jaarstukken 2022 Hoofdboek definitief

66

In juli 2022 zijn de bewoners van de 62 sociale appartementen van Zayaz ingehuisd. De verwachte oplevering van de 158 huurappartementen is vervroegd naar zomer 2023. Ook de grootschalige renovatie van de gehandhaafde delen van het KPN-complex wordt naar verwachting rond de zomer opgeleverd. Een eerste fase van de herinrichting van de openbare ruimte start in najaar 2023. Met het rijk en de provincie maken wij afspraken over de actualisering van de Gedeeltelijk investeringsagenda MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport). In dat kader participeren we in het MIRT A2 Deil-Vught programma. De MIRT verkenning A2 Deil-Vught is vanuit het Rijk voorlopig stilgezet. Hiertoe is een begeleidende bestuursovereenkomst opgesteld die het mogelijk blijft maken om regionale bereikbaarheidsproblemen te agenderen. We versnellen de uitvoering van het Inspiratiedocument Zuid-Willemspark door Gedeeltelijk jaarlijks in het park te blijven investeren. We investeren in een doorvaarbaar en parkachtig Sluis O wat bijdraagt aan een levendig Zuid-Willemspark. Diverse deelprojecten in het Zuid-Willemspark zijn in voorbereiding: Kanaalboulevard fase 2, Kruithuispark, Langzaam verkeersbrug bij Tolbrugstraat, Sluiswachterskade, park bij Van Veldekekade. In 2021 wordt het hotel naast de Paleisbrug en de tweede kantoortoren naast Ricoh opgeleverd.

Hiermee is de gehele westelijke rand van Paleiskwartier afgerond. De zuidelijke rand wordt in 2022 afgerond met de oplevering van appartementencomplex Terrazzo. In 2021 wordt de planologische procedure voor Palazzo (deelplan F) opgestart en de omgevingsdialoog voor de inpassing van het naastgelegen evenementenplein. Even verderop langs de Onderwijsboulevard 256 zijn Avans Hogeschool en BrabantWonen gestart met de ontwikkeling van nieuwbouw tbv onderwijs en studentenhuisvesting. De planologische procedure wordt naar verwachting in 2021 opgestart. Alle bovenstaande indicatoren van het Paleiskwartier zijn uitgevoerd.

Ja

Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) en de boog bij Meteren: de inzet is erop Gedeeltelijk gericht om de overlast voor inwoners van 's-Hertogenbosch als gevolg van meer treinen, zoveel mogelijk te beperken. Daarbij hoort ook dat we ons tot uiterste inspannen om platanen aan de Boschveldweg te behouden. In afstemming met ProRail wordt gekeken naar een alternatieve TROC dichter bij het spoor. Uitgangspunt hierbij is dat deze alternatieve voorziening ten minste gelijkwaardig moet zijn voor wat betreft trillingshinder. Een groot aantal omwonenden kwam bij de Afdeling Bestuursrechtspraak in beroep tegen het Tracébesluit Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Meteren-Boxtel dat de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat heeft vastgesteld. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft van 21 december 2022 uitspraak gedaan. De vernieuwingen aan het spoortraject MeterenBoxtel kunnen doorgaan. Een aantal bezwaarmakers vindt dat de kans op schade aan panden aan de Willem van Oranjelaan in ’s-Hertogenbosch te laag is ingeschat. Zij krijgen weliswaar gelijk, maar dat heeft geen gevolgen voor het Tracébesluit, omdat de staatssecretaris dit na extra onderzoek in een herstelbesluit al heeft aangepast.

Eerder (in maart) had de Staatssecretaris al besloten om de Trilling Reducerende Ondergrondse Constructie (TROC) bij de Boschveldveldweg zo te plaatsen dat de platanen behouden blijven. Ook liet de Staatssecretaris ons officieel weten dat het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de extra kosten hiervoor betaalt. ProRail gaat namens het ministerie de ruimtelijke procedures en de aankoop van een aantal panden van NS voorbereiden en uitvoeren.

67

Het voorontwerp bestemmingsplan, facetplan geluidszone en de MER zijn juni Ja 2019 gepubliceerd voor inspraakreacties. Voornemen was rond de jaarwisseling het ontwerp bestemmingsplan voor besluitvorming aan de gemeenteraden aan te bieden. Er zijn ruim 1.300 inspraakreacties ontvangen. Mogelijke inpassing wind is een overwegend bezwaar, verder blijken beeld en omvang van plan en onderzoeken grote zorgen op te roepen. Besloten is om ruim meer tijd te nemen voor verdere planuitwerking met meer uitgebreid aandacht voor omgevingsparticipatie om zo waar mogelijk inzicht en vertrouwen te verbeteren. De Coronacrisis vertraagd het lopende omgevingsproces. Besluitvorming ontwerpbestemmingsplan wordt niet eerder dan begin 2021 voorzien. De belangstelling van ondernemers is zonder nog grote acquisitie inspanningen zeer aanzienlijk en sterk regionaal. De ambitie om een zeer duurzaam bedrijventerrein te realiseren is uitgewerkt in een circulair kwaliteitsplan en in het beleidsplan van de GR. Naast andere duurzame ambities is er een aanzienlijk opwekpotentieel op de locatie. In de uitwerking van de aanpak zijn participatie en meerwaardecreatie nader uit te werken uitgangspunten. Het bestemmingsplan Heesch west is door de raad vastgesteld. We bereiden, naar aanleiding van 30 ingediende beroepschriften, verweer voor.

Daarnaast treft de GR voorbereidingen om het plan na uitspraak van de Raad van State voortvarend tot uitvoering te brengen. Conceptontwikkeling Tramkade (culturele en creatieve hotspot) wordt ook in Gedeeltelijk 2021 doorgezet. In december 2020 is het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta vastgesteld. Het gebiedsperspectief schetst een dynamisch stedelijk gebied met ruimte voor inspirerende bedrijvigheid op het kruisvlak van ontmoeting, cultuur, sport, werk en duurzame innovatie, met een gevarieerd woningaanbod dat daarbij past. Vernieuwende initiatieven kunnen dus een plek krijgen binnen de Bossche Stadsdelta. In 2022 zal de haalbaarheidsfase worden afgerond, waarin wordt onderzocht of het gebiedsperspectief financieel en programmatisch haalbaar kan zijn. We willen de afronding van de haalbaarheidsfase Q2 2023 aan uw raad ter besluitvorming voorleggen. Tijdens deze fase zijn ook de haalbaarheid van het programma (zowel kwalitatief als kwantitatief) verkend. Na de besluitvorming kunnen we het ontwikkelplan voor de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta opstellen en het deelgebied Tramkade met de aldaar te vestigen concepten in samenspraak met bestaande en nieuwe partijen uit gaan werken.

Evenwichtige woningmarkt Wat wilden we bereiken? We zien het als uitdaging om mensen die een woning zoeken, voldoende kansen te bieden op een passende en betaalbare woning. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de laagste en de (lage) middeninkomens. Voldoende woningen bouwen is essentieel. Het gaat hierbij om het investeren in brede woonopgaven in de bestaande en nieuwe stad. Door het toevoegen van nieuwe woonmilieus en woon(zorg)concepten. Zorgen voor energiezuinige woningen en oog voor duurzaam ruimtegebruik. Dit betekent investeren in duurzame, leefbare en veilige wijken. Waar het prettig oud worden is. Waar kwetsbare huishoudens een plek hebben. Via het traject van de woonvisie zal de ambitie worden geactualiseerd.

