Notulen raadsvergadering 2022-05-31

De heer VAN GENUGTEN: Dank u wel voorzitter. Ik sta hier met een andere das dan waarmee 25

ik binnenkwam. Wethouder Van Olden gaf mij die bij zijn afscheid en ik zie het maar als een soort erfenis, maar ik heb nog wel even opgezocht of het niet een traditie is die teruggaat tot 1629 want dan zou hij er wel eens andere bedoelingen mee kunnen hebben gehad. Hij riep ook op tot kort en bondig, maar ik weet niet of dat gaat lukken maar ik doe mijn best. Als laatste punt, ik begin iets minder poëtisch dan mijn voorganger, maar vergeef me dat ook maar direct. 'De toekomst van 's-Hertogenbosch gaat ons allemaal aan, onze gemeente waar het voor iedereen fijn wonen is in een duurzame groene en veilige omgeving waar we niet tegenover maar naast elkaar staan en aan dit 's-Hertogenbosch bouwen we samen'. Voorzitter, dit was de tekst van mijn CDA-verkiezingsfolder maar het had zomaar een tekst uit het voorliggende bestuursakkoord kunnen zijn. Voor onze CDAfractie corresponderen vele punten uit het akkoord met ons verkiezingsprogramma, een duidelijk herkenbaar CDA-geluid en daar wil ik u graag even in meenemen. Allereerst de basisuitgangspunten van waaruit het nieuwe college wil handelen, wat uit dit akkoord naar voren komt.

Starten vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid, vereenvoudigen waar dat kan, misschien de legacy van Huib, uitgaan van vertrouwen en een positieve grondhouding, duidelijk communiceren, spelregels en verwachtingen aan de voorkant helder hebben en het belangrijkste misschien nog wel, zorgen dat iedereen kan meedoen en omzien naar hen die dat niet kunnen. Burgerparticipatie versterken en zaken wegen in het algemene belang of, helaas is mijnheer Van der Krabben er niet, in het brede Bossche belang. Ik wil drie punten op hoofdlijnen er even uitlichten, voorzitter. Wonen is ook voor het CDA een prioriteit, versnellen waar mogelijk en de beste manier om vooruit te gaan in de woningbouwopgave is niet te vertragen, zorgen voor een goede doorstroming, zorgen dat onze jongeren in onze gemeente kunnen blijven wonen. Het CDA is blij dat het vizier nu ook wordt gericht op de Meerendonk, actief wordt betrokken in de planvorming, we komen daar ongetwijfeld later nog met elkaar over te spreken. Wonen is niet het stapelen van stenen alleen, het gaat om fijn wonen. We weten dat thuiswerken steeds belangrijker is geworden, dat daarmee de leefomgeving voor velen een hogere prioriteit heeft gekregen en het op het juiste peil houden van voorzieningen in die leefomgeving is iets waarin het bestuursakkoord dan ook ruiterlijk investeert. Het tweede punt voorzitter.

Ik heb het hier al vaker gezegd, Den Bosch van place to buy naar place to be en in dit akkoord staan gelukkig ook middelen bij de plannen die er lagen, Het economisch perspectief Brede binnenstad, een prachtig plan zonder middelen en daarmee maken we nu in dit akkoord een verschil. De binnenstad wordt autoluwer en aantrekkelijker, meer ruimte voor voetgangers, vergroening, terrassen, ook meer ruimte voor ondernemers en tegelijk ook rekening houdend met de bereikbaarheid en de leefbaarheid van inwoners in de binnenstad. Mevrouw HENDRICKX: Dit onderwerp heeft natuurlijk mijn warme belangstelling, dat zien jullie volgens mij vanavond allemaal wel en ook aan het CDA de vraag. Ik ken uw partij als initiatiefnemer van de motie over het lucht bieden aan met name de omgeving van Hinthamerstraat. Ik vroeg het aan GroenLinks, hoe ziet die Hinthamerstraat eruit en ik wil die vraag eigenlijk ook aan het CDA stellen: hoe ziet wat u betreft de Hinthamerstraat er over een of twee jaar uit? De heer VAN GENUGTEN: Laat ik daar drie dingen over zeggen. Wij hebben de motie 'Veiligheid en leefbaarheid van de Hinthamerstraat' geagendeerd en het eerste wat ik daarover wil zeggen is dat ik, toen we op 30 mei jl. in de commissie Bestuur bij elkaar kwamen, deze motie op de lijst van openstaande moties heb laten staan. Daaraan ziet u hoe belangrijk ik dit thema vind.

Die aangenomen motie is onverkort van kracht en daar zaten drie termijnen in, een korte, een middellange en een lange termijn, We kennen de geschiedenis van de korte termijn, die was minder geslaagd maar het vraagt juist om die middellange en de lange termijn. Dus het tegengaan van stapeling van functies en zorgen dat de verkeersoverlast in de Hinthamerstraat wordt tegengegaan, dat zit hem ook in foutparkeerders, in de mensen die daar rondjes rijden en ook in de verkeersoverlast van de coffeeshops. Dus wat ons betreft, ligt die motie gewoon op tafel en volgens mij is daar totaal geen misverstand over. In dit akkoord staat klip-en-klaar dat passende maatregelen per gebied worden genomen als het gaat om het autoluwer maken. Dat is dus nog niet nader ingevuld en ik denk dat daar precies het verschil van inzicht zit, hoe passend is de ene maatregel versus de andere. Ik heb het nooit onder stoelen of banken gestoken, ik ben erg fan van de systemen die ze in Italië hebben, met van die flitsers, waarbij je er op bepaalde momenten wel en op bepaalde moment niet in mag, om de leefbaarheid en de veiligheid in delen van de stad te bevorderen. Zo sta ik erin. De heer VAN HATTEM: Die elektronisch gecontroleerde zones zijn inderdaad een hele goede cashcow voor de Italiaanse steden, maar dat is een ander punt.

Ik hoorde de heer Van Genugten van het CDA praten over de overlast rond de coffeeshops en ik zie in het bestuursakkoord ook dat er een extra coffeeshop aan een uitvalsweg komt. Ik verbaas me er wel enigszins over dat het CDA hierin 26

meegaat en dat u niet zegt in ieder geval nog een coffeeshop te sluiten omdat er op dit moment overlast, ook auto-overlast rond die coffeeshops is, maar dat er juist eentje extra bij komt. Hoe kan het CDA meegaan in het plaatsen van een extra coffeeshop in deze gemeente? De heer VAN GENUGTEN: Ik ben blij te horen dat collega Van Hattem eigenlijk met mij het gevoel heeft dat we het hele verkiezingsprogramma van het CDA in het bestuursakkoord hadden moeten opnemen, maar het is natuurlijk een onderhandelingsresultaat, u begrijpt you win some, you lose some en het is helder dat we hier behoorlijk wat hebben verloren. Het is klip-en-klaar dat wij altijd hebben gezegd dat wij niet voor meer coffeeshops zijn en als de wens er is om meerdere coffeeshops toe te voegen en we uiteindelijk op één extra uitkomen dan vind ik dat ik daar al een stap in de goede richting heb gezet, maar wel met die reden want ik kan hem uitleggen.

Het gaat mij niet om meer coffeeshops, ik ben helemaal niet voor meer coffeeshops, maar als we de overlast van coffeeshops in het centrum van onze stad kunnen tegengaan door een marktinterventie te plegen, door een extra coffeeshop aan een van de toegangswegen van onze stad te plaatsen die de, vergeef het me voor de mensen uit de buurgemeenten, drugstoeristen uit Meierijstad, Boxtel et cetera aan de grenzen van onze gemeente afvangen in plaats van dat ze allemaal naar de binnenstad gaan met alle gevolgen voor de veiligheid en leefbaarheid waar we het net over hadden, alle verkeersbewegingen van dien, dan vind ik dit een pragmatische afweging. Dus het toevoegen van die ene coffeeshop zorgt dat we de overlast in de binnenstad, en mijn grote hoop en wens is ook dat we een van de coffeeshops kunnen verleiden om naar die betere plek aan de rand van de stad te gaan, dan vind ik dat een verdedigbaar standpunt, mijnheer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Ik vind het nogal een aanname dat de overlast gaat verminderen want als er een coffeeshop in de binnenstad zit dan zal er ook vanuit de eigen stad nog heel veel autoverkeer en overlast rond die coffeeshop plaatsvinden. Als de coffeeshophouders een extra locatie kunnen krijgen dan zullen ze die in zo'n markt waar weinig mogelijkheden zijn met twee handen aangrijpen ben ik bang.

