Notulen raadsvergadering 2022-05-31

mijnheer Van Creij me zojuist op bevraagd. Ik wil toch nog even benadrukken dat het centrum van Rosmalen en de Kruisstraat met de aanleg van die nieuwe rondweg ontlast zullen worden. We gaan ook investeren in busjes, dat zal u ook verheugen mijnheer Van Creij, naar Vinkel en Nuland. De gewenste parkeergarage in de binnenstad zal opschuiven richting de Citadel want de culturele hotspots in de Stadsdelta moeten ook worden voorzien van parkeergelegenheid. Ter hoogte van de Vogelstraat zal een doorsteek komen voor fietsen en de hulpdiensten want de hulpdiensten hebben ons menig keer gevraagd om een doorgang aan de westkant om de aanrijtijden optimaal te houden. De heer VAN CREIJ: Nog even over de Vogelstraat. U zei netjes 'we hebben in het akkoord opgenomen voor voetgangers, fietsers en voor de hulpdiensten'. Als de mensen uit West daar willen komen, is het nou niet een mogelijkheid om niet heel stringent vast te houden aan wat u hebt opgeschreven, maar om te kijken welke mogelijkheden er verder zijn? Deelt u die mening? Mevrouw WELTEN: We hebben natuurlijk met elkaar zorgvuldig naar dit gedeelte van de stad gekeken. Zeker als je wat nadere informatie inwint, blijkt dat je je wat meer op het gebied moet richten en wat minder op een straat, die weliswaar in sommige gevallen een verlichting kan zijn.

Wij hebben gekeken naar het gebied en dan zie je toch dat de verkeersafwikkeling buiten de doorstroomassen om de stad heen via de Zandzuigerstraat oplossingen biedt. Vandaar deze keuze. De hulpdiensten hebben aangegeven de angst en de zorg te hebben dat de Vogelstraat, als die wordt doorgetrokken, een dusdanige verkeersintensiteit heeft dat hun aanrijtijden worden aangetast. De heer KAGIE: Voorzitter, in de richting van de VVD-fractie. Ere wie ere toekomt, in ieder geval bedankt dat u hebt weten te bewerkstelligen… Voor mensen van mijn leeftijd is dit toch allemaal moeilijk spul. Voorzitter, allereerst richting de VVD-fractie en de onderhandelaars. Bedankt dat ze hebben weten te bewerkstelligen dat het doortrekken van de Vogelstraat toch gewoon gebeurt. Dat waren de afgelopen jaren moeilijke debatten en straks mogen de brandweer en hulpdiensten erdoor, maar als er een brandweerwagen door de Vogelstraat en onder de Magistratenlaan kan dan kunnen daar in de toekomst ook auto's door. Dank in de richting van de VVD dat dit losgetrokken is, maar dan het volgende voorzitter. Op 30 mei jl.

hebt u nadrukkelijk gesproken over de uitvoerbaarheid en de uitvoeringskracht van de ambtelijke organisatie, de heer Hoskam had het er zojuist ook nog even over dat we wel negatief over de organisatie kunnen praten, maar zorg er ook voor dat ze onder de condities kunnen werken waarmee ze kunnen leveren. Hoe staat u tegenover die door de ambtelijke organisatie gevraagde uitvoeringstoets is van het collegeakkoord? Mevrouw WELTEN: Er was een advies van de ambtelijke organisatie om zo'n uitvoeringstoets te doen en zoals u hebt kunnen lezen is dat qua timing niet meer gelukt. Om die reden is het gelaten voor wat het is. De heer KAGIE: Dat is duidelijk, maar nu een vraag. Zou het dienstbaar kunnen zijn, ook in de discussie met collega Van den Kerkhof zojuist¸ dat we die uitvoeringstoets richting de begroting toch op tafel hebben liggen? De ambtelijke organisatie is natuurlijk de eerste die op rij heeft wat wel en niet kan. Ook om de frustraties te voorkomen, dat we achteraf te horen krijgen wat er allemaal on hold is gezet zonder politieke sturing uit dit clubhuis. Mevrouw WELTEN: Mijnheer Kagie, u hebt kunnen lezen dat wij met name tot 2026 gaan inzetten op de harde plancapaciteit.

Dat zijn plannen die in een vergevorderd stadium zijn, daar focussen we ons nu op en na 2026 gaan we kijken wat de zachte plannen zijn, we gaan ons voorbereiden om na 2026 ook voldoende woningen te realiseren. Dus eigenlijk voegt het niet zo heel veel toe. De heer KAGIE: Dan toch. Ik ken die mooie Excelbestanden met al die plannen, die enorm mooie uitdraaien, een beetje die Oost-Duitse tienjarentermijnplannen, maar de ambtelijke organisatie maakt kenbaar: voordat we nou tegen die Oost-Duitse muur van onmacht van 'wij kunnen niet leveren' aanlopen, voordat we moeten vervallen in het spontaan on hold zetten omdat we het niet meer trekken, maak een analyse van de haalbaarheid, niet alleen van woningbouw maar ook van het lostrekken van allerlei projecten, van de Diezebrug tot de Tramkade, het Jeroen Bosch College en ga zo maar door. Het heeft niet alleen met de woningbouw te maken. Mevrouw WELTEN: Kijk mijnheer Kagie, u maakt zich zorgen en wij niet, niet over deze harde plancapaciteit. We maken ons wel zorgen, en dat heb ik op 30 mei jl. nog eens duidelijk gezegd: laten 13

we eens kijken of we op termijn genoeg capaciteit hebben om te kijken naar alles wat we met elkaar bedacht hebben en willen realiseren, maar op dit moment gaat het hier tot 2026 over harde plancapaciteit. Die gaan we met elkaar realiseren. U maakt zich zorgen, de VVD heeft daar alle vertrouwen in. De heer ROOVERS: Een vraag aan mevrouw Welten over de autoluwe binnenstad. Er ligt een motie van een aantal partijen voor die specifiek aandacht vraagt voor de situatie in de Hinthamerstraat en de heer Van den Kerkhof heeft ons duidelijk gemaakt dat die motie overbodig is omdat het staand beleid is, maar als ik u zo hoor over het bereikbaar houden van alle delen van de stad dan vraag ik me af of de coalitie er helemaal uit is gekomen. Om mijn vraag te stellen: Gaat de Hinthamerstraat wat de VVD betreft de komende vier jaar dicht? Mevrouw WELTEN: Kijk mijnheer Roovers, wij hebben er met elkaar nadrukkelijk over gesproken en wij hebben ook nadrukkelijk gesproken over de term 'autoluw'. Autoluw is dat bestemmingsverkeer met betrekking tot fietsen, lopen, auto's allemaal in de binnenstad kunnen komen, maar doorgaand verkeer laten wij om de stad heen rijden, daarvoor gebruiken we de doorstroomassen. Dus daar zijn wij het perfect over eens. De heer ROOVERS: Dan hoop ik toch dat de definities niet op zo'n manier worden uitgelegd dat iedere partij daar een beetje zijn eigen kant mee uit kan.

Om concreet te worden, u hebt het over bestemmingsverkeer, betekent dit dat de driehoek aan het begin van de Hinthamerstraat er komt? Mevrouw WELTEN: Nogmaals, wat wij hebben besloten en hebben vastgelegd in het bestuursakkoord, dat hebt u kunnen lezen, daar hebben wij het over gehad en daartoe wil ik mijn antwoord ook beperken, is dat alle vervoersmodaliteiten als bestemmingsverkeer de binnenstad in kunnen. De heer VAN HATTEM: Het bestemmingsverkeer, de binnenstad, het zijn allemaal vrij rekkelijke begrippen voor het verkeer aan het worden. Wat moeten we daaronder verstaan, kan straks bijvoorbeeld iemand die een winkel in de binnenstad moet bezoeken ook onder bestemmingsverkeer worden geschaard? Wordt ook de brede binnenstad tot de binnenstad gerekend, dat bijvoorbeeld de Binnenstadsring en aanpalende straten straks gedeeltelijk ook vallen onder de binnenstad die autoluw moet worden? Kan de VVD een toelichting geven op hoe breed die dit bestuursakkoord wil trekken. Mevrouw WELTEN: Nou dat is precies wat u zegt mijnheer Van Hattem, de binnenstad is ook de brede binnenstad. Als mensen in de binnenstad moeten zijn, al is het met de fiets of met de auto, dan kunnen ze daarnaartoe want daar moeten ze namelijk zijn, dat is het begrip bestemmingsverkeer.

