Document · PDF

Jaarrekening 2023

Gemeenteraad 2 juli 2024, gemeente 's-HertogenboschBij agendapunt: Jaarrekening en jaarverslag 202336.635 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

BV Willemspoort Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2023

31-12-2023

01-01-2023

31-12-2023

2023

€ 18.000 (aandelenkapitaal, waarvan € 6.000 in het bezit van de gemeente ’sHertogenbosch)

€ -/- 60.300

€ -/- 67.700

€ 144.100

€ 144.400

€ -/- 7.400

Risicomanagement: Bovenstaande concept-cijfers hebben betrekking op boekjaar 2022. In het jaarverslag van Willemspoort B.V. wordt niet ingegaan op het risicomanagement, omdat gebruik gemaakt wordt van de vrijstelling tot het opstellen van een bestuursverslag. Risicomanagement is regelmatig onderwerp van gesprek tussen directie en raad van commissarissen. Het vormt een belangrijk onderdeel van de besturing van Willemspoort.

CV Willemspoort Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2023

31-12-2023

01-01-2023

31-12-2023

2023

€ 6 miljoen (aandelenkapitaal, waarvan € 2 miljoen in het bezit van de BIM)

€ 1.900.900

€ 3.340.000

€ 820.800

€ 3.749.200 € -/- 500.900

Risicomanagement: Bovenstaande concept-cijfers hebben betrekking op boekjaar 2022. Het noordelijke plandeel is afgerond: Alle woningen zijn opgeleverd en de omliggende openbare ruimte is ingericht. In het stedenbouwkundig plan voor Willemspoort Zuid zijn ongeveer 500 appartementen voorzien. Opgeteld bij de 300 appartementen in Noord levert dat een totaal van ongeveer 800 appartementen. Onderdeel van het stedenbouwkundig plan is een bezoekersgarage ten behoeve van bezoekers van zowel het JBZ als van Willemspoort. Deze parkeergarage P1 is inmiddels gerealiseerd en in gebruik genomen. Interparking exploiteert deze garage. De provincie Noord-Brabant heeft voorjaar 2023 een vergunningenstop afgekondigd voor projecten waar sprake is van stikstofdepositie. Er vindt uitgebreid overleg plaats om hiervoor een oplossing te vinden en in 2025 te kunnen starten met de realisatie van Willemspoort-Zuid. In dit stadium kan nog geen zekerheid worden gegeven over de gemeentelijke grondopbrengsten en de haalbaarheid van de grondexploitatie van de BV. Bovenstaande betekent, dat de kans groot is, dat de historische boekwaarde van € 5,6 miljoen, die zwaar op het plan drukt, niet (volledig) terugverdiend kan worden. In de gemeentelijke jaarrekening 2013 is uit voorzichtigheidsoverwegingen binnen het grondbedrijf op dit project een voorziening ter grootte van € 4 miljoen getroffen.

Als gevolg van onder andere lagere rentekosten is deze voorziening inmiddels bijgesteld naar € 2,9 miljoen. De B.V. en het grondbedrijf blijven de risico’s van het project kritisch beoordelen. Door kapitaalstortingen vanuit de N.V. BIM en Heijmans Vastgoed Deelnemingen BV is het eigen vermogen toegenomen in 2022. Het vreemd vermogen is eveneens gestegen in 2022, met name door vooruitontvangen bedragen van BrabantWonen voor plankosten, waarborgsom en eenmalige vergoeding voor de verplichting tot de vestiging van een erfdienstbaarheid voor parkeerplaatsen. Het negatieve resultaat komt met name door kosten uitbesteed werk en andere externe kosten.

Haverleij BV Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2023

31-12-2023

01-01-2023

31-12-2023

2023

€ 23.143 (aandelenkapitaal, waarvan € 7.714 in bezit BIM)