Ik vrees dat met deze uitleg de overlast niet beperkt zal worden en wat is de uitleg aan de omwonenden van het gebied waar zo'n coffeeshop zou moeten komen want daar wonen waarschijnlijk ook mensen in de buurt, in ieder geval in de omgeving daarvan. De heer VAN GENUGTEN: Volgens mij hebben we het daar aan het eind van de vorige bestuursperiode ruimschoots over gehad; wat zijn plaatsen en wat zijn de criteria voor waar een nieuwe coffeeshop zou moeten komen. Gelooft u me maar dat ik daar namens de CDA-fractie scherp op zal zijn en ik heb daar toen ook randvoorwaarden voor benoemd. We kijken uit naar het nieuwe coffeeshopbeleid en zullen het daar ook aan toetsen. U wilt blijkbaar wel twee coffeeshops in de Hinthamerstraat behouden, maar die overlast willen wij graag tegengaan en wij zien een interventie met een extra coffeeshop aan de rand van de stad als een van de mogelijke oplossingen. Nog even iets over een veilige leefomgeving, de extra inzet van BOA's, het tegengaan van zwerfafval, het prioriteren van de aanpak van hardrijders, inzetten op verkeersveiligheid en de bereikbaarheid van bijvoorbeeld Nuland en Vinkel met extra seniorenbussen. Het derde punt voorzitter. Wij zijn 's-Hertogenbosch, een gemeente die sterk is in haar sociale structuur.

We hebben hier, veel meer dan in vergelijkbare gemeenten, kanjers van vrijwilligers, mantelzorgers en mensen die naar anderen omzien. Mede door de vergrijzing komt dit onder druk te staan en we moeten deze mensen samen met onze formele sociale structuur bemoedigen en koesteren, ze vormen het cement van de Bossche samenleving, de kurk waarop onze samenleving drijft. Het CDA is dan ook verheugd dat we de wethouder van Sociale structuur mogen leveren, naast de brede portefeuille Werk en inkomen, Sport, Erfgoed et cetera, om de sociale structuur van onze samenleving te versterken, verder bouwen aan een coöperatieve samenleving, niet op de laatste plaats om ervoor te zorgen dat mensen kunnen blijven meedoen, van jong tot oud, gezond of kwetsbaar, arm of bemiddeld. Extra inzet op het tegengaan van eenzaamheid, verder bouwen aan die dementievriendelijke gemeente en meer ruimte voor ontmoeting. Meedoen aan sport en cultuur kan natuurlijk via de Rijke Schooldag of via de Bossche pas die acties en kansen biedt voor alle inwoners, maar die gratis is voor mensen in armoede. Ten slotte nog iets over de Bossche vensters, de collega van Volt benoemde dat ook. Van jongs af aan kennismaken met de lokale geschiedenis, het verenigingsleven en cultuur, maar misschien nog het belangrijkste met de lokale democratie.

Daar begint volgens mij ook het opbouwen van de relatie tussen burger en de politiek, dit van kinds af aan meegeven. Wij steunen ook graag de motie 'Buurt naar het museum'. De heer VAN HATTEM: Ik heb een korte vraag over die Bossche pas want het is mij nog niet helemaal duidelijk wat daar precies de bedoeling van is. Mensen kunnen zo'n pas aanschaffen en is 27

dat dan voor kortingsacties of bepaalde faciliteiten en wordt die bijvoorbeeld ook aan toeristen beschikbaar gesteld, zodat mensen die hier naartoe komen van bepaalde faciliteiten kunnen gebruikmaken en onze ondernemers hier een verdienmodel aan kunnen koppelen. Ik heb dit ooit voorgesteld naar het voorbeeld van Luxemburg, waar zoiets al succesvol is ingevoerd. De heer VAN GENUGTEN: Ja dank u wel voor deze suggestie, als er voorstellen uit Luxemburg komen dan kijk ik eigenlijk altijd direct naar Volt. Er staat ook letterlijk in de tekst dat wij in dit geval kijken naar Dordrecht. Daar hebben ze de Dordtpas, die is in eerste instantie bedoeld voor de eigen inwoners die daarmee van jongs af aan kunnen kennismaken met cultuur en sport, met eigen verenigingen, om zo ook lid te kunnen worden, meer leden te genereren en ook acties. Je kunt dat breed uitzetten en volgens mij ligt hier een opdracht om dat uit te werken en u geeft daar een suggestie voor mee. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik heb met veel interesse gelezen over de Bossche vensters en ik hoorde u daar net over vertellen.

Dat is natuurlijk een heel erg mooi idee gericht op inclusie, maar toen ik dat las en ik uw woorden hoorde vroeg ik me toch af of dat een eenzijdige dialoog is, hoe doen wij het hier allemaal in Den Bosch, of is dat een breed verhaal van inclusie en is er ook ruimte voor de dialoog met mensen die nog niet volledig in de Bossche cultuur zitten en is ook ruimte voor de dialoog over verschillende culturen, achtergronden et cetera? De heer VAN GENUGTEN: Als u bedoelt dat er een afgebakende Bossche canon is 'dit moet u weten over Den Bosch, dan zult gij een goede toekomst tegemoet gaan', dat is het niet. Volgens mij zijn we trouwens een stad van dialoog waar we elkaar altijd weten te vinden om in dialoog te gaan en volgens mij zou dat een basis moet zijn, ook in zoiets als Bossche vensters. We hebben de contouren geschetst van waaraan dat ongeveer moet voldoen, dus kennismaken met kunst, kennismaken met cultuur, met de lokale geschiedenis, met de lokale democratie en een uitdaging aan het college om daar handen en voeten aan te geven. Dat komt hier ongetwijfeld terug, zodat we daar verder over van gedachten kunnen wisselen. In ieder geval wil dit bestuursakkoord geen zaken vooruitschuiven met alleen maar onderzoeken doen en visies vaststellen, maar samen met onze raad daadwerkelijke keuzes maken, middelen erbij en tot uitvoering brengen.

Voorzitter nogmaals, het CDA is erg positief over het bestuursakkoord, het aanstaande college wil met lef en doortastendheid aan de slag. Het CDA heeft daar alle vertrouwen in en geeft ons vrouwelijke wethouder en het hele college daar graag het mandaat voor. Veel succes samen, ga samen aan de slag en ik zou zeggen: houd #samen klussen erin. De heer VAN SILFHOUT: Dank u wel voor uw bijdrage. Ik heb in campagnetijd wel eens met het CDA gesproken en toen werd ik heel vrolijk van hoe goed die voor de studenten in deze gemeente zou gaan zorgen, er zou een sociëteit in de binnenstad komen, er zou een plek komen waar studenten samen kunnen komen en toen dacht ik 'D66 de grootste partij met zes zetels, die sociëteit voor studenten komt er', maar helaas zie ik daar niets over in het bestuursakkoord. Ik vraag me af of die studenten op nummer 1 staan. De heer VAN GENUGTEN: Dat is dan een vraag aan D66 want ik weet niet of de studenten bij ons altijd op nummer 1 hebben gestaan, ik denk dat bij ons de mensen die omzien naar degenen die het het hardste nodig hebben op nummer 1 staan, maar studenten zijn een belangrijke doelgroep. Het hele bestuursakkoord is een ambitie bovenop het bestaande beleid en het CDA heeft hier eerder een motie ingediend om te komen tot een sociëteit. Die is aangenomen, dus wat ons betreft is ook dat punt niet weg.

