te zeggen. Als u het toch over de ondernemer heeft die inderdaad veel aandacht van de VVD krijgt, dan weet u ook dat deze de ozb-verhoging niet krijgt. De heer KAGIE: Pardon? Ik heb het hier over de leges. Je hebt een andere leidinggevende, een andere chef, in je zaak. Dat moet je bij de gemeente aangeven en voor deze wijziging betaal je nu € 237 en in 2023 € 423.

Ik vraag u als VVD'er met een scherp oog voor de belangen van de kleine ondernemers hoe u dat type hogere rekeningen weegt. Mevrouw WELTEN: Als wij een regeling afspreken, kunnen we niet selectief zijn; de een wel en de ander niet. Zo doen wij het hier in Den Bosch niet en in de meeste gemeenten niet. Dus als wij de leges verhogen dan geldt dat ook voor deze groep. De heer KAGIE: Als we de leges verhogen, kan dat ook voor deze groep gelden. Het gaat om de forse verhogingen van de leges en dit is een voorbeeld, hoe weegt u dat als VVD'er? Mevrouw WELTEN: Ik vrees dat ik in herhaling val voorzitter. De heer VAN SILFHOUT: Mevrouw Welten wil niet met hagel schieten en kiest liever voor een gerichte aanpak. We lazen in de krant dat een student die € 10 per maand te veel verdient om op die norm van 120% uit te komen op jaarbasis € 1.300 misloopt. Is dat de gerichte aanpak waar mevrouw van Welten voor kiest? Mevrouw WELTEN: Dit is landelijk geregeld en wat is uw vraag aan mij? Wij staan hier voor de gemeente Den Bosch, daar zitten nog andere overheidslagen boven en dit regelen ze in Den Haag. Wat vraagt u aan mij als gemeenteraadslid van de gemeente Den Bosch? De heer VAN SILFHOUT: Ik vraag wat voor u de gerichte aanpak is.

Er wordt gezegd dat die gerichte aanpak betekent dat wij mensen die boven de 120% zitten en die toch arm zijn wel kunnen helpen, maar bij een student die € 120 per jaar te veel verdient om € 1.300 van deze gemeente te krijgen lijkt mij een simpel rekensommetje te zeggen dat de gerichte aanpak zou betekenen dat we deze student € 1180 als energietoeslag uitkeren. Bent u het daarmee eens? Mevrouw WELTEN: Daar kan ik het wel of niet mee eens zijn, maar daar is nu een regeling voor getroffen en dan zijn er ook wel eens mensen, in dit geval de studenten en ik begrijp dat u daar een pleidooi voor houdt, die daar op dat moment geen gebruik van kunnen maken. De heer VAN SILFHOUT: Dan teken ik hier op dat de VVD ook de gerichte aanpak niet uitvoert. Mevrouw VAN OPDORP: Mevrouw Welten, bent u ervan op de hoogte dat het hier niet alleen gaat om landelijk beleid, maar dat juist gemeenten op een knop kunnen drukken om het voor hun inwoners beter te maken? Mevrouw WELTEN: Mevrouw Van Opdorp, bent u ervan op de hoogte dat Sinterklaas niet bestaat? Mevrouw VAN OPDORP: Mijnheer de voorzitter, dit is toch geen antwoord? Laat ik dan maar niet doorgaan op de Sinterklaasanalogie. Bent u op de hoogte van het feit dat wetenschappelijk 18

onderzoek diverse malen duidelijk maakt dat iedere euro die we hier nu in preventie stoppen € 2 oplevert? Dat betekent dus dat, als de gemeente ervoor kiest de inwoners wel meer te ondersteunen dan nu gebeurt, we dat dubbel terugkrijgen omdat mensen eerder weer rechtop staan en kunnen meedoen? Mevrouw WELTEN: Ik vind het toch wel jammer dat u doet voorkomen of het huidige bestuur van de gemeente Den Bosch zich niet inzet voor de mensen die het wat minder goed hebben. Wij hebben daar veel regelingen voor en dat weet u ook. Ik vind dat dit toch wel erg negatief geschetst wordt, alsof wij als gemeente Den Bosch zeggen 'nou lieve mensen jammer dan, u hebt pech gehad wij doen niets voor u'. Wij leveren maatwerk, dat is wat we zeggen. Het feit dat wij niet gaan voor van 120% naar 130% wil niet zeggen dat onze bewoners die steun nodig hebben die steun niet krijgen. Ik vind dit een beetje een setting waarvan ik denk: u schetst nu toch wel een raar beeld.

Mevrouw VAN OPDORP: Bent u ervan op hoogte dat wij ontzettend blij zijn met alle initiatieven die tot nu toe genomen worden om armoede tegen te gaan en bestaanszekerheid te garanderen, maar dat het, los van al die kleine initiatieven, veel logischer, efficiënter en doelmatiger is om gewoon een hele grote groep die anders alsnog vastloopt direct te ondersteunen? Dus dat het ook erg efficiënt is om dat te doen, dat je daarmee heel veel inwoners die anders door hun hoeven zakken helpt? Mevrouw WELTEN: Wij zijn het niet met elkaar eens mevrouw Van Opdorp, u bepleit dat en dat mag, met alle respect. Wij denken dat de manier waarop we het op dit moment doen de goede manier is. Voorzitter, het is goed te vernemen dat de wethouder in gesprek is met eigenaren van monumentale panden om daarmee hopelijk ook de hoge energiekosten van de hurende ondernemer te kunnen beperken. Het sneller verduurzamen van sportverenigingen past helemaal in onze visie om bewegen te stimuleren en de gezondheid te bevorderen en wij dienen de motie daarover daarom mede in. Onze poging om bij de niet-professionele partij zoals Fietsvrienden minder toeristenbelasting te heffen blijkt gewoon heel erg lastig te zijn en juridisch niet tot de mogelijkheden te behoren. Vanwege de steeds grotere groep senioren zijn wij met de PvdA van mening dat de seniorenverenigingen subsidie moeten houden.