68

Indicator Aantal te bouwen woningen per jaar (geactualiseerd 2020)

Nulmeting

Doelstelling 2022

Realisatie 2022

700

1.050

1.085

7.008

< 7.000

6.721

1.755

> 1.800

1.765

Bron: Woonagenda

Aantal zeer actief woningzoekenden bij WoonService (meer dan 12 keer per jaar reageren op een woning in 'sHertogenbosch, geactualiseerd 2020) Bron: WoonService

Aantal vrijkomende sociale huurwoningen (geactualiseerd 2020) Bron: WoonService

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

In 2022 wordt het hostel aan de Zuiderparkweg en de begeleid wonen projecten Ja aan de Henry Bayensstraat en de Markt 1 in Rosmalen opgeleverd. Ook werken we aan de voorbereiding van diverse andere projecten. Hostel Zuiderparkweg, de Vlieger aan de Henry Bayensstraat en Markt 1 in Rosmalen zijn opgeleverd. Ook hebben we nieuwe projecten in voorbereiding genomen, zoals de Annakerk-Boschmeersingel, Dorpsstraat 58 in Rosmalen, en Philadelphia aan de Klokkenlaan. We geven uitvoering aan de Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Ja opvang. Voor 2022 en verder maken we nieuwe afspraken voor zorginkoop. Als centrumgemeente werken we aan de doorcentralisatie van beschermd wonen naar de regiogemeenten. Vanaf 2022 gaan we van een onderbouwde aanname naar een prognose op basis van het door de zorgaanbieders verwachtte perspectief van cliënten voor het bepalen van de huisvestingsbehoefte van mensen die uitstromen. Deze prognose vormt de basis voor een evenredige spreiding van de opgave over de regio. De nieuwe afspraken voor zorginkoop zijn gemaakt en uitgerold. De ruimtevragen die daaruit voortvloeien zijn tussen gemeente en woningcorporaties afgestemd en geprioriteerd. Er ligt inmiddels ook een basis van een analyse op huisvestings- en zorgbehoefte (m.b.t. uitstroom) ter vervanging van de onderbouwde aanname.

In regionaal verband worden stappen gezet om te komen tot een betere verdeling van uitstroom naar huisvesting over de regio. We geven samen met corporaties en huurders uitvoering aan de nieuwe Ja (meerjarige) prestatieafspraken. Ook in 2022 gaven we uitvoering aan de meerjarige afspraken. Daarnaast stelden we de Uitvoeringsagenda Prestatieafspraken 2023 vast. In 2022 verwachten we onder andere veel sociale huurwoningen op te leveren Ja zodat we meer mensen goed kunnen huisvesten. Bijvoorbeeld de projecten 2de klooster Vlietdijk, Gestelsebuurt, Zuiderschans, Seringenstraat. Ook werken we aan betere doorstroming in de bestaande voorraad, bijvoorbeeld door te experimenteren met doorstroomregelingen en loting. Daarnaast geven we samen met de corporaties, huurdersvertegenwoordiging en andere partijen uitvoering aan het Duurzaamheidsakkoord. In 2022 zijn er 528 sociale huurwoningen opgeleverd. Dit heeft bijgedragen aan doorstroming.

69

We werkten ook dit jaar samen met corporaties en huurders verder aan de uitvoering van het Duurzaamheidsakkoord. We willen de leefbaarheid van buurten en dorpen versterken. Dat doen we onder Ja andere door: • We geven invulling aan de Buurtvisie Gestelse Buurt Werkt. • We werken aan een gebiedsaanpak waarmee we de leefbaarheid van buurten willen versterken. Daarbij gaan we steeds meer gebiedsgericht samenwerken met de corporaties. • Nieuwe woningbouwprojecten zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de buurt en deze te laten versterken. We werken vanuit de buurtvisie ‘De Gestelse buurt werkt!’ gebiedsgericht samen met BrabantWonen, Farent, de politie en bewoners aan een mooie, veilige buurt waar bewoners prettig samenwonen. We werken samen met Zayaz aan de buurtontwikkeling De Haren. We ondertekenden de CPO reserveringsovereenkomst met de groep Buurtvrienden voor Gaasterland. We maken de beschikbare data van de woningvoorraad en huishoudensGedeeltelijk samenstelling per wijk openbaar inzichtelijk. Daarmee ondersteunen we initiatiefnemers en investeerders om met hun projecten aan te sluiten op de behoefte van de buurten en de wijken. Achter de schermen is gewerkt aan het updaten van de Regionale Woningmarkt Monitor. Deze komt binnenkort weer openbaar online beschikbaar.

Met de vastgestelde woonvisie als basis, zal het uitvoeringsprogramma behorend Ja bij de woonvisie leidraad zijn voor wat we gaan doen. Het bestuursakkoord en de woonvisie (met bijbehorend uitvoeringsprogramma) zijn ook dit jaar leidraad voor wat we doen. Om een zo hoog mogelijke woningproductie te realiseren (ambitie 10.500 Ja woningen in 10 jaar) werken we intensief samen met particuliere initiatiefnemers, marktpartijen en woningcorporaties. Onze focus ligt daarbij op het faciliteren van de woningbouw door het voeren van de benodigde procedures, het maken van afspraken met ontwikkelaars en corporaties, het beschikbaar stellen van gronden, verlenen van vergunningen etc. We zorgen voor een blijvende overmaat in plannen, geven prioriteit aan kansrijke projecten en projecten met overwegend betaalbare woningen, en versterken de sturingsinstrumenten. Voor 2022 zijn er voor 1.500 woningen plannen in voorbereiding. De verwachtte woningproductie voor 2022 ligt tussen de 1.100 en 1.400 woningen.

Er zijn 1.085 woningen gerealiseerd in 2022. Daarnaast zijn er voor 2023 voor 1.300 woningen plannen in voorbereiding. De verwachte woningproductie voor 2023 ligt tussen de 1.100 en 1.200 woningen.

70

We willen niet alleen voldoende woningen bouwen, maar ook betaalbare en Gedeeltelijk passende woningen. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor de lage- en de middeninkomens, starters, ouderen en aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag (bijvoorbeeld studenten en uitstroom maatschappelijke opvangvoorzieningen). Daarom is de ambitie om stedelijk minimaal 30% sociale huur en minimaal 20% middenhuur en/of goedkope koop te realiseren. Ondanks de verwachte hoge woningproductie in 2022 verwachten we ruimschoots te kunnen voldoen aan de doelstelling van minimaal 30% sociale huur. In 2022 werken we op een betere sturing om de doelstelling t.a.v. de middenhuur te realiseren. Van de woningen die in 2022 zijn opgeleverd, was 48% een sociale huurwoning. Van de woningen die in 2022 zijn opgeleverd, was minder dan 10% middenhuur en/of goedkope koop. In 2022 hebben we met de corporaties afspraken gemaakt over hun rol in het middenhuursegment. Zij zullen de komende jaren een deel van de stedelijke middenhuur opgave gaan invullen.

Planmatige aanpak aandachtsbuurten Wat wilden we bereiken? De aandachtsbuurten kenmerken zich door een opeenstapeling en concentratie van verschillende problematieken. Daardoor scoren zij vaak lager dan het stedelijk gemiddelde. Met de planmatige aanpak van aandachtsbuurten willen we een duurzame positieve ontwikkeling van deze buurten bereiken. We willen dat zij zich meer richting het stedelijk gemiddelde ontwikkelen. De nadruk ligt vanaf 2020 vooral op de aanpak van de Gestelse Buurt. Indicator Een positieve ontwikkeling van de aandachtsbuurten richting het stedelijk gemiddelde: 'sterke' buurten

Nulmeting

Doelstelling 2022

Realisatie 2022

17

18

15

39

40

50

19

17

11

37%

40%

35% (2021)

Bron: Wijk- en buurtmonitor (O&S)

Een positieve ontwikkeling van de aandachtsbuurten richting het stedelijk gemiddelde: 'gemiddelde' buurten Bron: Wijk- en buurtmonitor (O&S)

Een positieve ontwikkeling van de aandachtsbuurten richting het stedelijk gemiddelde: '(zeer) zwakke' buurten Bron: Wijk- en buurtmonitor (O&S)

Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “De gemeente draagt samen met bewoners zorg voor de ontwikkeling in buurten en wijken”. Bron: Omnibusenquête (O&S)

71

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

De ontwikkeling van Hart van Boschveld is in een afrondende fase. De laatste Gedeeltelijk nieuwbouw in dit plangebied wordt in 2021 opgeleverd: de totaal 45 woningen op de voormalige schoollocatie 't Boschveld. Ook is een belangrijk deel van het Groene Hart aangelegd. De herinrichting van het openbare gebied op het binnenterrein van het winkelcentrum volgt eind 2021, het gebied tussen de Marconistraat en de Copernicuslaan in 2022-2023. In 2021 is gestart met de sloop van de eerste 2 appartementengebouwen aan de groenzone langs de Oude Vlijmenseweg (Vlek 21 fase 1). Ook de start bouw is in 2021 gepland. De overige 5 appartementengebouwen worden gefaseerd gesloopt en vervangen, hiervoor wordt in 2021 een bestemmingsplan in procedure gebracht. De eerste flat is in aanbouw genomen. De volgende appartementengebouwen worden gefaseerd opgepakt. In 2023 wordt de volgende fase gesloopt. In mei 2020 is voor de Gestelse Buurt een Buurtvisie met uitvoeringsprogramma Ja vastgesteld. Dit programma richt zich zowel op de integrale aanpak van de sociaal-maatschappelijke problematiek van de buurt, als op de veiligheidsproblematiek en ruimtelijke knelpunten/aandachtspunten. Dit is gebeurd in nauw overleg met onze partners en de bewoners. Het accent ligt voor 2021 en verder op de integrale uitvoering van projecten op met name het sociale- en veiligheidsdomein.