Het is fijn dat u ons daar nog eens aan herinnert, maar dat ligt er nog. De heer VAN SILFHOUT: Top. Dat is dan het mooie van nieuw zijn in deze raad; dat je dat soort dingen niet weet. Dan kijk ik ernaar uit dat de partijen buiten het bestuursakkoord om naar de oppositie komen om mee te denken over dit soort prachtige ideeën. De heer VAN CREIJ: Volgens mij was ik na het inventariseren na de PvdA, maar dat maakt niet uit, dan doen we het zo. De fractie van gewoon ge-DREVEN heeft de stukken van het bestuursakkoord met belangstelling gelezen en het moge duidelijk zijn dat er iets anders was uitgekomen als wij aan de onderhandelingstafel hadden gezeten, als de kiezer ons groter had gemaakt. Als we in de stukken lezen hoe met de onderhandelaars en de ambtelijke organisatie is gesproken dan heeft het er alle schijn van dat er eigenlijk toch te veel in de stolp van het gemeentehuis is gekeken en niet naar de buitenwereld. Als je kijkt hoe de informatie is opgehaald dan 28

had er toch meer input van de burger kunnen en moeten zijn. We komen daar volgende week nog over te spreken, maar op zich staat de fundering als een huis. Het is net ook gezegd, het is een vernieuwing van wat al gebeurt en dat mag zo zijn. Dan kijk ik even naar de PvdA, het is al meer gezegd, de 10% ozb-verhoging. Ja dat is heel leuk, maar er zit ook nog 6% inflatiecorrectie bij en het is dus wel 16%. Dan denk ik 'proficiat PvdA, die 16% is toch niet helemaal uitlegbaar richting de burger'. Als we kijken naar de onderbouwing van de financiële stukken dan denken wij dat dit hoofdzakelijk op drijfzand is gedaan. Er wordt gedacht € 40 miljoen bij het Grondbedrijf op te halen, dat zijn aannames en is dat nou waarmee je in de toekomst vooruit kunt? Dan maak ik een bruggetje. Ik heb het vorige week en ook op 30 mei jl. al gezegd, op 7 juni a.s. moeten we nog € 2 miljoen aan de algemene reserve toevoegen, die stoppen we te veel in de algemene reserve, en als we straks het bestuursakkoord aannemen dan is die € 2 miljoen al opgesoupeerd, nog voordat we die er eigenlijk in hebben gedaan. Het is volgens ons niet helemaal de juiste manier van werken om gelden die er nog niet zijn eigenlijk toch al op te souperen. Dat zijn dingen die ons in ieder geval zijn opgevallen. Het is al vaker gezegd, de energietransitie is iets van de lange adem en hele diepe zakken voor iedereen.

Wij hadden die € 2 miljoen die nu vanuit de algemene reserve wordt opgemaakt voor het bestuursakkoord eigenlijk willen inzetten om de 36.000 woningeigenaren te helpen met een revolverend fonds om te kunnen verduurzamen, maar ja de € 2 miljoen is al opgesoupeerd en dus moeten we op 7 juni a.s. even kijken wat we daarmee doen. Dan kom ik bij de moties en dan pak ik de moties 12 en13 over de Rosmalense Polder en de zestien windmolens. De heer Van den Kerkhof gaf net aan dat eerdergenomen besluiten worden gerespecteerd, maar er is uitdrukkelijk gezegd 'wethouder van Duurzaamheid, ga extra uw best doen om de zonnepanelen die niet vallen binnen het kader dat we destijds hebben afgesproken er wel in te krijgen'. Er waren veel meer aanvragen dan die 53, 100 was gewoon een hard gegeven en nu worden het na de informatieronde eigenlijk tussen neus en lippen door zestien windmolens en 50 hectare zonnepanelen, that's it. Er wordt niet meer gekeken naar de RES-opgave en naar wat er landelijk nog naar de gemeente toekomt, wat er daadwerkelijk moet gebeuren, maar het zijn er gewoon zestien ongeacht de opbrengst. Windmolens worden steeds groter en ze krijgen steeds meer opbrengst, moeten we niet gewoon de opbrengst die we destijds hebben afgesproken, de 0,60 petajoule, als uitgangspunt nemen? De heer VAN DEN KERKHOF: Er is nadrukkelijk gekeken naar 100 hectare.

Even voor uw beeld, 100 hectare zijn 150 voetbalvelden aan groene vruchtbare landbouwgrond die u vol wilt leggen met zonnepanelen. Deze coalitie kiest er niet voor nogmaals zo'n zoektocht te doen naar iets wat niet vindbaar is. Bent u het niet met mij eens, mijnheer Van Creij dat het geen zin heeft om daar nog meer energie in te steken? We vinden elkaar als het gaat om incourante gronden langs de snelweg te vinden, wilt u ook daar de energie op zetten in plaats van te zoeken naar iets wat er niet is? De heer VAN CREIJ: Dank aan de heer Van den Kerkhof, dat is nou net waar de motie over gaat. U zegt nu rücksichtslos dat 50 hectare het maximale is en dat de rest wordt ingevuld met zestien windmolens. Ik hoor u nu iets anders zeggen dan wat er in het akkoord staat, u geeft nu weer een mogelijkheid om de 50 hectare aan te vullen. Ik zie u nee knikken. De heer VAN DEN KERKHOF: De 53 hectare staat vast, we gaan niet nog een keer verder zoeken naar die 100 hectare die er niet is. Dit bestuursakkoord kiest er echt voor om op windenergie in te zetten, dat is goedkoper en sneller te realiseren. Er moet worden versneld want zoals u ook weet, is op 30 mei jl. de Russische gaskraan afgesloten en moeten we echt niet meer afhankelijk van het Russische aardgas willen zijn.

De heer ROOVERS: Ik zie mevrouw Welten een beetje moeilijk kijken want volgens mij zei zij in haar bijdrage wel heel erg stellig dat we nog wel op zoek gaan naar die overige 50 hectare. Zijn de coalitieonderhandelingen eigenlijk al afgelopen? De VOORZITTER: Nee, het is niet een interruptie op een interruptie. De heer ROOVERS: Dat stond u net ook toe bij de heer Kâhya. De VOORZITTER: Ja, ik heb het één keer toegestaan en dat was een foutje, met excuus, maar de vraag blijft in de tweede termijn staan. Mijnheer Van Creij. De heer VAN CREIJ: Dan toch nog even richting de heer Van den Kerkhof. U gaat nu heel simpel gezegd 16 en 50 hectare… Het was 53 hectare en u hebt dat nu even afgerond naar 50 29

hectare en dat zou kunnen, maar er zat 283 hectare in de pijplijn. We hebben de wethouder opgeroepen om daar meer werk van te maken en dat negeert u nu helemaal. Wat me eigenlijk nog meer stoort, we hebben een heel participatietraject doorlopen over het aantal windmolens, dat zou op een gegeven moment op dertien uitkomen met het hele gebeuren en nu hebt u zonder contact met de burgers te hebben, daar begon ik zojuist mijn betoog mee, dat het hier in de stolp geproduceerd is, en nu zegt u ineens zestien. Hoe kunt u dat aan de burgers uitleggen? De VOORZITTER: Mijnheer Van Creij het is uw eerste termijn, dus de vragen worden gesteld door de heer Van den Kerkhof, als hij die heeft. Het is uw eerste termijn, u gaat verder. De heer VAN CREIJ: Dan ga ik door met waar we waren en dat was motie 12 en eigenlijk 13 die daarover gaan, dat zijn gelijke moties waarbij de RES-opgave leidend moet zijn. In het bestuursakkoord staat dat de windmolens voor 1 januari 2025 vergund moet zijn en ik hoor straks heel graag van de wethouder die daarover gaat of vergund ook moet zijn dat alleen de gemeente Den Bosch ze vergund heeft of dat ze onherroepelijk zijn, dat de weg van de Raad van State en alles is doorlopend gelet op de uitspraken die daar in het Europese over lopen.

Ik wil de wethouder daar straks expliciet over horen want dat is heel belangrijk in het verdere traject, dat we weten waar we met elkaar aan toe zijn. De VOORZITTER: Mijnheer Van Creij we bespreken vandaag het bestuursakkoord en er worden straks wethouders benoemd, er is dan geen debat meer met de wethouders over het bestuursakkoord want dat is nu en dat is een politiek debat met uw raad. De heer VAN CREIJ: Dan hoor ik straks graag wat de komende wethouder daarover te vertellen heeft, ik kom daarop terug. De VOORZITTER: Nee u komt er niet op terug want dan is het een gesprek met uw raad en niet met de wethouders. U hebt een debat met uw raad. De heer VAN CREIJ: Ik kom daarop terug met nadere vragen, laat ik dan zo zeggen. De VOORZITTER: Aan de raad. De heer VAN CREIJ: Dat gaat gebeuren want ik wil gewoon weten… De VOORZITTER: Gaat u afronden, u zit al aan de vijf minuten. De heer VAN CREIJ: De Vogelstraat. De VOORZITTER: Nee, u zit al aan de vijf minuten. De heer VAN CREIJ: Dat was met interrupties denk ik. De Vogelstraat, mag duidelijk zijn voorzitter en het spreekt ook voor zich hoe wij tegenover de oostelijke ontsluitingsweg staan. De VOORZITTER: Dank u wel. Interrupties worden altijd afgetrokken van de tijd die er staat en u stond al bijna op de vijf minuten. Dan gaan we door naar de fractie van de PvdA.