€ 13.245.000 € 1.457.800

€ 1.867.400

€ 1.291.800

€ 212.500

Risicomanagement: Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2022. De activiteiten van de B.V. waren sinds 2012 grotendeels bevroren en zijn in 2016 weer opgepakt. PPHP (Sjoerd Soeters) heeft een actueel stedenbouwkundig plan opgesteld voor de kastelen Oeverhuyze en Heesterburgh. Het kasteel Heesterburgh omvat 49 woningen en 24 appartementen en is inmiddels opgeleverd. Ook kasteel Oeverhuyze is ontwikkeld met 57 woningen en 14 appartementen en is opgeleverd. Het woonrijpmaken van Oeverhuijze wordt medio 2024 afgerond. Einde 2020 is overeenstemming bereikt over de verkoop van de golfbaan. In 2022 heeft er een dividenduitkering van € 12.000.000 (€ 4.000.000 aan elk van de drie deelnemers) plaatsgevonden, waardoor het eigen vermogen aanzienlijk gedaald is. De marktrisico’s voor de B.V. zijn in deze afrondende fase zeer beperkt en kunnen binnen de vennootschap opgevangen worden, mede in het licht van het resterende eigen vermogen van de B.V. Eind 2024 wordt de liquidatie van de B.V. voorbereid.

Heesch-West Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

31-12-2023

01-01-2023

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2023

31-12-2023

2023

58% batig/nadelig saldo ten gunste/laste van de gemeente ’s-Hertogenbosch

-/- € 216.772 -/- € 216.772 € 37.000.000 € 49.000.000

€ 0,-

Risicomanagement: Het vreemde vermogen bestaat uit de aangetrokken geldleningen. In juli 2023 is aanvullend € 12 miljoen aangetrokken. De grondexploitatie van de GR Heesch-West wordt elk jaar geactualiseerd en bij tekorten zullen de deelnemende gemeenten (Bernheze, 's-Hertogenbosch en Oss) het tekort aanvullen. Hierdoor is er geen reserve als weerstandsvermogen binnen de GR nodig. De geactualiseerde exploitatieberekening van begin 2024 sluit met een tekort van € 43,7 miljoen. De deelnemende gemeenten hebben daarop hun verliesvoorziening afgestemd (€ 43,7 miljoen) en deze is bij overdracht van de gronden in april 2022 eveneens overgedragen. Verder is er een beperkt beschikbare weerstandscapaciteit in de grondexploitatie bij het budget bouw- en woonrijp maken opgenomen (post voorzien) en is er een behoedzaamheidsmarge aangehouden voor wat de grondopbrengsten.

Regionaal samenwerkingsverband Noord Oost Brabant/AgriFoodCapital Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2023

31-12-2023

01-01-2023

31-12-2023

2023

€ 3,00 per inwoner per jaar

€ 197.646

€ 370.189

€ 3.179.555

€ 3.534.846

€ 60.532

Risicomanagement: Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2022. De bestuurlijke regionale samenwerking kent beperkte risico’s omdat zij alleen participeert in overheidsprojecten. De regionale samenwerking wordt vanaf 1 april 2021 gepositioneerd als RNOB. RNOB is zelf geen opdrachtgever maar dit zijn de gezamenlijke deelnemende gemeenten en twee Waterschappen. Deze worden rechtsgeldig vertegenwoordigd door de gemeente ’s-Hertogenbosch als penvoerder. De basis voor de samenwerking is een convenant met een looptijd van 1-1-2021 tot en met 1-1-2024. Dit convenant is door alle raden en besturen goedgekeurd en door de colleges en Waterschappen ondertekend. RNOB heeft een langlopende opdrachtovereenkomst met Agrifood Capital BV. Deze looptijd loopt synchroon met het convenant. Het jaarplan van Agrifood Capital BV wordt door het stichtingsbestuur goedgekeurd. Dit jaarplan vormt de basis voor de uitvoering van de opdracht die door RNOB vanuit de bijdragen wordt gefinancierd. De BV participeert in publieke en private projecten. De hoogte van het totale bedrag is gelimiteerd tot de opdrachtwaarde van € 1 miljoen. Agrifood Capital B.V. probeert zo veel mogelijk additionele publieke en private (Europese) financiering te verkrijgen bij de uitvoering van haar projecten.

De Stichting Agrifood Capital houdt 100% van de aandelen en het stichtingsbestuur bestaat uit vertegenwoordigers van RNOB, de regionale opleidingsinstituten en vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht op Agrifood Capital B.V. Het risico is dat de stichting AgriFood Capital en de BV Agrifood Capital in financiële problemen kunnen komen. In dat geval is de regio Noordoost Brabant als deelnemer in het stichtingsbestuur en daarmee de gemeenten als deelnemers in de regionale samenwerking (mede) verantwoordelijk. Het financiële risico is echter beperkt tot het aandelenkapitaal van € 1,--.