Juist met zaken als amateurcultuur bestrijd je ook de eenzaamheid en daarom dienen wij deze motie mede in. De VVD vindt veiligheid van heel groot belang en daar hoort handhaving ook bij, maar de uitbreiding van werktijden van BOA's die VOOR Den Bosch voorstelt vinden wij wat te voorbarig. We hebben vijf nieuwe BOA's ingezet, die hebben een beschreven taak en dat gaan wij even aanzien. Wij vinden dat ontijdig en bovendien is het nachtwerk waarvoor u pleit in de meeste gevallen politiewerk. De heer GERSJES: Mevrouw Welten, hoe kijkt u aan tegen het feit dat we nu vijf, maar de vorige keer ook al vier BOA's hadden. We hebben er nu in korte tijd al negen bijgekregen, waarom zouden we die niet in de nachtelijke uren inzetten, bijvoorbeeld bij meldingen waarmee je niet naar de politie kunt? We hebben pas weer gezien wat een melding naar de politie inhoudt: geen tijd. Hoe kijkt u daar tegenaan? Stenen op auto's onder de brug bij de Maaspoort, overlast van vuurwerk, daarvoor kun je dan toch beter een BOA inzetten, vindt u dat ook niet? Mevrouw WELTEN: Iedere handhaver die we hebben heeft een taak en wij hopen dat die de veiligheid vergroten. Dat zijn wij helemaal met u eens, maar we moeten wel stap voor stap en verantwoord werken. We hebben nu vijf BOA's met een beschreven taak en wij vinden dat we dat eerst even moeten laten voor wat het is.

Nogmaals, ik denk echt dat in de werktijden die u in uw gedachten hebt zaken aan de orde komen die de politie tot zich neemt. De heer HOEBEN: Ik kom toch nog even terug op de Vrienden op de Fiets en de toeristenbelasting. Dat zou juridisch niet mogelijk zijn of het zou onhaalbaar zijn. Zijn gemeenten met een differentiatie in de toeristenbelasting in overtreding of staat er verkeerde informatie op de website van de VNG? Mevrouw WELTEN: Ik ken de systematiek bij andere gemeenten niet helemaal, maar wij hebben echt heel intensief gekeken of sprake kan zijn van differentiatie, van bijzondere gevallen en van een verdeling maken, maar dat is juridisch niet houdbaar en daarom hebben we dat losgelaten. De heer HOEBEN: Ik krijg geen antwoord op mijn vraag. Zijn andere gemeenten dan in overtreding of klopt de informatie op de website van de VNG niet? Er zijn wel degelijk gemeenten met een differentiatie en gemeenten die anders met de toeristenbelasting omgaan. Ik ben de weg kwijt, 19

wat klopt er niet? Mevrouw WELTEN: Ik weet niet wat er niet klopt, in ieder geval is het hier nu even niet mogelijk, het spijt me. De heer VAN CREIJ: U zegt dat het juridisch niet haalbaar is. Klopt mijn informatie dat dit gaat over een vrijstelling voor zestig overnachtingen voor een bed and breakfast, maar dat tariefdifferentiatie wel kan? Bent u het daarmee eens? Mevrouw WELTEN: Nee mijnheer, daar ben ik het niet mee eens. U mag alle pogingen die wij hebben gedaan inzien, misschien moeten we elkaar eens wat beter informeren en dat gaan we ook vooral doen. Wij hebben de mogelijkheden echt tot in den treure uitgezocht en het is op dit moment echt niet mogelijk. De heer VAN CREIJ: In het verlengde van wat de heer Hoeben vroeg. Tilburg doet een percentage op overnachtingen en u zegt nu dus eigenlijk dat de gemeente Tilburg in overtreding is en dat dit niet zou kunnen? Mevrouw WELTEN: Ik zeg niet dat de gemeente Tilburg in overtreding is. De heer HOEBEN: Als blijkt dat het wel kan, is de VVD dan bereid om die differentiatie alsnog in te voeren? Mevrouw WELTEN: Dat hangt af van de consequenties, daar willen we op voorhand geen 'ja' tegen zeggen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Mevrouw Welten gaf naar aanleiding van de motie van VOOR Den Bosch over de werktijden van de BOA's aan dat werkzaamheden in de binnenstad politiewerk is.

In de commissie spraken we over werkzaamheden in het buitengebied met ondersteuning van de Omgevingsdienst Samen Sterk in Brabant. Zou u anders tegenover verruiming van de werktijden staan als we het door die bril bekijken, als het naar het buitengebied is gericht? Mevrouw WELTEN: Mevrouw Samshuijzen, in het buitengebied heeft de provincie een hele grote verantwoordelijkheid, daar hebben wij niet altijd zeggenschap. Ook wij hebben recentelijk gesproken over de groene BOA's, maar dat is echt een provinciale verantwoordelijkheid. Mevrouw SAMSHUIJZEN: De Omgevingsdienst steunt ons daar natuurlijk bij. Samen Sterk in Brabant geeft aan meer ondersteuning van de gemeente nodig te hebben omdat ze het, sorry voor het oneerbiedige woord, met die anderhalve paardenkop niet alleen kunnen en dat de gemeente ondersteuning moet bieden. Moeten we, ook omdat we deel uitmaken van dat samenwerkingsverband, die verantwoordelijkheid niet oppakken? Mevrouw WELTEN: Uiteraard hebben wij die verantwoordelijkheid en de VVD heeft veiligheid hoog in het vaandel, dat weet u ook. Wij hebben al verschillende dingen aangedragen zoals meer camera's en meer BOA's.

