Notulen raadsvergadering 2022-05-31

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 31 MEI 2022 AANVANG 19.00 UUR

Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, mw. M. Craste BC, J.J.E.L. van Creij, mw. mr. Y. Dogan, ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, mw. J.M.C. van Gool, mw. W. de Groot MSc, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, J.A.B. Huibers, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, mw. N.M.C Huijbrechts, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, U. Kâhya, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, H.J.M. Mees, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, P. Slikker, mw. mr. M.A.B. van der Sloot, A.C. van Silfhout, mw. N.R. Verreijt, mw. C.K.J. Visscher, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders:

mr. J.W.F. Hoskam, mr. H.C. van Olden

Afwezig:

P.M. van der Krabben

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 5 april 2022

4.

Initiatiefvoorstel van de fracties van D66, VVD, GroenLinks, Rosmalens Belang, CDA en PvdA waarbij het bestuursakkoord wordt aangeboden

5.

Verslag commissie Benoembaarheid wethouders

6.

Benoeming eigen en installatie van de wethouders

7.

Installatie van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

8.

Benoeming leden presidium en plaatsvervangend raadsvoorzitter

De VOORZITTER: Dames en heren, iedereen van harte welkom bij deze toch wel bijzondere raadsvergadering, een vergadering die bestaat uit een aantal delen, onder andere de behandeling van het bestuursakkoord, het benoemen van nieuw portefeuillehouders, nieuwe wethouders, het benoemen van nieuwe raadsleden, het behandelen van het bestuursakkoord met twintig moties die vandaag al naar ons toe zijn gekomen, maar voordat wij de vergadering starten verzoek ik eerst een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Ik zei het al, een bijzondere raadsvergadering, We hebben helaas één bericht van verhindering en die is van de heer Van der Krabben, verder zijn allemaal aanwezig. Ik stel voor om het volgende doen, dat we straks eerst afscheid nemen van de heren Van Olden en Hoskam, dat zal ik straks vanaf het spreekgestoelte doen, en daarna geef ik een toelichting 1

op het verloop van de rest van de vergadering, de techniek, de interruptiemicrofoons, termijnen en dat soort zaken, maar als u dat goedvindt doe ik dat na het afscheid van de portefeuillehouders en de vaststelling van de agenda. Gaat u daarmee akkoord? Ja. Dan ga ik naar spreekgestoelte en verzoek ik de heren op Vinkel te gaan staan. Dames en heren ik zei het al, een bijzonder moment want hier staat ruim 23 jaar wethouderservaring, hier staat met twee mensen ruim veertig jaar politieke ervaring hier in het Bossche, dus er gaat vandaag veel ervaring onze raadzaal verlaten. We hebben al afscheid genomen van Jan Hoskam, van zijn externe relaties en van de interne relaties met beide heren en volgende week is het afscheid, extern, van Huib als wethouder van 's-Hertogenbosch. Huib, ik wil met jou beginnen. Je zei het vanmiddag nog, twaalf jaar wethouder, de langstzittende wethouder, al elf jaar lang en daar is hij ook heel trots op. Jan was toch jouw jonge bediende want jij was toch de meest ervaren wethouder in ons college en wat voor wethouder, iemand van de hoofdlijnen, maar ook van de uitvoering en de uitvoering op een zo simpel mogelijke manier, het moest te begrijpen zijn, het moest gemakkelijk zijn, je hebt een hekel aan bureaucratie en er is een aantal voorbeelden uit jouw koker die er eigenlijk wel voor gezorgd hebben dat het voor de samenleving een stuk gemakkelijker werd.

Niet dat het heel gemakkelijk werd, maar het werd gemakkelijker, denk aan 'Eerste hulp bij geldzaken', waarin je toch mensen met schulden heel helder wilde zeggen… Beleid en uitvoering scheiden, de uitvoering van 'Eerste hulp bij geldzaken' moet niet ergens hier op kantoor, maar bij de Weener want die weten precies wat mensen meemaken en beleven. Daar was weerstand tegen, maar Van Olden kreeg gelijk. Die zin zal ik vaker in dit betoog uitspreken. Je bent je blijven inzetten voor de nieuwbouw van Weener XL want het uitgangspunt is 'werk is het beste voor mensen' en daar heb je ook richting het Haagse wel heel veel discussie over gevoerd, denk aan de sociale werkvoorziening, maar vooral ook aan de Participatiewet waarin je vond dat er op een aantal vlakken op een andere manier gekeken moest worden: wij deden het goed, de anderen begrepen het niet en wederom Van Olden had gelijk. De nieuwbouw van het Theater aan de Parade, een dossier dat jij van haver tot gort kent en ik heb wel eens gehoord dat je wel een slapeloze nacht hier over hebt gehad, vooral toen bleek dat het moeilijk was om het ontwerp dat er lag financieel, op zijn Kagies, binnen het vierkant te houden, maar jij vond toen 'beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald' en je zei 'de investering is maatschappelijk niet te verantwoorden, we gaan terug naar de tekentafel'.

Je stopte met dat ontwerp en je ging plannen maken voor de vernieuwbouw. Toen het plan klaar was en door de raad was, kwam er een bezwarenprocedure, maar gelukkig is voor jouw afscheid helder geworden op alle punten wederom Van Olden had gelijk. Als er een evenement kwam, of het nou ging om het WK Archery, de Vuelta of het EK pétanque, je vond het belangrijk dat dit niet alleen ging om de topsport, maar juist om de betekenis voor de samenleving. Dat hebben we bij het WK handboogschieten heel duidelijk gezien en je hebt het ook als boodschap meegenomen voor de andere activiteiten; het gaat niet alleen om die topsport, maar ook om dat in de buurten en wijken op een goede manier te doen om zo iedereen aan een evenement te laten meedoen. Soms vereenzelvigde je je wel een beetje te veel met een evenement en dan kwam je met de gevleugelde uitspraak 'ik vind dat wel geinig'. In de opmaat naar het WK handboogschieten oefende je stiekem bij de handboogclub, waardoor je de wedstrijd binnen het college met vlag en wimpel won. Schieten in Vinkel, ook daar wederom, Van Olden had stiekem geoefend en hij won met vlag en wimpel. Het waren wel de momenten waarop je zei 'ik laat me niet door de andere collega's in de luren leggen, ik wil het zelf oppakken'.

Voornamelijk jouw landelijke activiteiten rond de cao-onderhandelingen, je zei het vanmiddag nog, één cao van vijf jaar, daar zijn de bonden op dit moment niet meer zo blij mee gezien de reiskostenvergoeding die erin staat, een dubbeltje, ik heb het vanmiddag maar het dubbeltje van Van Olden genoemd. Dat is maar een hele beperkte vergoeding, maar ja jij bent weg dus het zal aan jouw opvolger zijn om die caoonderhandelingen eventueel open te breken als de bonden heel erge druk uitoefenen. Ik hoorde één verhaal Huib dat ik helemaal niet kende, dat er op YouTube een filmpje staat van Van Olden met een lege Bossche bol. Een lege Bossche bol met de boodschap naar het rijk dat ze vergeten waren om de room erin te doen en daarom een oproep bij het rijk om het bijstandsbudget niet uit te hollen zoals een lege Bossche bol. Ik heb begrepen dat het voor ons als organisatie wel wennen was om zo'n filmpje te laten maken, maar het heeft wel gewerkt want het resultaat is daar. Je bent natuurlijk veelvuldig in contact geweest met Hare Majesteit rond de aanpak van armoede en de schuldhulproute waarin je veel met haar hebt gesproken over de ontwikkelingen en hoe je schulden bij mensen weghaalt, hoe je dat op een goede manier kunt doen.