Risico's In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico's van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Woonvisie 2020 RIB sneller bouwen aan 's-Hertogenbosch 2020 RIB sneller bouwen aan 's-Hertogenbosch (resultaten) 2022 Doelgroepenverordening 2021 Huisvestingsverordening 2021 RV opkoopbescherming 2022 RV Startersleningen 2022

OPENBARE RUIMTE, WATER EN GROEN Ambitie We zorgen voor een duurzame inrichting en beheer van de openbare ruimte. Dit leidt tot vermindering van grondstoffen, hergebruik van materialen en afval en het terugdringen van het gebruik van (fossiele) brandstoffen. Hierbij maken we steeds meer gebruik van slimme technieken en data. We willen dat de buitenruimte uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen. We zetten in op een brede vergroeningsstrategie. Met een inzet op meer kwalitatief groen in onze gemeente. Groen draagt bij aan klimaatbestendigheid doordat het water vasthoudt en hittestress in bebouwd gebied beperkt. Ook is het belangrijk voor de biodiversiteit. We kiezen voor een flinke impuls op vergroening van onze openbare ruimte in wijken en dorpen. Aanvullend richten we ons op de grotere groenstructuren. Zo komen we tot een aantrekkelijke, groene en toekomstbestendige stad in een natuurrijke omgeving. Samen met onze partners werken we aan oplossingen voor de grote waterveiligheidsopgave in de stad en regio. Gezien onze bijzondere ligging, integreren we water in onze gebiedsontwikkeling

Doelstellingen De ambities uit het bestuursakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Onderstaand ziet u de realisatie van de outcome-indicatoren ("Wat wilden we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat hebben we er voor gedaan?").

Groen en klimaatbestendig Wat wilden we bereiken? We maken ‘s-Hertogenbosch beter bestand tegen de gevolgen van klimaatverandering door in te zetten op een groene en klimaatbestendige inrichting van de gemeente.

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Met de Aanpak hoogwater ’s-Hertogenbosch en omgeving werken we in regionaal verband aan waterveiligheid en de waterbergingsopgave. We kijken daarbij ook naar oplossingen bovenstrooms.

Samen met onze partners hebben we 11 kansrijke maatregelpakketten (bouwstenen) bepaald om de waterbergingsopgave op te lossen. Deze worden in 2024 onderzocht op maakbaarheid, haalbaarheid en betaalbaarheid. We actualiseren het uitvoeringsprogramma dat hoort bij de visie Groen en Ja Klimaatbestendig ’s-Hertogenbosch en geven uitvoering daaraan. We hanteren we de verordening bomen, water en groen. We zijn gestart met de actualisatie van het uitvoeringsprogramma bij de visie Groen en Klimaatbestendig. Dit uitvoeringsprogramma sluit aan bij de gebiedspaspoorten, die in 2023 zijn opgesteld. De Verordening Bomen, Water en Groen wordt gehanteerd bij nieuwe initiatieven en projecten. We brengen kansen en knelpunten in kaart. Dan doen we d.m.v. stresstesten en Ja het opstellen van gebiedspaspoorten. . De actuele stresstestresultaten zijn meegenomen in de gebiedspaspoorten. De gebiedspaspoorten, waarbij gebiedsgericht opgaven, knelpunten en oplossingsrichtingen in kaart zijn gebracht, zijn afgerond. Besluitvorming hierover vindt plaats in het eerste kwartaal 2024. We werken aan de grote groenstructuren en richten dit op kwaliteitsverbetering Ja in wijken en buurten, parken, bedrijventerreinen en natuurgebieden. In 2023 is circa 20 hectare nieuwe natuur ontwikkeld in het Kanaalpark.

Hiernaast is, verspreid over de gemeente, circa 2 hectare nieuw bos aangepland, waarvan een deel samen met studenten van Avans Hogeschool. In het Plan Water en Riolering (PWR 2023-2028) is het afkoppelen van Ja hemelwater leidend. Hemelwater wordt, waar mogelijk, lokaal en in groenvoorzieningen geïnfiltreerd. Bij de voorbereiding en realisatie van projecten wordt standaard rekening gehouden met klimaatadaptieve maatregelen en waar mogelijk wordt het verhard oppervlak verkleind om zo de openbare ruimte te vergroenen. Bij vitaliseringsprojecten pakken we kansen voor ontsteking en vergroening. Te Ja denken valt aan het gebruik van grasbetontegels in plaats van asfalt of klinkers, aanplant van meer groen/bomen, het stimuleren van adoptiegroen, adoptie van boomspiegels Bij vitaliseringsprojecten wordt standaard gekeken of er verharding kan verdwijnen en deze ruimte ingevuld kan worden voor water dan wel groen. We kijken daarbij ook naar zelfbeheer van groen. We continueren het ecologisch beheer en de uitvoering van het Oeverplan. het Ja verwijderen van beschoeiing en het omvormen naar natuurlijkvriendelijke oevers die bijdragen aan biodiversiteit van flora en fauna. In de wijk De Maaspoort hebben we dit jaar 10 km natuurvriendelijke oevers aangelegd. De oude beschoeiing is verwijderd en waar nodig is een deel van deze beschoeiing vervangen door een hardhouten beschoeiing.