Wij vinden handhaving heel erg belangrijk want veiligheid is een basisrecht van onze bewoners en wat dat betreft staan wij helemaal aan uw kant, maar even de praktische uitvoering ten aanzien van wat er in de motie wordt gevraagd en wat we recentelijk pas hebben ingevoerd zeggen wij: wacht nou even, laten we eens even kijken hoe dat uitwerkt en dan misschien op een later moment kijken of dat nog aangevuld moet worden. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik begrijp wat u aangeeft over deze motie. Begrijp ik het dan wel goed dat, als er toch meer ondersteuning in het buitengebied nodig is, u wel bereid bent om u op een ander moment wel op de capaciteitsvraag in het buitengebied te richten? Mevrouw WELTEN: Wij zijn altijd bereid tot een gesprek daarover, wij geven al aan dat wij dat een heel belangrijk aspect vinden en laten we eens kijken wat we te zijner tijd met elkaar kunnen bespreken. Wij staan wel sympathiek tegenover de pilot Inzameling gft en etensresten in de hoogbouw van Den Bosch, dat past helemaal in de Afvalvisie. Dan over de uitbreiding van de voorzieningen aan De Groote Wielen. Wij dragen De Groote Wielen een warm hart toe, deze plas heeft nu eenmaal een bepaalde status en dat klinkt heel procesmatig, maar we hebben afgesproken 20

om in Zuid permanente voorzieningen aan te brengen. De wijk De Groote Wielen is nog niet af en we weten niet wat de mogelijkheden te zijner tijd zijn, maar op dit moment zijn er wel seizoenvoorzieningen, maar nog geen permanente voorzieningen en daar kunnen wij nu niet voor stemmen. Tot slot voorzitter. Wat de Bossche Zomer betreft delen wij de mening dat we iets structureels moeten en we gaan hierover dan ook graag in gesprek en willen de gemeentelijke ondersteuning niet op voorhand opzeggen want juist daarmee kun je iets extra's doen wat de Bossche Zomer en daarmee onze stad speciaal kan maken. Tot zover, dank u. De heer VAN HATTEM: Hoe belangrijk vindt de VVD-fractie lokale autonomie? Mevrouw WELTEN: Kunt u dat misschien in een context plaatsen? De heer VAN HATTEM: Het is een hele heldere vraag: hoe belangrijk acht deze Bossche VVDfractie de waarde van lokale autonomie? Mevrouw WELTEN: Daar hechten wij zeker waarde aan, maar wij hechten er ook waarde aan om met andere partijen op te trekken zodat wij een beter resultaat kunnen krijgen en het vaak efficiënter is. Dat is niet helemaal 'wij doen alles alleen' als dat uw vraag is. De heer VAN HATTEM: Mijn vraag is eigenlijk de volgende. Zojuist werd bekend dat de VVDfractie in Den Haag die verschrikkelijke asiel…. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, asiel hoort niet bij de begrotingsbehandeling.

De heer VAN HATTEM: Dit raakt ook de begroting omdat dit het komend jaar en de komende jaren grote implicaties voor onze gemeente heeft en we moeten het hier echt over hebben, zeker als de VVD-fractie die hier in dit college vertegenwoordigd is nog enigszins principes heeft met betrekking tot onze lokale autonomie. Als ze zeggen dat ze waarde hechten aan de lokale autonomie dan wil ik vragen: is de VVD-fractie bereid om als lokale overheid richting Den Haag in verzet te komen vanwege deze asieldwangwet die de Tweede Kamer gaat behandelen en waar de VVD steun aan heeft verleend. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Er worden wel vaker zulk soort vragen gesteld. De VOORZITTER: Nee, het gaat vandaag over de begroting van de gemeenteraad van 'sHertogenbosch, volgens mij is dat het onderwerp van discussie. Mevrouw Welten heeft haar exposé over de begroting voor 2023 gegeven en volgens mij is dat vandaag het onderwerp van gesprek. De heer VAN HATTEM: Voorzitter, maar als deze wet erdoor komt, heeft dat ook gevolgen voor ons... De VOORZITTER: Als is hypothetisch. De heer VAN HATTEM: Ja, maar dat moeten we voorkomen. Er worden hier ook allemaal verhalen over het klimaat gehouden, wat in de verre toekomst misschien effect heeft. De VOORZITTER: Ik verzoek u weer plaats te nemen en straks in uw eigen bijdrage kunt u alles vertellen wat u wilt.

De heer VAN HATTEM: Dan hebben we het er straks wel over want ik heb nog wel een paar vragen richting de burgemeester op dit dossier. De VOORZITTER: Prima. Mevrouw Welten, u was klaar. De heer Kagie nog. De heer KAGIE: Even een punt van orde. Hoe we er ook tegenaan kijken, we hebben het over de begroting 2023 en dat is geen kaftje met cijfers, maar dat is beleid, dat zijn maatschappelijke vraagstukken die we van een antwoord moeten voorzien. Collega Van Hattem kaart een vraagstuk aan waar we drie tot vier weken geleden indringend over spraken en hoe we er ook over denken, dan 21

mag de fractievoorzitter van de VVD daar nu op bevraagd worden. De VOORZITTER: U zegt al 'als een wet wordt aangenomen' en daarmee is het in ieder geval een politieke discussie. De heer KAGIE: Nee voorzitter, wij hebben hier regelmatig bespiegelingen en beraadslagen vooruitkijkend naar aanstaande wetgeving en ga zo maar door. Ik zou het echt een slechte zaak vinden als u collega Van Hattem op dit onderwerp de mond snoert. De VOORZITTER: Prima, helder. Ik ga over naar de volgende spreker en dat is de SP, de heer Roovers. De heer ROOVERS: Dank u wel voorzitter, ik wil mijn bijdrage vandaag graag beginnen met een verwijzing naar een boek van de Franse schrijver Édouard Louis, dat boek heet 'Ze hebben mijn vader vermoord'. De auteur beschrijft in dit boek de contrasten tussen het arbeidersmilieu in NoordFrankrijk waarin hij is opgegroeid en de cultuur van de intellectuele elite in Parijs waarvan hij inmiddels onderdeel is gaan uitmaken. In één passage herinnert hij zich dat de Franse versie van de kinderbijslag fors werd verhoogd, waardoor het gezin er enkele tientjes per maand op vooruit zou gaan. De vader van de auteur besloot hierop met het gezin een dagje naar het strand te gaan om deze beslissing te vieren. De schrijver zet deze anekdote tegenover de wereld waarin hij zich nu bevindt, die van de literaire en bestuurlijke bovenklasse van Parijs.