Als ze daar niet moeten zijn, maar moeten ze door de stad of aan de andere kant van de stad zijn dan valt dat daar niet onder en dan maken ze gebruik van de doorstroomas. De heer VAN HATTEM: Even recapitulerend, als iemand vanaf de kant van Vught richting het station rijdt, bij Jan de Groot stopt om daar even een doos Bossche bollen te halen om vervolgens door te rijden richting Noord, is het dan bestemmingsverkeer of is het dan doorstromend verkeer? Mevrouw WELTEN: Ik vrees dat we nu wel erg in detail gaan, iemand gaat een Bossche bol halen, ja zo ken ik er nog wel een paar. Ik vraag u toch om het iets op te tillen en wat beleidstechnische vragen te stellen. De heer VAN HATTEM: Dan kom je al direct, en daarom noem ik het ook heel specifiek, op detailniveau. De handhaafbaarheid komt in het geding, bijvoorbeeld rond het station, waar ook heel veel mensen komen voor in- en uitstappen en dergelijke. Hoe wil je dat überhaupt handhaven als dat autoluw moet worden en kun je straks bij het station nog maar één kant op om te voorkomen dat het doorstromend verkeer wordt? Er is gewoon een bepaalde behoefte aan doorstromend verkeer en anders gaat het uitwijken naar andere wijken waar het ook voor overlast zorgt. Ik hoor graag van de VVD hoeveel ruimte er nog voor de automobilist is om in onze stad te kunnen komen en hun bestemming te kunnen vinden.

Mevrouw WELTEN: Er is nog een aantal zaken dat moet worden uitgewerkt want hoe gaan deze auto's rijden? We hebben het nu over bestemmingsverkeer en als ik met mijn auto in de stad wil zijn dan kan ik daar naartoe en als ik in Vught woon, kan ik daar ook naartoe, dat is wat u vraagt. 14

Mevrouw HENDRICKX: Volgens mij legt dit kleine interruptiedebatje precies het probleem bloot. Waar we de afgelopen vier jaar met de VVD in het college tegenaan gelopen zijn, met alle respect voor uw partij en uw opvattingen… ben ik toch een beetje bang dat we in dezelfde problemen zijn beland, onduidelijkheid wat betreft autoluw, ik hoorde net D66 roepen 'die motie is volstrekt overbodig want we gaan stappen zetten' en ik hoor u als het gaat om de Hinthamerstraat in reactie op de heer Roovers zeggen 'daar verandert helemaal niets want iedereen kan daar gewoon blijven rijden'. Bent u nu eens concreet, wat gaat er nou voor de bewoners in de omgeving van de Hinthamerstraat veranderen? Ik kijk naar het CDA, die heeft daar een stevige motie op ingediend, ik dacht dat u het geregeld had. Wat gaat er de komende tijd in de Hinthamerstraat veranderen wat betreft mobiliteit en de toegankelijkheid voor fietsers en voetgangers en de auto, kunt u daar nu eens concreet over zijn? Mevrouw WELTEN: Volgens mij was ik aardig concreet. Het gaat hier over de discussie wat autoluw is, daar gaat het over. Ik heb u al toegelicht wat wij onder autoluw verstaan en wat wij met elkaar in het bestuursakkoord besloten hebben en of dat nu in de Hinthamerstraat, in de Vughterstraat of in welke straat dan ook is, als u daar moet zijn en u bestemmingsverkeer bent dan kunt u gewoon in het centrum rijden.

Mevrouw HENDRICKX: Dan constateer ik toch dat u dit onderwerp onvoldoende met elkaar hebt uitgekauwd en dan hoor ik straks D66 en ook GroenLinks, u hebt straks uw termijn nog, graag nog wat nadrukkelijk en duidelijker over dat specifieke punt want op basis van de woorden van de VVD heb ik de indruk dat daar feitelijk niets gaat veranderen en dat zou uitermate teleurstellend zijn. De heer KÂHYA: Voorzitter, gehoord deze discussie en het beschouwende debat waarin de meeste oppositiepartijen 80, 90, 95% van de plannen hebben gesteund. De afgelopen vier jaar is er een grote beweging gemaakt als je kijkt naar de autoluwe binnenstad en dan kijk ik direct even naar de heer Van Hattem, dat is geen autovrije binnenstad maar een autoluwe binnenstad wat hoort bij het karakter van Den Bosch, namelijk een bourgondische stad van ontmoeting en ontmoeten doe je lopend, ontmoeten doe je op de fiets en niet sjezend. Dus wat is de bedoeling, als je vanuit Vught komt, pak je het liefst de fiets over de prachtige fietsbruggen die de afgelopen periode zijn gerealiseerd. De VOORZITTER: Mijnheer Kâhya, het is een interruptie hè en geen eerste termijn. De heer KÂHYA: Ja maar het is wel goed om naar de vraag van mevrouw Hendrickx te komen.

U hebt de Van Berckelstraat gezien en u hebt de beweging van straat naar garage gezien, in het akkoord staat 'we gaan door met het systeem van selectieve toegang met camera's et cetera', parkeerplekken op straat verdwijnen voor terrassen, voor ontmoeting. Dat is toch een stap waarmee u heel blij moet zijn. Mevrouw HENDRICKX: Dan de vraag in de richting van de heer Kâhya: wat gaat er veranderen in de Hinthamerstraat? Een onderwerp waar we de afgelopen vier jaar indringend over hebben gesproken, er zijn partijen die de auto daar niet langer willen en gaat dat de komende vier jaar veranderen of niet? Dat is toch een hele duidelijke vraag, u hebt met elkaar onderhandeld en lever dan dat antwoord. De heer KÂHYA: Dat gaat veranderen, dat is het antwoord. Mevrouw HENDRICKX: Dat is mooi en op wat voor manier, kunt u daar iets meer duiding aan geven? De VOORZITTER: Dan doen we dat straks wel in de termijnen. Mevrouw Welten. Mevrouw WELTEN: Ja dank u voorzitter. De VVD maakt ook keuzes voor de toekomst en zet in op energiebesparende maatregelen en vervolgens op verantwoorde verduurzaming in de vorm van windturbines en om dat aantal te beperken, zo min mogelijk zonnevelden. Voorzitter, in het akkoord krijgt de maatschappelijke waarde van cultuur ook aandacht en wordt amateurkunst gestimuleerd en een centraal punt, de cultuurverkenner, draagt hieraan bij.

De heer VAN HATTEM: Ik vind het altijd verbazingwekkend hoe gemakkelijk de VVD op 15

windturbines inzet. We hebben altijd gehoord dat ze op subsidie draaien, in ieder geval landelijk was dat altijd de lijn van de VVD en nu is het van 'ja zet ze er maar neer, we vinden het allemaal prima'. Hoe kan de VVD met de hand op het hart tegen onze burgers zeggen: wij zijn echt voor die windturbines? Mevrouw WELTEN: Luister, wij zien windturbines als een noodzakelijk kwaad, mijnheer Van Hattem, maar wij krijgen een opdracht uit Den Haag, wij moeten groene energie opwekken en wij moeten op een groene manier zo veel petajoule opwekken. Aangezien de techniek, laten we eerlijk zijn, nog niet zo heel ver is, hebben we ook niet zo heel veel keus en daarom zeggen wij: wij doen mee, wij nemen onze verantwoordelijkheid, we plaatsen windturbines en we hebben geprobeerd dat te beperken met een aantal hectare zonnevelden. De heer VAN HATTEM: Dat is eigenlijk de drogreden waar de VVD keihard in meegaat, die windturbines zijn niet het meest effectieve middel, er zijn veel effectievere middelen. Bovendien overbelasten ze het elektriciteitsnet want dat is hier op dit moment helemaal niet op berekend. Daarmee maken we het probleem eigenlijk alleen maar groter en wordt de overlast voor de omgeving ook heel veel groter.