Het fysieke domein ondersteunt daarin waar mogelijk en gewenst. De projecten komen tot stand in nauw overleg mét en/of door bewoners. Met de sloop-nieuwbouw van de eerste twee appartementengebouwen is door BrabantWonen gestart. Hier worden 54 sterk verouderde sociale huurwoningen vervangen door 64 sociale huurwoningen. Met de aanpassing van het omringende openbare gebied wordt in 2022 begonnen. In mei 2020 is de buurtvisie ‘De Gestelse buurt werkt!’ vastgesteld voor de periode 2020-2030. Samen met bewoners werken we als gemeente met BrabantWonen, de politie en welzijnsorganisatie Farent aan een mooie, veilige Gestelse buurt waar bewoners prettig samen wonen. Het uitvoeringsprogramma richt zich zowel op de integrale aanpak van de sociaal-maatschappelijke problematiek van de buurt, als op de veiligheidsproblematiek en ruimtelijke knelpunten/aandachtspunten. Het accent lag voor 2022 op de integrale uitvoering van projecten op met name het sociale- en veiligheidsdomein. Belangrijke fysieke mijlpaal is de oplevering van de eerste twee nieuwe flats, Albrecht en Guido. Ze mogen zich de duurzaamste en energiezuinigste gebouwen van Den Bosch noemen.

Schone, hele en veilige openbare ruimte Wat wilden we bereiken? Een schone, hele, veilige en slimme openbare ruimte waar de burgers tevreden over zijn en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat wordt bij voorkeur ook zichtbaar in actieve bijdragen van hen in het kader van leefbaarheid. Ondanks de vanaf 2016 doorgevoerde bezuinigingen streven we ernaar het bereikte niveau van tevredenheid over het onderhoud van de openbare ruimte te handhaven (conform raadsbesluit). In het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025 (BBOR) is daarvoor de “Bossche basiskwaliteit” geïntroduceerd. Deze basiskwaliteit garandeert onderhoudsniveaus die noodzakelijk zijn voor een veilige, leefbare omgeving, maar biedt ook ruimte voor maatwerk. Het succes van de Bossche basiskwaliteit gaan we monitoren op basis van tevredenheid. We zien hierbij meer mogelijkheden dan het sturen op onderhoudsniveaus. We verkennen uiteenlopende mogelijkheden om de tevredenheid te verhogen: door bewoners en ondernemers meer maatwerk te bieden, door betere informatie hierover en we kijken hoe we het serviceniveau rond meldingen kunnen verhogen.

72

Indicator Kengetal verloedering (hondenpoep op straat, rommel op straat, bekladding van muren en/of gebouwen, vernieling van telefooncellen en bushokjes) (0=weinig voorkomend, 10=veel voorkomend)

Nulmeting

Doelstelling 2022

Realisatie 2022

3,1

3,1

3,6 (KTO 2021)

6,6

6,6

6,3 (KTO 2021)

7,5

7,5

6,9 (KTO 2021)

Bron: KTO B&P

Rapportcijfer klanttevredenheid schoonhouden naaste woonomgeving (verwijderen zwerfafval, verwijderen graffiti, vegen van straten, verwijderen van herfstblad, leegmaken papierbakken, verwijderen van onkruid tussen de stoeptegels, wieden van onkruid) Bron: KTO B&P

Rapportcijfer klanttevredenheid onderhoud groen (maaien gazons, maaien van bermen, snoeien van bomen en struiken) Bron: KTO P&B

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Projecten waarbij bewustwording en gedragsbeïnvloeding centraal staan Ja bevorderen het gezamenlijke verantwoordelijkheidsgevoel. De gebruiker wordt actief benaderd. Bij het actief benaderen kan het succes van de Bossche basiskwaliteit gemonitord worden en kunnen we maatwerk afstemmen samen met de gebruiker zoals in het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025 is beschreven. Ook dit jaar zijn er voor het thema ‘Schoon’ pilots uitgevoerd. Bij aanpak van zwerfafval bij parkeerterrein de Fuik is samengewerkt met buurtvaders. En zijn asbaktegels, stoepcommunicatie en extra afvalbakken geplaatst. In de Rompertpassage is samen opgetrokken met de ondernemers. De aanpak van het bijplaatsen van afval bij de containers was hier een combinatie van opschonen, stoepcommunicatie, opfleur-acties en het bijplaatsen van extra prullenbakken. Er worden schoonmaakacties georganiseerd met bewoners en scholen en met Ja partners zoals het Waterschap en Natuurmonumenten. Diverse maatwerkacties in de wijken zijn gefaciliteerd. Ook is rond de Landelijke Opschoondag en World Cleanup gecommuniceerd en materialen uitgeleend. Jaarrond zijn de Wijkhelden aan de slag met het individueel rapen van afval. Er zijn nu ruim 2100 wijkhelden: Een toename van 85 volwassenen en 184 kinderen in 2022.

De wens om de stad te vergroenen en meer bomen te planten wordt vaker en Ja duidelijker uitgesproken, terwijl aan de andere kant de meldingen over hinder en overlast van bomen sterker worden. De houding van bewoners ten opzichte van bomen drijft daardoor steeds meer uiteen. Om objectief te kunnen blijven, toetsen we meldingen en verzoeken aan het beleid en stellen we indien nodig de komende jaren aanvullende beleidsregels op om met ambities, omissies en conflicten tussen beleidslijnen om te gaan.

73

Het oppakken van kleinschalige bewonersinitiatieven, waarbij voldoende Ja draagvlak in de buurt een uitgangspunt is. Op diverse vlakken is maatwerk geleverd, waarbij het initiatief bij bewoners lag. Zo zijn er 42 geveltuintjes aangelegd en hebben inwoners 89 boomspiegels geadopteerd en omgevormd naar boomtuintjes. Er zijn 36 speelplekken opgeknapt en 32 adopties van groenvakken afgesloten. Ook zijn er initiatieven rond buurtmoestuin, kunst op straat en WOII-herdenkingsmonumenten gerealiseerd.

Verbetering kwaliteit groen Wat wilden we bereiken? Met De Groene Delta ontwikkelen wij ’s-Hertogenbosch als een aantrekkelijke, groene toekomstbestendige stad in een natuurrijke omgeving. Dit willen we bereiken in grensoverschrijdende samenwerkingen met overheden, natuur- en landbouworganisaties, bewoners, bedrijfsleven en onderwijs. De Groene Delta draagt zo bij aan een aantrekkelijke en biodiverse woon- en werkomgeving en een evenwichtige ontwikkeling van het stedelijk gebied. Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Uitvoering van het uitvoeringsprogramma bij de visie Groen en Klimaatbestendig Ja 's-Hertogenbosch. Er wordt uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma groen en klimaatbestendig. Voorbeelden zijn o.a. NK tegelwippen, Groene dakensubsidie en de regentonnenactie. Uitvoering Bomenplan: planten van bomen en vergroenen van de stad.