Daar is iedereen met politiek bezig en ontlenen mensen hun identiteit ook aan hun politieke gezindheid, maar dat iemand een dag naar het strand gaat om een politieke beslissing te vieren had hij nog nooit meegemaakt. Voor de bovenklasse is politiek een esthetische kwestie, voor de werkende klasse een kwestie van meer of minder warme maaltijden per week. Politiek gaat nooit over politiek, maar over mensenlevens en wij zijn in staat om mensen te emanciperen of te breken, afhankelijk van wat wij hier beslissen. Voorzitter, met die houding ga ik deze begroting in en wij dienen bij deze begroting enkele moties en een amendement in en ik zal me focussen op de moties waarvan wij zelf de eerste indiener zijn. Onze eerste motie, motie 8, gaat over de tegemoetkoming van de energielasten voor mensen die met blokverwarming te maken hebben. Zij dreigen de € 190 tegemoetkoming niet op korte termijn uitgekeerd te krijgen. Dit betreft vaak mensen die in een appartementencomplex met sociale huurappartementen wonen en zij hebben het geld vaak het hardste nodig. Wij vragen met deze motie of het college deze problemen in VNG-verband kan aankaarten aangezien het rijksbeleid is. Voorzitter, de volgende motie is motie 9 en die gaat over afsluitingen van gas en elektra.

Het kabinet heeft voor deze winter een tijdelijke bescherming ingesteld waarbij energieleveranciers niet mogen overgaan tot afsluiting. Ik zie dat er een interruptie is. De heer VAN HATTEM: Het is niet zozeer een vraag aan de heer Roovers, maar een punt van orde. Ik hoorde de heer Roovers een vraag stellen over de inzet op bepaalde zaken die rijksbeleid zijn, ik stelde zojuist een soortgelijke vraag en die hamerde de voorzitter keihard af. Ik vraag de voorzitter of hier niet met twee maten wordt gemeten. De VOORZITTER: Nee, dat is niet de insteek mijnheer Van Hattem en het spijt me als u dat voelt. Volgens mij gaf ik net aan dat u in uw eigen bijdrage die mogelijkheid hebt. Volgens mij was het bij u een interruptie en ging het over de bijdrage van mevrouw Welten, zo heb ik het ook aangegeven. De heer Roovers heeft die mogelijkheid nu in zijn bijdrage en die mogelijkheid geef ik u ook in uw bijdrage. De heer VAN HATTEM: Voorzitter, maar ik miste essentieel iets in de bijdrage van mevrouw Welten ten aanzien van onze lokale autonomie en onze begroting raakt ook de lokale autonomie, dat wil ik toch nog even gezegd hebben. De heer ROOVERS: Het gaat over het afsluiten van gas en elektra.

Het kabinet heeft deze winter een tijdelijke bescherming ingesteld waarbij energieleveranciers niet mogen overgaan tot afsluiting voordat er drie betalingsherinneringen zijn verstuurd en er contact met de gemeente is geweest. In eerste instantie was dit na één betalingsherinnering al mogelijk. Vooral dat laatste, het contact met de gemeente brengt ons natuurlijk in een cruciale positie om afsluitingen te voorkomen en wij verzoeken het college in deze motie om altijd uit te gaan van het principe dat afsluitingen moeten worden voorkomen en dat de gemeente alle middelen moet gebruiken om dit te bewerkstelligen, ook het overnemen van schulden. Waar dat echt niet lukt, verzoeken wij het college om hierover aan de 22

raad te rapporteren en het gesprek aan te gaan over welke middelen het college mist om dit te voorkomen. Het afsluiten van gas en elektra is wat de SP betreft in de crisis waarin wij ons bevinden namelijk geen uitvoeringskwestie, maar door en door politiek. Deze motie wordt mede ingediend door De Bossche Groenen, VOOR Den Bosch en Volt. Onze derde motie, motie 10, is doorgeschoven vanuit de vorige raadsvergadering. Hierin vragen wij om de groep die aanspraak kan maken op de energietoeslag te verruimen langs inkomen en langs leeftijd. De groep mensen die door de energierekening in de problemen komt groeit en ook hebben wij verschillende mensen tussen de 18 en 21 jaar gesproken die wel op zichzelf wonen, een lager uurloon krijgen dan mensen die ouder dan 21 jaar zijn, maar die nog steeds de groeiende energierekening moeten betalen en dit op geen enkele manier kunnen. Zij worden alleen vanwege hun leeftijd van deze regeling uitgesloten. Het is wat ons betreft niet uit te leggen dat deze groep jongeren van de energietoeslag wordt uitgesloten omdat ze op alle mogelijke manieren worden geacht volwassen te zijn, behalve in de rechten die zij genieten. Deze motie dienen wij mede in namens VOOR Den Bosch en Bosch Belang.

Dan voorzitter ons amendement, amendement 2 over de grote verrassing van het nieuwe bestuursakkoord, het verplaatsen van het Design Museum naar een nieuwe locatie in een nog te bouwen pand. Negen jaar geleden is het museum in het huidige pand getrokken, de aanwezigheid van meerderde musea in het Museumkwartier zou vanwege de synergetische voordelen beide organisaties verheffen, maar het Design Museum lijkt wat betreft de huisvesting wel een flexcontract te hebben want dat moet er alweer uit. Nog een bewijs voor de wethouder dat flexibiliteit in de huisvesting ons uiteindelijk meer kost dan ons lief is. Wij zijn niet principieel tegen een nieuwe locatie voor het Design Museum, maar de timing is buitengewoon ongelukkig, iedereen moet bezuinigen en grote groepen mensen komen in de armoede. De SP vindt het niet uit te leggen dat we nu aan zo'n massaal project beginnen, het geld dat daar nu voor is uitgetrokken besteden wij liever aan een noodfonds voor armoedebestrijding, wij verwachten dat dit deze winter helaas nodig is. Voorzitter, wij hebben aan het begin van deze vergadering mondelinge vragen gesteld over de Sint-Cathrienkerk waarin wij de wethouder vroegen om in gesprek te gaan met de bewoners en de parochie om tot een oplossing te komen.