Als de VVD zelf zegt 'het is techniekneutraal', waarom dan niet eerst kijken naar andere alternatieven voor deze voor de samenleving en het landschap zo ingrijpende windturbines hier neer te zetten? Mevrouw WELTEN: Mijnheer Van Hattem, wij staan open voor alternatieven, daar staan wij absoluut voor open, maar we hebben wel een opdracht en er zijn alternatieven die nog niet dusdanig zijn ontwikkeld dat we die nog niet kunnen gebruiken. Dus dan kom je toch weer uit op hetgeen wij nu een besluit over hebben genomen, namelijk de windturbines en een deel zonnevelden. De heer VAN CREIJ: Even aansluitend op de windmolendiscussie en dan kijk ik even de heer Van den Kerkhof aan die zojuist zei 'genomen raadsbesluiten, aangenomen moties en dergelijke worden gerespecteerd'. Dan kom ik bij de uitwerking van de zonnevelden, de gemeenteraad heeft besloten tot 100 hectare zonnevelden, er was een groot aanbod om het groter te maken, 53 hectare zou rechtstreeks vergund kunnen worden en nu zegt u gewoon '50 hectare zonnevelden that's it en gewoon zestien windmolens'. U gaat volledig voorbij aan de discussies die met de bewoners gevoerd zijn. Deelt u de mening dat je nu de bewoners eigenlijk rücksichtslos buitenspel zet? De VOORZITTER: Mensen, een interruptie is gewoon een korte toelichting op de vraag en geen eerste termijn.

Anders gaan we gewoon de eerste termijn in en dat vind ik prima, maar dan is het vier minuten en dan gaat het gewoon van uw vier minuten af. Anders zitten we hier vannacht nog. Mevrouw WELTEN: Mijnheer Van Creij, wij gaan daar zeker niet aan voorbij. U zegt terecht dat we om 100 hectare hebben gevraagd. Dat is uitgezet en we komen uit op 53 hectare, dat weet u. De rest is nog niet te realiseren, We hebben aangegeven dat we het graag langs snelwegen en waterwegen zouden willen, maar Rijkswaterstaat zegt 'dat gaan we niet doen' en voorlopig ligt er dus nog bijna 50 hectare die we moeten zoeken en die proberen we te vinden op restgronden, maar die hebben we nog niet voorhanden mijnheer Van Creij. De heer VAN CREIJ: Even een korte aanvullende vraag. Er is een motie aangenomen die de wethouder oproept om de resterende 50 hectare wel te zoeken en daar wordt nu volledig aan voorbijgegaan. Deelt u die mening? Mevrouw WELTEN: Nee, dan hebt u mij niet verstaan mijnheer Van Creij. Wij zijn nog steeds aan het rondkijken of wij de 100 hectare op restgronden kunnen volbrengen. Dus daar gaan wij zeker niet aan voorbij. Voorzitter, mag ik doorgaan? Mevrouw HERNÁNDEZ: Mijn directe vraag is de volgende.

U praat over alternatieven, jullie staan open voor alternatieven, maar toch hebben wij gedurende vier jaar heel vaak gesproken over ultradiepe geothermie, over hoe deze oplossing echt kan helpen en onze polder kan sparen. Waarom staat er helemaal niets over alternatieve energieopwekking in het bestuursakkoord? Mevrouw WELTEN: Voorzitter, die alternatieven liggen er nog steeds en die mogelijkheden zijn er nog steeds, maar om aan die termijn te voldoen, om aan onze opdracht van Den Haag te voldoen is op dit moment is het meest voor de hand liggende om het nu met windturbines en zonnepanelen te 16

doen, maar de VVD en anderen sluiten niet uit dat later ook geothermie wordt ingezet. Voorzitter, Perron 3 wordt opgewaardeerd als volwaardig cultureel centrum en voor het Designmuseum zal een plek worden gezocht in de omgeving Tramkade/Stadsdelta. Tot slot voorzitter. Wij zijn trots op het feit dat wij samen met de vijf partijen een coalitie mogen vormen en we gaan de komende vier jaar met enthousiasme tegemoet, met een bestuursakkoord dat Den Bosch verder brengt. Tot zover. De heer VAN SILFHOUT: Er moet mij toch iets van het hart en ik moet even terug naar het begin van uw verhaal. U had het over een verhoging van 10% van de ozb, maar als ik kijk naar wat er aan ozb wordt opgehaald, € 44 miljoen, en de verhoging die de coalitie voorstelt, € 1,8 miljoen, dan kom ik tot een verhoging van 4,1%. Waar steeds niet over gesproken wordt, is dat we alleen de ozb op woningen verhogen en niet die op niet-woningen. Het verbaast mij dat dit niet in de woorden zit die die ik steeds hoor, dat steeds over 10% wordt gesproken waar het geen 10% is. Kunnen we de komende vier jaar verwachten dat we steeds zelf moeten zoeken naar of percentages en getallen wel kloppen? Mevrouw WELTEN: Er staat heel duidelijk, en daar doen wij ook helemaal niet geheimzinnig over, dat we 10% belasten.

Dat wij met pijn in ons hart, dat mag u weten, maar waar blijven we als je geen ambities meer hebt voor zo'n levende bourgondische stad als Den Bosch, dan moet je soms offertjes brengen, dat klopt. Wij zeggen ook dat we dit eenmalig doen. We zitten ver onder het landelijk gemiddelde, als wij het gemiddelde zouden halen, wat de meeste mensen in Nederland moeten betalen, dan zouden met 27% verhogen en dat doen wij niet. De heer VAN SILFHOUT: Ik denk dat u denkt dat ik de woonlasten graag laag houd, maar ik investeer liever in onze stad, juist ook via bijvoorbeeld de woonlasten. Dus u hoeft niet bij mij aan te komen dat we trots mogen zijn dat we zo ver onder het landelijk gemiddelde zitten. Ik zou liever zien dat we onze problemen structureel aanpakken met structurele oplossingen. Vandaar mijn vraag wat ik met dit verhaal moet. Het is in feite 4,1% en dat is inderdaad op de woonlasten, maar voor nietwoningen gaat u niet omhoog, dus ondernemers betalen niet mee aan de structurele problemen die wij de komende vier jaar hebben. Mevrouw WELTEN: En uw vraag is? De heer VAN SILFHOUT: Wat is uw visie daarop? Mevrouw WELTEN: Dat is een constatering die u doet op basis van het feit dat wij hebben gezegd de ozb 10% te verhogen, daar trekt u conclusies uit. Ik heb hier de berekening niet bij de hand.

U geeft zelfs tot achter komma aan wat dat precies is en u zult ongetwijfeld gelijk hebben, maar wij houden het hier nu even bij de grote lijnen, eenmalig 10% ozb-verhoging. De heer VAN HATTEM: Mevrouw Welten van de VVD spreekt heel gemakkelijk over 'offertjes brengen' terwijl de het op dit moment voor de meeste mensen al heel moeilijk is om de eindjes aan elkaar te knopen. De lasten stijgen al verschrikkelijk, op alle fronten is alles duurder geworden, inflatie et cetera et cetera en dan wordt nu zo gemakkelijk gesproken over verhoging van de ozb met 10%. Dat noemen we dan een offertje brengen om onze bourgondische stad overeind te houden, maar wat blijft er over van die bourgondische stad als de mensen straks geen geld meer hebben om in de horeca of in onze winkels te besteden. Dan is het offertje gewoon een steeds zwaarder wordend offer dat de portemonnee van de burger gewoon keihard raakt. Hoe kan de VVD dit tegenover onze burgers een offertje noemen? Mevrouw WELTEN: Mijnheer Van Hattem, dat is zeker niet denigrerend bedoeld en als dat zo overkomt dan spijt me dat.