De heer KABBOUTI: Voorzitter, grote ambities, stevige keuzes, een duidelijke richting met oog en steun voor hen die ons het hardst nodig hebben, dat is kort gezegd de afdronk van het voorliggende bestuursakkoord. Een akkoord dat de goedkeuring van de Bossche PvdA kan dragen, een akkoord dat laat zien waar de grote opgaven liggen en die liegen er niet om. Betaalbare woningen die nauwelijks te vinden zijn, gasprijzen die de pan uit rijzen, de urgente klimaatopgave die vraagt om ingrijpen op een manier die iedereen meeneemt, de wachtlijsten in de zorg, zomaar een paar voorbeelden die onze inwoners direct raken en waar we als lokale overheid oplossingen voor moeten vinden. De Bossche PvdA is blij met de beweging die wordt ingezet in dit bestuursakkoord, er is al veel gewisseld, maar ik wil toch een paar punten vanuit ons perspectief benoemen. Allereerst de omslag naar meer betaalbaar wonen. Woningbouw krijgt de drukke nadrukkelijke focus, waar in 2018 40% van de nieuw te bouwen woningen betaalbaar was, zetten we een stevige stap vooruit om dit te verhogen naar minstens 70%, een stijging van wellicht 75%. Daarnaast stellen we een Volkshuisvestingsfonds in met een fors startkapitaal. 30

De heer VAN SILFHOUT: Ik hoorde 70% betaalbaar. Ik zit zelf in de middenhuur en ik kan toch wel stellen dat de middenhuur als betaalbaar wordt gezien. Betekent dit dat het college alle middenhuur als betaalbaar ziet? De heer KABBOUTI: Wij hebben binnen onze gemeente een definitie van betaalbaarheid en dat wordt afgetopt op, ik kijk even naar wethouder van Wonen en naar de nieuwe wethouder van Wonen, op € 1.050/€1.083. Die bandbreedte, vanaf de liberalisatiegrens tot en met die grens, vinden wij als PvdA betaalbaar omdat we daarmee een categorie bedienen, de politieagenten, de onderwijzers, de modale mensen, die ook een betaalbare woning zoeken. Defensiemedewerkers. De heer VAN SILFHOUT: Dan wil ik hem toch even scherp wegzetten. Door de liberalisatiegrens die rond de € 780 ligt, is in er in het segment van € 780 tot € 1.000 bijna geen woning te vinden omdat ze moeten concurreren met de zwakke sociale huursector, waardoor alles eigenlijk precies belandt op die grens die blijkbaar als betaalbaar wordt gezien, maar als we eerlijk zijn, noem ik dat niet meer betaalbaar als je de helft van je inkomen aan huur kwijt bent.

Ik denk dat we moeten toewerken naar een nieuwe definitie, gaat u met mij die uitdaging aan om de komende jaren die nieuwe definitie op te stellen? De heer KABBOUTI: Wij kunnen heel veel gesprekken over definities gaan voeren, maar ik denk dat we moeten gaan bouwen voor de mensen die dit het hardst nodig hebben. Wij kunnen met elkaar in de theorie gaan zitten, wat definiëren we, maar we zullen resultaat behalen als we daadwerkelijk huizen uit de grond stampen, want daar ligt op dit moment de behoefte. Ik ga graag met u het gesprek aan, maar ik denk dat dit buiten in de bouw onderaan de streep niet zo heel veel gaat brengen. De heer ROOVERS: Ik had de afgelopen vier jaar als het ging om het opplussen van het aantal sociale huurwoningen geen grotere bondgenoot in de raad dan de heer Kabbouti. Dit hele debat wordt een beetje een discussie over definities, autoluw tegenover autovrij, maar nu ook ineens een definitie vanuit de PvdA over betaalbaar in plaats van sociaal. U hebt hetzelfde coalitieakkoord als ik gelezen en daarin staat op de lange termijn 30% sociaal. Wat is daar misgegaan? De heer KABBOUTI: Daar is niet zo heel veel misgegaan want als we voor de komende coalitieperiode met elkaar het uitgangspunt hanteren dat we niet tornen aan het percentage sociale huurwoningen dan hebben wij volgens mij met elkaar die harde plannen veiliggesteld.

Als we naar de langere termijn kijken, en dan kijken we met een brede blik naar betaalbare woningen, inderdaad ook de middencategorie en dat is niet nieuw van de PvdA, dan zullen met elkaar moeten vaststellen dat die middencategorie de afgelopen perioden sterk achter is gebleven. Willen we doorstroming op de woningmarkt realiseren dan zullen we daar een impuls aan moeten geven. Dan wat betreft de bandbreedte, en dan herhaal ik wat ik zojuist zei, we zetten een stap naar 70% betaalbaar waarin we een categorisering hebben gekozen op de langere termijn en waarmee we nog steeds een hele stap vooruitzetten in de sociale woningbouw, maar met name ook in de middencategorie want de middencategorie zal zomaar de discussie worden die we de komende periode stevig met elkaar gaan voeren. De heer ROOVERS: Ja die harde plancapaciteit, dat zijn natuurlijk besluiten die we de afgelopen jaren hebben genomen en ik neem aan dat u niet in het college bent gaan zitten om te pronken met vorige collegeperioden, maar dat u trots bent op wat u de komende vier jaar wilt gaan beslissen. Volgens mij konden wij elkaar de afgelopen vier jaar best wel vinden in de discussie over betaalbare koop, dat dit minder sociaal is dan eigenlijk wordt voorgesteld en dat dit eigenlijk een subsidie voor de eerste huizenbezitter is.

Dus kunnen we elkaar niet vinden op het feit dat we misschien die betaalbare koop bij de sociale huur kunnen voegen. Daar heb ik een motie over ingediend en volgens mij zorgt dat ervoor dat die betaalbaarheid ook op de langere termijn gegarandeerd wordt en niet alleen voor de eerste bewoner. De heer KABBOUTI: Sociale koop is een van de categorieën woningen die wij ook in onze stad nodig hebben en als je kijkt naar het aandeel sociaal koop dan is dat een klein aandeel ten opzichte van het totale aantal betaalbare woningen, 10% ten opzichte van 60%. Met de realiteit van het hier en nu zullen we met elkaar moeten kijken hoe die gerealiseerd kunnen worden. Een ding staat voorop, wij staan voor die 70% betaalbaar die we met elkaar hebben vastgesteld. 31

De heer ROOVERS: Maar de 40% sociale huur waarvoor de heer Kabbouti en ik ons de afgelopen vier jaar samen hebben ingezet, daarin kan ik u de komende jaren helaas niet meer vinden. Is dat de conclusie die ik helaas moet trekken? De heer KABBOUTI: U kunt mij wel degelijk vinden als het gaat om betaalbare woningen, maar wel in het brede perspectief en dat is zoals ik zojuist zei geen nieuwe lijn van de PvdA, maar dat is een lijn waarbij we oog hebben voor de sociale huurwoningen, maar ook voor de middencategorie. Dan haak ik aan op de vraag die de heer Van Silfhout zojuist stelde, we moeten echt oog hebben voor met name de categorie middenhuur boven de liberalisatiegrens. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Bij voorbaat, het is niet mijn bedoeling om met de motie van de collega's van Leefbaar 's-Hertogenbosch en De Bossche Groenen te gaan lopen, maar u zei net dat we niet aan de bestaande plannen voor woningbouw moeten gaan tornen, maar zoals in de motie van de collega's duidelijk wordt aangegeven, haal die escape er dan uit om daaraan te gaan tornen. Wat is de overweging om dat er toch in te zetten want u sprak net expliciet die woorden uit: die gemaakte plannen, daar moeten we niet aan gaan zitten. De heer KABBOUTI: Ik spreek ze niet alleen uit, ze staan letterlijk in het bestuursakkoord. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dan even een vervolgvraag.