Ja

In samenwerking tussen de ecologen en de specialisten wordt uitvoering gegeven aan het bomenplan. In 2022 zijn 575 nieuwe bomen gepland. Dit aantal is inclusief de vervanging van zieke en dode bomen. Beheersaspecten worden nadrukkelijk meegenomen in de verschillende groenprojecten. Van 2022 tot en met 2025 wordt een vervolg programma voor de Groene Delta Gedeeltelijk uitgevoerd. In samenwerking met buurgemeenten, terreinbeheerders, de HAS en belangenpartijen is een regionale ambitie met een uitvoeringsprogramma voor de komende jaren opgesteld. Onderdeel van dit programma zijn projecten zoals de afronding van de Diezemonding en het Kanaalpark, deelprojecten in de Hooge Heide, natuuruitbreiding rond het Engelermeer, realisatie van de tweede fase StadsAa en projecten rondom biodiversiteit in de stad. Er wordt van uitgegaan dat de uitvoeringskosten van de projecten buiten de stad voor ongeveer 50% uit cofinanciering bestaan. Het programma Groene Delta 2 is in uitvoering o.a. de projecten Kanaalpark, Henriettewaard en Marggraf worden gerealiseerd of zijn in voorbereiding.

Bestemmingsplannen en RO-procedures Wat wilden we bereiken? Een aantrekkelijke stad om te wonen, werken en verblijven in stedenbouwkundig aantrekkelijke gebieden. De ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente gaat steeds meer van ontwikkeling naar transformatie en beheer, waarbij kansen beter worden benut om bestaande wijken en dorpen op orde te houden en/of te transformeren. Wij willen belanghebbenden en belangstellenden vroegtijdig in de planvorming en de benodigde RO-procedures van deze gebieden betrekken. Daarnaast willen we alert kunnen blijven reageren op initiatieven vanuit de markt en de samenleving. Vaak resulteert dit in een RO-procedure op maat. Deze kan bestaan uit een bestemmingsplan- of afwijkingsprocedure. We streven voor het gemeentelijk grondgebied van ’s-Hertogenbosch naar actuele bestemmingsplannen dan wel beheersverordingen.

74

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

In verband met het in werking treden van de Omgevingswet gaan we aan de slag Gedeeltelijk met het opstellen van een Omgevingsvisie en verkenningen ten aanzien van het omgevingsplan. Deze visie en plannen vervangen de structuurvisie en bestemmingsplannen. Participatie is daar een belangrijk onderdeel in. We stimuleren initiatiefnemers om zelf de omgevingsdialoog te voeren. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is in 2022 wederom uitgesteld (tot 1 januari 2024). We zijn desondanks gestart met het opstellen van een Omgevingsvisie. We willen immers onze samenleving en de positie van ’s-Hertogenbosch - als plek waar het goede leven floreert - versterken. De eerste stap is het opstellen van een concept Koersdocument. Dit Koersdocument is vanaf oktober vrijgegeven voor inspraak. Het koersdocument schetst onze ambities en de toekomst van onze gemeente. Het concept is tot stand gekomen met inbreng van onder meer inwoners, ondernemers en partners. Het concept Koersdocument is ook de opstap en het kader voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. De uitwerking daarvan krijgt gestalte in vier gebiedsvisies. Ook hiermee zijn we in 2022 van start gegaan. In deze gebiedsvisies gaan we dieper in op de binnenstad, de wijken binnen en buiten de ring, de dorpen en het buitengebied. Elk gebied kent namelijk een andere dynamiek.

Het opstellen van deze gebiedsvisies doen we eveneens samen met inwoners, ondernemers, onze partners en andere betrokkenen. Het samen met initiatiefnemers procedureel mogelijk maken van gewenste Gedeeltelijk ontwikkelingen die niet passen in vigerende bestemmingsplannen. Bij sommige initiatieven ontbreekt capaciteit om de benodigde uitgebreide planologische procedure (bestemmingsplan of ruimtelijke onderbouwing) direct op te pakken. Sommige initiatieven blijken niet altijd kansrijk. We begeleiden initiatiefnemers om hun ideeën om te zetten in concrete plannen. Gedeeltelijk Helaas komen niet alle kansrijke initiatieven uiteindelijk van de grond. Het maken van een lange termijn planning blijft daardoor lastig. Het zogenaamde intakeproces is herijkt. Onderdeel van dit proces is dat complexe aanvragen vroegtijdig in een integraal intaketeam behandeld worden aan de zogenaamde complextafel, waaraan alle relevante disciplines deelnemen. Sommige initiatieven blijken niet altijd kansrijk of vergen om meer onderzoek. Bij sommige initiatieven ontbreekt capaciteit om direct op te pakken. Gemiddeld genomen worden er afgelopen jaar zo'n 16 complexere initiatieven per maand op de complextafel besproken en van een integraal advies voorzien. De gemeenteraad ontvangt het halfjaarlijkse “overzicht bestemmingsplannen en Nee RO-procedures” met daarin de betreffende actualiteit.

In de RIB omgevingsplan uit 2021 staat onder punt 4 dat we geen halfjaarlijkse planning voorbereiden. Op hoofdlijnen wordt de raad wel via de dynamische raadsplanning op de hoogte gehouden van de te verwachten raadsvoorstellen

Inspirerend architectuurklimaat Wat wilden we bereiken? Een architectuurklimaat dat creativiteit bevordert, eenvormigheid voorkomt en aan de bouwwerken uit de verschillende perioden, statements uit de 21e eeuw toevoegd.

75

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Het benutten van de huidige hoogbouwmogelijkheden wordt gestimuleerd in de Gedeeltelijk projecten terplekke. Conform de ingezette lijn in plan van aanpak omgevingsvisie zullen we de nota hoogbouw als onderdeel van de laag “ thematisch beleid” actualiseren. Hiertoe zullen we de nota hoogbouw als een van de bouwstenen in het onderdeel “thematisch beleid” uitwerken met stakeholders. Het benutten van de huidige hoogbouwmogelijkheden wordt gestimuleerd in de projecten ter plekke, voorbeeld daarvan is de planvorming voor de locatie Brabantbad. De visie op hoogbouw/verdichting is deels thematisch beleid en deels gebiedsspecifiek en komt concreet terug in de op te stellen gebiedsvisies in kader van de omgevingswet. Ondersteuning initiatieven van het Bosch Architectuur Initiatief (zoals het Gedeeltelijk jaarprogramma), waarbij BAI gestimuleerd wordt om extra inkomensbronnen te zoeken om hun onafhankelijke rol te versterken. Het BAI is ondersteund in contacten/netwerk vanuit de gemeente bij zoektocht naar extra inkomensbronnen door o.a. sponsoren en subsidienten. Dit valt niet mee en vergt BAI veel tijd. Daarnaast heeft gemeente meedacht en inhoudelijke bijdrage geleverd aan het jaarprogramma. Het is gelukt om ook in 2022 - met deels coronabeperkingen - een mooi jaarprogramma neer te zetten.

Met oa gesprek over ruimte voor experiment: Onverwacht Den Bosch, Verkiezingsdebat, expertmeting, excursie, prijsuitreiking Beste Bossche Gebouw 2015-2020, verschillende architectuurvisites en BAIpraat over investeren in de publieke ruimte.

Vergunningen, Toezicht en handhaving, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht Wat wilden we bereiken? Alle WABO activiteiten waaronder bedrijvigheid, bouwactiviteiten, milieuhinderlijke activiteiten, kappen, inritten en monumenten voldoen aan WABO regelgeving. Indicator Aantal ingekomen aanvragen en meldingen

Nulmeting

Doelstelling 2022

2.230

2.200

60 / 85%

70 / 95%

70%

90%

Realisatie 2022 2.700

Bron: VTH/ODBN

Percentage actuele meldingen / vergunningen

70 / 95%

Bron: VTH/ODBN

Percentage integraal gecontroleerde inrichtingen

100%

Bron: VTH/ODBN

76

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Bij het verlenen van standplaatsvergunningen moeten wij rekening houden met Ja de eisen van de Europese Dienstenrichtlijn. In de afgelopen periode is de Dienstenrichtlijn door jurisprudentie, onder van de Raad van State, nader geconcretiseerd. Uit deze jurisprudentie blijkt dat vergunningen voor commerciële standplaatsen worden aangemerkt als schaarse vergunningen. Wij hebben daarom onze regels aangepast. Vanaf 1 november 2021 bieden we de mogelijkheid aan (potentiële) gegadigden om naar de beschikbare vergunningen mee te dingen. We gaan deze schaarse ruimte verdelen door middel van een puntensysteem wat gebaseerd is op kwaliteitscriteria. In het verlengde hiervan kunnen wij vergunningen voor commerciële standplaatsen niet meer voor onbepaalde tijd verlenen. Vanuit rechtszekerheid geldt voor bestaande vergunninghouders een vergunningsduur van 15 jaar. Voor nieuwe vergunninghouders geldt een vergunningsduur voor 10 jaar. Dit heeft gevolgen voor de administratieve verwerking van vergunningaanvragen. Op termijn kan dit ook financiële consequenties hebben omdat een marktconforme benadering nodig is. In totaal gaat het om ca. 40 vaste standplaatshouders en ca. 20 seizoenstandplaatsen (oliebollen etc.). Alle standplaatsvergunningen die verleend waren voor onbepaalde tijd, zijn gewijzigd in vergunning voor 15 jaar.