Wij als VVD doen dit met pijn in ons hart, dat mag u weten, maar stilstand is achteruitgang en met deze 10% verhoging hebben wij tegelijkertijd ook een aantal regelingen, die hebt u ook in ons bestuursakkoord kunnen lezen, waarmee wij de wat zwakkeren in de samenleving en de mensen met een wat kleinere portemonnee ook ondersteunen, 'maatwerk voor mensen die 120% bijstand hebben' staat er zelfs in. Wij kijken daar echt wel naar. Ik had dat woord misschien niet zo moeten gebruiken en nogmaals dat spijt me want het is echt niet 'dat doen wij even' want wij zijn ons er heel goed van bewust dat er mensen zijn die het best moeilijk hebben in deze tijd. De heer VAN HATTEM: De mensen die het moeilijk hebben zitten breed in de samenleving, dat zijn niet alleen de mensen die bijvoorbeeld op bijstandsniveau zitten, die er iets extra's bij krijgen, 17

maar juist ook de middenklasse, de mensen die gezinnen hebben, de mensen die een koopwoning hebben en die net de eindjes aan elkaar kunnen knopen om hun hypotheek te kunnen opbrengen terwijl de lasten steeds verder stijgen. Zij gaan nu extra betalen met die verhoging van de ozb. Wat is de boodschap van de VVD aan die gezinnen die het op dit moment op die manier steeds moeilijker hebben? Voor hen is het echt geen offertje, maar letterlijk pijn in de portemonnee. Mevrouw WELTEN: Ik denk dat ik dat ik toch in herhaling val voorzitter. Ik heb duidelijk gemaakt dat het zeker geen kleinigheid is en voor veel mensen is het zelfs heel erg moeilijk, dat nemen we direct aan, maar tegelijkertijd hebben we echt een aantal regelingen waarmee we deze mensen tegemoetkomen. De heer ROOVERS: Voorzitter, voorafgaand aan de presentatie van het bestuursakkoord, vandaag precies een week geleden, stond ik wat voor te beschouwen met een paar leden van de fractie van de PvdA en zij waarschuwden me er alvast voor dat ik toch stiekem best wel blij zou zijn met de uitkomsten van deze onderhandelingen. Ik werd nieuwsgierig en toen ik dat aan een lid van de VVD-fractie voorlegde, trok dat bleek weg en wist niet hoe snel hij moest zeggen 'nee ik kan helemaal niet tevreden zijn met de uitkomsten van deze onderhandelingen'.

Toen ik het akkoord uiteindelijk wel gelezen had, moest ik hen allebei een beetje gelijk geven. De reactie van mijn fractie op het voorliggende bestuursakkoord is simpelweg wisselend behalve over één ding de titel. Nu zijn we eindelijk van die hashtags af en dan krijgen we een titel met een gehalte managementjargon waar ze bij McKinsey nog een puntje aan kunnen zuigen. 'Slagkracht en ambitie met lef en energie de toekomst in', wat heb je te verbergen denk ik dan, maar dat kan ook aan mij liggen. Voorzitter, nu weer serieus. Onze reactie was wisselend en verschilde vooral heel erg per hoofdstuk. We waren het meest aangenaam verrast over de paragraaf over energie. Ik weet nog van toen ik vier jaar geleden begon dat als je toen het woord 'energiearmoede' in de mond nam daar een beetje lacherig over werd gedaan. 'Hoeveel verschillende soorten armoede houden we dan over' hoorde je dan vooral aan de rechterkant, maar dat is gelukkig veranderd en dit bestuursakkoord neemt dat probleem serieus, een welgemeend compliment. Het inzetten van de Essentgelden voor een fonds om energiearmoede tegen te gaan juichen wij toe en is wat ons betreft symbolisch voor de veranderende manier waarop wij naar de overheid kijken, niet alles aan de markt laten maar een overheid die zich actief inzet in de samenleving om onrecht het hoofd te bieden.

Wel ligt de focus bij energieopwekking wat mijn fractie betreft nog te veel op participatie door de omgeving in plaats van op collectief eigenaarschap, maar als we de toezegging van de oude wethouder van Energie dat op gemeentelijke grond gemeentelijke windmolens staan aan dit bestuursakkoord toevoegen dan staat er een hele mooie energieparagraaf en ik neem aan dat de nieuwe wethouder van Energie zich daaraan gaat houden. Voorzitter, er zijn ook zaken waar mijn fractie niet direct enthousiast over wordt, maar het college graag het voordeel van de twijfel geeft. De plannen op het Sociaal Domein zijn weinig concreet, zo staat er geen enkele zin over de Participatiewet in, hoewel de misstanden bij de Weener XL tijdens de coronacrisis nog volop voorkwamen. De vraag doet zich voor of dit betekent dat de coalitiepartijen vrij zijn om hier een standpunt over in te nemen.

In tijden van een nieuwe bestuursculturen en meer dualisme doet de vraag zich voor of op dit soort onderwerpen de uitkomst van een raadsvergadering niet in het coalitieoverleg wordt bepaald, maar in de raadsvergadering zelf en daarom de vraag van de beoogde coalitiepartijen, met name degenen die nog komen: spreken wij op dit soort onderwerpen met uw fractie of met het college? Dan is er nog de lange lijst superlatieven in de economische paragraaf: Den Bosch datastad, Den Bosch Cultuurstad van het Zuiden en zelfs plannen voor een internationale school, allemaal prachtige woorden maar geen zaken waar de Bosschenaar 's nachts wakker van ligt, de Bosschenaar ligt wakker van armoede en wachtlijsten. Wat het Designmuseum betreft, zitten wij in tijden van grote crisis wel te wachten op een nieuw project zoals het theater of de Bartenbrug, ik denk het niet. Dan voorzitter het woonprogramma. Als deze verkiezingen over één ding gingen dan was het wonen en de wachtlijsten in de sociale huursector. Er wordt straks een nieuwe wethouder van Wonen benoemd, in ieder geval alvast gefeliciteerd namens mijn fractie, die tijdens de campagne nog radicaler was dan mijn partij over het aantal te bouwen sociale huurwoningen.

GroenLinks beweerde zelfs dat die de enige partij was die zich inzette voor 40% sociaal bouwen en misschien was het de hitte of de droogte en misschien is het de imponerende aanwezigheid van de heer Pechtold, maar het lijkt erop dat deze partijen zich eerlijk hebben vergist en dan zijn wij niet zo onsportief om hen geen uitweg te bieden. Een motie voor 40% sociale huur, ook op de lange termijn, en we hebben het er niet meer over want wat er nu staat, is simpelweg een voortzetting van het oude woonbeleid dat wat ons betreft, en bij de presentatie van het bestuursakkoord werd hier al symbolisch naar verwezen, in een museum thuishoort. Tot zover voorzitter.

18

Mevrouw WELTEN: Mijnheer Roovers, even over uw motie Energiearmoede. Daar staat in dat het minderdraagkrachtige personen betreft, hebben we het dan over de mensen die eigenlijk in oude slecht geïsoleerde huizen wonen en die daar dus veel energie gebruiken? Bij de tweede bullet van het verzoek staat deze maatregelen voor de winter, oktober, in gang te zetten. Dat is al snel en mijn vraag is of u er bezwaar tegen hebt dat daar staat dat dan voorbereidingen worden getroffen want dat lijkt me toch realistischer. De heer ROOVERS: Eerst uw eerste vraag. Dat is een combinatie van beide, het is oprecht een beetje vaag gelaten en zo worden er in deze discussie wel meer definities vaag gelaten. Het is natuurlijk de bedoeling om maatwerk toe te passen en te kijken wie dit het meest nodig heeft. Het gaat om een combinatie van inkomen en energielasten en van huurders en eigenwoningbezitters. Het punt is dat maatregelen die energie-armoede tegengaan bij voorkeur zo snel mogelijk en bij voorkeur ook voor de winter zijn genomen. Wat daarin mogelijk is, is meegenomen en daarom ook de motie. De coalitie heeft ruimte gelaten voor de oppositie om daar geld aan uit te geven en wat mogelijk is graag voor de winter gedaan. Als u moeite met deze formulering hebt dan kunnen we het daar misschien in de schorsing even over hebben, maar dat is wat mij betreft prima.

Mevrouw WELTEN: Voorzitter het ging meer om de woorden 'in gang te zetten', wat is dat dan? U hebt het toegelicht. De heer ROOVERS: Voorbereidingen treffen is prima. Mevrouw WELTEN: Oké, dank u wel. De heer KÂHYA: Voorzitter, de aarde wordt warmer, veel mensen armer en dat tij willen wij keren. GroenLinks voerde campagne om de klimaatcrisis aan te pakken, de woningnood op te lossen en de kloven in de samenleving te dichten, te verkleinen, door te investeren in meer kansengelijkheid, gezondheid, talentontwikkeling en bestaanszekerheid. Dit zijn de hoofdopgaven van dit akkoord, een akkoord dat miljoenen investeert in energietransitie en klimaatadaptatie. Zo wordt de gemeente vijf jaar eerder klimaatneutraal dan nu gepland en worden de wijken, buurten en dorpen groener en gezonder. Dit akkoord geeft slagkracht aan onze ambitie om volkshuisvesting betaalbaar te maken en te houden. Een akkoord dat bouwt aan een Den Bosch van en voor iedereen, waarin kansen worden gecreëerd, mogelijkheden worden geschapen en waar iedereen op zijn of haar manier kan meedoen. Voorzitter, we zijn ook woorden van dank aan de heer Pechtold verschuldigd. Hij heeft ons in een constructief en voortvarend proces weten te brengen tot een akkoord waarin GroenLinks zich goed herkent.