En erfgoed blijft natuurlijk in jouw bloedvaten zitten, het druipt er helemaal vanaf, je doet dat op een goede manier en ook daar heb je grote stappen gezet met het samenvoegen van het archief en straks alles centraal op een plek die jou ook na aan het hart gaat. Huib, toen we de afgelopen week over het afscheid spraken, was er een aantal punten dat je zelf naar voren bracht, je keek terug op situaties in de afgelopen jaren die niet de gemakkelijkste waren, onder 2

andere corona dat grote impact had op ons als bestuur en als gemeente, maar zeker ook op de samenleving. Je zei 'we doen er nu heel gemakkelijk over, maar intussen heeft dat een zware wissel op ons allemaal getrokken'. Die situatie hadden we niet kunnen verwachten, die konden we niet voorzien, je kunt in het bestuur en de politiek alles plannen en denken dat je alles afrekenbaar kunt maken, maar als zoiets gebeurt dan zakt de hele wereld in en dan heb je wel te sturen om het schip op de goede koers te houden. Huib, je bent een jurist maar niet een jurist in het college. Wel degene die de zaken platslaat, maar juist niet een jurist die vanuit een juridisch oogpunt naar de stukken kijkt, maar juist vanuit bestuurskundig oogpunt. Dat vinden alle bestuurskundigen in het college omdat je juist kijkt naar het doel van het beleid en niet of het juridisch wel of niet kan: als het juridisch niet kan, misschien moeten we het dan toch proberen om ervoor te zorgen dat het doel wel centraal blijft staan. #samen klussen blijft bestaan. Ik geloof dat iedere wethouder wel bepaalde woorden heeft die in het college blijven en voor jou is dat 'samen klussen', ik hoop dat we dat ook in de toekomst blijven inzetten. Huib, van harte bedankt voor al jouw inzet voor onze gemeente en een groot applaus voor jou vanaf deze plek.

Ja, Jan Hoskam, ik zei het al bij het afscheid vorige week, als kleine jongen kwam je hier al in het stadhuis omdat jouw oom bode op het stadhuis was en ik weet niet of je toen al de ambitie had om hier te gaan werken. Je kreeg de op een na mooiste kamer van ons stadhuis als locoburgemeester en wethouder en je bent nu elf jaar wethouder van deze gemeente als opvolger van Bert Pauli. Misschien wel de harde portefeuille zoals ze dat zeggen, Financiën. Strak in de leer, gedegen, lastig voor de andere collegeleden omdat je nooit geld had, nooit, echt nooit. We wilden altijd wel iets en de begrotingsbehandelingen waren voor jou smullen. Dat begon al rond de zomer, dan gaf je aan 'jullie kunnen tijdens de zomer wel nadenken over welke plannen jullie allemaal hebben, maar in september kom ik toch tot de conclusie dat er geen geld is. Dus denk maar eens creatief na wat je dan binnen je portefeuille niet meer gaat doen en wat je wel gaat doen'. Die opdracht kregen we mee tijdens de zomer. De financiën waren voor jou wel belangrijk, maar ze waren niet leidend. Leidend in jouw besturen is de liefde voor de stad, de liefde voor jouw binnenstad en jouw Den Bosch.

Daar hebben we de afgelopen jaren ook van mogen profiteren, denk aan ontwikkelingen zoals de Paleisbrug, de Randweg, de herinrichting van de Parade, de Casinotuin en de ontwikkeling van de dorpen Empel en Engelen, dat zijn voorbeelden van hoe jij op een bepaalde manier invulling aan de kwaliteit van die ruimte hebt gegeven, maar ook op het gebied van economie. Daarbij staan twee ontwikkelingen centraal. 1. De data-universiteit die je samen met Ton Rombouts toch maar mooi naar Den Bosch hebt getrokken door de communicatie met de partijen en de universiteiten, waarbij je ook daar weer was van niet te snel 'ja' zeggen tegen de universiteiten, maar het spel juist goed spelen en zorgen dat het in het belang van… De spreektijd is op, ik ben de enige zonder vier minuten. Het tweede is de economie en vooral de startende bedrijven, je vond het erg belangrijk dat we jonge mensen krijgen om een bedrijf te starten en die ontwikkelkansen krijgen en dat wilde je stimuleren. Dat heb je gedaan met netwerkactiviteiten zoals de FD Gazellen Awards, de reis naar de Smart City beurs in Barcelona, maar zeker ook het innovatiekwartier en SPARK waarbij jij het van belang vindt om jonge bedrijven een stap verder te laten zetten. Je bent misschien wel de meest duurzame wethouder van 's-Hertogenbosch tot nu toe.

Ik weet ongeveer wat er in het bestuursakkoord staat, ze willen de ambitie verhogen Jan, maar jij was toch de eerste die zorgde voor windmolens en zonnepanelen in onze gemeente, jij hebt die omslag als VVD-wethouder toch wel gemaakt. Ik zei het al, de liefde voor de stad is bij jou cruciaal en de liefde voor mensen ook. Dan kom ik op een punt dat bij jullie allebei een belangrijke rol speelt. Ook al ben je aan het besturen, al maak je beleid, al doe je het met allemaal mensen samen en ook al weten mensen dit niet allemaal, beiden zijn vooral geïnteresseerd in de mensen die het moeilijk hebben en te zorgen dat je een hengel kunt bieden om die mensen uit de vijver, uit het moeras om maar in Bossche termen te spreken, te halen en ervoor te zorgen dat zij kansen voor de toekomst krijgen en ze een goede toekomst in kunnen gaan. Inspringen voor dat individu dat even wordt vermorzeld in het systeem en ik heb de afgelopen jaren bij beiden voorbeelden gezien waarbij jullie allebei voor die mensen in het Bossche hebben gevochten. Even strijden met de ambtelijke organisatie, even strijden met ons omdat je het belangrijk vond dat die mensen geholpen werden en terecht. Wij zijn jullie beiden veel dank verschuldigd, beiden als portefeuillehouders, beiden als wethouders en beiden hebben de afgelopen jaren ook die stenen verlegd in de geschiedenis van 's-Hertogenbosch.

Jan, we hebben vorige week afscheid van jou genomen en Huib van jou op 2 juni a.s. in jouw Weener XL, nog in het oude gebouw, maar beiden hebben ook in de toekomst nog stenen te leggen, denk aan de nieuwbouw van Weener XL en voor Jan het innovatiekwartier dat centraal staat. Het is mij een waar genoegen om jullie te melden dat de stadspenning van 's-Hertogenbosch jullie beiden toekomt, gefeliciteerd. Ik wil beide dames, Andrea en Carolien, naar voren hebben want we hebben hen de afgelopen jaren maar te leen gekregen van jullie en ik vind dat jullie moeten meedelen in deze eer. Bloemen voor de dames. 3

Namens de raad krijgen jullie de laatste twee lino's, dit zijn ze. U begrijpt dat beide heren nog het woord willen voeren en ik geef eerst het woord aan Jan. Wethouder HOSKAM: Dank u wel voorzitter. Ik heb in mijn leven veel dingen gedaan, maar ik was niet echt van de Paleisbrug, daar had ik een andere opvatting over. Afscheid nemen doe ik eigenlijk in een vierluik. Vorige week extern en toen heb ik de boodschap meegegeven, die ik ook graag hier neerleg, dat een stad niet alleen geconsumeerd kan worden door de inwoners, maar dat er wederkerigheid is tussen het zijn van inwoner van een gemeenschap en het daar ook actief in participeren. Een dag eerder heb ik de ambtelijke organisatie de boodschap meegegeven trots te zijn op de organisatie die de gemeente 's-Hertogenbosch is en die boodschap herhaal ik vanavond naar het hoogste orgaan in de stad want u bent het hoogste orgaan van de stad en vanavond neem ik afscheid van u. Als u spreekt over de ambtelijke organisatie, over de gemeente en u daar uitspraken over doet, dan doet u die uitspraken over uzelf. Als ik dan op 30 mei jl.

in een commissievergadering hoor dat de telefoon nooit wordt opgenomen en dat alles wat de gemeente doet slecht is, dan zegt u dat over uzelf en daarmee doet u zichzelf tekort want ook u moet trots zijn op het feit dat u lid bent van de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch want die trots die u uitstraalt, straalt ook uit op de inwoners van onze stad en politiek is ook een vorm van een spel, een serieus spel met daarin een driehoek, de vorm, de regels, de voorschriften, maar ook de inhoud, wat wil ik, waar wil ik naartoe en ook, en daar moeten we met elkaar echt voor waken, de positie, waar ben ik wel van en waar ben ik niet van. Ik heb het op 30 mei jl. ook gezegd, met zestien partijen in de raad is het een uitdaging om op hoofdlijnen te durven besturen want daar vraagt de maatschappij om, daar vragen de inwoners om. We hebben het wel eens over de kloof tussen de politiek en de inwoners en die kloof wordt vergroot door gebrek aan duidelijkheid. Zeggen waar je staat, wil niet zeggen dat je gezichtsverlies lijdt als je vervolgens een brug slaat. Zeggen waar je staat geeft duidelijkheid, dan weet die ander welke positie hij moet overbruggen om in een coalitiesamenleving zoals wij dat nu eenmaal zijn te komen tot de meest juiste adequate oplossing. De inwoners vragen niet om proceduregeneuzel en niet om intern vliegen af te vangen.