We continueren de uitvoering van het bomenplan. Gelet op de eerdere successen Ja van participatietrajecten in de Muntel en Zuid, kiezen we in samenspraak met bewonersorganisaties nu ook weer voor een buurt/wijk, waarbij bewoners kunnen aangeven waar zij extra bomen en groen wensen.

In 2023 zijn de wijken Engelen en Haverleij geselecteerd voor dit traject. In samenspraak met bewoners zijn locaties voor circa 70 bomen gekozen. Begin 2024 worden deze bomen geplant. We blijven werken aan de bewustwording en de eigen bijdrage van bewoners in de vergroenings- en ‘ontstening’ ambitie. Bij vervanging en herinrichting van de openbare ruimte benutten we de kansen om bewoners mee te laten ‘ontstenen’ (faciliteren geveltuintjes, adoptie boomspiegels, gratis meenemen tegels, etc.). Ook zetten we in op (verdere) vergroening van schoolpleinen.

Dit hebben we o.a. gedaan via de subsidieregeling Groene daken en het NK tegelwippen. Er is in 2023 107 keer een subsidie groene daken aangevraagd. Daarnaast zijn we gestart met het ontwikkelen van een gedragscampagne die zich richt op de bewustwording en de eigen bijdrage van inwoners in o.a. de vergroenings- en ontsteningsambitie. Afgelopen jaar is de aanplant van 30 bomen op schoolpleinen gefinancierd. Daarnaast zijn er afgelopen jaar 35 geveltuinen bijgekomen en zijn er 50 boomspiegels geadopteerd.

Onderhoud Openbare ruimte Wat wilden we bereiken? We willen een openbare ruimte die uitnodigt tot spelen, bewegen en ontmoeten voor iedereen. Een aantrekkelijke openbare ruimte waar de inwoners tevreden over zijn, die uitnodigt tot ontmoeting, spelen en bewegen, en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat wordt bij voorkeur zichtbaar in een actieve bijdrage van inwoners in het kader van een levendige en leefbare buurt.

Indicator Tevredenheid beheer en onderhoud openbare ruimte (% tevreden)

Nulmeting

Doelstelling 2023

Realisatie 2023

Ambitie 2026

62%

65%

63%

68%

7,0

7,1

7,3

KTO

Schaalscore KTO Onderhoud fysieke voorzieningen voor de jeugd KTO

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

In het dagelijks beheer en onderhoud zorgen we voor de gewenste kwaliteit in de Gedeeltelijk buitenruimte. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners en dagen we ze uit om mee te denken en mee te doen. Door weersomstandigheden en arbeidstekorten hebben onze aannemers niet overal de vastgestelde kwaliteit van dagelijks beheer behaald (zie ook paragraaf kapitaalgoederen). We hebben aandacht besteed aan zelfbeheer groen en schoon. In 2023 zijn er 35 geveltuinen en 50 boomtuintjes aangelegd en zijn 30 groenvakken geadopteerd door bewoners.

Bij vervangingen en herinrichting betrekken we de bewoners om ruimte te Gedeeltelijk creëren voor ontmoeten, bewegen, sport en spel. Bij vervangingen en herinrichting verbeteren we de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor alle gebruikers. We stemmen plannen af met het Gehandicaptenplatform.

We hebben op diverse plekken beweeg- en spelplekken (her)ingericht, o.a. de skatebordbaan Weidonklaan, skatebaan Bokhoven, speelplaats Engelen, beweeg- en spelplek Schout Dicbierlaan en de afronding skatepark Vladderackenpark. Daarbij is de doelgroep flink opgerekt. Er zijn nu beweegplekken voor alle leeftijden. Hier zijn bewoners nauw bij betrokken. We hebben 42 speelplekken opgeknapt. We toetsten plannen op toegankelijkheid en stemmen daartoe regelmatig af met het Gehandicaptenplatform, wat leidt tot verbeteringen in ontwerp en uitvoering.