De wethouder wil dit niet doen en daarom dienen wij staande de vergadering samen met De Bossche Groenen een motie in die al bij de ondersteuning is terechtgekomen. Wij vragen de wethouder hierin om dat alsnog te doen. Ik lees het dictum van de motie voor: Verzoekt het college: met de huidige bewoners en de parochie in gesprek te treden om tot een werkbare oplossing voor alle partijen te komen, hierin de volgende uitgangspunten mee te nemen: dat de datum van 28 november 2022 te vroeg is en die bij voorkeur wordt uitgesteld en moet worden gekeken of er alternatieve woonruimte kan worden gevonden, dan wel voor de huidige bewoners, dan wel voor de persoon die voornemens is er te gaan wonen en gaat over tot de orde van de dag. Namens de SP en De Bossche Groenen. Voorzitter, de huidige crisis toont aan dat ons economische systeem aan alle kanten faalt, het beleid van de afgelopen dertig jaar waarin werd ingezet op privatisering en winstmaximalisatie voor aandeelhouders heeft een land van armoede, onzekerheid en woede achtergelaten. Dat geldt voor de energie, woningbouw, zorg, het openbaar vervoer en nog veel meer. De groeiende ongelijkheid heeft de sociale samenhang uit onze samenleving gesloopt, mensen staan lijnrecht tegenover elkaar en beschuldigen elkaar van hun ellende.

Politieke beslissingen hebben ons in deze situatie gebracht en alleen politieke beslissingen kunnen ons eruit helpen. In woord nemen partijen van links tot rechts afstand van dit beleid en de vraag is nu of dat bij de daad ook zo is. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Wij behandelen uw motie na de behandeling van de begroting, maar dat begrijpt u hè want het is een motie vreemd aan de orde van de dag. Dan ga ik door naar de fractie van GroenLinks, de heer Van Rosmalen. De heer VAN ROSMALEN: Dank u voorzitter. De eerste begroting in deze bestuursperiode, andere fracties hebben er ook op gewezen, en wat mijn fractie betreft is dit een mooie vertaling van het bestuursakkoord van begin 2022, met nadruk op de hoofdopgave waar we de komende jaren ook als gemeente voor staan, wonen, energietransitie en gelijke kansen. Dat zijn opgaven waarmee we ambitieus aan de slag willen ondanks alle omstandigheden en onzekerheden waarmee we te maken hebben en krijgen. Oorlog, inflatie, energieprijzen, gebrek aan menskracht en materiaal en onvoorspelbaar of nalatig handelen van de rijksoverheid, bijvoorbeeld bij de stikstofcrisis. Er is in de commissie al genoeg gezegd over de noodzaak tot het snel bouwen van meer woningen en de energietransitie.

Mijn fractie onderschrijft die noodzaak natuurlijk en kan zich daarom helemaal vinden in het verhogen van de bedragen voor het Volkshuisvestingsfonds en de startbuurt Warmtevisie nu daar gelukkig financiële ruimte voor komt. Het is ook prettig dat er de komende jaren financiële ruimte lijkt te zijn en het is verstandig om die nog niet te bestemmen omdat altijd onzeker is hoe de rijksoverheid beloftes aan de gemeenten nakomt. De uitdagingen die op ons afkomen en de ambities 23

van het stadsbestuur blijven groot en daarom is het niet verstandig om de voorgestelde ozb te verlagen of verder te gaan met niet-kostendekkende leges. Mijn fractie zal de moties die daar om vragen dan ook niet steunen. Het scheppen van gelijke kansen is een andere hoofdopgave van het college. Er komt met deze begroting geld voor personeel om daaraan echt te werken, althans om er een begin mee te maken want talentontwikkeling bij iedereen heb je niet in één bestuursperiode voor elkaar, dat vraagt om samenhangend beleid over een aantal jaren en dat geldt natuurlijk ook voor het verkleinen van de sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Talent is immers gelijk verdeeld in onze gemeente, maar steeds opnieuw blijkt dat de kans om dit te ontwikkelen dat helaas niet is. Dat is niet alleen onrechtvaardig voor wie het treft, maar ook de maatschappij loopt zo heel veel van dat talent mis. Met het programma Rijke Schooldag kunnen scholen, sportclubs, culturele instellingen en ouders straks zorgen dat meer jongeren kansen krijgen om hun talenten te ontwikkelen en dat is een goede zaak. Talenten zijn gelijk verdeeld over de stad, maar gezondheid is dat helaas niet, in sommige wijken kennen bewoners minder gezonde levensjaren of ze leven zelfs korter. Dat probleem is hardnekkig, de gezondheidsverschillen lijken eerder groter dan kleiner te worden, gedragsverandering is immers moeilijk.

Mijn fractie verwacht veel van een aanpak langs drie sporen, namelijk meedoen, een gezond leefomgeving en een gezonde levensstijl, sporen die elkaar versterken en die mensen uitdagen en faciliteren en die niet alleen vertellen wat ze verkeerd doen. Prettig wonen en leven, nu en in de toekomst, vraagt om een groene klimaatadaptieve stad. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik hoorde de heer Van Rosmalen zeggen dat het heel erg belangrijk is dat er gelijke kansen bij het stimuleren van gezondheid zijn en dat niet moet worden gezegd wat mensen fout doen, maar dat goed gedrag moet worden gestimuleerd. Kan ik u dan ook aan onze zijde vinden met betrekking tot onze motie over het in ieder geval fiftyfifty aanbieden van gezond eten op evenementen om juist die mogelijkheid voor iedereen te scheppen en de verantwoordelijkheid en de regierol die we daarin kunnen hebben te vervullen? De heer VAN ROSMALEN: Nee het spijt me, maar de APV lijkt ons geen geëigend middel daarvoor al geven we toe dat het een grote uitdaging voor veel mensen is als ze maar voor de helft van het assortiment ongezonde voeding zouden aantreffen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Nog een vraag aan de heer Van Rosmalen.

Hoe ziet u dan de rol van de gemeente ten aanzien van het faciliteren van gezonde keuzes? U zegt dat we dat niet juridisch moeten regelen en dat we daar geen regierol bij moeten innemen, vindt u het dan een vrijblijvende keuze van de gemeente? De heer VAN ROSMALEN: Natuurlijk is het geen vrijblijvende keuze voorzitter, maar dit is niet onze eerste prioriteit, we zouden eerst andere dingen doen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: De heer Van Rosmalen geeft aan dat dit nu niet onze prioriteit heeft. Wanneer zou het wel de prioriteit van de heer Van Rosmalen hebben? De heer VAN ROSMALEN: Een samenhangend beleid dat we de komende jaren in alle buurten en wijken ontwikkelen. Prettig wonen en leven, nu en in de toekomst vraagt om een klimaatadaptieve stad. Naast groene daken kunnen groene gevels daar een belangrijke rol in spelen, dank voor de toezegging van de wethouder daarover. Prettig wonen en leven vraagt om vergroende buurten en wijken en groene schoolpleinen, maar ook om de mogelijkheid om vanuit de buurten en wijken per fiets de binnenstad, onze dorpen en iets verder gelegen gemeenten te bereiken en gelukkig wordt er verder gewerkt aan snelfietspaden. Onze fractie is zeer tevreden met de toezegging om duurzaam gedrag te stimuleren door actieve bewustwordingscampagnes, duurzaam gedrag is immers een voorwaarde om ook op termijn prettig in onze stad te wonen en te leven.