De seizoenstandplaatsen, die telkens jaarlijks werden verleend, zijn nu verleend voor 10 jaar. Totaal waren dit 60 vergunningen. Ditzelfde is overigens gedaan met alle warenmarktvergunningen, behalve voor de markt Rosmalen (die volgen in 2023). Voor de warenmarkt hebben zo’n 160 ondernemers een nieuwe vergunning voor bepaalde tijd / 15 jaar gekregen. Het wijzigen van de vergunningsduur heeft niet tot bezwaren geleid. Beoordeling en toetsing van alle aanvragen en meldingen aan de geldende Wet Ja en regelgeving en vastgesteld gemeentelijk beleid Elke ingediend initiatief wordt zowel in vooroverleg/ infoplan status en als ingediende aanvraag getoetst aan de geldende wet- en regelgeving en het vastgestelde beleid. De Diepgang van de toetsing is uitgevoerd volgens het vastgestelde VTH beleid. Adequate vergunningverlening, toezicht en handhaving gebaseerd op het Ja jaarlijkse uitvoeringsprogramma met inachtneming van de in de Wet VTH vastgestelde wettelijke vereisten. In dit integrale uitvoeringsprogramma zal de inzet van de capaciteit in 2022 bepaald worden op basis van een risicogerichte prioritering. Dit het vertrekpunt waaruit taken en thema’s worden opgepakt. Door interne- en externe factoren worden gedurende het jaar nuances op de uitvoeringsthema’s doorgevoerd vanuit het management en/of het bestuur.

In het jaarverslag dat nu in voorbereiding is, wordt de verantwoording gegeven van de uitgevoerde taken. In samenwerking met de OmgevingsDienst Brabant Noord (ODBN) wordt ervoor Ja gezorgd dat de Bossche bedrijven voldoen aan actuele voorschriften en maatregelen van milieu, veiligheid en duurzaamheid. Inrichtingen worden integraal gecontroleerd. De samenwerking met de ODBN worden in accountgesprekken met de ODBN besproken. Afgelopen jaar waren er geen bijzonderheden op het gebied van de samenwerking te melden. Met de ODBN zijn er gesprekken wat de komst van de Omgevingswet voor de afstemming met de ODBN betekent. De ODBN is samen met de deelnemers gestart met het ontwikkelen van een integraal Kader uitvoerings- en handhavingsstrategie (KUHS). Hierin worden onder meer in samenspraak met de deelnemers de regionale beleidsdoelen op het gebied van VTH vastgesteld. Hiermee wordt invulling gegeven aan het advies van de Provincie in het kader van het Interbestuurlijk Toezicht om doelen in termen van milieukwaliteit en milieueffecten vast te stellen. Ook zal hierin geanticipeerd gaan worden

77

op de komst van de Omgevingswet en de gevolgen daarvan op de uitvoering van de VTH-taken binnen het milieubeleidsveld. In het jaarverslag dat nu in voorbereiding is, wordt de verantwoording gegeven van de uitgevoerde taken.

In samenwerking met de Brandweer Brabant Noord (Veiligheidsregio) wordt Ja ervoor gezorgd dat panden voldoen aan actuele voorschriften ten aanzien van Brandveiligheid. Actualiteit van de vergunning of melding brandveilig gebruik wordt periodiek gecontroleerd door de brandweer op basis van de Toezichtstrategie brandveiligheid. Jaarlijks wordt hiervan een uitvoeringsprogramma opgesteld en uitgevoerd. In het jaarverslag dat nu in voorbereiding is, wordt de verantwoording gegeven van de uitgevoerde taken. Het bijhouden van een actueel bedrijvenbestand waaruit alle toezichthoudende instanties hun gegevens kunnen halen. Dit gebeurt is samenwerking met de ODBN en de Brandweer Brabant Noord. Bedrijvenbestand is actueel en de data worden gedeeld met onze partners.

Ja

Het uitgangspunt bij het toezicht en de handhaving is om dit zo integraal mogelijk Ja met de ODBN en de Brandweer Brabant Noord te laten plaatsvinden. De afgelopen jaren is ook gebleken dat we binnen de gemeente steeds beter samenwerken op het VTH-terrein en hebben we de opdrachtgevers/opdrachtnemersrol tussen gemeente en ODBN en VRBN beter beschreven en ingevuld. En ondanks dat we binnen de gemeente steeds beter samenwerken en elkaar weten te vinden, blijft een punt van aandacht hoe we kunnen komen tot een betere integraal afgewogen prioriteitenstelling op het gebied van toezicht en handhaving. Belangrijk om te vermelden is dat COVID 19 de afgelopen jaren een groot beroep heeft gedaan op de organisatie. Hieruit bleek ook de flexibiliteit van de organisatie op het gebied van de uitvoering van de VTH-taken: medewerkers gingen tijdelijk andere werkzaamheden verrichten, er werden andere toezichtmethodes ontwikkeld/ingezet en in de handhaving werd meer maatwerk toegepast.

Slimme buitenruimte Wat wilden we bereiken? De Spoorzone vervult een rol in de stad als broedplaats voor kenniswerkers, studenten en startups. Met de gemeenteraad is op 6 maart 2018 overeengekomen in het gebied expliciet ruimte te bieden voor innovatie en vernieuwing. Dit proces starten we programmatisch op met het datagedreven digitaal verslimmen van de fysieke buitenruimte. Het betreft een programma voor drie jaar. Doelstelling is om met technologie en data de fysieke buitenruimte te innoveren gericht op het versterken van de kwaliteit, vitaliteit en sociale veiligheid van de openbare ruimte. Het programma levert een bijdrage aan de moderne en aantrekkelijke leefomgeving van Spoorzone en het programma Slim ’s-Hertogenbosch. Het uitgangspunt voor de slimme buitenruimte is doen, experimenteren en leren. In de Spoorzone testen we dingen uit die anderen (zoals bedrijven, studenten, bewoners, andere gemeenten) en wij zelf hebben bedacht. We leren door te doen en te experimenteren via een open samenwerking en het delen van kennis. We nemen hierbij de “lead” (aanjagen, financiering ed) en werken geleidelijk toe naar een duurzaam participatiemodel.

78

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

We werkten de komende jaren aan duurzame bestendiging van data en ICT. Dit Ja zijn belangrijke sectoren voor 's-Hertogenbosch. We ontwikkelen een digitale werkplaats met een open dataplatform, waardoor data benut gaan worden voor verschillende maatschappelijke vraagstukken en innovaties (bijv. slimme lantaarnpalen, drukte- en gezelligheidsmeters, meten kwaliteit lucht en water, etc.). Het IoT Stadslab heeft als digitale werkplaats het “Urban Data Platform” in gebruik genomen. Dit platform verzamelt sensordata en kan deze weergeven in een webportal. Deze data is beschikbaar voor projecten. Er zijn diverse projecten succesvol uitgevoerd en (door)ontwikkeld, o.a. Slimme bewatering, Faunatoren en Aquathermie. Voor het ontwikkelen van oplossingen richten we de blik meer naar buiten (niet Gedeeltelijk alleen innovatie, maar ook talentontwikkeling). Afdelingen kunnen samen met onderwijs en bedrijfsleven nieuwe concepten voor de slimme buitenruimte ontwikkelen. Anderzijds wordt het bedrijfsleven uitgedaagd om vanuit de markt een bijdrage te leveren aan maatschappelijke opgaven. Aandacht is gericht geweest op de herpositionering van het IoT Stadslab als onderdeel van het innovatiekwartier. De samenwerking met onderwijspartners Avans, KW1C en HAS is weer verder vormgegeven. Met de JADS is een aanzet gemaakt om te komen tot samenwerking.