Uitbreiding van het areaal in de openbare ruimte vertalen we door naar beheer- Gedeeltelijk en onderhoudsbudgetten zodat die in besluitvormingsprocedures worden geborgd Financiële gevolgen van areaaluitbreiding worden in de P&C-cyclus opgevoerd. In het nieuwe (digitale) Kwaliteitshandboek openbare ruimte hebben we de richtlijnen vanuit beheer opgenomen. We zijn gestart met het ontwikkelen van een beheerkostenparagraaf en –tool. Zo proberen we nog beter te borgen dat ook de nieuwe openbare ruimte goed beheerd kan worden. Bij renovatie in de openbare ruimte worden bestaande materialen die nog van Gedeeltelijk voldoende kwaliteit zijn hergebruikt. Vervanging is geen automatisme In de Belgische buurt hebben we geanalyseerd welke materialen we kunnen hergebruiken. Aan de hand van de geleerde lessen in dat project gaan we nu doorpakken om een toolkit op te stellen voor hergebruik van materialen voor ontwerp, levensduur en communicatie. We nemen de rotondes, als visitekaartjes van de stad, weer in eigen beheer. Waar Nee nodig renoveren we ze. We hebben onderzocht of we de rotondes weer in eigen beheer konden nemen; dat bleek contracttechnisch niet mogelijk. De rotondes hebben, conform het lopende contract, de nodige aandacht gehad en het onderhoud is verbeterd.

Schone, hele en veilige openbare ruimte Wat wilden we bereiken? Een aantrekkelijke openbare ruimte is, naast bruikbaar ook schoon, heel en veilig. In ons dagelijks onderhoud en in onze vervangingsopgaven brengen we de openbare ruimte op het gewenste kwaliteitsniveau. Door het op orde brengen van de onderhoudsbudgetten en het geleidelijk inlopen van de vervangingsachterstand geven we een kwaliteitsimpuls aan de buitenruimte. Indicator Schaalscore onderhoud wegen

Nulmeting

Doelstelling 2023

Realisatie 2023

Ambitie 2026

7,1

7,2

7,3

6,3

6,4

6,6

6,9

7,5

7,1

7,5

KTO

Schaalscore schoonhouden naaste woonomgeving (excl. hondenpoep) KTO

schaalscore onderhoud groen

KTO

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

In de komende 10 jaar lopen we de vervangingsachterstand geleidelijk in. We Gedeeltelijk stemmen de programmering van de vitaliseringsprojecten af op de doelen van de stad (klimaatadaptatie, energietransitie, bovengronds hoogspanningsleidingen onder de grond). Bij de aanpak van de openbare ruimte lopen we gelijk op met projecten van de woningcorporaties en andere partijen. We zorgen dat de overlast van verminderde bereikbaarheid tot een minimum beperkt blijft Ten behoeve van het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte (UPOR) hebben we gewerkt aan het verder ontwikkelen van de integrale afstemming. We voeren intensiever overleg met externe partijen zoals de nutsbedrijven en de woningcorporaties om de werkzaamheden op elkaar af te stemmen. Daardoor wordt de overlast voor inwoners en bedrijven verminderd en kunnen we onze ambities beter realiseren.

Binnen het programma Constructieve Veiligheid zijn de civieltechnische Gedeeltelijk kunstwerken (bruggen, tunnels, viaducten en kademuren) met een hoog risico onderzocht. Noodzakelijke maatregelen worden uitgevoerd. Het onderzoek naar kunstwerken met een middel en laag risico lopen in 2023 door. Aan de hand van de uitkomsten worden maatregelen bepaald In 2023 zijn 4 onderzoeken naar constructieve veiligheid afgrond, onder andere de Capucijnenbrug en Hulsterbrug, en is 1 onderzoek gestart. We vervangen bruggen in het Westerpark en Concordiapark. Met provincie en Ja partijen onderzoeken we of een constructief veilige 3d geprinte voetgangersbrug van gerecycled plastic mogelijk is. In de eerste helft van 2023 hebben we hierover duidelijkheid Het project voor beide parken is afgerond. In het kader van vervanging is geen automatisme (uitgangspunt BBOR) zijn 3 bruggen verwijderd en 14 bruggen (deels) vervangen. We stimuleren en faciliteren kleinschalige bewonersinitiatieven, waarbij Gedeeltelijk voldoende draagvlak in de buurt een uitgangspunt is. We continueren de aanpak Bossche Wijkhelden (vrijwilligers die zwerfafval in hun omgeving opruimen). We oriënteren ons op de wijze waarop we aansluiten bij landelijke acties (zoals bijv.