Ik zag een van de meest treffende voorbeelden toen ik het voorstel 'Ultrakort parkeren in Hinthamerstraat' behandelde. De mensen gingen om 19.15 uur op de publieke tribune zitten, mochten om 22.15 uur eindelijk hun zegje doen en de inspreker zei 'ik zit hier nu drie uur en ik heb alleen maar geneuzel gehoord'. De verbazing die ik met u wil delen is dat, toen ik naar buiten liep en een aantal van u aansprak, het merendeel antwoordde 'die mensen begrijpen ons niet', maar die mensen op de tribune zijn uw klant en neem van een zoon van een winkelier aan dat de klant altijd gelijk heeft. Spreek ook over de consequenties van de besluiten die u neemt want alle besluiten die u hier neemt, hebben consequenties. Het is een idee-fixe om te denken dat de energietransitie pijnloos gaat gebeuren, die vraagt om een grote maatschappelijke verandering en wees daar gewoon open en eerlijk over. Voorzitter, ik heb drie perioden in de raad gekend. De eerste periode als gewoon raadslid en wat ik tegen de nieuwe raadsleden wil zeggen is: pak een onderwerp en bouw je portefeuille vanuit dat onderwerp op. Dat geeft je aanzien en dat maakt duidelijk waar je staat in het politieke proces. De positie van de raad gaat mij ook zeer aan het hart.

Ik heb mij altijd structureel ingezet voor een positie van de raad, dat de raad de besluiten neemt op basis waarvan de raad dat kan doen want u bent het hoogste orgaan. Ik heb me daar als raadslid en later ook als presidiumvoorzitter uitermate voor ingespannen. Ik kijk naar Paul Kagie, ik vind het jammer dat Paul van der Krabben er niet is en ik heb het vorige week ook nog tegen Jan van Heijningen gezegd, het systeem dat wij in 2002 hebben ontworpen, die dualisering waarin we de raad in positie hebben gebracht werkt nog steeds. Dat vind ik een van de mooiste dingen die ik voor elkaar heb gebracht. Ik vind het dan ook jammer dat de raad zijn positie zo heeft laten versloffen en ik wens u ook toe dat de nieuwe presidiumvoorzitter die functie, die positie van de raad in het krachtenspel tussen het college, de ambtelijke organisatie en de raad, weer oppakt en gestand doet want die driehoek heeft drie evenwichtige zijden. Voorzitter, op 17 mei 2011 ben ik unaniem tot wethouder gekozen en dat maakt me klein. Ik vind het eigenlijk jammer dat het vandaag 31 mei 2022 is want anders was ik elf jaar en elf dagen wethouder in 's-Hertogenbosch geweest en dat is natuurlijk het mooiste wat een Bosschenaar, want dat blijf ik, kan meemaken.

Voorzitter, ik heb me er altijd voor ingespannen om de stad structureel beter te maken, het BIF, het Bossche Investeringsfonds, de Parkeergarage St.-Jan, de Jamfabriek en het innovatiekwartier, u hebt die ook genoemd, zijn blijvende structurele veranderingen, uiteindelijk moet de stad blijven doorgroeien. Voorzitter, ik ga afsluiten. Ik heb een aantal bedankjes. Ten eerste wil ik het VVD-bestuur bedanken voor de steun die ik mocht ontvangen. Ik wil ook de fracties van de VVD waarmee ik heb samengewerkt hartelijk bedanken. Ik wil mijn fractievoorzitter Ralph Geers bedanken en hem succes wensen in de uitdagende niet VVD-achtige portefeuille die hem vanavond ten deel valt. Ik wil ook de nieuwe politiek leider van de VVD, dat is bij ons namelijk altijd de fractievoorzitter, Hanneke Welten succes wensen. Het zijn stevige schoenen waar u in gaat staan. Jan van Oost, 4

Herman Lauxtermann, Bert Pauli, Onno Hoes, Wilma van Dartel, Jan Hoskam en Ralph Geers zijn u voorgegaan en dat is een kolossale lijst om op te vullen, maar ik weet zeker dat u dat met de opgedane ervaring kunt doen. Ik neem afscheid van u als gemeenteraad, van alle gemeenteraadsleden waarmee ik de afgelopen 24 jaar heb kunnen werken, maar ik wil er vier in het bijzonder noemen, namelijk Rini van de Ven, Gerard Kruiswijk, Hans Kuipers en Louis Neefs. Waarom die vier? Die vier zijn ons ontvallen als gemeenteraadslid in hun functie en in een kleine familie die de gemeenteraad is, is dat een van de meest ingrijpende dingen die ons zijn gebeurd. Daarom vind ik ook dat in al die namen die hier zijn genoemd die vier namen nu nog aandacht verdienen. Ik heb nog afscheid te nemen van het college, van mijn collega's, ik heb dankgezegd aan de ambtelijke organisatie en in het bijzonder aan Leo Nelis met wie ik elf jaar lang mocht werken. Mij rest ook nog een aantal mensen hier in de raad bijzonder te bedanken. Collega Van Olden, het blijft altijd memorabel dat wij toch op de een of andere manier met zijn tweeën op het VNG-congres achterbleven en helemaal fantastisch was het overnachten in Zwolle met de danspaal. Judith Hendrickx, ik wil jou ook bedanken.

Wij waren het politiek misschien niet altijd eens, maar ik vond het fantastisch om voor en na afloop van de raadsvergadering met jou te discussiëren want uiteindelijk ben jij een vakvrouw in wat je doet en je bent gewoon een ontzettend leuk mens, maar niet altijd in de politiek. Last but not least Paul Kagie. De verbondenheid die wij met elkaar hadden, zat hem in het analyseaspect, maar ook in hoe wij naar de politiek keken en ik was ontzettend blij om jou mijn collega te noemen, dank daarvoor. En de laatste, mijn lieve vrouw. Wethouder VAN OLDEN: Dank Jan voor je prachtige woorden. Ik heb voor de gelegenheid gewoon die groene das maar weer eens om gedaan want daar ben ik mee begonnen. Dan moet je campagnevoeren en dat kunnen wij ook bij het CDA best wel, dan doe je een groene das om, neem je wat groene attributen mee en ga je de wijken en de dorpen in, zelfs naar Vinkel. Toen Vinkel bij 's-Hertogenbosch kwam hadden wij daar overigens een hele mooie uitslag en de volgende keer hebben wij daar weer een hele mooie uitslag, maar even zonder gekheid ik sluit me zeer gaarne aan bij de dankwoorden van Jan richting de collega's in het college, de raad en met name de ambtelijke organisatie, iets minder aan het VVD-bestuur, maar dat zult u mij niet euvel duiden.

Overigens in het bijzonder ook aan alle collega's in het stadhuis want dat is toch wel een minicommunity in die gemeentelijke organisatie met 1500 collega's her en der op de verschillende plekken. We hebben in het stadhuis met de bodes, onze bestuursadviseurs, communicatieadviseurs, de collega's en de secretaresses toch een eigen werkelijkheid en we proberen zo goed en zo kwaad als het gaat met elkaar elke keer weer vrolijk de deur binnen te gaan en aan het einde van de dag de deur weer af te sluiten. Burgemeester, dank voor uw vriendelijke, oprechte en warme woorden. Inderdaad, mijn uitgangspunt is inderdaad #samen klussen, ik weet niet hoe vaak ik heb al gezegd heb en overigens weet ik ook niet hoeveel Bossche bollen ik al gegeten heb, maar dat gaan er minder worden, kan ik u vertellen en dat is ook goed. #samen klussen, dat zijn twee woorden, klussen en samen en die kern is de werkelijkheid.