Het lokale en regionale MKB is betrokken geweest bij specifieke maatschappelijke vraagstukken. Met o.a. Provincie Noord-Brabant, BrabantWonen en Tilaa (IT bedrijf) is contact gelegd om de samenwerkingsverbanden tussen de verschillende partijen te verbreden en te bestendigen. We continueren de samenwerking met onderwijsinstellingen, waarbij we de Ja komende jaren vooral willen inzetten op doorontwikkeling van eerder opgeleverde concepten en het leggen van verbindingen door middel van het open dataplatform. Concrete projecten zijn opgeleverd in samenwerking met het onderwijs binnen het shared services concept van het Innovatiekwartier en het programma Hybride Leeromgeving. Er is ook meer structuur in het werken aangebracht door: • een meer programmatische aanpak van maatschappelijke opgaven, • het reguleren van aanvragen via een loketfunctie, • een inhoudelijke kwalificatie van aanvragen en • het formalisering van gezamenlijk gebruik van shared services met o.a. AVANS en KW1C. We organiseren 2 inspiratiesessies voor collega’s, maatschappelijke organisaties Nee en MKB om de mogelijkheden van het Stadslab beter uit te dragen. In verband met de herpositionering van het IoT Stadslab zijn de inspiratiesessies doorgeschoven naar 2023.

Concepten en oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken worden meer in Gedeeltelijk de “etalage” gezet: zichtbaar voor onderwijs, bedrijven én omgeving. Het IoT Stadslab wordt het uithangbord van het innovatiedistrict en de hybride leeromgeving. Het lab draagt daarmee ook bij aan de Citydeal Kennis Maken omdat het digitale samenwerking tussen het Bossche onderwijs faciliteert. Met de komst van een extern projectleider is de capaciteit in augustus weer hersteld. Er is gewerkt aan een strategisch plan voor 2023, de operationele invulling van projecten en de structurering van het Lab. Het IoT Stadslab is in de “etalage” gezet, onder andere via deelname aan de Dataweek, de eigen website en als actieve speler in het Innovatiekwartier. Met het meer naar buiten toe zichtbaar maken van het Innovatiekwartier is een aanzet gemaakt.

79

Wat kostte het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (bedragen x € 1.000): Rekening

Begroting Begroting na primitief wijziging

Rekening

2021

2022

2022

2022

Verschil

Lasten

146.914

86.121

118.990

134.435

-15.444

Baten

121.535

58.003

90.623

103.251

12.629

Saldo van lasten en baten

-25.379

-28.117

-28.368

-31.183

-2.816

Belangrijkste verschillen • In lijn met een recente uitspraak van de commissie BBV boeken we de restant boekwaarde van de Vervroegingsbijdrage A59 uit 2005 in één keer af. Nadeel € 3,6 miljoen. • We verwachten een positief resultaat voor het Grondbedrijf waardoor een VPB last is geboekt op het programma Beleggingen en overige baten en lasten. De dekking staat op dit programma. Voordeel € 0,6 miljoen. • Kapitaallasten, voordeel € 0,2 miljoen. • Als gevolg van uitgestelde inboet voor beheer openbare ruimte uit 2021 zijn in 2022 meer kosten gemaakt. Nadeel € 0,4 miljoen. • Personeelskosten, voordeel € 0,3 miljoen. • Als gevolg van uitgesteld onderhoud op kunstwerken is er een voordeel van € 0,1 miljoen gerealiseerd.

Subsidies Binnen dit programma zijn de volgende subsidies verleend. Geraamde subsidie Geraamde verstrekking subsidie primitieve verstrekking Doelstelling/subsidie-ontvanger begroting na wijziging Bijdrage aan JADS voor activiteiten gericht op data talent en 250.000 500.000 data kennis in samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven Jheronimus Academy of Data Science 250.000 500.000

Verleende subsidie 500.000 500.000

Bijdrage voor onderhoudskosten van dierenverblijven

43.970

43.970

43.032

Exploitatiebijdragen dierenverblijven

43.970

43.970

43.032

Bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit in Den Bosch en de regio via een brede publieke discussie over architectuur, stedenbouw, landschapsarchitectuur en beeldende kunst Bai gemeentelijke bijdrage

25.000

25.000

25.000

25.000

25.000

25.000

Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.

Verbonden partijen In het Register Verbonden Partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze

80

gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf verbonden partijen. Dit programma kent de volgende verbonden partijen:

BV Paleiskwartier Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2022 31-12-2022 01-01-2022 31-12-2022

2022

€ 226.890 (aandelenkapitaal BIM)

€20.100.000 €25.000.000 €12.700.000 €13.500.000 € 5.000.000

Risicomanagement: Bovenstaand cijfers hebben betrekking op boekjaar 2021. In 2022 zijn diverse deelplannen opgeleverd en is het laatste deelplan van de BV Paleiskwartier in ontwikkeling gebracht. Afzetrisico's zijn beperkt door de verkoop van de huurwoningen en een deel van de commerciële ruimte aan beleggers. De verkoop van de overige woningen en commerciële ruimte is gestart. Mocht een deel niet zijn verkocht bij oplevering dan zijn maatregelen zoals het verhuren van gerealiseerde woningen en het zo nodig in delen verhuren van commerciële ruimte aan geïnteresseerde partijen, maar ook het in verhuurde staat verkopen van appartementen aan een belegger reële opties. In het directieverslag wordt in een aparte paragraaf ingegaan op de door de vennootschap gebruikte financiële instrumenten. Het management bewaakt nadrukkelijk de liquiditeitspositie van de vennootschap. De onderneming bewaakt de liquiditeitspositie door middel van opvolgende liquiditeitsbegrotingen. Het management ziet erop toe dat voor de onderneming steeds voldoende liquiditeiten beschikbaar zijn om aan de verplichtingen te kunnen voldoen en dat tevens voldoende financiële ruimte onder de beschikbare faciliteiten beschikbaar blijft.

BV Willemspoort Geplaatst aandelenkapitaal,

Financieel belang

Rekening courant, leningen,

Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

1-01-2022 31-12-2022 01-01-2022 31-12-2022

€ 18.000 (aandelenkapitaal, waarvan € 6.000 in het bezit van de gemeente ’s-Hertogenbosch)

-/- € 11.100 -/- € 60.300 € 144.000

2022

€ 144.100 €- 49.300

Risicomanagement: Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2021. In het jaarverslag van Willemspoort B.V. wordt niet ingegaan op het risicomanagement, omdat gebruik gemaakt wordt van de vrijstelling tot het opstellen van een bestuursverslag. Risicomanagement is regelmatig onderwerp van gesprek tussen directie en raad van commissarissen. Het vormt een belangrijk onderdeel van de besturing van Willemspoort.

CV Willemspoort Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d.

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

01-01-2022 31-12-2022 01-01-2022 31-12-2022

Resultaat 2022

€ 6 miljoen (aandelenkapitaal, waarvan € 2 miljoen € 6.183.300 € 1.901.000 € 353.800 € 821.500 € -4.512.300 in het bezit van de BIM)

81

Risicomanagement: Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2021. Het risico op het noordelijke plandeel is beperkt: Alle woningen zijn opgeleverd en de omliggende openbare ruimte is grotendeels ingericht. De grondexploitatie Willemspoort Noord van de B.V. is sluitend. De grondverkoop van de overige twee locaties is afgerond. Begin 2022 is de bouw van beide vlekken afgerond. In het stedenbouwkundig plan voor Willemspoort Zuid zijn ongeveer 500 appartementen voorzien. Opgeteld bij de 300 appartementen in Noord levert dat een totaal van ongeveer 800 appartementen. Onderdeel van het stedenbouwkundig plan is een bezoekersgarage ten behoeve van bezoekers van zowel het JBZ als van Willemspoort. Interparking zal deze garage exploiteren. In dit stadium kan nog geen zekerheid worden gegeven over de gemeentelijke grondopbrengsten en de haalbaarheid van de grondexploitatie van de BV. Bovenstaande betekent, dat de kans groot is, dat de historische boekwaarde van € 5,6 miljoen, die zwaar op het plan drukt, niet (volledig) terugverdiend kan worden. In de gemeentelijke jaarrekening 2013 is uit voorzichtigheidsoverwegingen binnen het grondbedrijf op dit project een voorziening ter grootte van € 4 miljoen getroffen. Als gevolg van onder andere lagere rentekosten is deze voorziening inmiddels bijgesteld naar € 2,9 miljoen. De B.V.

en het grondbedrijf blijven de risico’s van het project kritisch beoordelen.