Onze fractie heeft er zin in, zin om samen met de hele gemeenteraad en alle inwoners inkleuring te geven aan dit akkoord en aan de opgaven die we kennen. Wij kijken uit naar constructieve debatten om ideeën en plannen beter te maken waarbij uiteindelijk de impact op onze inwoners leidend is en het algemeen belang centraal staat, waarbij we niemand vergeten en zachtere stemmen juist beter doorklinken zodat onze inwoners en de komende generaties… De heer VAN HATTEM: Een hele korte vraag, is in dit verband de impact op onze inwoners leidend met een lange of met een korte ei? De heer KÂHYA: Voorzitter wat voor mij met een korte ei is, is voor de heer Van Hattem waarschijnlijk met een lange ij. Zodat onze inwoners nu en de komende generaties kansrijk en trots gezonde en gelukkige jaren tegemoet kunnen gaan en hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen. Ongetwijfeld brengen de komende jaren vele uitdagingen en onzekerheden met zich mee en met dit bestuursakkoord als basis en met een politiek van liefde en lef hebben wij er niet alleen vertrouwen in, maar zijn wij ervan overtuigd die uitdagingen en onzekerheden te kunnen trotseren. Dank u wel. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik hoorde net een heel mooi en enthousiast verhaal over de toekomst, hoe we in de toekomst moeten denken aan het klimaat en de toekomstige generaties en dat er echt nog wel ruimte is voor goede ideeën.

Wij zien nog wat hiaten met betrekking tot het echt veiligstellen voor toekomstige generaties van onze aarde, staat u er dan ook open voor om nog eens samen met de collega's te kijken hoe we concreet invulling kunnen geven aan maatregelen om binnen die opwarming van 1,5 C te blijven? De heer KÂHYA: Dank u wel en dank voor de complimenten voor mijn korte toespraak, die 19

waardeer ik zeer. Ja kijk, met dit bestuursakkoord hebben we duidelijke hoofdopgaven, wonen, klimaat, kansengelijkheid en we willen onze stad, de gemeente 's-Hertogenbosch, mooi in het land positioneren met cultuur en met data, maar als het gaat om die inkleuring moeten we daar de komende vier jaar niet alleen in deze raadzaal maar met de hele gemeente naartoe gaan en daarin is voor mij de balans tussen groen en rood ontzettend belangrijk. Dus hoe zorgen we ervoor dat de aarde niet warmer wordt, dat veel mensen niet armer worden en dat iedereen gezonder en gelukkiger jaren in onze gemeente heeft. Als het om die discussie gaat, staan wij er open voor om samen tot nog betere plannen te komen. Mevrouw HENDRICKX: Ik wil eigenlijk het interruptiedebatje met de heer Kâhya dat net werd afgekapt afmaken. Ik kreeg van de VVD de indruk dat als het gaat om de Hinthamerstraat alle burgers bestemmingsverkeer zijn. U stond net op het punt om antwoord te geven op de vraag hoe de Hinthamerstraat er wat u betreft over een, twee of drie jaar uitziet. Wie rijdt, fietst, wandelt daar, wat gebeurt daar allemaal nog? De heer KÂHYA: Dit klinkt als een soort strikvraag van de juf want als ik die vraag nu invul en vervolgens de vraag krijg 'hoe hebt u dan alle inwoners en ondernemers in Hinthamerstraat en de bezorgers betrokken?' dan blijf ik het antwoord daarop natuurlijk schuldig.

Volgens mij wordt de ambitie heel helder gemarkeerd, eerder ook door een motie. We willen naar een autoluwere binnenstad en dat betekent meer ruimte voor ontmoeten, meer ruimte voor terrassen en dat betekent dus dat de Hinthamerstraat gaat veranderen, niet door lukraak per straat een maatregel te nemen, maar door een plan voor het hele gebied te maken. Als de camera's die we nu op de Van Berckelstraat uitproberen, wat een fantastisch project is, succesvol zijn dan kunnen we dat wat mij betreft uitbreiden naar de hele brede binnenstad en met camera's de selectieve toegang met elkaar inregelen. Mevrouw HENDRICKX: Dus u zegt 'wat ons betreft wordt de Hinthamerstraat onderdeel van een selectieve toegang met alleen nog bestemmingsverkeer met zo'n driehoekje dat naar boven en naar beneden gaat. Dat is een heel helder antwoord. De heer KÂHYA: Dit wordt onze periode, ik voel het. Mevrouw HENDRICKX: Nou ja volgens mij hebben we de afgelopen vier jaar ook hartstikke fijn kunnen samenwerken. Ik kijk toch even in de richting van de VVD, u hebt nog wel even iets met elkaar te bespreken als het gaat om het akkoord en ik wil eigenlijk in de richting van D66 zeggen: laten we alsjeblieft de motie over de autoluwere binnenstad die wij vanavond indienen omarmen want dan is voor iedereen volstrekt duidelijk wat er de komende vier jaar gaat gebeuren.

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Allereerst wil ik de heer Ralph Geers feliciteren als allereerste beoogd wethouder van Dierenwelzijn. Ik zie dat hij net even van zijn plek is, maar goed. Wij vinden het een hele eer voor de heer Geers en natuurlijk ook een verantwoordelijkheid die op zijn schouders rust. De heer Geers, voor u nogmaals felicitaties als allereerste beoogd wethouder van Dierenwelzijn. Zoals eerder vanavond ook al aangegeven, kunt u altijd bij mijn partij terecht met vragen. Wij zijn blij te lezen dat de volgende stap in het dierenwelzijnsbeleid wordt genomen. Dit beleid ligt er al jaren, maar het ligt ook al jaren zo goed als stil. Wij zien graag een concreet plan voor de volledige implementatie van dit beleid en hierover leggen wij dan ook een motie aan u voor. Voorzitter, de Partij voor de Dieren ziet positieve punten in het gepresenteerde bestuursakkoord waarvoor wij de nieuwe coalitie willen bedanken. Uiteraard zijn wij blij met het feit dat er een wethouder voor Dierenwelzijn komt. We zijn verheugd over de versnelling van de energietransitie, het voortzetten van het beleid met de aanplant van flink meer groen en dat er aandacht wordt besteed aan het laten meedoen in de samenleving van alle Bosschenaren.

Aansluitend op deze laatste twee onderwerpen dient mijn fractie samen met andere oppositiepartijen een motie in om met een financiële handreiking biodiversiteiten en meedoen elkaar nog meer te laten versterken, maar helaas kan niet alles positief zijn. Wij zijn blij dat het klimaatdoel van 2050 naar 2045 naar voren wordt gehaald, maar we zijn er niet van overtuigd dat dit doel in de huidige vorm wordt gehaald. In de eerste plaats omdat hier geen concreet plan aan ten grondslag ligt en ten tweede omdat wordt aangegeven dat er mede op toekomstige innovaties vertrouwd wordt om het klimaatdoel te behalen, innovaties waarvan we niet weten of deze überhaupt wel worden uitgevonden. Het is daarom onverantwoordelijk om op deze manier te gokken op de toekomst en we zien graag een concreet plan van het beoogde college over hoe het klimaatdoel wordt behaald zonder hierbij te vertrouwen op tovertrucs uit de toekomst. Dit wordt middels een motie aan u 20

voorgelegd. Het klimaatdoel in de vorm van een jaartal zegt eigenlijk niets over hoeveel broeikasgassen er in totaal nog worden uitgestoten en juist dat is van belang. Het IPCC is heel erg duidelijk over hoeveel CO2 mondiaal nog kan worden uitgestoten om nog 50% kans te hebben om de opwarming van de aarde tot 1,5 C te beperken. Werken met een CO2-budget op basis van de CO2ruimte is de enige manier om te zorgen dat we binnen de 1,5 C blijven en ook hierover hebben wij u dan ook een motie voorgelegd. We maken de aarde kapot en niet alleen door de CO2-uitstoot, we treden ook ruim buiten de draagkracht van de aarde. Als iedereen ter wereld zou leven zoals wij hier doen dan hebben we 3,5 aarde nodig. Het is goed om te lezen dat het nieuwe college aandacht gaat besteden aan de circulaire economie, maar om de aarde niet uit te putten is het noodzakelijk om binnen de draagkracht van de aarde te blijven en daarom ook hierover een motie. De plannen van het nieuwe college om actief te werken aan duurzame mobiliteit is een mooi streven, maar niet de volledige verandering die mobiliteit echt nodig heeft om duurzaam te worden. Privaat autobezit, ook elektrisch, is niet de toekomst, het is inefficiënt in verhouding tot het verbruik en dus niet duurzaam.