Als het dan bijvoorbeeld gaat om de redding van FC Den Bosch in 2011, het organiseren en hiernaartoe halen van de Special Olympics in 2012, de totstandkoming van de Weener XL, de Linie 1629, de fietsroute, de totstandkoming van het zorgbedrijf of alles wat we gedeeld hebben rond het theater, dan kan de wethouder dat nooit alleen en dat kan de ambtelijke organisatie ook nooit alleen, dat kunnen we alleen als samenleving allemaal, inclusief de besluitvorming hier in dit huis, samen voor elkaar boksen. Soms duurt het in de gemeente 's-Hertogenbosch net even wat langer dan in andere gemeenten, maar wij onderscheiden ons met die gestaagheid en die lange lijnen echt wel ten opzichte van andere gemeenten. Ik wil alleen maar aangeven: houd dat vol. Je doet het altijd voor de inwoners, altijd en ik geef u mee het electoraal belang niet altijd centraal te zetten, zoals collega Hoskam altijd zegt, eens in de vier jaar gaat de winkel open, maar daarna hebt u vier jaar de tijd voor 'wat doen wij goed voor onze inwoners' en dan is misschien electoraal politiek belang niet altijd het belangrijkste wat we met z'n allen zouden moeten willen nastreven. Dan een tipje van mijn persoonlijke sluier want ik kreeg ook wel eens het verwijt van een journalist 'fijn dat u wethouder bent in de uitvoering, maar we kennen u eigenlijk zo slecht'.

Ik zal u één tipje voorhouden, ik heb het vanmiddag ook in het college gedeeld. Ook ik heb al heel lang een idool en dat is Max Rood, professor mr. Max Rood. Hij was advocaat, minister van Justitie en later ook hoogleraar Sociaal recht in Leiden, maar hij was ook een vriend en jaarclubgenoot van mijn vader en ik ken hem eigenlijk al mijn hele leven. Zijn inzet in de samenleving had altijd, dat had ook te maken met zijn familie in de oorlogstijd, te maken met het inzetten voor de mens in de samenleving. Hij heeft een proefschrift geschreven over het stakingsrecht en hij vroeg ook altijd, ook als hoogleraar, aandacht voor de arbeidsverhoudingen. Ik denk dat ik daarom ook mede zoveel plezier heb beleefd in de cao-onderhandelingen en laatstelijk ook in de cao Aan de slag en de verlenging van de cao-SW met vijf jaar. Dat is inderdaad allemaal achter de schermen maar, ik heb de burgemeester het 5

financiële staatje laten zien, als je dat extrapoleert naar wat dat voor de bv Nederland betekent dan gaat het over een paar euro met wat nullen erachter. Uw raad heeft een enorm leuke uitdaging want politiek is ook gewoon leuk. Zestien partijen die de degens kruisen et cetera, hoe gaan we dat doen? Zestien maal vier minuten, u begrijpt dat we het er in het college over hebben of we 00.00 uur halen. Ik hoop het niet want dan ben ik nog een dag langer wethouder, dan weet u dat alvast. Als u dat wel haalt dan is dat goed voor het onderlinge debat met zestien partijen. Dan rond ik af, maar niet voordat ik mijn echtgenote maar ook mijn zoon die hier zit… U hebt waarschijnlijk dat filmpje op Twitter gezien, ik ben omhooggegaan op die bouwkraan boven het theater, je moet op je hoogtepunt stoppen. Ik was daar met mijn zoon, die staat niet op het filmpje, en die heeft de trap genomen, ik ben inderdaad iets luier, dus ik heb de lift genomen. Tot slot ga ik u een tip geven over hoe u het in het vervolg met elkaar kunt doen en dat is een tip die ik heb gekregen van een groot staatsman en dichter, Constantijn Huygens, wie kent hem niet. Die luidt als volgt: een kort woord, snel en fel gesproken heeft meer kracht dan een lang zwaar bericht dat slaperig uitgezegd werd.

Wethouder HOSKAM: Ik heb gezegd dat politiek ook een serieus spel is en nou is het zo dat in de Romeinse tijd aan het einde van het spel altijd werd gezegd: het spel is gedaan. Dat is ook de naam van mijn dispuut en ik heb hen beloofd dat mijn laatste woorden hier in de Bossche gemeenteraad hun naam zou zijn, waar ik nu ook meer tijd voor heb: acta est fabula. Dank u wel. De VOORZITTER: Dames en heren, ik geef u graag de mogelijkheid om de beide heren de hand te schudden en ik vraag hen naar voren. Dan schors ik de vergadering tot 19.50 uur. Schorsing De VOORZITTER: Ik verzoek u allen plaats te nemen, ik mis nog een aantal mensen. Dames en heren, dank voor het mooie afscheid en ook de reactie van u als raad richting de heren Hoskam en Van Olden. 1.

Vragenhalfuurtje

Dit punt is niet behandeld. 2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: We gaan nu over naar het tweede deel van deze vergadering, het vaststellen van de agenda en ik zal ook direct de procedure duidelijk uitleggen. De agenda wordt vastgesteld. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 5 april 2022

De VOORZITTER: De goedkeuring van de notulen van 5 april 2022. Gaat u daarmee akkoord? Er is één tekstuele aanpassing omdat er '…' stond waar 'de heer Van Olden' moest staan. Hij is geen burger, hij was toen nog wethouder. Dat wordt in de notulen opgenomen, dat is de enige aanpassing en dat is inmiddels aangepast. De notulen worden met bovengenoemde wijziging vastgesteld. 4.

Initiatiefvoorstel van de fracties van D66, VVD, GroenLinks, Rosmalens Belang, CDA en PvdA waarbij het bestuursakkoord wordt aangeboden

De VOORZITTER: We hebben de behandeling van het initiatiefvoorstel van de fracties van D66, VVD, GroenLinks, Rosmalens Belang, CDA en PvdA waarbij het bestuursakkoord wordt aangeboden. Ik stel voor dat we een technische toelichting op de procedure van de heer Van der Geld als trekker van de formatie krijgen en van harte welkom ook de heer Pechtold op de publieke tribune als formateur en informateur van de afgelopen periode. Daarna zijn alternerend de fracties aan de beurt om in vier minuten, exclusief de interrupties, hun bevindingen, beschouwingen en het aanbieden van moties te doen. Dat gaat alternerend, we beginnen bij de grootste oppositiepartij, De Bossche Groenen, dan D66, dan Leefbaar 's-Hertogenbosch, dan de VVD, SP, GroenLinks, Partij voor de Dieren, Rosmalens Belang, Volt, CDA, Bosch Belang, die valt vandaag weg want de heer Van der 6

Krabben is niet aanwezig, de PvdA, gewoon ge-DREVEN, de PVV, VOOR Den Bosch en dan 50PLUS. De interrupties vinden plaats via de interruptiemicrofoons, daarvoor hebt u het pasje nodig en dat is niet anders dan als u aan de tafel zit, maar het gaat via de interruptiemicrofoon. U kunt achter de interruptiemicrofoon plaatsnemen, dan zie ik wie er wil interrumperen en die geef ik dan het woord. De bijdrage in de eerste termijn vindt plaats achter de katheder. Is dat voor iedereen helder? De tijd voor de eerste termijn is vier minuten zoals we hebben afgesproken en de tweede termijn is per fractie twee minuten. Er zijn fracties die veel moties hebben ingediend en ook zij krijgen vier minuten, waarin ook de moties worden ingediend om daarmee ook de ruimte te bieden om... De heer Van Olden kan wel de ambitie hebben om morgen nog wethouder te zijn, maar ik denk dat wij allemaal wel de ambitie hebben om vandaag voor 00.00 uur af te ronden. Dat is niet omdat ik mijnheer Van Olden die dag niet gun, maar volgens mij is dat wel het streven want velen van u moeten morgen weer gewoon op een andere plek aan het werk. Is dat voor iedereen helder? Ja, dan geef ik graag het woord aan de heer Van der geld voor de introductie van het bestuursakkoord. De heer VAN DER GELD: Ja voorzitter dank u wel.