Haverleij BV Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d.

Financieel belang Eigen vermogen 01-01-2022

Vreemd vermogen

Resultaat

31-12-2022 01-01-2022 31-12-2022

2022

€ 23.143 (aandelenkapitaal, waarvan € 7.714 in € 11.745.400 € 13.245.500 € 466.100 € 1.867.400 € 1.500.000 bezit BIM) Risicomanagement: Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2021. De activiteiten van de B.V. waren sinds 2012 grotendeels bevroren en zijn in 2016 weer opgepakt. PPHP (Sjoerd Soeters) heeft een actueel stedenbouwkundig plan opgesteld voor de twee nog te realiseren kastelen Oeverhuyze en Heesterburgh. Het kasteel Heesterburgh omvat 49 woningen en 24 appartementen en is inmiddels opgeleverd. Het kasteel Oeverhuyze is ontwikkeld en omvat 57 woningen en 14 appartementen. De verkoop is voorjaar 2021 gestart en voorspoedig verlopen. De bouw is gestart en de eerste opleveringen worden begin 2023 verwacht. Einde 2020 is overeenstemming bereikt over de verkoop van de golfbaan. De marktrisico’s voor de B.V. zijn in deze fase beperkt en binnen de vennootschap op te vangen, mede in het licht van het aanzienlijke eigen vermogen van de B.V.

Heesch-West Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

garanties, subsidies e.d.

01-01-2022 31-12-2022 01-01-2022 31-12-2022

58% batig/nadelig saldo ten gunste/laste van de gemeente ‘s-Hertogenbosch

-/- € 216.772 -/- € 216.772 € 0

€ 80.741

Resultaat 2022 €0

Risicomanagement: Bovenstaande cijfers zijn gebaseerd op de voorlopige jaarrekening 2022. Het vreemde vermogen bestaat uit de voorzieningen en de aangetrokken geldleningen. De grondexploitatie van de GR Heesch West wordt elk jaar geactualiseerd en bij tekorten zullen de deelnemende gemeenten (Bernheze, ’s-Hertogenbosch en Oss) het tekort aanvullen. Hierdoor is er geen reserve als weerstandsvermogen binnen de GR nodig. De geactualiseerde exploitatieberekening

82

van begin 2023 sluit met een tekort van € 43,7 miljoen. De deelnemende gemeenten hebben daarop hun verliesvoorziening afgestemd (€ 43,7 miljoen) en deze is bij overdracht van de gronden in april 2022 eveneens overgedragen. Verder is er een beperkt beschikbare weerstandscapaciteit in de grondexploitatie bij het budget bouw- en woonrijp maken opgenomen (post onvoorzien) en is er een behoedzaamheidsmarge aangehouden voor wat de grondopbrengsten.

Regionaal samenwerkingsverband Noord Oost Brabant/AgriFoodCapital Geplaatst aandelenkapitaal,

Financieel belang

Rekening courant, leningen,

Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2022 31-12-2022 01-01-2022 31-12-2022

2022

€ 3,00 per inwoner per jaar

€ 163.932 € 297.646 € 2.278.728 € 3.179.555

€ 123.971

Risicomanagement: Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2021. De bestuurlijke regionale samenwerking kent beperkte risico’s omdat zij alleen participeert in overheidsprojecten. De regionale samenwerking wordt vanaf 1 april 2021 gepositioneerd als RNOB. RNOB is zelf geen opdrachtgever maar dit zijn de gezamenlijke deelnemende gemeenten en twee Waterschappen. Deze worden rechtsgeldig vertegenwoordigd door de gemeente ’s-Hertogenbosch als penvoerder. De basis voor de samenwerking is een convenant met een looptijd van 1-1-2021 tot en met 1-1-2024. Dit convenant is door alle raden en besturen goedgekeurd en door de colleges en Waterschappen ondertekend. RNOB heeft een langlopende opdrachtovereenkomst met Agrifood Capital BV. Deze looptijd loopt synchroon met het convenant. Het jaarplan van Agrifood Capital BV wordt door het stichtingsbestuur goedgekeurd. Dit jaarplan vormt de basis voor de uitvoering van de opdracht die door RNOB vanuit de bijdragen wordt gefinancierd. De BV participeert in publieke en private projecten. De hoogte van het totale bedrag is gelimiteerd tot de opdrachtwaarde van € 1 miljoen. Agrifood Capital B.V. probeert zo veel mogelijk additionele publieke en private (Europese) financiering te verkrijgen bij de uitvoering van haar projecten.

De Stichting Agrifood Capital houdt 100% van de aandelen en het stichtingsbestuur bestaat uit vertegenwoordigers van RNOB, de regionale opleidingsinstituten en vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht op Agrifood Capital B.V. Het risico is dat de stichting AgriFood Capital en de BV Agrifood Capital in financiële problemen kunnen komen. In dat geval is de regio Noordoost Brabant als deelnemer in het stichtingsbestuur en daarmee de gemeenten als deelnemers in de regionale samenwerking (mede) verantwoordelijk. Het financiële risico is echter beperkt tot het aandelenkapitaal van € 1,--.

Risico's In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn de volgende risico’s van toepassing. Omschrijving Aard Maximaal bedrag Omgevingswet

Structureel

PM

Kans Verklaring mutatie (1=laag, 5=hoog) 3

Toelichting

83

De inwerkingtreding van de Omgevingswet is opnieuw uitgesteld tot 1 januari 2024. Dit heeft te maken met het feit dat het Landelijke Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) nog niet naar behoren functioneert. Door het meermalen uitstellen van de inwerkingtredingsdatum lopen de implementatiekosten van de Omgevingswet op. Dit wordt inmiddels onderkend door het Rijk. Daarom worden door het Rijk voor de jaren 2022 tot en met 2025 extra financiële middelen aan gemeenten beschikbaar gesteld voor de invoering van de Omgevingswet. Deze middelen zullen wij inzetten om de te maken kosten voor ondermeer de ingevolge de Ondernemingswet verplicht op te stellen omgevingsvisie, het omgevingsplan, de aanpassing van werkprocessen en ondersteunende ICTvoorzieningen en benodigde opleidingen te dekken. Op dit moment verwachten wij dat de door het Rijk beschikbaar te stellen middelen onvoldoende zullen zijn om de invoeringskosten van de Omgevingswet volledig te dekken. Via de G40 en de VNG blijven wij bij het Rijk aandringen om ons extra financieel te compenseren voor de oplopende invoeringskosten die een gevolg zijn van het telkens uitstellen. Wij zullen dit blijven monitoren en u hiervan op de hoogte houden.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Agenda Brabantstad Nota Wonen 2012 Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025 Bomenbeleidsplan Lichtvisie Ruimtelijke StructuurVisie, Stad tussen stromen Welstandsnota

BEREIKBARE STAD Ambitie Onze ambitie is het op een duurzame manier verbeteren van de bereikbaarheid van de stad en daarmee samenhangend de leefbaarheid en de economie. Centraal daarbij staat een goede bereikbaarheid van de stad voor alle vervoersmodaliteiten. Bij werkzaamheden in de openbare ruimte moet de overlast voor burgers zo veel mogelijk beperkt worden.

Doelstellingen De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Onderstaand ziet u de realisatie van de outcome-indicatoren ("Wat wilden we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat hebben we er voor gedaan?").