Wat is dan de reden dat er in het bestuursakkoord zo expliciet een escape voor die gemaakte plannen voor de sociale huur wordt geboden? De heer KABBOUTI: Ik denk dat een onderscheid gemaakt moet worden tussen de harde plannen en de plannen waar de gemeenteraad nog over gaat spreken. Die harde plannen zijn afspraken die staan en die gaan we realiseren, daar duidt de zin 'daar tornen we niet aan' op. Wat betreft de zachte plannen moet het Volkshuisvestingsfonds überhaupt nog vorm krijgen en ingeregeld worden, dat instrument zetten we in ten aanzien van de termijn 2026-2030. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dan moet ik dus begrijpen dat we toch gaan tornen aan de percentages die nu in het bestuursakkoord gepresenteerd worden en dat de percentages die er nu instaan voor de huidige periode 2022-2026 eigenlijk niet zo hard zijn, klopt dat? De heer KABBOUTI: Ook daarin moet je de zinsnede 'wij sturen op' breed zien. Op het moment dat wij een discussie op projectniveau gaan voeren dan zul je zien dat er van die percentages wordt afgeweken. Het college krijgt de opdracht om te sturen op die percentages op de totale woningvoorraad in de nieuwbouw, dus er zal echt wel wisseling plaatsvinden op projectniveau, maar over de lijn sturen we op die percentages.

De heer KAGIE: Ik denk dat het een goede zaak is dat er in het bestuursakkoord staat dat we in 2022-2026 40% sociaal produceren, even niet de term betaalbaar erbij halen, en we gaan in 2022, 2023, 2024 en 2025 1050 nieuwe woningen bouwen, dat zijn plannen waarmee we eerder hebben ingestemd waarvan 40% sociaal en dat zijn er meer 1600. Collega Samshuijzen van de Partij voor de Dieren wees zojuist op onze motie. In hetzelfde document staat 'als ontwikkelaars een plan realiseren met te weinig sociale en/of middenhuur, moeten ze een afdracht doen'. Onze motie is ervoor bedoeld om die escaperegeling, die afkoopregeling uit het bestuursakkoord te halen. Bent u het met ons eens dat de projectontwikkelaars de zaak maar al te graag afkopen? De heer KABBOUTI: Het lijkt alsof dit een geste naar projectontwikkelaars is, 'betaalt u maar, dan mag u bouwen wat u wilt'. Ik denk dat u de wethouder straks mag houden aan de uitgangspunten die wij in het bestuursakkoord hebben genoteerd, namelijk de percentages en de sturing daarop. Ik kom straks in mijn bijdrage nog op de positionering van de raad want volgens mij hebben wij de afgelopen jaren ook samen opgetrokken in hoe je ervoor zorgt dat de raad goed geïnformeerd wordt en aan de voorkant wordt meegenomen en volgens mij kunnen we ons daar wel in vinden, Het moet vooral niet uit de context worden getrokken en dat gebeurt volgens mij nu.

Een ding staat vast, we tornen niet aan de harde plancapaciteit, we sturen op de percentages zoals die in het bestuursakkoord staan en op planniveau zul je met elkaar de afweging maken wat noodzakelijk is en wat gebouwd kan worden.

32

De heer KAGIE: Dan toch het risico van die opkoopregeling, het waarom van die afkoopregeling. De heer KABBOUTI: De PvdA staat al heel lang voor de Bossche mix, namelijk gemengde wijken waarin iedereen een plek kan krijgen, de sociale huurwoning, de middencategorie en de dure woning. Op het moment dat je daarop gaat sturen zul je met elkaar ook de ruimte moeten pakken en in sommige wijken alleen middenhuur laten landen, in sommige wijken alleen dure woningen en juist op die plekken waar op dit moment alleen maar duur gebouwd wordt juiste de sociale en de middencategorie. In dat perspectief moet je ook dat Volkshuisvestingsfonds zien, op het moment dat we vanuit de gemeente wat wensen hebben als het gaat om welke woningen we willen realiseren dan is het uitgangspunt nog steeds dat betaalbaar landt en dat een afdracht aan het Volkshuisvestingsfonds plaatsvindt als dat om welke reden dan ook niet gaat landen. De heer KAGIE: Dan nog even het volgende, twee voorbeelden om het wat explicieter te maken. Ik kan me heel goed voorstellen dat je wisselt bij de enorme appartementencomplexen die in Oost komen te staan, maar voor zo'n groot gebied als Oost moet 40% sociaal staan. Dan bent u het toch met mij eens dat dit nooit en te nimmer een afkoop van de verplichtingen kan zijn.

Datzelfde even met betrekking tot de Stadsdelta, bij 40% sociaal in zo'n massa aan woningbouw kan toch nooit sprake zijn van een afkoopmogelijkheid, de toepassing daarvan, delen we die opvatting? De heer KABBOUTI: Ik denk dat u mij aan uw zijde zult vinden, dat we op dat soort grootschalige projecten niet de discussie gaan voeren over waar we sociale woningbouw kunnen wegmoffelen. De heer VAN HATTEM: Een klein puntje van orde. Ik merk dat wisselend wordt omgegaan met het aantal vervolginterrupties. De VOORZITTER: Drie. De heer VAN HATTEM: Bij mij werd er verschillende keren al bij twee afgekapt en ik vraag om daar wel een gelijke lijn in te houden. De heer KABBOUTI: Tevens wordt de raad beter in positie gebracht door middel van het aanreiken van juiste sturingsinformatie en maken we duidelijke keuzes in welke locaties we in ontwikkeling brengen. Dit allemaal vanuit het realisme dat ambities gepaard gaan met middelen en capaciteit. Ik hoef u niet te vertellen dat de ambtelijke capaciteit onder druk staat, dat de bouwprijzen stijgen en dat het bordje 'personeel gezocht' vandaag de dag bij iedere aannemer uit de printer rolt. Grote ambities dus en gelijktijdig schakelen met grote onzekerheden, dat is wat ons allen te doen staat. Die ambities hebben we ook als het gaat om het terugdringen van de groeiende energiearmoede in onze gemeente.

We staan nog steeds aan het begin van de energietransitie, de opgave is enorm en we hebben gezamenlijk de verantwoordelijkheid om iedereen mee te krijgen. Met de energiefixer en een energiebesparingsfonds van € 15 miljoen kunnen we de inwoners en het mkb helpen om verduurzamingsmaatregelen te treffen. Dit zorgt ervoor dat de woonlasten van onze inwoners direct kunnen zakken, het reikt de hand naar mensen met minder vermogen of inkomen omdat iedereen meenemen een bepalende factor is en vraagt of we onze klimaatopgave en sociale opgave kunnen volbrengen. Het bestuursakkoord kent daarnaast een stevige paragraaf over gelijke kansen en het klinkt als vanzelfsprekend, maar dat is het anno 2022 helaas nog steeds niet. De Bossche PvdA zegt het al jaren, het maakt uit waar je geboren bent en waar je opgroeit. In wijken met kwetsbare inwoners leven mensen minder lang in goede gezondheid, is meer schooluitval onder jongeren en is de kans om in armoede te leven groter. Of het nu gaat om positieve gezondheid, talentontwikkeling of bestaanszekerheid, de ambities zijn stevig en we investeren fors. Ik noem de rijke schooldag met huiswerkbegeleiding en cultuur voor alle kinderen, het extra geld voor armoedebestrijding, voor het groen en de sociale cohesie in de wijken, voor voetbalverenigingen en voorzieningen bij onze zwemplassen, mede daarmee gaan we de ongelijkheid te lijf.

Met een aantal voorstellen vanavond, waarvoor dank aan de collega's, versterken wij dit karakter en dat doet mijn fractie deugd. Ik heb nog 1,5 alinea voorzitter. Ook de profilering van 's-Hertogenbosch wordt scherp weggezet waarbij datastad en Cultuurstad van het Zuiden lijnen worden waarmee onze gemeente onderscheidend is. We investeren in cultuur en in ons economisch vestigingsklimaat en mensen die langdurig werkloos zijn, kunnen rekenen op de steun van de lokale overheid doordat we privaat, maar nu ook publiek, meer mensen aan het werk helpen met de loonkostensubsidie. Voorzitter, grote 33

ambities, stevige keuzes, duidelijke sturing met oog en steun voor hen die ons het hardst nodig hebben. De fractie van de Bossche PvdA ondersteunt daarom het bestuursakkoord 'Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in' van de gemeente 's-Hertogenbosch. We zien uit naar de constructieve samenwerking met de voltallige raad, met het college en uiteraard met onze maatschappelijke partners en onze inwoners. Op naar vier mooie jaren. Ik dank u. De heer VAN HATTEM: Bij dit bestuursakkoord voelt de PVV-fractie weinig warmte voor onze burgers, de enige warmte die ervan uitstraalt is de obsessieve warmtepomp die aan veel burgers wordt opgedrongen met de energie-ambities en de klimaatambities die hierin zitten. We proeven wel de Siberische koude in dit stuk en die doet ons een beetje denken aan de Siberische trojka uit 'de dodenrit' van doctorandus P, wie kent het niet. Ralph Geers zit namens de VVD met een bontmuts op als voerman op de kar en duwt, achternagezeten door een roedel linkse wolven, de VVD-speerpunten er een voor een vanaf tot er helemaal niets meer van overblijft. De eerste die overboord ging was, met dank aan wethouder Hoskam, de lage ozb. Vervolgens het klimaatneutraal vijf jaar eerder doorgedramd en het parkeren in de binnenstad, allemaal voor de hongerige wolven en dan heb ik het nog niet eens over de Maliskampse wolf die geen wolf bleek te zijn.