World Clean Up Day), in relatie tot gedragsbeïnvloeding We hebben diverse bewonersinitiatieven gefaciliteerd en gepromoot, zoals zelfbeheer van groen en het realiseren van insectenhotels. Op het gebied van schoon hebben we diverse schoonmaakacties ondersteund, zowel vanuit de wijk als gekoppeld aan landelijke acties. Er zijn momenteel ruim 3000 wijkhelden, waarvan de helft kinderen. In het najaar hebben we het wijkheldenfestival georganiseerd, als dank voor hun inzet. We stemmen de optimalisatie van reiniging af op gedrag en behoefte. We werken Gedeeltelijk een aanpak uit om zwerfafval in de binnenstad en in het centrum van Rosmalen tegen te gaan. Daarbij kijken we ook naar optimale benutting van de afvalbakken We hebben gekozen voor een uniforme uitstraling van de afvalbakken per gebied. Uitvoering/afronding gebeurt in 2024. Hotspots van zwerfvuil zijn in beeld en hiervoor wordt in 2024 een plan van aanpak opgesteld en uitgevoerd.

Slimme buitenruimte Wat wilden we bereiken? We willen met techniek, data en innovatie de inrichting en beheer van de fysieke buitenruimte verbeteren. We ontwikkelen het innovatiekwartier als nationale hotspot voor ICT/data. En als ankerpunt in het economisch ecosysteem. Onderdeel hiervan is een hybride leeromgeving (Hyleo). Met de doorontwikkeling van het IoT Stadslab, een samenwerking van gemeente, onderwijs en bedrijfsleven, creëren we meer innovaties in de openbare ruimte.

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

We zijn in 2022 gestart met een meer programmatische, opgavengerichte Ja werkwijze m.b.t. het IoT Stadslab (slimme bewatering, Streetsense, aquathermie). We continueren deze werkwijze Na de eerste structurering en professionaliseringsslagen in 2022 is in 2023 gewerkt aan het verder formaliseren van het IoT stadslab. Zo zijn o.a. de volgende resultaten behaald: • In 2023 zijn de gerenoveerde ruimtes in de Grencohallen ingebruik genomen. We hebben hier 5 losse ruimtes ingericht als 3 kantoorruimte en 2 bedrijfsruimte (technische ruimtes). • Conform de doelstelling van het IKDB is het IoT Stadslab steeds meer onderdeel geworden van het samenwerkingsverband Hybride Leeromgeving, waar vanuit de nieuwe ruimtes nauw wordt samengewerkt met onderwijs en lokale bedrijven. Deze samenwerking wordt verder uitgebreid in de vorm van een Convenant dat in 2024 getekend zal worden om de brede samenwerking verder te bestendigen. • Het IoT Stadlab is in 2023 geaccrediteerd als officieel leerbedrijf voor een 5-tal studierichtingen. Dit is een belangrijke basis om studenten te mogen begeleiden in hun studie. • In 2023 zijn in totaal 80 studenten ontvangen en begeleid en hebben deze gewerkt aan een 10-tal projecten in 6 themagebieden.

• Inmiddels wordt steeds vaker strategisch en operationeel samengewerkt met bedrijven en instellingen uit de regio, zoals Brabantwonen, Provincie Noord-Brabant, Tilaa, Telraam, Hoevelaken, Microsoft etc. • In 2023 is een aanbesteding uitgestuurd voor de inkoop van de IT service voor een Urban Data Platform (dataplatform voor sensorinformatie uit de openbare ruimte)

We werken aan een nieuwe generatie ‘intelligente’ verkeersregelinstallaties Gedeeltelijk (VRI's) die op basis van data aangestuurd worden. Dit geeft de mogelijkheid om bepaalde verkeersstromen voorrang te geven (bijv. Nood- en hulpdiensten) en waarmee we in het kader van doorstroming mogelijk besparingen realiseren in bijvoorbeeld tijd, brandstof en CO2 uitstoot. Bij einde levensduur of aanpassingen in de omgeving worden (verouderde) installaties omgebouwd naar een iVRI verkeersregeltoestel waarbij de doorstroming en verkeersveiligheid wordt verbeterd. Aanvullende applicaties zoals het verzorgen van prioriteringen voor fietsers of hulpdiensten zijn hier ook een onderdeel van. We zijn gestart met de verkenning naar een proef voor duurzame opwek, zoals bijvoorbeeld zonnepaneel-carports om hiermee het stroomverbruik van de installatie te reduceren richting het 0punt.