Soms is een auto nodig, maar vaak ook niet en laten we alternatieven zoeken, bijvoorbeeld door kwantitatief en kwalitatief goed OV en elektrische deelauto's in de hele gemeente tegen een toegankelijk tarief. Laten we de transitie maken naar een duurzame nieuwe manier om tegen mobiliteit aan te kijken waarbij alternatieven zorgen voor oplossingen, ook hierover een motie. Mevrouw WELTEN: Even een vraagje over de motie Gemeentelijk dierenwelzijnsbeleid. Moeten wij dit zien als een claim voor incidentele middelen of niet? U spreekt in deze motie namelijk niet over middelen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Nee dat klopt. Wij zien het eigenlijk als uitvoering van al vastgesteld beleid en, collega's gaven dat ook al aan, daar tornen wij niet aan. In het bestuursakkoord staat expliciet dat we die volgende stap gaan zetten, maar wij zijn wel op zoek naar een concreet plan omdat het al een aantal jaren stilligt om er zeker van te zijn: dit is bestaand beleid en er is beloofd dat voort te zetten, maar om te borgen dat het nu echt werkelijkheid wordt. Tot slot. Zoals ook in het duidingsdebat aangegeven, ontbreekt het onderwerp Landbouw volledig.

De veehouderij heeft een immense impact op klimaatverandering… De heer KÂHYA: Toch even een toelichtende vraag aan de Partij voor de Dieren, met name over motie 5 over de donuteconomie, dan hebben we ook weer een model met 1,5 °C en we hebben het over brede welvaart. Is het een goed idee om eerst een discussie in de commissie over deze termen te hebben, over hoe we de circulaire economie willen inkleuren en of we dat langs de lijnen van de donuteconomie of van de brede welvaart doen. Laten we dat eens met elkaar uitkauwen om zo ook samen scherp en eenduidig een opdracht te kunnen geven. Ik denk dat we anders met z'n allen op vakantie gaan, maar dat sommigen bergen gaan beklimmen en anderen aan het strand willen hangen en dat lijkt me niet handig. Dus zullen we die even meenemen naar een iets betere discussie samen? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Wij laten daar in deze motie niet voor niets ruimte voor. Het enige wat we in deze motie vragen, en wat heel erg belangrijk is, is om binnen de draagkracht van de aarde te blijven. Hoe we dat doen, linksom of rechtsom, we geven een voorbeeld door het noemen van die donuteconomie omdat dit een bekend voorbeeld is en voor velen ook waarschijnlijk ook tekenend zal zijn.

We willen in ieder geval met elkaar het commitment uitspreken dat we binnen de draagkracht blijven, maar er is zeker alle ruimte om dat verder in detail in te vullen, ook in de commissie. De heer VAN HATTEM: Ik zit nog een beetje te kauwen op die opmerking dat het private autobezit moet verdwijnen. Hoe ziet de Partij voor de Dieren dat voor zich? Komt er straks een verbod om een eigen auto te bezitten, kan iemand met een handicap straks geen aangepaste eigen auto meer hebben en is die ook aangewezen op een deelauto of kunnen mensen in dorpen waar nauwelijks openbaar vervoer is ook geen eigen auto meer hebben? Hoe ziet de Partij voor de Dieren dat voor zich? Mevrouw SAMSHUIJZEN:' Zoals ik in mijn verhaal en de motie aangaf, is het een systematische verandering. Ik hoor in uw vraag dat die eigenlijk een beetje voortkomt uit een oude manier van denken over mobiliteit en dus ook over autogebruik. Ik zal de laatste zijn die zegt dat we nooit meer auto's moeten gebruiken, soms zijn auto's natuurlijk nodig, maar we vinden het wel belangrijk dat we daar met een frisse blik naar gaan kijken en om dat systeem te kantelen, niet kijken vanuit eigen autobezit redeneren, dat is niet duurzaam, maar hoe kan het ook anders. Ook in de motie 21

die we daarop indienen, geven wij een aantal voorzetjes., Wat voor uw partij denk ik ook belangrijk is, we willen kijken hoe voor een goede aansluiting op het OV kunnen zorgen, ook in de dorpen uiteraard, en hoe iedereen door middel van deelmobiliteit zeker een auto kan gebruiken als dat nodig is, maar zonder dat het leidt tot overbodig gebruik van de auto en dat ook bezit niet voor iedereen noodzakelijk is, juist om voor iedereen de toegang te borgen. De heer VAN HATTEM: De brandstof is op dit moment zo duur dat overbodig gebruik van de auto sowieso niet echt aan de orde is en als ik niet per se op het OV aangewezen wil zijn dan ben ik bang dat ik privaat een deelautoverhuurbedrijf moet oprichten om alleen een auto aan mezelf te verhuren om nog een auto te kunnen rijden als deze plannen doorgaan, maar ik hoop dat het niet zover komt. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Hoor ik hier nog een vraag in? Dan ga ik terug naar mijn slotstuk. Zoals ook in het duidingsdebat aangegeven, ontbreekt het onderwerp Landbouw volledig en daar geven wij graag invulling aan. Veehouderij heeft een immense impact op klimaatverandering, naast immense directe uitstoot is de veehouderij een grote veroorzaker van ontbossing en zorgt veehouderij voor een enorme stikstofuitstoot die de biodiversiteit de nek omdraait en zorgt voor ongezonde luchtkwaliteit, om over de risico's van nieuwe zoönoses nog maar te zwijgen.

De gemeente kan dit probleem niet in een keer oplossen, maar kan hierin wel een koers kiezen, gaan we op de oude voet door en ontkennen het probleem of doen we wat binnen onze mogelijkheden ligt om erger te voorkomen en aan verbetering te werken. Ook hierover hebben wij een motie voorgelegd. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik schors de vergadering tot 21.25 uur. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek u allen plaats te nemen en ik geef graag het woord aan de heer Huibers namens Rosmalens Belang. De heer HUIBERS: Dank u wel voorzitter. Aangezien er al veel is verteld zal ik het kort houden en onze highlights er uithalen, daarmee niet zeggende dat de punten die ik niet noem niet belangrijk voor ons zijn. Het is Rosmalens Belang in samenwerking met de overige coalitiepartijen gelukt om voor de komende vier jaar een bestuursakkoord te sluiten waarin we als partij herkenbaar zullen zijn, de befaamde regenboog van de heer Pechtold. In de onderhandelingen met de andere vijf partijen zijn we erin geslaagd om voor ons belangrijke punten binnen te halen, maar we hebben tegelijkertijd ook concessies moeten doen, die hebben we in de eerdere bijdragen al mogen vernemen.

Om hier maar direct mee te beginnen, in het akkoord hebt u kunnen lezen dat er naast andere interventies die klimaatverandering tegengaan zoals maximaal inzetten op zon op dak en inwoners en ondernemers te helpen met verduurzaming van hun woning of bedrijf dat zestien windmolens in de Rosmalense en Nulands Polder worden geplaatst. Rosmalens Belang ging voor zo min mogelijk windmolens en het is dan ook wel duidelijk dat we hier een flinke veer hebben moeten laten, maar gezien de grote opgaven die op dit thema voor ons liggen, moeten we onze verantwoordelijkheid nemen en werken aan een gezonde toekomst. We zien hierin ook een flinke last voor omwonenden en het is dan ook zaak dat de baten ook terugvloeien in de desbetreffende wijken en dorpen. Daarbij is ook afgesproken dat de huidige voorwaarden, zoals 1 kilometer vanaf bewoning, gehandhaafd blijft en dat er een klimaatbos tussen de wijk en de windmolens wordt gerealiseerd. De heer VAN HATTEM: Ik hoorde Rosmalens Belang zeggen 'wij wilden eigenlijk zo min mogelijk', maar zestien van die megawindturbines is niet bepaald zo min mogelijk en 'de baten moeten terugvloeien in de wijk', maar de omwonenden zullen er vooral last van krijgen, last in hun leefomgeving, last in verband met de waarde van hun huis et cetera en dan doet zo'n klimaatbosje daar weinig aan af.