In onze gemeente, excuses mijnheer Van Creij. Voorzitter, zoals gezegd is mijn fractie enthousiast over deze begroting, maar toch komt GroenLinks samen met een groot aantal andere partijen met een amendement, een voorstel, om in deze begroting geld te bestemmen voor de herdenking van 150 jaar afschaffing van de slavernij op 1 juli 2023. Er was in 2022 in heel Nederland aandacht voor het Nederlandse aandeel in de slavernij en ook in Brabant hebben gemeenten steeds vaker oog voor hun rol of die van de inwoners daarbij. Breda vierde al viermaal Ketikoti, in Tilburg werd op 1 juli 2022 een monument onthuld dat het slavernijverleden herdenkt en in Eindhoven doet men momenteel onderzoek. Onze gemeente blijft tot nu toe achter, in onze stad wordt Keti Koti, de jaarlijkse herdenking van de afschaffing van de slavernij, niet gevierd maar ook in onze stad wonen afstammelingen van tot slaaf gemaakten en met hen delen we de gezamenlijke geschiedenis in ons koninkrijk. Ook in onze gemeente is helaas ook 24

nog steeds sprake van racisme, discriminatie en achterstelling van zwarte medeburgers en daarom is het gepast om in 2023 samen Ketikoti te vieren en zo samen te werken aan de inclusieve gemeente die we graag willen zijn. Om die herdenking mogelijk te maken, dienen we het amendement Herdenking 150 jaar afschaffing slavernij in. Mijn fractie dient de motie Seniorenorkesten mee in, een schone toegankelijke en gezonde gemeente is natuurlijk gebaat bij veel elektrisch vervoer, daarvoor zijn laadpalen en wellicht ook andere oplaadmogelijkheden nodig en daarom steunen wij ook de motie van Rosmalens Belang. In 2021 spraken we bij de begrotingsbehandeling over energiearmoede en we konden niet vermoeden dat het probleem door de oorlog in Oekraïne zo veel groter zou worden. Naast onze burgers worden sportclubs, culturele instellingen, accommodaties en het MKB zwaar getroffen. Versneld verduurzamen kan de problemen verkleinen en daarom steun voor de motie van het CDA die immers naast het faciliteren van sportclubs ook vraagt om te onderzoeken hoe in andere sectoren gemeentelijke hulp kan worden geboden, onderzoek samen met betrokkenen uit die sectoren natuurlijk. Onze inwoners worden geholpen door de rijksoverheid en de gemeente. Ingewikkelde wetgeving en het toeslagenstelsel maken dat dit alleen met maatwerk efficiënt kan.

Door het optrekken van allerlei percentages of algemene maatregelen krijgen mensen die steun nodig hebben die soms niet voldoende en anderen die wel zonder die steun zouden kunnen, krijgen die niet, terwijl ze die echt nodig hebben. Mevrouw HENDRICKX: Ik hoorde u net iets zeggen over de motie over de elektrische laadpalen die u steunt en waarover mijn fractie net al iets aan de VVD vroeg. Ik heb uw verkiezingsprogramma met veel belangstelling gelezen en ik ken u als een partij die ook minder auto's voor de deur, in de wijk en in de buurt wil en laten we nou kijken hoe we het blok van de straat krijgen. Opladen voor de deur mogelijk maken betekent dat meer mensen hun auto voor de deur parkeren om hem op te laden en dat staat volgens mij haaks op uw doel van minder auto's in de wijk. Hoe rijmt u het een en ander, hoe ziet u dat? De heer VAN ROSMALEN: Er zijn auto's, er zijn wijken, er zijn laadpalen en er is behoefte aan meer elektrische auto’s. Als we er nu voor zorgen dat meer mensen elektrisch gaan rijden en we elektrisch deelvervoer stimuleren, is het mogelijk dat die ontwikkeling zich doorzet en meer mensen een elektrische auto gebruiken, dan doet zich het probleem dat mevrouw Hendrickx schetst helemaal niet voor. Mevrouw HENDRICKX: Ik zie niet helemaal hoe de auto's ineens verdwijnen.

Volgens mij is de gedachte om te komen tot een transitie van fossiel naar elektrisch, maar veel mensen hebben de behoefte om hun auto voor de deur op te laden, dus die auto verdwijnt volgens mij niet, die blijft gewoon permanent voor de deur staan. Wil u niet in lijn met wat De Bossche Groenen wil naar oplaadplaatsen meer buiten de wijk in plaats van dat al die auto's voor de deur staan? Ik kijk in uw programma en uw ambities en dat zou daarin moeten passen of neemt u daar nu afscheid van? De heer VAN ROSMALEN: Het is niet gebruikelijk dat GroenLinks afscheid neemt van haar ambities in het verkiezingsprogramma. Zoals ik transitie altijd heb begrepen, is dat een geleidelijke verandering, het is niet zo dat alle auto’s als bij toverslag uit te wijken zijn verdwenen. Waar we nu inzetten op het zoveel mogelijk gebruiken van elektrische auto's, het verlagen van de parkeernorm in deze gemeente en gemeenschappelijk deelvervoer is het ook een ontwikkeling dat meer mensen misschien hun auto aan de kant zullen zetten en dan doet het probleem dat mevrouw Hendrickx schetst zich niet voor. Mevrouw HENDRICKX: Volgens mij is uw verhaal niet logisch. U hebt een soort toekomstbeeld waarin de auto ergens verdwijnt, maar mijn betoog is dat u de automobilist faciliteert door een laadpaal voor de deur te plaatsen en mijn vraag aan u is hoe u dit rijmt met minder auto's in de wijk.