Toen ik hier naartoe kwam, had ik dit stukje niet voorbereid, maar toen voelde ik dit rode potlood weer in mijn jaszak, ik leg hem hier toch maar even neer, en voelde ik weer hoe bijzonder dat moment 2,5 maand geleden was waarop wij allemaal als Bosschenaren, Vinkelnaren, Nulanders et cetera naar de stembus mochten en ik hoop dat dit vandaag centraal staat, voor wie doen we het eigenlijk, het is vandaag al genoemd. Acht weken geleden spraken we hier over het verkenningsverslag van de heer Pechtold en nu, acht weken later, staan we hier. Bijzonder dank aan de formateur voor alle inzet wederom en ook bijzonder veel dank aan de organisatie voor het mee helpen trekken van dit proces en ik noem in het bijzonder Sander en Marga voor hun bijzondere inzet. Toen ik hier acht weken geleden stond, heb ik een aantal contouren geschetst van hoe het bestuursakkoord eruit zou moeten zien. Scherpe keuzes en ik hoop dat dit is gelukt, we hebben namelijk hele concrete keuzes gemaakt en opgenomen in het bestuursakkoord. Focus, ook die kunt u terugvinden in een aantal hoofdopgaven die in het bestuursakkoord terug te vinden zijn. Ik hoop dat we deze twee zaken met elkaar, het college en de raad, blijven volhouden, niet alleen nu bij het bestuursakkoord maar vier jaar lang want dat is nodig om tempo te kunnen blijven maken, dat is het laatste punt waar ik het acht weken geleden ook over had.

We willen snelheid maken met het bestuursakkoord en ik ben bijzonder blij… Het is geen wedstrijd, maar de stad verdient dat wij snel weer een nieuw bestuur hebben, dat wij als eerste van de B5 klaar zijn en in de startblokken staan. Tot slot voorzitter vragen wij aan uw raad steun voor dit akkoord en het vertrouwen in het team dat staat te popelen om die opdracht voor de stad, de wijken en de dorpen te gaan vervullen. Dank u wel. Mevrouw HENDRICKX: Oké, nou fijn dat we hier na acht weken met zijn allen zitten. Ik moet even wennen aan het feit dat wij als eerste oppositiepartij aan de beurt zijn, ik had de volgorde iets anders in mijn hoofd zitten, maar dat maakt niet uit voorzitter. Voor ons ligt een coalitieakkoord dat bij onze fractie gemengde gevoelens oproept. We zijn zeer verheugd dat een aantal punten uit ons verkiezingsprogramma is meegenomen en wordt uitgevoerd. Hierbij valt te denken aan de aanleg van het klimaatbos, het mogelijk maken van een coffeeshop aan de rand van de stad, renovatie en verduurzaming van de stadsbibliotheek, burgerparticipatie, het terugdraaien van bezuinigingen op het beheer van de openbare ruimte, investeren in de wijkwinkelcentra et cetera. Zoals gezegd hebben wij een dubbel gevoel over dit akkoord omdat er naast de positieve beleidsvoornemens ook een aantal voorstellen in staat waar wij kritisch tegenover staan en niet zullen steunen.

Het bestuursakkoord gaat nog steeds uit van groei en groei kan en mag nooit een doel op zich zijn. Groei betekent meer rood, meer verkeersbewegingen, meer drukte in een nu al volle stad, groei zorgt voor een verstikkend milieu, minder bewegingsruimte, minder buitengebied, minder groen, meer verdichting, meer uitstoot, slechte lucht et cetera. We groeien mondiaal gezien kapot, consolideren en consuminderen is ons credo, het terugbrengen van onze ecologische voetafdruk. In een tijd van oorlog in Europa, snel oplopende prijzen voor energie en voeding en miljoenen vluchtelingen op de vlucht dienen we pas op de plaats te maken. U kiest in deze onzekere tijden voor het bouwen van een nieuw Designmuseum en het doorgroeien naar 100.000 bezoekers per jaar. In een tijd van veel onzekerheid vinden wij het bouwen van een € 30 miljoen kostend Designmuseum onverantwoord. De kans dat er gezien de stijgende energie- en grondstofprijzen een overschrijding van het budget voor het nieuwe theater zal plaatsvinden is al levensgroot en daarnaast komen steeds meer Bossche burgers financieel in de knel. Voorzitter, De Bossche Groenen heeft andere prioriteiten en wil deze € 30 miljoen investeren in het verduurzamen van corporatiewoningen omdat veel huurders worden geconfronteerd met onbetaalbare hoge energiekosten en in de leefbaarheid van de buurten en wijken en een armoedefonds.

De vrijvallende Essentgelden moeten wat ons betreft volledig in een klimaatfonds 7

worden gestort om daarmee vaart te kunnen maken met de energietransitie. Als we het goed doen, levert duurzame energie ook geld voor onze burgers op, met een groen gemeentelijk energiebedrijf een win-winsituatie dus. Het college wil in de periode tot 2026 vol inzetten op de al vastgestelde bouwplannen, die voorzien in de bouw van 40% sociaal, 15% midden en 45% dure woningen. Deze verdeelsleutel vinden wij niet in balans, huurders en kopers in het middensegment kunnen juist moeilijk aan een woning komen en onze fractie wil deze verdeelsleutel veranderen in 40% sociaal, 40% midden en 20% duur in de periode 2022 tot 2026. Na 2026 wil het college terug naar 30% sociale huur en dat vinden wij gezien de lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen onbegrijpelijk, daarom op dit punt steun voor de motie van de SP. Ook willen wij de afkoopregeling voor projectontwikkelaars van tafel hebben. Het risico dat we in deze periode 40% sociaal bouwen niet halen is met deze regeling levensgroot, juist de woningen in het goedkopere segment worden afgekocht en daarom twee moties op dit punt. Verder wil het college de parkeergarages in de binnenstad alleen beschikbaar maken voor bewoners. Fantastisch, maar waarom vier jaar wachten? Er zijn al alternatieven zoals de garage in de Sint Josephstraat.

Hetzelfde geldt voor de herinrichting van onze Binnenstadsring en het verder autoluw maken van onze binnenstad. Waarom nu niet doorpakken, bewoners en bezoekers snakken naar oplossingen en het terugbrengen van de verkeersveiligheid en de leefbaarheid in ons mooie stadscentrum. Het oplossen en aanpakken van de verkeersproblematiek zoals de verkeersveiligheid rond scholen, veilige fietsroutes, het hardrijden en huftergedrag in het verkeer en de autoluwe binnenstad, dat zouden topprioriteiten voor het nieuwe college moeten zijn. Sterker nog, ik kan me de woorden van D66 over het naar voren halen van de autoluwe binnenstad nog goed herinneren en daarmee het historische besluit dat we met elkaar in deze raad hebben genomen. Daarom dienen wij vanavond opnieuw een motie in om de snelheid erin te houden. Dan voorzitter de natuur in onze stadsparken. In een tijd waarin de stad groeit, groeit ook de behoefte aan natuur en groene buitenruimte, plekken waar mensen kunnen samenkomen om te sporten en te recreëren. De heer VAN DEN KERKHOF: Voorzitter, ik heb volgens mij een primeur te pakken, staand interrumperen, dat is voor iedereen even wennen, ook voor mij. Voorzitter, even terugkomend op die autoluwe binnenstad.

Ik las uw motie vanmiddag laat nog en wellicht kan ik uw zorg wegnemen want dit bestuursakkoord is opgebouwd vanuit bestaand beleid, dus ook vanuit bestaande eerder aangenomen moties, historische besluiten die zijn genomen. Het historische besluit om de autoluwe binnenstad verder te brengen, om te beginnen bij de Hinthamerstraat, is staand beleid en bij de motie die ook uw partij heeft aangenomen, hebben we gezegd dat de tijdspanne tot 2030 is. Daarvan zeggen we nu: in de volgende periode gaan we echt de binnenstadsgarages omzetten naar enkel bewonersparkeren en mijn vraag is of u het met me eens bent dat die motie overbodig is omdat het bestuursakkoord dezelfde intentie heeft als die u hier nu net uitsprak. Mevrouw HENDRICKX: Nou goed, ik en een aantal met ons hebben dat niet zo uit het bestuursakkoord begrepen. Mijnheer Van den Kerkhof, ik ben blij dat u dit zo benoemd want daar word ik weer een beetje vrolijker van, maar wij vonden het bestuursakkoord op dat punt niet helder genoeg, wij lezen toch echt uitstel en als u zegt 'wat ons betreft, betekent het niet dat we niets gaan doen' dan zou ik u eigenlijk willen verzoeken om de motie die vanavond op tafel ligt gewoon te omarmen en te zien als een versterking op dat punt.