Hoe ziet Rosmalens Belang dit voor de lasten van de omwonenden, die gigantisch zullen zijn, en zijn dan een paar van die klimaatwipkippen die in de wijk worden geplaatst een alternatief? De heer HUIBERS: Dank u wel voor uw uitleg over wat u daaronder verstaat. Halen we daar alles mee weg? Nee, dat klopt. De lasten zullen er zijn, maar we willen toch de wijk laten meeprofiteren van de baten. Nogmaals, halen we alles daarmee weg? Nee, dat klopt. De heer VAN HATTEM: 'Daar haal je niets mee weg', dat is alleen maar een doekje voor het 22

bloeden, nog niet eens dat, het is gewoon eigenlijk een stukje morele chantage die in zo'n wijk wordt neergelegd en mijn vraag is of Rosmalens Belang, ook gelet op de lage opkomst bij deze verkiezingen, ook de wijk in gaat om uit te leggen wat ze hier besloten hebben, dat ze die omgeving opzadelen met zestien windturbines met overlast voor de leefomgeving en of ze ook bereid zijn om te luisteren, dit onzalige plan misschien terug te draaien en met andere alternatieven te komen of het gewoon helemaal af te schieten. De heer HUIBERS: Dit zijn meerdere vragen in een. De laatste vraag die u stelde. We leven in het nu en we zullen het ook moeten doen met de mogelijkheden die er momenteel zijn. U hebt in het akkoord ook kunnen lezen dat het van groot belang is dat het college, maar ook zeer zeker de raad, de aankomende periode de wijken in gaat om in gesprek te gaan met de inwoners en niet alleen de usual suspects, maar ook de stillen die je niet hoort. Ja, wij als Rosmalens Belang gaan ook in die wijken in gesprek om daar aan te geven wat er is besloten. Het akkoord gaat niet alleen maar over de windmolens, maar het akkoord pakt ook de overige grote opgave zoals de woningmarkt, kansengelijkheid, bereikbaarheid en mobiliteit aan en ook het verder verstevigen van karaktervolle wijken en dorpen.

Dat zijn thema's waar ook Rosmalens Belang zich hard voor maakt, zo zal ook de komende jaren flink gebouwd worden om de woningcrisis het hoofd te bieden. Rosmalens Belang is van mening dat een huis niet alleen een stapel stenen is en wat ons betreft, we zijn dan ook blij dat dit in het akkoord is opgenomen, staat een huis in een wijk met sterke sociale en fysieke structuren, zoals goede speel-, beweeg- en sportvoorzieningen, ontmoetingsplaatsen binnen en buiten en voor ieder kind de mogelijkheid om in zijn of haar eigen wijk naar school te gaan, zoals het realiseren van de nieuwbouw van EC Sparrenbos in de wijk Sparrenbos en ook bij tijdelijke capaciteitsproblemen, zoals bij De Masten in Maliskamp. Zoals eerder aangegeven, vindt Rosmalens Belang het belangrijk dat je je veilig voelt in je wijk en dorp. We ervaren een grote verkeersdrukte rond De Groote Wielen met veel sluipverkeer door de omliggende kernen zoals Empel, Rosmalen Kruisstraat en Nuland en dat zorgt voor veel onveilige situaties. We realiseren daarom het eerste deel van een oostelijke ontsluiting met een ring rond De Groote Wielen en een verbetering van de westelijke ontsluitingsroute. De heer VAN CREIJ: Ik zit al een poosje van 'moet ik ingrijpen of moet ik iets vragen'.

U zei dat we gaan beginnen met een gedeeltelijke aanleg van de oostelijke ontsluitingsweg en het zou heel mooi zijn als dat daadwerkelijk gebeurt, maar u gaat een rondje om De Groote Wielen leggen en u blijft gebruikmaken van een en dezelfde ontsluitingsweg. Kunt u dat nader toelichten? U gaf net aan 'we hebben een veer moeten laten met de windmolens', maar als dit het doekje voor het bloeden is dan is dat zeer teleurstellend. De heer HUIBERS: Nee, we zien dit niet als een doekje voor het bloeden. Wat mevrouw Welten al zei, er liggen meerdere onderzoeken waaruit blijkt dat het probleem door het leggen van een oostelijke ontsluitingsroute niet wordt opgelost en daarom moet fors worden geïnvesteerd aan de westelijke kant en het advies dat we hebben gekregen is dat met de realisatie van 3000 woningen, zoals u eerder aangaf, een rondweg om De Groote Wielen afdoende is. De heer VAN CREIJ: Ik heb eerder die 3000 woningen genoemd en in het onderzoek van Goudappel Coffeng staat uitdrukkelijk dat er een oostelijke ontsluitingsweg moet komen. Alle besluiten over de westzijde zijn feitelijk al genomen, dus wat u nu zegt over dat het winstpunten zijn… Het enige wat nog moet gebeuren is een rotonde Emplina, dus ziet u dat nog steeds als een winstpunt of toch 'we hebben ons miskeken met het toestaan van zestien windmolens'? De heer HUIBERS: Volgens mij zijn dit ook twee vragen in een.

Ik heb al eerder aangegeven dat we het niet als een winstpunt zien. We zien dit wel als een oplossing voor de huidige situatie. Er staat ook in het akkoord dat onderzoek naar de Bunders wordt gedaan en als de Bunders wordt gerealiseerd dan ontstaat er een nieuwe situatie waarin de rest van de ontsluitingsroute wellicht wel moet worden gerealiseerd, maar dan wel voor degene die met de Bunders aan de slag gaat. De heer VAN CREIJ: Dan nog een aanvullende vraag. Dat van de Bunders heb ik ook gelezen en het is heel opmerkelijk om dan de rekening van het nalaten van gemeentelijk beleid bij de ontwikkelaar neer te leggen. De heer HUIBERS: Ik hoorde hier niet echt een vraag in, dit is een mening. Wij hebben een andere mening.

23

Mevrouw HENDRICKX: Een korte vraag over De Masten, u vertelde daar net iets over. In verkiezingstijd zijn veel partijen bij De Masten geweest en verschillende partijen hebben beloften gedaan. Ik begreep uw standpunt niet helemaal, u zegt 'ieder kind moet in de eigen wijk naar school kunnen', maar bij De Masten is het antwoord van het college eigenlijk 'de kinderen elders', in ieder geval de kinderen uit de groepen 7 en 8. Hoe zit Rosmalens Belang daar nu in, bent u bereid om De Masten uit te breiden of vindt u dat de keus van het college juist is? De heer HUIBERS: Zoals in het akkoord is opgenomen, wordt gekeken naar ruimte binnen het integrale huisvestingsplan om ruimte te bieden voor scholen die tijdelijk, daar is dan nog een discussie over, capaciteitsproblemen hebben, waardoor in het geval van De Masten geen kinderen over de A59 hoeven, maar die gewoon binnen Maliskamp naar school kunnen. Excuus, dat geldt niet alleen voor De Masten maar dat is ook voor andere scholen die in een dergelijke situatie zitten. Mevrouw HENDRICKX: Iets concreter, zegt u 'we moeten investeren in De Masten met extra capaciteit op die locatie' of niet? Dat is volgens mij de discussie die nu boven de markt hangt.

Bent u daar voor of tegen? De heer HUIBERS: Volgens mij zeg ik: wij zijn er voor dat het kind in de eigen wijk naar school gaat en als er tijdelijke capaciteitsproblemen zijn dan moet daar ook een tijdelijke oplossing voor komen, zoals bij De Masten. Even terug, ik was bij het stuk over De Groote Wielen. Wij gaan daar fors inzetten op het tegengaan van sluipverkeer en daarmee maken we onder andere Rosmalen, Kruisstraat en Nuland veiliger. Helaas hebben we de afgelopen periode te vaak berichten in de krant moeten lezen dat het daar fors onveilig is en daarop gaan we dus ook inzetten. Als laatste, voorzitter, wil ik eruit lichten dat we onze positie als Cultuurstad van het Zuiden versterken. Naast de eerdergenoemde investeringen op dit vlak wordt Perron 3 doorontwikkeld tot een sterk sociaalcultureel centrum waarin wat ons betreft de samenwerking met de overige podia en verenigingen wordt geïntensiveerd. De heer KAGIE: Allereerst sluit ik me aan bij de woorden van collega Huibers met betrekking tot de verkeersveiligheid en de knelpunten dwars door de stad, ook in de Kruisstraat en dergelijke, maar ik heb nog een vraag over het windmolenpark. U hebt bij de verkiezingen nogal fors ingezet op geen windmolenpark in de Rosmalense Polder, die kaart hebt u nadrukkelijk in Rosmalen en omgeving gespeeld.