Volgens mij bijt dat elkaar en de vraag is of u dat ook ziet. De heer VAN ROSMALEN: Het spijt mij voorzitter dat mijn betoog zo onsamenhangend is dat mevrouw Hendrickx het niet begrijpt. Ik probeerde aan te geven dat er allerlei ontwikkelingen zijn die het aannemelijk maken dat er op termijn minder auto's zijn. Niet als bij toverslag en dat staat ook niet in ons verkiezingsprogramma. De heer VAN CREIJ: Ik ben blij dat GroenLinks vasthoudt aan haar verkiezingsprogramma want die steun kan ik straks bij de hondenbelasting gebruiken.

25

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik wil even aansluiten op wat collega Hendrickx schetste over de auto's voor de deur. De heer Van Rosmalen gaf aan dat het een geleidelijke transitie is en dat het stapje voor stapje moet. Ik ken GroenLinks ook als een ambitieuze partij ten aanzien van klimaat, verduurzaming et cetera. Is de heer Van Rosmalen bekend met de constatering in het rapport van 27 oktober jl. van het UN Environment Programme dat de transitie op infra die stapje voor stapje gaat veel te langzaam gaat en dat er heel veel tempo nodig is om de benodigde resultaten te bereiken? Dus dat er geen tijd is voor een transitie die stapje voor stapje gaat. De heer VAN ROSMALEN: Het zou heel spijtig zijn als we daar geen tijd voor hebben, maar ik denk niet dat het de situatie wezenlijk verandert als we de komende tijd minder laadmogelijkheden in onze buurten en wijken realiseren. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Mevrouw Hendrickx zei net ook dat het de bedoeling is dat we de auto's uit de wijk halen en dat we niet stimuleren dat iedereen een private auto houdt en u noemde zelf ook dat deelvervoer in opkomst moet zijn. Dan moeten wij toch niet stimuleren dat we allemaal een eigen auto voor de deur hebben en dan is deze optie toch niet de weg naar de transitie die u zelf beoogt met het omschakelen naar deelvervoer en af van private auto's, ondanks dat het vanuit een mooie intentie is.

De heer VAN ROSMALEN: Het spijt me maar dat zijn voor mij twee ontwikkelingen die niet per se in elkaars verlengde liggen. Er zijn mensen die nu een niet-elektrische auto hebben en die deze aanschaffen als ze een laadmogelijkheid voor de deur hebben en die inderdaad graag een auto voor de deur hebben. Tegelijkertijd is er gemeentelijk beleid om het gegeven dat iedereen automatisch een eigen auto voor de deur heeft bij de invulling van nieuwe wijken af te zwakken en het invoeren in het invullen van nieuwe wijken in het verhogen van de parkeernorm zijn twee ontwikkelingen naast elkaar. Ik wil door die motie te steunen op korte termijn de mogelijkheid faciliteren dat mensen een elektrische auto in plaats van een auto die op fossiele brandstof rijden, maar ik ben ook groot voorstander van die andere ontwikkeling. Die twee dingen bestaan volgens mij naast elkaar De VOORZITTER: Gaat u nu standaard iedere keer driemaal interrumperen? Dan weet ik dat en dan ga ik er scherper op inzetten. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ja voorzitter, mogelijk ligt het aan de beantwoording. De VOORZITTER: Het is nu bijna standaard, vandaar dat ik het wel aangeef. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dat is helemaal goed voorzitter, dit is inderdaad de laatste interruptie hierop.

Mijnheer Van Rosmalen, bent u het dan niet met me eens dat u particulieren laat investeren in een elektrische auto, ik hoor dat u die kant op praat, dat u in ieder geval die deur openzet en dat stimuleert terwijl dat ook in uw ogen eigenlijk niet de ultieme oplossing is? Is dat niet een beetje zonde en met een hele grote omslag naar het doel dat u denk ik ook beoogt? De heer VAN ROSMALEN: Ja het zou fantastisch zijn als de onderdelen van uw en mijn verkiezingsprogramma onverkort door de Bossche bevolking omarmd zouden zijn. Dan had deze raad een andere samenstelling, gingen we die parkeernorm nog veel meer verlagen en was het misschien helemaal niet nodig dat iedereen particulier een elektrische auto aanschaft, maar dat is helaas niet zo. Mevrouw HENDRICKX: Een punt van orde in de richting van de voorzitter. Mevrouw Samshuijzen heeft netjes drie keer de mogelijkheid om te interrumperen en ik vind het netjes naar een collega om daar gewoon de ruimte voor te geven. De VOORZITTER: Mevrouw Hendrickx, we hebben ook afgesproken dat we geen herhaling van zetten doen. We zitten nu op zeven of acht vragen over hetzelfde onderwerp, waarbij duidelijk is dat het een discussiepunt is en waarbij u het niet eens bent met de aanvliegroute van GroenLinks. Dat kan, maar dat hebt u nu al een paar keer bevestigd. U hebt dat bevestigd en mevrouw Samshuijzen heeft dat ook bevestigd.

Mevrouw Samshuijzen heeft wel steeds driemaal die interruptie gedaan en als dat standaard wordt dan weet ik dat en dan houd ik daar voortaan rekening mee. Dat is het enige wat ik gezegd heb. Mevrouw HENDRICKX: Ik heb nog twee vragen aan de heer Van Rosmalen. Ik heb zijn betoog 26

even afgewacht, ik wachtte op uw verhaal over het Stedelijk Museum, toch een belangrijke ontwikkeling voor de komende tijd. Wij leggen twee voorstellen op tafel en ik ben benieuwd hoe u daarnaar kijkt. Het ene voorstel is kaderstelling. Bent u bereid om te kijken naar de risico's en een goed voorstel van het college te vragen als het museum doorgaat? Ik ken u als een partij met een warm hart voor kunstenaars, doeners en makers en wij stellen voor om die € 1 miljoen niet voor de doorontwikkeling van het Stedelijk Museum, maar voor de doeners en de makers te bestemmen, bent u bereid om in te stemmen met die twee voorstellen die wij indienen? De heer VAN ROSMALEN: Ik was van plan mijn bijdrage af te ronden met de mededeling dat mijn fractie het opnemen van de herhuisvesting van het Design Museum in het Structuurfonds steunt, maar ik zal daar nu even op vooruitlopen. Nee, wij steunen uw moties niet. Wij vinden dat, zoals de heer Van den Kerkhof ook al zei er heel veel voor de makers wordt geïnvesteerd en wij vinden het… Het spijt me, ik ben uw andere motie even vergeten. Mevrouw HENDRICKX: U kent toch ook de brandbrief van de cultuursector waaraan de heer Van der Geld vorige week nog refereerde. Wij maken ons grote zorgen over die doeners en makers.