Door middel van sensoring meten we de vochtigheid en grondwaarde van de Gedeeltelijk groeiplaatsen van de bomen op de Parade. We ontwikkelen dit door in het kader van 'slimme bewatering’ Een van de thema’s waaraan gewerkt wordt is “Bodem”. Projecten die hier onder vallen zijn b.v. “Slimme bewatering” en “Pientere tuinen”. Hier wordt o.b.v. een verscheidenheid van professionele en zelfontwikkelde sensoren informatie opgehaald rond de bodemvochtigheid en bodemtemperatuur. In 2023 is een dashboard ontwikkeld waarbij de verschillende (type) sensoren in de vorm van een DigiTwin van de stad staan weergegeven. Dit dashboard is opgeleverd en wordt in 2024 verder uitgewerkt.

We organiseren inspiratiesessies voor collega’s, maatschappelijke organisaties en Ja MKB om de mogelijkheden van het Stadslab beter uit te dragen. In 2023 zijn diverse sessies georganiseerd ter introductie aan afdelingen en was IoT Stadslab onderdeel tijdens de kick-off Datastad. Tevens zijn de eerste contacten aangegaan met Huis73 en THuiz (BBW). We sluiten aan bij een pilot van Avans en de gemeente Breda om zwerfafval door Ja middel van Artificial Intelligence (AI) te detecteren In het kader van het Hybride leren zijn we ism. Avans gestart met een onderzoek om zwerfafval op straat te kunnen identificeren, zodat deze effectiever en sneller opgeruimd kan worden. Studenten hebben in enkele multidisciplinaire groepjes (4 a 5 personen) nagedacht over de beste methodes om toe te passen. Resultaten hiervan zijn gepresenteerd en verdere uitwerking staat voor 2024 gepland.

We brengen onze data op orde, in aansluiting op de Smart City Monitor.

Gedeeltelijk

In 2023 zijn de eerste gesprekken gevoerd rond de doorstart van het Smart City Monitor platform, welke eind 2023 is opgeleverd als project. Voor 2024 is binnen het programma Datastad budget gereserveerd voor de doorstart binnen het IoT Stadslab.

Zuid-Willemspark Wat wilden we bereiken? • • •

Meer ruimte voor groen en water Realiseren van een mooier en prettiger woonklimaat Mogelijkheden creëren voor beweging, ontmoeting, recreatie en natuur

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

We voeren de volgende projecten uit die reeds in voorbereiding zijn: • Pluspakket Kanaalboulevard fase 2/3 • Kruithuispark • LV-brug bij Tolbrugstraat • Pluspakket woonbootlocatie Van Veldekekade • Sluis 0 (als separaat project) • Diverse nieuw op te starten projecten, nntb aan de hand van ambities bestuursakkoord

Gedeeltelijk

Pluspakket Kanaalboulevard fase 2/3: Voorbereidingen zijn getroffen voor de aanleg van ongeveer 1500 m2 aan groenvakken en minimaal 25 nieuwe bomen. Dit geldt voor de hele Kanaalboulevard fase 2/3 waarvan het Zuid-Willemspark onderdeel uitmaakt. Kruithuispark: De openbare ruimte rondom het Kruithuis wordt momenteel aangelegd. LV-brug bij Tolbrugstraat: Momenteel wordt er gewerkt aan een ontwerp dat past bij de gewenste functie en uitstraling en dat past binnen her beschikbaar gestelde budget. Pluspakket woonbootlocatie Van Veldekekade: De aanpassing van de weg (Van Veldekekade), inclusief de langzaamverkeersoversteken is uitgevoerd. Het project voor de woonboten zelf loopt nog. Sluis 0 (als separaat project): De juridische afronding van de bouwteam heeft forse vertraging opgelopen, waardoor we nog geen alternatief voorstel voor het vervolg aan de raad konden voorleggen. Ondanks herhaaldelijke verzoeken van gemeente en waterschap om tot een minneljike oplossing te komen, heeft de aannemerscombinatie pas eind 2023 een eerste voorstel gedaan, dat door juristen van beide partijen op haalbaarheid wordt onderzocht. Omdat we ons in het afgelopen jaar wel hebben voorbereid op verschillende scenario’s verwachten we in de eerste helft van 2024 een alternatief voorstel aan de raad voor te leggen, mits de bouwteamfase op een voor ons acceptabele wijze juridisch kan worden afgerond.