Uiteindelijk eindigt de rit met D66 die de VVD-voerman zelf als wolvenvoer van de kar duwt. Voorzitter, dat is ongeveer wat we deze bestuursperiode kunnen verwachten. De oppositie wordt een worst voorgehouden met € 500.000 voor oppositievoorstellen, een sigaar uit eigen doos want nu worden middelen zonder bestemming opgenomen, waar wel een lastenverzwaring van 10% extra ozb tegenover staat. De PVV heeft geen behoefte aan deze paarlen voor de zwijnen en dient dan ook geen moties in om dit a priori te benutten. Het uitgangspunt moet zijn: eerst beleid en dan pas geld. Dat wegen we bij de begroting af. Het bestuursakkoord roept de nodige vragen bij de PVV op. Zo stelt het bestuursakkoord op pagina 15 en ik citeer: "Het bieden van onderdak aan mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld". Betekent dit dat het nieuwe college gaat voor een nieuw azc? Ik hoor het graag. Wat de PVV betreft, komt dit er niet en gaat het huidige ook dicht. Wat de veiligheid betreft, wil men in het integraal veiligheidsplan ondermijning, digitale veiligheid en polarisatie als prioriteiten opnemen. De hoogste prioriteit moet echter de veiligheid in de wijken zijn met meer BOA's in de buurt en dat straalt er nog te weinig vanaf. Het bestuursakkoord wijst zestien windturbines in de Duurzame Polder, ofwel de Rosmalense Polder, aan.

Het is opvallend dat de gemeente Oss in het coalitieakkoord geen concreet aantal aanwijst en dat die de invulling van de opgave laat afhangen van de haalbaarheid. Hoe verhoudt zich dit tot elkaar in dit gezamenlijke plan, willen we meer of minder windturbines? Wat de PVV betreft komen er nul. Inmiddels hebben ook de omwonenden van GROEN inZICHT al hun teleurstelling over deze plannen uitgesproken. Voorzitter, qua cultuur is de inzet op amateurkunst en muziekonderwijs positief, maar de cultuurverkenner is een overbodig snobistisch D66-baantje. Hetzelfde geldt voor de € 31 miljoen voor een nieuw te bouwen Designmuseum, laat die hobby maar aan een andere stad, bijvoorbeeld aan Eindhoven. Ook de verbouwing van Huis73 is een veel te duur project en daar moeten we dus eigenlijk gewoon een streep door zetten in deze tijden. Dan voorzitter nog een vraag aan de coalitiepartijen, is de nieuwe coalitie bereid om te stoppen met de samenwerking met Wuxi in de Chinese communistische dictatuur? De heer KÂHYA: Ik hoorde het betoog van de PVV en ik weet dat de heer Van Hattem vier tot vijf jaar geleden naar Den Bosch is verhuisd.

Vindt u het hier wel leuk? De heer VAN HATTEM: Ja voorzitter, ik vind het ontzettend leuk en ik kan alleen maar beamen dat dit een prettige gemeente is, maar we zitten hier om de stad te besturen en er liggen hier plannen voor, er ligt hier een bestuursakkoord met heel veel slechte voorstellen. Ik heb net gezegd dat er ook een paar positieve punten in staan, maar we hebben maar vier minuten en ik beperk me daarom tot wat niet goed is en wat ik graag anders zou willen zien. Daar attendeer ik u op en ik hoop dat de heer Kâhya bereid is om daarnaar te luisteren en dat hij vooral ook naar de burgers in de stad wil luisteren, die zijn ook niet gelukkig met veel van deze plannen. Nogmaals, gaan we stoppen met de samenwerking met Wuxi in de Chinese communistische dictatuur? Graag een reactie. Ook deze nieuwe coalitie luistert niet naar bewoners, de hoogbouw in het Prins Hendrikpark wordt doorgedramd en ook de afspraken met de omwonenden in het Annapark worden tenietgedaan door daar wel te gaan bouwen. Met de opkomst 48% moeten alle inwoners betrokken worden bij het gemeentebestuur en wat de PVV betreft, worden aan vormen van burgerberaad ook nadrukkelijk referenda gekoppeld als ultieme vorm van volksraadpleging. De inwoners krijgen met het zogenaamde energiebesparingsfonds ook nog een sigaar uit eigen doos, € 31,3 miljoen uit de Essentmiddelen die revolverend worden ingezet.

Het revolverend rendement moet dus door onze burgers van hun geld worden opgebracht. Ik heb het al gehad over de extra coffeeshops. Er moeten er niet meer bij, dus we 34

willen die twee in de Hinthamerstraat ook niet houden. We willen minder coffeeshops en dus ook minder overlast. Parkeergarages binnen de Binnenstadsring moeten ook voor onze bezoekers toegankelijk blijven en zeker voor de mensen die slecht ter been zijn. We moeten de Vogelstraat ook gewoon voor onze automobilisten doortrekken en niet alleen voor fietsers, ambulances en dergelijke. Tot slot voorzitter, in plaats van tijdelijke woningen moet er de ambitie zijn voor permanente woningen voor onze inwoners zonder voorrang voor statushouders. Voorzitter, tot zover in eerste termijn. De heer GERSJES: Fijn dat u allemaal nog de aandacht hebt, dat u even uw telefoon weglegt en dat u even uw iPad niet in het vizier hebt, maar dat u nu even aandacht hebt voor het betoog van VOOR Den Bosch, alvast dank u wel. Voorzitter, er liggen grote plannen en grote opgaven voor dit college klaar, er zijn scherpe en ambitieuze keuzes gemaakt op de hoofdopgaven wonen, de energietransitie, gelijke kansen en een onderscheidend 's-Hertogenbosch, dat willen we zijn. Meer huizen en sneller van het gas af, in plaats van in 2050 in 2045. De Bosschenaren gaan de komende jaren toch wel wat meer betalen dan ze gewend waren en daar hadden ze toch niet zo bij stilgestaan toen ze op 16 maart jl. naar het stemhokje gingen om onder andere voor u te kiezen.

De ozb gaat met maar liefst 10% omhoog, dat is u bekend, gemiddeld € 25 per huishouden als we uitgaan van het gemiddelde van € 250 hier in 's-Hertogenbosch. Voorzitter, dan de toeristen. Die hebben we toch heel graag hier in onze stad, die willen we die stad laten zien, maar die komen wel betalen voor een weekendje met bijvoorbeeld vrouw, kind en man betalen ze € 30 toeristenbelasting voor twee dagjes en daar worden ze niet vrolijk van. Laten we hopen dat ze Den Bosch niet zullen mijden. Voorzitter, het college ziet de noodzaak om de inwoners van onze gemeente meer bij de politiek en het lokale bestuur te betrekken De heer VAN CREIJ: Hebt u ooit bij het boeken van uw vakantie gekeken hoeveel toeristenbelasting u betaalt? Ik heb onlangs op foto's gezien dat u even naar Spanje bent geweest, hebt u gekeken naar de toeristenbelasting toen u boekte? De heer GERSJES: Ja want weet u wat het is mijnheer Van Creij, je betaalt de toeristenbelasting vaak in de prijs die het reisbureau aangeeft en soms moet je wat bijbetalen, de laatste keer in Spanje € 1,50, maar omdat ik bij mijn vrouw in het appartement zat, hoefde ik niets te betalen.