Ja, u kunt het op twee manieren lezen, u kunt zeggen dat het overbodig is of we gaan het met elkaar bekrachtigen want de oppositie heeft het toch echt anders geïnterpreteerd en laten we die duidelijkheid waar de heer Van der Geld het al even over had, duidelijke keuzes maken, vanavond dan bekrachtigen met een aantal stevige moties voorzitter. Voorzitter, natuur en onze stadsparken. In een tijd waarin een stad groeit, groeit ook de behoefte aan natuur en groene buitenruimte, plekken waar mensen samen kunnen komen om te sporten en te ontspannen. In plaats van te bouwen in onze stadsparken zou je juist moeten investeren in de groene buitenruimte voor mens en dier. Dat betekent geen grote muziekfestivals in de directe nabijheid van een natuurgebied of het organiseren van festivals in onze stadsparken, maar investeren in de verblijfskwaliteit van deze groene oases door kleinschalige horeca, speelvoorzieningen et cetera, waardoor de parken en de natuur het hele jaar door fijne verblijfsplekken voor onze inwoners zijn. Voorzitter, zoals de Graafse Akker, de parel op Oost. Wij dienen daar vanavond een motie op in omdat wij denken dat dit een prachtige groene oase op Oost is die wij een steuntje in de rug kunnen geven door hen het laatste geld dat ze nog nodig hebben te schenken waardoor we daar ook voor de toekomst een groene plek behouden.

Tot slot, de forse lijst met openstaande projecten en ambities. € 30 miljoen voor het Designmuseum, € 30 miljoen voor Huis73, € 20 miljoen voor het station, € 15 miljoen voor de Binnenstadsring, € 13 miljoen voor de rondweg De Groote Wielen en het theater is ook nog niet af. Voorzitter, de investeringen zijn hoog en de ambities liegen er niet om, maar 8

tegelijkertijd staat de ambtelijke organisatie en de beschikbare capaciteit onder druk. Het managementteam heeft eerder laten weten zorgen te hebben met betrekking tot de uitvoerbaarheid van de plannen en heeft de formerende partijen gevraagd de plannen door te rekenen alvorens het bestuursakkoord aan ons als raad aan te bieden. Voorzitter, dat is niet gebeurd en als het gaat om een betrouwbare overheid is het instellen van realistische doelen en verwachtingen belangrijk. Vandaar dat we vanavond samen met Leefbaar 's-Hertogenbosch komen met een motie waarin we vragen om alsnog te komen met een doorrekening van dit bestuursakkoord. Het is voor ons dus de vraag of instemmen met dit bestuursakkoord zonder haalbaarheidstoets vanavond überhaupt wel aan de orde kan zijn. Ik hoor graag of de overige partijen onze zorg op dit punt delen. De heer VAN DEN KERKHOF: Voorzitter, ruim 800 jaar geleden begonnen bouwers in onze stad aan iets groots waarvan ze van tevoren niet wisten of het ging lukken en hoe het resultaat er uiteindelijk uit ging zien. Ze hadden daarbij niets, maar konden alles zo bleek later want wat ze wel wisten is dat je ver kunt komen als je ambitieus bent en je tegelijkertijd als bouwer zelf nooit het eindresultaat kan bewonderen.

De keuzes die deze mensen destijds maakten en het harde werk dat zij in de bouw van de kathedraal stopten, deden zij in het belang van een hoger doel. Nu de St.-Jan haar 800-jarig jubileum viert, kunnen wij bij het aanschouwen van onze kathedraal niet alleen veel respect hebben voor de mentaliteit van deze kathedralenbouwers, maar we kunnen er ook heel veel van leren. Voorzitter, de mentaliteit om groots te kunnen dromen, denken en doen lees ik ook terug in het nu voorliggende akkoord. In het bestuursakkoord worden lastige keuzes niet uit de weg gegaan. Nee, de uitdagingen van de 21e eeuw zijn daarvoor te groot. Om de schrijnende woningnood aan te pakken kiezen we in het akkoord voor het versnellen van de woningbouwplannen, zetten we in op het toevoegen van 70% betaalbare woningen en kiezen we voor inbreiding en verstedelijking in alle drie onze spoorzones. Voorzitter, om in 's-Hertogenbosch droge voeten te houden is meer actie nodig op het gebied van klimaat, dat bewezen de vele verontrustende rapporten van het klimaatpanel en het dichtdraaien van de Russische gaskraan op 30 mei jl. maakte des te meer duidelijk dat we niet afhankelijk moeten zijn van Russisch aardgas. We versnellen daarom de verduurzamingsopgave naar een klimaatneutrale gemeente in 2045. Daarvoor zetten we extra en enkel nog in op windenergie in de Duurzame Polder.

We pakken energiearmoede aan door het versnellen van de wijkaanpakken voor de warmtetransitie en het oprichten van een groot energiebesparingsfonds. Daarnaast komt er een groot klimaatbos ten oosten van De Groote Wielen, een verbinding tussen het Westerpark en het Schutskamppark. We versterken de groenstructuur in de wijk en we investeren in het onderhoud van de openbare ruimte. Voorzitter, om ervoor te zorgen dat ieder kind het beste uit zichzelf haalt, investeren we in gelijke kansen voor iedereen. We zijn dan ook een gemeente van en voor iedereen. Door de rijke schooldag maken alle kinderen in onze gemeente kennis met sport, cultuur, muziek, natuur en huiswerkbegeleiding. Met extra middelen en inzet voor het programma 'Samen gezond' stimuleren we een gezonde leefstijl en zorgen we ervoor dat iedereen in onze samenleving kan meedoen. Om ieder kind een kansrijke start te geven is een duurzame school een must en we kiezen dan ook voor forse investeringen in onderwijshuisvesting. Voorzitter, mede dankzij de bouwers van de St.-Jan mogen we met trots zeggen dat we de Cultuurstad van het Zuiden zijn, voor het eerst sinds mensenheugenis worden er bij een bestuursakkoord al forse investeringen gedaan in zowel de culturele basis van onze stad en dorpen als in onze datastad.

Het onderscheidend vermogen gaan we de komende jaren letterlijk verder uitbouwen met een nieuw Theater aan de Parade, een vernieuwd Huis73 en een nieuw Designmuseum en niet alleen in de stenen, nee we investeren ook in doorontwikkeling van deze culturele vlaggenschepen en voorzitter, met dit akkoord hakken we oude, dikke en soms zelfs versleten knopen letterlijk door, knopen die om meerdere onderwerpen gestrikt zaten, onderwerpen waarover wij het in deze raad afgelopen perioden vaak hebben gehad en met dit akkoord liggen de hoofdlijnen vast waarop de komende periode wordt samengewerkt. De ruimte die er daarnaast blijft bestaan moeten we in deze raadzaal benutten om de scherpte met elkaar op te zoeken. De ruimte die in de financiële paragraaf zit, en ook dat is een primeur in de Bossche geschiedenis, er zit een financiële paragraaf in het akkoord is een mooi voorbeeld van hoe we vanavond kunnen kijken hoe we die met elkaar kunnen gaan verdelen, ik kom daar in mijn tweede termijn op terug. Voorzitter, tot slot. Ondanks dat er door de keuzes die we maken veel financiële ruimte is ontstaan, blijven het onzekere tijden, maar zoals de kathedralenbouwers in de middeleeuwen ons hebben doen inzien met een dosis ambitie en lef kom je heel ver. Dank u wel. De heer KAGIE: Voorzitter, een bestuursakkoord 2022-2026, Slagkracht en ambitie.