Bent u bereid om daar een stapje extra voor te zetten als zij in de problemen komen? De heer VAN ROSMALEN: Dat hoeft in onze optiek niet per se van die € 250.000 die nodig is voor de doorontwikkeling van het museum, ook dat heeft de heer Van den Kerkhof keurig toegelicht. Ik weet niet meer waar ik was, maar ik zal proberen mijn betoog te hernemen. Onze inwoners worden geholpen door de rijksoverheid en door de gemeente. Ingewikkelde wetgeving en het toeslagenstelsel maken dat het alleen efficiënt met maatwerk kan. Wij zien maatwerk niet als een soort hocuspocustruc zoals sommigen in deze raad, maar wij zien dat dit maatwerk echt is bedoeld om mensen die het nodig hebben te helpen. Door het optrekken van allerlei percentages of algemene maatregelen gebeurt dat niet automatisch. Ik realiseer me nu dat ik dit net ook al heb gezegd. Ook in onzekere tijden blijft het nodig te investeren in de economische slagkracht van onze stad en in 's-Hertogenbosch als Cultuurstad van het Zuiden. Dat heeft de gemeente gedaan tijdens de kredietcrisis en de afgelopen jaren, toen de gevolgen van de pandemie nog niet helemaal duidelijk waren. Nu hebben we bijna een Theater aan de Parade, dat staat al fors uit de steigers als je de laatste beelden ziet, en we hebben een prachtig plan om Huis73, toch de belangrijkste laagdrempelige cultuurvoorziening in onze stad, toekomstbestendig te maken.

Gelukkig is het college nu ook weer van plan om te investeren in de toekomst van onze stad en onze economische slagkracht en daarom steunt mijn fractie het opnemen van het herhuisvestingsplan van het Design Museum in het Structuurfonds. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Anderhalve week weken geleden stelde mijn fractie nog vragen over het ook zojuist benoemde rapport van het UN Environment Programme. Dat is het zoveelste rapport dat de noodklok luidt, al in 1972 begonnen door de Club van Rome met het rapport met de ondubbelzinnige naam 'Grenzen aan de groei'. De grenzen van die groei zijn we reeds lang en breed gepasseerd en de weg terug om binnen de grenzen te komen kan geen speurtocht meer zijn. Er moet nu een sprint worden getrokken om terug te komen tot binnen die draagkracht van de aarde. Het is al zo lang bekend wat er moet gebeuren en de tijd van rustige stapjes om hiernaartoe te gaan, zoals net ook benoemd, is op. Klimaatverandering in Nederland is flink vervelend en verwoestend, maar hier in het rijke westen komt nu nog niemand om het leven door de extreme weersomstandigheden zoals massale overstromingen, bosbranden en mislukte oogsten. In derdewereldlanden die geen aandeel hebben in de door de rijke landen veroorzaakte klimaatcatastrofe is dat wel het geval.

Wij veroorzaken hier het probleem en elders komen in groten getale mensen en dieren om het leven en wordt de natuur verwoest, dat is klimaatonrechtvaardigheid. Het is niet meer mogelijk om alle gevolgen van klimaatverandering tegen te houden, maar we kunnen wel erger voorkomen. Wanneer nu opnieuw een reden wordt gezocht om dat niet te hoeven doen, eigenlijk een smoes voor uitstel wordt bedacht, hoe zuiver kan het geweten dan nog zijn, wetende dat het gevolg is dat elders ter wereld en toekomstige generaties onze egoïstische keuzes met de dood moeten bekopen. Om deze reden zijn we dan ook niet van het halve werk en hoe sympathiek wij de motie van VOOR Den Bosch over de pilots voor gft-container ook vinden, enkel een pilot hierop vinden wij een beetje procesvertragend werken. De gemeente heeft zich als doel gesteld om in 2045 volledig circulair te zijn en dat is een mooi streven, dat moedigen wij helemaal aan, maar laten we er wel voor waken dat we niet in de implementatiekloof vallen. Om stappen te zetten, moeten goed recyclebare materialen zoals gft en pmd's van het restafval worden gescheiden en om die implementatiekloof te voorkomen dient er ook een plan aan ten grondslag te liggen waarin staat hoe we de restafvalstroom verder gaan verkleinen. Hiermee wordt onze raad ook het inzicht en de handvatten geboden om hier vervolgens op te kunnen 27

acteren, dan weten we wat er nodig is en kunnen we de vervolgstappen gaan bepalen. We vragen dus helemaal niet om nieuwe doelen of nieuw beleid, maar eigenlijk wel om de eerder gemaakte afspraken en beleidskeuzes wat kracht bij te zetten en om die concreet te maken. Hierop vindt u dan ook twee moties van ons, ten aanzien van het behalen van de door de gemeente gestelde afvalambities en de biomassaverbranding. De invloed van burgers en consumenten, ook ten aanzien van afval, is natuurlijk groot maar de invloed van bedrijven op klimaat en milieu is nog groter. Gelukkig zijn er mogelijkheden om bedrijven hier lokaal op te sturen, het is namelijk oneerlijk en onevenredig om alleen naar het individu te kijken en daarom is versnelling van de verduurzaming van bedrijven noodzakelijk. Hierop vindt u twee moties van mijn fractie, namelijk ten aanzien van grootschalig zon op dak bij bedrijven en vanaf 2023 handhaving van energielabel C bij kantoren. Ten aanzien van het eigen vastgoed van de gemeente ligt er ook een verantwoordelijkheid, er is namelijk nog een grote slag te slaan in de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. De benodigde maatregelen hoeven niet van vandaag op morgen te worden genomen, maar die kunnen goed worden meegenomen in de meerjarenonderhoudsplannen die er sowieso al liggen en die voor al het vastgoed noodzakelijk zijn.