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik hoorde in de bijdrage van VOOR Den Bosch, zoals collega Van Creij al aangaf, een en ander qua kritische noten over de toeristenbelasting, maar ik hoorde mijnheer Gersjes ook zeggen 'we moeten denken aan onze Bossche inwoner, we zijn VOOR Den Bosch'. Bent u het met ons eens dat toeristen en toerisme ook druk op de stad en de hele gemeente leggen, dat dit zorgt voor overlast, vervoersproblematiek, vervuiling et cetera? Dat het ook kosten met zich meebrengt en dat we ook gewoon realistisch moeten zijn, dat we ook een stukje van die toeristen terug moeten vragen, juist voor die Bosschenaren. De heer GERSJES: Het gaat omhoog, daar zijn we niet blij mee en dat overlast en milieuaspecten aan de orde zijn, ik weet niet of u het weet, maar ik heb u nog wel iets te zeggen over de milieuaspecten. In het park waarin ik woon, het Noorderpark, staan nog steeds de plakkaten van de Partij voor de Dieren gespoten, dus wat milieu betreft moet u heel even oppassen. Voorzitter, het college ziet de noodzaak om de inwoners van onze gemeente meer bij de politiek en het lokale bestuur te betrekken en wij wensen u daar veel succes bij want dat is hard nodig. Verder is het van belang om het talent van onze gemeente in te zetten want daar worden we als stad alleen maar beter van.

Voorzitter, we moeten goed op onze financiën letten gezien de oplopende kosten voor de jeugdzorg, de WMO, de Bijstandswet en andere decentralisaties. Voor je het weet krijgen we er te weinig geld van het rijk voor, pas dus goed op uw financiën. Wij willen best meedenken en meewerken met uw plannen, maar als dat ten koste gaat van de burger dan zullen wij uiterst kritisch zijn. VOOR Den Bosch heeft te maken met een hoge inflatie, althans Den Bosch bedoel ik. Misschien ik zelf ook wel, maar dat weet ik nog niet zeker, en wat al niet meer om te doen voor onze vele inwoners. Nee, ik doe het even opnieuw. We hebben al te maken met hoge inflatie wat al voor veel inwoners al niet meer te doen is, dat is de klemtoon sorry. Geldontwaarding en koopkrachtverlies is het gevolg. We doen het met elkaar, dus inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, wees een dienstbare overheid die meebeweegt met datgene wat zich in de samenleving voordoet en wees flexibel, lever daar waar nodig maatwerk. Het college moet er voor de inwoners zijn, houdt koers op de grote opgaven van morgen zoals woningbouw, duurzaamheid, klimaat en bereikbaarheid. Zorg ervoor dat de mensen zich gehoord voelen en dat ze meedoen. VOOR Den Bosch vindt het erg belangrijk dat de 35

inwoners op hun bestuur kunnen vertrouwen en dat ze op hen kunnen rekenen, alles begint met vertrouwen. Denk aan het beschermen van wat mooi is in onze gemeente, denk aan de dorpen en de wijken, denk aan jong en oud, kies voor leefbaarheid en denk aan de mensen met een zorgvraag en aan hen die in armoede en in eenzaamheid leven. Voorzitter VOOR Den Bosch zal het bestuursakkoord steunen en mede onderschrijven, ofwel medeverantwoordelijkheid nemen voor het oplossen van onze lokale problemen waar u ons om hebt verzocht. Dan onze motie voorzitter. De heer VAN CREIJ: Hoorde ik u nu zeggen dat VOOR Den Bosch ook voor de zestien windmolens in de polder is? De heer GERSJES: Mijnheer Van Creij, ik zei 'wij zullen het akkoord ondersteunen, maar we zullen uiterst kritisch zijn op die problemen en vraagstukken die zullen voorliggen'. Wij zijn altijd tegen windmolens geweest, ik heb er niet voor gekozen om ze erin te zetten, maar je zult toch mee moeten met een aantal onderdelen in dit akkoord, anders kunnen wij net zo goed vertrekken want dan hebben we geen debat. De heer VAN CREIJ: Dan toch nog even samenvattend. Dus u gaat akkoord met de zestien windmolens? De heer GERSJES: Nee.

Mevrouw HENDRICKX: Ik had me eigenlijk voorgenomen om niets meer te doen want het is echt laat en ik merk dat ik al een beetje afhaak, vandaar mijn voorstel om 's middags te gaan vergaderen, maar daar gaan we het over hebben. Voorzitter, kort. U zegt dat u instemt met het akkoord dat nu voorligt, U hield een heel mooi verhaal over burgers, dat mensen serieus moeten worden genomen, vertrouwen, betrokkenheid en 'we doen het voor de burgers', maar in het bestuursakkoord staat een plan, namelijk de torens in het Prins Hendrikpark… Ik ken u als fervent tegenstander en u trekt met die bewoners op, maar het staat er gewoon keihard in. Hoezo stemt u dan voor? In relatie tot wat u net vertelde, lijkt me dat een hele onlogische keuze. De heer GERSJES: Je kunt toch niet helemaal tegen een akkoord zijn, er wordt aan ons gevraagd of wij dat mede willen ondertekenen en dan onderteken je voor waar je achterstaat. Mevrouw HENDRICKX: Het is toch wel de bedoeling dat iedere politieke partij een eigen afweging maakt en het inhoudelijk beoordeelt. Ik neem aan dat u dat als VOOR Den Bosch ook doet en dat u misschien dingen tegenkomt waarvan u zegt, ook in lijn met wat de heer Van Creij net zei, daar heb ik in het verleden eigenlijk nooit mee kunnen leven, maar dat kunt u nu ineens wel. Ik begrijp dat niet helemaal.

De heer GERSJES: Dit is onze interpretatie en daar wil ik het bij houden, want ik kan daarover in discussie gaan. Wij steunen dit akkoord voor een groot gedeelte en daar waar we het niet steunen, zullen we kritisch zijn in onze opvattingen en die zullen we hier tentoonspreiden. Dan onze motie voorzitter. VOOR Den Bosch heeft motie 18 over een nacht-BOA in te zetten en daar pleit onze partij VOOR Den Bosch al een tijd voor. Waarom? Omdat er in de nacht ook overlast, vandalisme en kleine criminaliteit plaatsvindt, maar er in de nachtelijke uren echter geen BOA's voor toezicht en handhaving worden ingezet, maar alleen de politie hier een wettelijke taak uitvoert. Hierdoor is er bij kleinere maar voor de burgers zeer zichtbare overtredingen en overlast geen handhavingscapaciteit beschikbaar. De inzet van BOA's in de nachtelijke uren kan daarom een belangrijke meerwaarde hebben en VOOR Den Bosch wil daarom dat een deel van het voor 2023 en 2024 voor de oppositie beschikbare geld wordt ingezet voor een pilotproject met een nacht-BOA. Daar kunt u niet omheen, dat is echt evident. Voorzitter tot slot, VOOR Den Bosch, met onze fractiegenoten Jolanda en Corine van den Wildenberg, kijkt uit naar een plezierige samenwerking samen met u en onze samenleving. Mevrouw HERNÁNDEZ: Het is een lange avond geweest en er is veel gezegd.

50PLUS kan zich vinden in veel woorden van de oppositiepartijen. Wij hebben tegenstrijdige gevoelens over dit bestuursakkoord. Aan de ene kant zien we de dingen waarvoor wij als partij vier jaar hebben gevochten, wij zien wijken, dorpen en winkelcentra die onze dorpen en wijken levendig zullen houden, maar wij zien ook coffeeshops die aan de uitvalswegen van de stad te plaatsen zijn. Dat zal hopelijk helpen om te bewijzen dat coffeeshops ook ergens, buiten de Hinthamerstraat, anders kunnen functioneren. Wij zijn ook heel blij dat het bestuursakkoord nieuwe voertuigen voor de stichting 36

Seniorenbus bevat, op die manier kunnen wij helpen om Vinkel en Nuland bereikbaar en toegankelijk te houden. Ook extra inzet van BOA's, maar zoals mijn collega VOOR Den Bosch zei, missen wij de BOA's in de avonduren en het is toch wel de moeite waard om een pilot te beginnen om te kijken hoe wij de veiligheid in de avonduren op deze manier kunnen verbeteren. Aan de andere kant zijn wij heel kritisch over een aantal punten in dit bestuursakkoord en ik begin bij de parkeergarages. Het is bekend dat 50PLUS de parkeergarages voor iedereen open wil houden, wij willen niet dat sommige bewoners van de binnenstad of van de stad zelf worden uitgesloten omdat zij geen gebruik kunnen maken van de parkeergarages die alleen voor de bewoners zijn. De stad moet voor iedereen bereikbaar blijven en bestemmingsverkeer is mogelijk, maar ook doorstromend verkeer moet door de stad heen kunnen. 50PLUS vindt verkeersveiligheid erg belangrijk en ook de fietspaden met dubbele richting was een thema van ons. Er komen steeds meer woningen en wij willen bouwen, dat betekent dat wij heel veel meer fietsers op de fietspaden krijgen, maar dat staat niet uitgebreid genoeg in het bestuursakkoord. Volgens 50PLUS is het belangrijk dat hiervoor een integrale aanpak komt, waarbij ook de breedte van het fietspad en het soort gebruikers wordt besproken.