Als het aan het enthousiasme van de zes beoogde wethouders ligt, zal daar niets aan mankeren. Bij de presentatie in het Designmuseum spatte het enthousiasme ervan af en werd in ieder geval het beeld gecreëerd dat er een team stond en dat is de komende jaren nodig want deze zes wethouders treden 9

onder uw leiding aan in hoogst onzekere tijden. Voordat an die arbeit begonnen wordt, en de faxmachines voor de subsidieaanvraag bij het rijk staan al in de kamer van de heer Slikker heb ik begrepen van de gemeentesecretaris, voordat de arbeid begint willen wij ook enkele observaties van onze kant met u delen. Wij delen de ambities van de coalitie om de kansen op de woningmarkt voor mensen met een smallere beurs te vergroten, wij delen de ambitie Versnelling van de energiewende met dubbele winst voor klimaat en de huishoudens en het versterken van het sociaal weefsel in de Bossche samenleving, in het bijzonder kijkend naar de groeiende groep mensen op hogere leeftijd. Voorzitter, we delen de ambitie Bestuurlijke vernieuwing, herstel van vertrouwen burger-overheid, overheid-burger. Jan Hoskam gaf het aan, dat is een kwestie van wederkerigheid. We hebben de dure plicht in ons dagelijks werk de brug te slaan naar onze inwoners opdat ze zich weer burgers achten en dat we hen ook als zodanig kunnen aanspreken. In relatie tot het onderwerp 'vertrouwen burgers in de politiek' hoor ik graag van Rosmalens Belang collega Huibers te vernemen hoe het toch kan dat je in de verkiezingen vierkant inzet op geen windmolenpark in de Rosmalense Polder en dat u daar nu volledig in meegaat.

Voorzitter, je kunt van standpunt veranderen, ook heel fundamenteel maar, Jan Hoskam gaf het net ook aan, leg het dan wel even uit. Voorzitter, wij willen met een tweetal moties de doelen in het bestuursakkoord scherper stellen. De motie 'Niet tornen aan de 40%-norm sociale woningbouw', fantastisch dat de coalitie gaat voor die 40%, maar als je in hetzelfde akkoord opneemt dat de projectontwikkelaars kunnen afkopen als ze niet aan die norm voldoen, dus '100 sociale woningen dan kost je dat zo veel miljoen', dat is niet wijs, dat betekent gewoon ondermijning van die 40%-doelstelling. De motie behelst af te zien van deze afdrachtregeling. De motie 'Doorzetten zon op dak', dubbele winst voor het klimaat en de Bossche huishoudens een lagere energierekening. De bereidheid om het dak op te gaan met zonnepanelen is groot en groeiende en laten we onze ambitie vierkant maken in lijn met 2021, eindelijk is het op gang gekomen, en in 2022 10.000 zonnepanelen op het dak. Laten we dat de komende jaren doorzetten en dan zitten we op het niveau van 67.000 van de 75.000 woningen. Voorzitter, het bestuursakkoord heeft als kop 'Slagkracht en ambitie', om dat waar te maken hebben we een ambtelijke organisatie nodig die in staat is te leveren. De ambtelijke organisatie is loyaal en altijd bereid te leveren, maar de ambtenaren moeten er wel toe in staat worden gesteld en niet overvraagd worden.

Dat was de afgelopen jaren aan de orde, de gemeentelijke organisatie kraakt en het algemeen managementteam heeft op 6 april jl. vanuit die invalshoek de onderhandelaars geadviseerd om het conceptbestuursakkoord op uitvoerbaarheid te laten toetsen. Daar was onvoldoende tijd voor en dat brengt me bij de motie die we samen met De Bossche Groenen indienen, 'Toets uitvoerbaarheid bestuursakkoord'. Het is wenselijk om het advies van de gemeentelijke organisatie te volgen door voor de begroting 2023 alsnog te voorzien in een uitvoerbaarheidstoets, dat is ergens in september-oktober a.s. Ter verlichting van de stapeling van opgaven zijn wij geen voorstander van de nieuwbouw van een Designmuseum en het is een goede zaak dat de nieuwe Diezebrug niet in het bestuursakkoord is opgenomen, dat scheelt ook nogal wat beton en arbeidskrachten. Met vier nieuwe actieplannen en vier nieuwe visieplannen, mentale gezondheid, dementievriendelijke gemeente en duurzame mobiliteit, overvraagt u de ambtelijke organisatie. Wat betreft de motie 'Vaart maken autoluwe binnenstad' sluit ik me aan bij de woorden van collega Hendrickx, het is een goede zaak dat de Vogelstraat wordt doorgetrokken. Voorzitter, dan niet of dun in het bestuursakkoord benoemd is de onhoudbaarheid van het lokale zorgstelsel, het arbeidsmigrantenvraagstuk en het asielzoekersvraagstuk.

Voorzitter, daar moeten we de komende maanden toch een keer met elkaar over praten. Terzijde, Vinkeloord permanent wonen. Wij gaan ervan uit dat de nieuwe wethouder de bewoners daar beschermt en wij zeggen 'nee' tegen de ozbstijging van 10% plus de 5,5% inflatiecorrectie. Dan voorzitter, niet meer in mijn zendtijd maar gewoon een kwestie van code. Ik wil de aanstaande wethouders, de ene dame en de vijf heren, heel veel succes wensen met het dienen van de publieke zaak in het belang van alle inwoners van 's-Hertogenbosch. De heer VAN DEN KERKHOF: Voorzitter, even kort. Ik hoorde meerdere zaken in het verhaal van de heer Kagie, ik hoorde allereerst dat hij pleit voor meer ambitie wat betreft de autoluwe binnenstad, maar aan de andere kant plaatst hij allerlei kanttekeningen bij het halen van die ambities. Hoe rijmt u dat? De heer KAGIE: Even het volgende. Stel nou dat we een-op-een voldoende euro's hebben om al die projecten financieel te dekken, we zijn een rijke gemeente, en dat zou mooi zijn, € 30 miljoen voor de bibliotheek, € 30 miljoen voor het Designmuseum en zo kan ik doorgaan. Stel nou dat je die euro's allemaal hebt, dan heb je daarnaast de werkelijkheid dat de partners, bijvoorbeeld de bouwbedrijven, de komende jaren niet de capaciteit hebben om al die projecten ook hier in het Bossche maar even recht te trekken, te presteren.

Daarnaast stel ik vast dat de ambtelijke organisatie 10

dermate zwaar onder druk staat dat die het afgelopen jaren heeft moeten besluiten om de voorbereiding van belangrijke projecten, bijvoorbeeld de herontwikkeling van het Jeroen Bosch College, on hold te plaatsen, gewoon puur uit ambtelijke capaciteitsoverwegen. Daarnaast heeft de ambtelijke organisatie moeten besluiten, en waarschijnlijk zal de wethouder daar wel meer van weten maar daar hebben we het op 14 juni a.s. over, dat ze de aanvraag en de begeleiding van kleine woningbouwprojecten, ontwikkelingsprojecten, bijvoorbeeld van kleine kantoren naar woningen, on hold hebben te zetten. Als je dat allemaal naast elkaar zet, dwingt dat ons tot keuzes. Wellicht niet het geld, maar wel de externe mogelijkheden van de partners en onze eigen capaciteit. De heer VAN DEN KERKHOF: Ik ken Leefbaar 's-Hertogenbosch vanuit de vorige periode als een hele ambitieuze partij die ook vooral altijd aangaf dat we naar buiten moesten kijken hoe ambitieus andere steden waren. Ik noemde in mijn verhaal van zojuist de kathedralenbouwers, die hadden niets, maar konden alles en zij hadden geen haalbaarheidstoets. Wat wilt u met die haalbaarheidstoets bereiken? We hebben tussen de € 10 miljoen en € 15 miljoen structureel gereserveerd voor meer ambtelijke capaciteit en als we als stad ook ambitie tonen dan worden we ook een nog aantrekkelijkere werkgever.

Wat wilt u met zo'n haalbaarheidstoets doen als we daar nog enkele maanden, want dat is het dan uiteindelijk, op zouden moeten wachten? De heer KAGIE: Voorzitter, ambitieus zeker, op het gebied van de houdbaarheid van het zorgstelsel, op het gebied van het station van de toekomst van de heer Kâhya, op de Tramkadeontwikkelingen, de bibliotheek, ambities, ambities, daar teken we voor, maar intern heb je het met inhuur niet zomaar geregeld, dat is veel te kwetsbaar en ik vraag u: laten we het advies van de ambtelijke organisatie volgen door hen uit te dagen die ambtelijke toets op de uitvoerbaarheid op tafel te leggen, wij moeten niet over zo'n advies heen willen gaan. De heer VAN DEN KERKHOF: Dan is mijn conclusie gewoon dat wat hier op tafel ligt volgens Leefbaar 's-Hertogenbosch te ambitieus is en het is ook wel eens goed om te horen dat iets te ambitieus is. Dank u wel. De heer KAGIE: Ja zo gemakkelijk kunt u het voor uzelf maken, maar ik wil maar herhaald hebben, en dat staat in de brief van de chefs van de ambtelijke organisatie van 6 april jl.: pas op dat je straks in je operationalisering tegen de betonnen muur, de Oost-Duitse muur, loopt. De afgelopen jaren bleek al dat die Oost-Duitse muur er is.