Goede bereikbaarheid voor alle verkeersmodaliteiten Wat wilden we bereiken? Een bereikbare, leefbare, duurzame, gastvrije en actieve stad. Dit is uitgewerkt in mobiliteitsdoelen. Wat we willen bereiken en onderstaande indicatoren en doelstellingen zijn gebaseerd op het bestaande beleid – Actualisatie Koersnota 2017 en daarna opgenomen in het Actieplan Duurzame Mobiliteit en de Bereikbaarheidsstrategie. Indicator Indexcijfer voor reistijden met de fiets binnen de gemeente

Nulmeting

Doelstelling 2022

100

98

Realisatie 2022 99

Bron: SO

84

Indexcijfer actief vervoer: het aantal interne actieve verplaatsingen (lopen, (elektrische) fiets) in de totale mobiliteit

100

102

102

100

100

100

Bron: SO

Indexcijfer autoreistijden op de daarvoor bedoelde routes in de gemeente Bron: SO

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Voorbereiding snelfietsroute ’s-Hertogenbosch – Veghel: planstudie

Gedeeltelijk

Door regiogemeenten is dit project on hold gezet vanwege financiële keuzes. We blijven met de provincie in overleg om te zien welke delen eventueel wel kunnen realiseren. Leefbaarheid kernen: vanuit kleinschalig vervoer buitengebied: actief meedenken Ja voor maatwerk oplossingen en blijvend participeren aan digitaal platform met bereikbaarheidsinformatie. Volledig gerealiseerd. De Raad heeft in 2021 de actualisatie van het verkeersveiligheidsbeleid Ja vastgesteld, met daarin de volgende punten: • Aanpak van onveilige locaties op basis van risico analyse • Gedragseducatie maatregelen bij met name scholen en sportvoorzieningen • Snelheid 50 km/uur wegen, aandacht voor combinatie van handhaving, gedragsbeïnvloeding en infrastructurele aanpak • Samenwerking met verschillende partners binnen de gemeente • Herijking wegcategorisering Realisatie van verschillende rotondes ( Hooghemaal, Laaghemaal), aanpak Koningsweg, BrabantlaanGestelseweg, van Berckelstraat Subsidieren van verschillende educatie en gedragsprojecten bij Scholen (Lekker Anders Dag, Brabants VeiligheidsLabel, Totally TrafficT, Jongeleren) Middels snelheidsdisplays op verschillende wegen vragen we aandacht, daar waar we niet de infrastructuur kunnen aanpassen.

In samenwerking met wijkraden houden van wijkschouwen, overleg met politie over inzet op handhaving Dit proces loopt nog in 2023 door, waarbij we aansluiten bij de landelijk nog in ontwikkeling zijnde richtlijnen voor 30 km/uur gebiedsontsluitingswegen. Kleine maatregelen lopen, fietsen en deelmobiliteit in de Centrumzone conform Ja de Actualisatie Stedelijke Bereikbaarheidsstrategie en -Agenda. Voor deelmobiliteit zijn we een pilot gestart met digitale dropzones en hebben we een vergunningenstelsel in voorbereiding om tot een passend aanbod met zo min mogelijk overlast te komen. Continue monitoring verkeer en vervoer.

Ja

We monitoren op basis van verschillende middelen het verkeersaanbod op het wegennet. Vanuit zowel tellingen als continue registraties bij verkeerslichtenregelingen. Jaarlijks blijven we bezig met een verbetering dan wel uitbreiding van de monitoring. Actief inspelen op kleine verkeersvragen en –knelpunten.

Ja

85

Er zijn op verzoek van meldingen en contacten met bewoners en wijk/dorpsraden verschillende kleinschalige maatregelen gerealiseerd, zowel op het gebied van infra als gedrag/informatie. Hierbij valt te denken naan een drempel/wegversmalling, aanpassing parkeersituatie, een gehandicaptenparkeerplaats of een plaatsing van een verkeersbord. Kanaalboulevard fase 2 en 3, vanaf Kardinaal van Rossumplein tot aan Gedeeltelijk Citadellaan; dit gedeelte wordt samen opgepakt met GZG- ontwikkeling (uitwerking en realisatie). Na een zorgvuldig participatietraject is het ontwerp gereed. Op 31 januari 2023 heeft de gemeenteraad dit voorstel behandeld. Realisatie gepland in eerste kwartaal 2024. Oranjeboulevard, noordelijk deel: planstudie

Nee

In 2023 starten we met de ontwerpfase van Oranjeboulevard deel 1. Dit is het gebied tussen de Peellandstraat en het Brugplein. Uitwerken maatregelen voor Duurzame Mobiliteit, op basis van Actieplan Ja Duurzame Mobiliteit. Op de verschillende onderdelen van het actieplan hebben we resultaten geboekt: o.a. gedragscampagnes (Lekker Onderweg), flyer inclusieve mobiliteit, slimme en schone bevoorrading (bv Bewust Bestellen), deelmobiliteit en laadinfrastructuur. Een forse toename van het aantal oplaadpunten voor elektrische voertuigen.

Ja

We hebben een groot aantal nieuwe laadpalen gerealiseerd, gebaseerd op de locaties uit de wijklaadplannen. We constateren dat het beter lukt om van reactief (alleen op aanvraag) naar een proactieve plaatsing te komen. Mobiliteitsdata op orde

Ja

In 2022 is op Brabantniveau het verkeersmodel geactualiseerd met nieuwe data waardoor we nauwkeurigere analyses kunnen maken. Daarnaast hebben we meer wegdeksensoren geplaatst die ons meer inzicht geven in verkeersstromen en wegdekkwaliteit zodat we beter en sneller kunnen anticiperen op ongewenste situaties. Gewerkt wordt aan een monitoringsplan om ook voor de komende jaren de structurele inwinning van data te borgen. We blijven continu bezig om te zoeken naar kwaliteitsverbeteringen. Verduurzamen bevoorrading binnenstad.

Ja

In 2022 hebben weer diverse bedrijven de Bossche Green Deal getekend. Recent is weer een netwerkbijeenkomst georganiseerd om ideeën en acties uit te wisselen. Ook is een convenant getekend rondom de horeca bevoorrading bij de Sint Janssingel. Community aanpak gericht op verbetering van duurzame en (gastvrije) bereikbaarheid. We participeren in verschillende communities (regionaal).

Ja

Het ontwikkelen van nieuwe mobiliteitsconcepten, rondom deelmobiliteit en Ja andere innovaties die zich aandoen. Samen met Rijkswaterstaat en Provincie netwerkbreed gecoördineerd verkeersmanagement ontwikkeld en geïmplementeerd met als doel betere doorstroming op de Ring A2 's-Hertogenbosch. Voorbereiding Snelfietsroute 's-Hertogenbosch - Zaltbommel: voorbereiding en uitvoering (onderdeel MIRT A2 quick wins) Civieltechnische voorbereiding loopt.

Ja

86

Voorbereiding Snelfietsroute 's-Hertogenbosch - Eindhoven: planstudie

Gedeeltelijk

Ontwerpideeën voor Bossche deel zijn uitgewerkt. Regionaal moet nog afstemming plaatsvinden om tot afronding van de planstudie te komen. Met het Rijk en regionale partners participeren wij in een Gebiedsgerichte Gedeeltelijk (programma)aanpak MIRT A2 Deil-Vught: in 2022 wordt gewekt aan de planuitwerking van het voorkeursalternatief voor een structurele oplossing op de lange termijn. Daarnaast gaan we door met het realiseren van quick-wins voor de korte termijn om de A2 te ontlasten en de bereikbaarheid van onze stad te verbeteren, onder andere met netwerkbreed gecoördineerd verkeersmanagement en een reizigers en werkgeversaanpak. De realisatie van de korte termijn maatregelen loopt gestaag door. De lange termijn oplossing is naar achteren geschoven omdat door de stikstofproblematiek de planuitwerkingsfase voorlopig niet wordt opgepakt. Zie verder ook RIB Stand van zaken programma mirt A2 Deil Vught van 31 januari 2023. Knooppunt ontwikkeling Spoorzone: In 2021 starten we in samenwerking met Ja het Ministerie van I&W, Provincie, NS en ProRail met een MIRTverkenning voor Knooppunt Station 's-Hertogenbosch. Deze MIRTverkenning kan leiden tot een voorkeursontwerp voor een toekomstvast stationsgebied richting 2040, met een eerste rond 2030.