De heer VAN CREIJ: U hebt het over de fietspaden, deelt u ook de mening dat de rotondes voor de fietspaden gebruiksvriendelijk gemaakt moeten worden en dat de fietsers van één zijde moeten komen? Mevrouw HERNÁNDEZ: Absoluut. Met betrekking tot het Designmuseum vindt 50PLUS € 30 miljoen een exorbitant bedrag om te investeren. Wij zijn van mening dat de synergie die er op dit moment is tussen het Noordbrabants Museum in combinatie met het Designmuseum verloren zal gaan, de kracht van het Museumkwartier wordt op deze manier ontkracht. We zijn nog niet klaar met de bouw van het Theater aan de Parade en we gaan nog meer geld uitgeven aan stenen, daar zijn wij het absoluut niet mee eens. Voorzitter, met betrekking tot de € 500.000 die de oppositiepartijen in kleine plannen kunnen verdelen. Wij zijn het eens met onze collega van de PVV dat er eerst beleid moet worden gemaakt en dat het geld pas daarna moet worden verdeeld. Deze € 500.000 moet bij de begroting besproken worden en niet nu. Als laatste voorzitter de 10% verhoging van de ozb. Dat doet heel veel pijn en dit kan niet op een slechter moment voorgesteld worden. De woonlasten bij vele inwoners van onze gemeente beginnen de pan uit te rijzen, wij leven in een tijd waarin de gasprijzen echt onze winter gaan bepalen, energiearm is al een feit.

Veel van onze ouderen leven van AOW of een klein pensioen en wat gaan zij doen als ze nu al niet rondkomen? De gemeente wil mensen met een laag inkomen compenseren door € 1,7 miljoen van het programma Armoede en schulden te besteden, maar dat is een sigaar uit eigen doos, aan de ene kant helpen wij de mensen, maar aan de andere kant pakken wij 10% van de ozb. Dat kunnen wij gewoon niet steunen, wij vinden deze maatregel asociaal, daarmee komen steeds meer mensen in armoede De VOORZITTER: Dank u wel. Ik doe een procesvoorstel want volgens mij willen wij wel dat er op 1 juni a.s. een gemeentebestuur zit. Wij zouden normaal een tweede termijn hebben en dan stemming over het voorstel. Is er zware behoefte aan een tweede termijn? Mijn voorstel zou zijn om de stemming over de moties te doen en dat er een mogelijkheid tot een stemverklaring is. Ik hoop niet dat er dan zestien stemverklaringen per motie komen want dan redden we het nog niet voor 00.00 uur, alleen als er specifiek een onderdeel is vanuit de moties die dan voorligt. Mijn voorstel is dat we dan de tweede termijn cancelen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Voordat we overgaan tot stemming over de moties, wat ik eigenlijk in mijn tweede termijn wilde meenemen, maar dat kan ik nu ook heel beknopt doen.

Ik heb begrepen dat er wel draagvlak is voor de motie over een duurzame economie binnen de draagkracht van de aarde, maar dat het voor deze motie nu lastig wordt en dat er meer kans is om dit… De VOORZITTER: Die mogelijkheid bestaat dan bij de stemverklaringen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik wil hem graag terugtrekken. De VOORZITTER: Oké, dan doet u dat nu. Ik begrijp dat dit motie 5 is, dank u wel. De heer VAN HATTEM: Ik heb geen behoefte aan een uitgebreide tweede termijn, maar ik heb in mijn eerste termijn wel drie vragen aan de coalitie gesteld en daar krijg ik graag nog een antwoord op. In mijn tweede termijn zou de vraag zijn of die beantwoording voldoende was.

37

De VOORZITTER: Als daar bij de coalitiepartijen behoefte aan is, zal ik straks de mogelijkheid geven om die vragen te beantwoorden. De heer VAN SILFHOUT: Even voor de zekerheid, mogen we een iets uitgebreidere stemverklaring geven, zodat we toch nog iets… De VOORZITTER: Ja maar iets uitgebreid, dat kan niet zestien keer, daar ben ik maar heel eerlijk in. Er liggen twintig moties en een bestuursakkoord voor. We hebben met elkaar de afspraak dat we proberen om het vanavond af te ronden en dan verwacht ik wel van iedereen een beetje souplesse. Als het echt bepalend is voor de discussie prima, maar als het puur lippendienst bewijzen is dan ga ik ervan uit dat dit al eerder is gedaan en dat kunt u dan ook middels uw stem duidelijk maken. Dat is mijn voorstel. Het is wat streng, maar we zitten vanavond met vijftien partijen en we moeten streng zijn, ik heb geen zin om weken te vergaderen. Een korte schorsing van twee minuten om zaken af te ronden. Over twee minuten heropen ik de vergadering en dan gaan we over tot stemming. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren kom. Kunnen de mensen die op de gang staan binnenkomen? Willen degenen die binnen zijn allemaal al inloggen op het systeem want we gaan straks digitaal stemmen. Iedereen inloggen als ze zitten. De heer Van Hattem heeft drie vragen gesteld en hij vraagt aan de coalitie of hij nog antwoord op die vragen krijgt.

Ik geef graag het woord aan de heer Van den Kerkhof en dat mag vanaf de plek. De heer VAN DEN KERKHOF: Het waren meerdere vragen voorzitter en die heb ik niet allemaal meer scherp moet ik heel eerlijk zeggen. De VOORZITTER: Die vragen gingen over het azc, de Duurzame Polder en de afspraken met Oss en de samenwerking met Wuxi. De heer VAN DEN KERKHOF: Waar het gaat om de Duurzame Polder gaan wij enkel over onze eigen ambities, die leggen we hier vanavond met elkaar vast. Wat betreft het azc, dat is op dit moment echt niet im frage. Wat betreft Wuxi, wij kijken en denken internationaal, dus ook daarmee gaan we gewoon door. De VOORZITTER: Dank u wel. Er moeten nog zes mensen inloggen. Dames en heren, ik heb geleerd van het feit dat u de moties niet kunt zien, in ieder geval de tekst van de motie, en ik zal proberen de portee van de motie zo goed mogelijk richting de publieke tribune te vertellen. Wij zullen even kijken hoe we dat in de toekomst publieksvriendelijker kunnen maken want dit werkt zo niet met dit systeem. We gaan kijken hoe we dat compact, ook voor de mensen op de publieke tribune, kunnen hanteren. Motie 1, Klimaatrechtvaardigheid! Een realistisch en eerlijk Bosch klimaatdoel, van Partij voor de Dieren, SP en Volt is door de gemeenteraad verworpen met 7 stemmen voor en 31 stemmen tegen.

Motie 2, Actie in het gemeentelijke dierenwelzijnsbeleid, van de Partij voor de Dieren, De Bossche Groenen, SP, Bosch Belang, Volt is door de gemeenteraad aangenomen met 36 stemmen voor en 2 stemmen tegen. Motie 3, Privaat autovervoer niet de weg naar de toekomst, van de Partij voor de Dieren en de SP is door de gemeenteraad verworpen met 6 stemmen voor en 32 stemmen tegen. Motie 4, Zonder plan komen we nergens – maak van het klimaatdoel een concreet plan, van Partij voor de Dieren, SP, Bosch Belang, Volt, is door de gemeenteraad verworpen met 8 stemmen voor en 30 stemmen tegen. Motie 6, Veehouderij onhoudbaar, van Partij voor de Dieren en SP is door de gemeenteraad verworpen met 7 stemmen voor en 31 stemmen tegen. Motie 7, Versnellen zon op dak op woningen doorzetten, van De Bossche Groenen en Leefbaar 38