Mevrouw WELTEN: Voorzitter, we zijn in ruim zes weken met zes partijen tot een akkoord gekomen en ondanks de wens van elke partij om zo veel mogelijk van je verkiezingsprogramma verzilverd te krijgen, bleek de wil tot een akkoord groter. Dat vraagt om geven en nemen en soms om over je schaduw heen te stappen. We hebben de tijd genomen om naar elkaar te luisteren, om inzicht te krijgen in wat een ander nodig had en om met dat inzicht tot een compromis te komen. In het voorliggende zeskleurenakkoord zit voor elke partij iets en alles wat er niet staat, is ruimte waarover nog besluiten genomen kunnen worden. Gezien het feit dat wij als VVD zijn van de gemeentefinanciën op orde moeten we daar duidelijkheid over scheppen. We hebben de afgelopen jaren onder andere door corona financiële veren moeten laten, mede daarom en omdat de uitdagingen voor de komende jaren groot zijn, kiezen we voor een eenmalige verhoging van de ozb. Deze verhoging blijft weliswaar ver onder het landelijk gemiddelde maar toch, het is een verhoging, een offer dat we van u als samenleving vragen en daarbij willen we wel benadrukken dat extra ambities uit bestaande middelen gefinancierd zullen worden. Dus dit is waarmee we het de komende vier jaar zullen moeten doen.

Voorzitter, veiligheid staat voor de VVD altijd voorop, camera's in het uitgaansgebied brengen wangedrag in beeld en er is structureel meer geld voor BOA's die gaan handhaven. De VVD is voor een harde aanpak van ondermijning. Het vraagt iets van ons als gemeente om al onze ondernemers en de datasector in de binnenstad tot bedrijventerreinen sterker uit de coronatijd te laten komen en de ambitie om 25% meer toeristen naar de stad te halen vraagt om creativiteit en inzet, maar ook om financiële middelen. Daarmee creëren we ook arbeidsplaatsen voor iedereen, dus ook voor de mensen die nu aan de kant staan, zij kunnen met werk naar vermogen meedoen. Er zal met data en hulpmiddelen ook worden ingezet op mensen die langer dan twee jaar in de bijstand zitten, zodat zij ook aan het arbeidsproces gaan deelnemen. De VVD zet in op dat iedereen kan meedoen en gaat uit van vertrouwen, maar tegelijkertijd zijn we ook alert dat het vertrouwen niet wordt geschaad en we zetten dus ook in op uitbreiding van het aantal toezichthouders om fraude in de zorg tegen te gaan. Een leefbare gemeente doet samen met bewoners aan goed onderhoud van de openbare ruimte ter voorkoming van verloedering. Met de inrichting van sportuitdagende zaken worden mensen 11

geactiveerd om te gaan sporten en worden sport en zorg gekoppeld, ook de aanleg van drie kunstgrasvelden draagt daaraan bij. De omgeving Tolbruggarage zal worden verprettigd en het ZuidWillemspark zal worden ingericht. Voorzitter, om de woningbouw te versnellen zullen grote projecten voorrang krijgen en harde plannen ongewijzigd worden doorgezet. De centra van dorpen en specifiek de binnenstad moeten voor alle vervoersmodaliteiten bereikbaar zijn en blijven. De verkeersafwikkeling van de oostelijke delen van de stad wordt verbeterd door een rondweg langs De Groote Wielen. Mevrouw HENDRICKX: Het is allemaal even wennen hè, maar het is ook wel lekker een beetje lopen zo dan voel je je bloed weer stromen en het doet ons misschien ook wel goed zo'n interruptiemicrofoon, maar dat gaan we vast nog evalueren. U sprak alweer een tijdje geleden over de kunstgrasvelden en dat heeft ons een beetje verrast en dan kijk ik ook een beetje naar de collega's van GroenLinks en misschien ook een beetje naar de PvdA en D66 want we kennen met zijn allen de problemen die ontstaan als gevolg van het gebruik van kunstgras, ook het CDA met het rentmeesterschap, duurzame aarde. Daar moeten eigenlijk vanaf en ik begrijp niet zo goed hoe u die keus in dit tijdsbestek maakt terwijl we weten wat de gevolgen zijn van al die microplastics op ons milieu, die moeten we eruit halen.

Waarom toch die keuze voor zo'n niet-duurzaam product, waarom niet gewoon doorpakken op natuurgras? Mevrouw WELTEN: Ten eerste zijn daar al veel verbeteringen in aangebracht en misschien wel op de laatste plaats zijn er drie clubs die dat nog niet hebben. U weet dat er op dit moment ontzettend veel vraag naar sportvelden is, die worden ontzettend intensief gebruikt. Je kunt het niet doen, maar dan weten we ook dat onze kinderen niet allemaal kunnen gaan voetballen en sporten. Dat is voor de VVD een reden om te zeggen dat we dat wel gaan doen, ook voor deze drie clubs die dit nog niet hebben. Mevrouw HENDRICKX: Een tweede interruptie op dit punt. Ik begrijp dat u zegt dat het heel belangrijk voor het sporten is, maar aan de kant zijn de waterzuivering en andere overheidsinstanties met zijn allen ontzettende bezig om die plastics eruit te zuiveren. Als we de kosten laag willen houden, en u bent van de VVD, we moeten letten op de portemonnee, dan is dat eigenlijk een onverstandige keuze, maar goed misschien kunnen de andere partijen daar ook nog iets over zeggen. Als u de kosten belangrijk vindt dan moeten we volgens mij doorpakken op natuurgras en dat doen we al bij een bepaalde grasvelden. Dus ik ga u wel scherp houden op dat punt, laten we kijken of we daar toch een andere keuze in kunnen maken. Daartoe roep ik u eigenlijk op.

De heer VAN CREIJ: Doorgaand op wat mevrouw Hendrickx zei, ik hoorde mevrouw Welten zojuist het rondje Groote Wielen noemen. U gaf aan dat dit een oplossing is, kunt u dat nog eens nader verklaren want het verkeer moet toch over dezelfde weg afgevoerd worden, er is maar één weg en u zegt dat het iets kan bijdragen. Kunt u dat toelichten? Mevrouw WELTEN: Kijk mijnheer Van Creij, wij weten dat gewoon ge-DREVEN staat voor die oostelijke randweg, maar u weet ook dat er al drie onderzoeken zijn geweest en die drie onderzoeken hebben uitgewezen dat dit niet de oplossing is. Wat de verdeling van het verkeer betreft, als er een weg aan de oostelijke kant bijkomt, wat ik zojuist ook benoemde, en de westkant wordt opgewaardeerd dan geeft dat een enorme boost aan de verbetering van de verkeersafwikkeling. Daarnaast, en dat zult u ook belangrijk vinden, worden de Kruisstraat en het centrum van Rosmalen door flankerende maatregelen ook nog eens een keer ontlast van verkeer.

De heer VAN CREIJ: Mevrouw Welten, in de bijdragen van de ambtelijke organisatie die ik heb gelezen bent u uitgegaan van een groei met 700 woningen bij De Groote Wielen, maar er komt binnenkort een plan voor de uitbreiding met 3000 woningen, Oss gaat uitbreiden met 3000 woningen, dus er komt nog veel meer aan en die ene ontsluitingsweg die u benoemt, was al vol, die wordt alleen maar voller en met de westelijke aanpassing wordt dat niet beter. Deelt u die mening? Mevrouw WELTEN: Ik ben blij dat u dat zegt mijnheer Van Creij want juist omdat we die rondweg aanleggen, kunnen wij die 3000 woningen bouwen. Wij willen met elkaar veel woningen bouwen, veel meer dan we nu doen, en dat vraagt om toegankelijkheid en bereikbaarheid. Dat is een van de redenen dat die rondweg daar komt te liggen. Voorzitter, om de woningbouw te versnellen zullen grote projecten voorrang krijgen en harde plannen ongewijzigd worden doorgezet. De centra en dorpen… Volgens mij heb ik dit al gehad. De verkeersafwikkeling van het oostelijke deel, daar heeft 12