Hebt u voor de verkiezingen al ingecalculeerd dat u die bocht van vierkant tegen naar gevoeglijk meewerken moest gaan nemen? De heer HUIBERS: Volgens mij hebben wij nooit gezegd dat we vierkant tegen zijn, we hebben altijd gezegd 'zo min mogelijk'. Hebben we ingecalculeerd dat we die beweging moesten maken? Nee. Als wij als grootste partij met twintig zetels uit de verkiezingen zouden zijn gekomen dan had de wereld er wellicht heel anders uitgezien, maar helaas is dat niet gebeurd en dus zullen wij gezamenlijk met een aantal coalitiepartijen afspraken moeten maken en zoals ik al eerder aangaf, hebben wij hier duidelijk een veer moeten laten. De heer KAGIE: Voorzitter, nog even. U hebt op allerlei manieren vierkant gecommuniceerd 'geen windmolenpark in de Rosmalense Polder' en, ik ben me ervan bewust dat het een zwartwitbenadering is, ook in de kieswijzer hebt u daar bewust voor gekozen. Nu nog even het volgende over de prijs die u nu hebt betaald. U bent de grootste partij in het Rosmalense en omgeving, 25%, u hebt daar dik gewonnen en dan de prijs. Geeft u daar eens een explicatie op. De heer HUIBERS: Wat ik in mijn betoog al aangaf, wij zijn geen klimaatontkenners, ofwel er zal iets moeten gebeuren. Wat ons betreft, is dat altijd zo min mogelijk geweest en nogmaals, maar dan val ik in herhaling, hier hebben we een veer op moeten laten.

Doet dat ons als partij pijn? Ja, dat hebben we al eerder gecommuniceerd, maar nogmaals we moeten het wel met de coalitie doen. De VOORZITTER: Gaat u verder en gaat u richting een afronding want u zit toch wel richting de drie minuten. De heer HUIBERS: Ja, dat komt wellicht door de interrupties. De VOORZITTER: Nee, nee, nee, exclusie interrupties.

24

De heer HUIBERS: Daarnaast investeren we in het actieplan voor het centrum van de stad en ook in het centrum van Rosmalen en we koppelen de amateurkunst en de Bossche Zomer die in alle wijken en dorpen laagdrempelig en verrassend onze zomer verrijkt. De fractie van Rosmalens Belang wenst het nieuwe college veel succes en wijsheid in het realiseren van de genoemde opgaven. Tot zover. De heer VAN SILFHOUT: Dank voor het woord voorzitter. Ik stel Volt eerst kort voor omdat het de eerste keer is dat wij in deze raad spreken. Ik heb me laten inspireren door Kelly Verdonk, spoken word artist, ik maak graag gebruik van haar woorden die ze eerder in deze zaal sprak om mijn eerste verhaal hier in te leiden. 'Zeggen wat we altijd deden, noem het dichterlijke vrijheid, maar we moeten nieuwe woorden smeden, niet weer een vliegtuig neergestort want de kans dat je op straat aangereden wordt, is nog altijd 1000 keer groter. Geen vluchtelingentsunami's want je wordt dan inderdaad overspoeld, maar mensen die onbedoeld zijn naar een veilig thuis. Als je altijd al een stem hebt gehad, altijd hebt kunnen zeggen wat je dacht, zijn gelijke kansen te vanzelfsprekend om uit te spreken'. Dit zette mij aan het denken, we moeten nieuwe woorden smeden, we moeten op zoek naar woorden en teksten die bij iedereen resoneren, weerklinken, echoën, gehoord worden, begrepen worden.

We moeten ons niet laten verleiden door momenten en ons wagen aan woorden die we daarna niet terug kunnen nemen want woorden doen ertoe. Volt kijkt ernaar uit om samen met onze inwoners te starten met een optimistische blik op de toekomst en vertrouwen. Volt kijkt graag over de grenzen heen om de beste voorbeelden vanuit Europa naar 's-Hertogenbosch te halen, om te laten zien dat we kunnen leren vanuit Europa want wij zijn niet de enige gemeente in Europa met een overschot aan restafval of de enige met een woningcrisis. Ik heb het bestuursakkoord vanuit mijn eigen belevingswereld gelezen. Ik heb zelf ervaren hoe het is als je rekeningen in je brievenbus zich opstapelen en wat er gebeurt uitzichtloos lijkt, als je aan het einde van de maand niet voldoende geld meer hebt, maar je wel huur moet betalen, als je bang bent voor de brievenbus en daardoor niet toekomt aan de dingen die er wel toe doen waardoor je in een neerwaartse spiraal terechtkomt. Naast mijn raadswerk ben ik militair omdat ik me hard wil maken voor diegenen in de samenleving die wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken, misschien wel omdat ik of mensen in mijn omgeving zelf ook wel eens een steuntje in de rug nodig hadden. Daarom maak ik me via de politiek hard voor progressieve, groene en sociale idealen want iedereen heeft een verhaal dat gehoord mag worden. Dan naar het bestuursakkoord.

Allereerst wil ik het college complimenten geven voor de stukken over het klimaat en gelijke kansen. Met de Bossche pas, een initiatief om cultuurbezoeken laagdrempeliger te maken en de Bossche vensters is het bestuur zelf ook nieuwe woorden gaan smeden, maar dan de olifant in de kamer, de woonambitie. Als we heel eerlijk zijn, is die weinig ambitieus, met 30% sociale huur zetten we in op het absolute minimum dat de minister van Volkshuisvesting ons gaat opleggen. De angst die ik al had toen de minister dit aankondigde, dat grote gemeenten de teugels laten vieren en naar andere gemeenten in de regio gaan kijken wordt nu werkelijkheid. Dan hebben we nog niet eens benoemd dat een groot deel van die 30% waarschijnlijk tijdelijke huur gaat zijn waardoor we de rechten van huurders nog verder uithollen. Dan kunnen wij schermen met woorden dat er 70% betaalbaar gaat zijn, maar ook hier wil Volt Den Bosch nieuwe woorden smeden. In plaats van van middenhuur spreekt Volt liever van duurhuur omdat de middenhuur voor de doelgroep eigenlijk onbetaalbaar is geworden. Aan de andere kant kunnen we dit het aanstaande college niet kwalijk nemen, het vergt moed om tegen de stroom in te gaan, om pal te gaan staan voor die rechten van sociale huurders, woningzoekenden en personen die dakloos zijn.

We moeten een radicaal nieuwe woonpolitiek gaan voeren, maar in een regenboogcoalitie zijn radicale ideeën de eerste die sneuvelen. Op dit onderwerp zullen we als oppositie de komende jaren strijdbaar blijven want wonen is een grondrecht. Vindt het aanstaande college dat het met dit akkoord voldoende recht doet aan dat grondrecht? Dan ten slotte inclusie. In dit bestuursakkoord lijkt inclusie niet de aandacht te krijgen die het zou moeten krijgen. Er ligt voor ons als gemeente een taak om hier het voortouw te nemen, Ik lees nu vooral dat we vooral willen voortzetten wat we al deden, maar als je doet wat je deed dan krijg je wat je kreeg. Iedereen verdient een gelijke kans en daarom bieden wij onze eerste motie 'Buurt naar het museum', om buurten een kans te geven om elkaar te ontmoeten en de Bossche cultuur te zien, aan want zoals Kelly al zei, als je altijd al een stem hebt gehad, altijd hebt kunnen zeggen wat je dacht, zijn gelijke kansen te vanzelfsprekend om uit te spreken. Het mag nooit te vanzelfsprekend zijn en dus zullen wij het blijven uitspreken. Laten we de komende vier jaar nieuwe woorden gaan smeden, laten we schaven aan de woorden die we al hebben, laten we soms aan een half woord genoeg hebben, af en toe naar woorden zoeken en ten slotte de daad bij het woord voegen, zodat we altijd onze stem laten spreken. Dank u wel.