Diverse nieuw op te starten projecten, nntb aan de hand van ambities bestuursakkoord: Aan de Van Veldekekade is een langzaamverkeersoversteek gerealiseerd naar de Sluiswachterskade om de toekomstige ontwikkeling goed bereikbaar te maken. Tevens zijn er voor deze locatie een geluids- en parkeeronderzoek uitgevoerd om de bandbreedtes van het bestemmingsplan inzichtelijk te maken.

Circulaire openbare ruimte Wat wilden we bereiken? We streven naar een circulaire economie. In onze beheer- en vervangingsopgaven willen we het gebruik van grondstoffen terugdringen en grondstoffen zoveel mogelijk hergebruiken dan wel een nieuw leven geven. Ontwerp en beheer worden sterker op elkaar gericht om zodoende in de ontwerpfase reeds tot een reductie van grondstoffen te komen.

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Voetgangersbrug: Gedeeltelijk We voeren samen met partijen onderzoek uit naar de mogelijkheid om van afvalplastic een vergunbare voetgangersbrug te maken in het Concordiapark Uit de pilot is gebleken dat een volledige, uit afvalplastic 3D geprinte voetgangersbrug (nog) niet haalbaar is. Vanwege het belang om ook op langere termijn de effecten van toepassing van geüpcyclede plastics in de openbare ruimte te monitoren, is in overleg met partijen besloten om onderdelen van de brug uit 3D geprint plastic te produceren, deze in de openbare ruimte toe te passen en te monitoren wat de effecten op langere termijn zijn. We voeren een pilot uit met de Bossche tegel, wat een reductie van 25 % aan grondstoffen oplevert.

Gedeeltelijk

De pilot met de Bossche tegel is in 2023 gestart. We hebben in Rosmalen een strook met deze tegels aangelegd om te monitoren. Het is van belang om zicht te krijgen op de sterkte van het materiaal gedurende langere tijd. We dagen onze marktpartijen uit om bij het dagelijks beheer en onderhoud Gedeeltelijk zoveel als mogelijk duurzaam en circulair te zijn. In onze bestekken nemen we eisen op voor hergebruik van materialen, maar ook voor het duurzaam uitvoeren van beheer en vervanging. Het bestek van 's-Hertogenbosch scherpen we waar mogelijk periodiek aan op de duurzaamheidseisen. We hanteren hiervoor de aanbevelingen van BouwCirculair en de ervaringen die we uit eerdere aanbestedingen ophalen. In de Belgische buurt hebben we geanalyseerd welke materialen we kunnen hergebruiken. Aan de hand van de geleerde lessen in dat project gaan we nu doorpakken om een toolkit op te stellen voor hergebruik van materialen voor ontwerp, levensduur en communicatie. In oktober hebben we het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen ondertekend. In dit convenant hebben rijk, provincies, waterschappen, brancheorganisaties en een aantal gemeenten afspraken vastgelegd om richting 2030 te komen tot een emissiereductie. Dit behelst zowel toe te passen materialen als de inzet van materieel.

Om Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) te stimuleren, hebben we een bestaand aanbestedingsmodel hiervoor van de gemeente Eindhoven aan de Bossche opgaven aangepast. Deze Bossche variant gaan we vanaf 2024 toepassen. In het kader van duurzaam inkopen hebben we een plan van aanpak duurzaamheid opgesteld die gemeente breed, generiek kan worden ingezet bij aanbestedingen.

Wat kostte het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (bedragen x € 1.000): Rekening

Begroting Begroting na primitief wijziging

Rekening

2022

2023

Verschil

Lasten

48.552

50.290

54.521

53.600

921

Baten

13.158

15.391

15.909

16.119

210

Saldo van lasten en baten

-35.394

-34.900

-38.613

-37.482

1.131

Belangrijkste verschillen • Energiekosten Openbare Verlichting: nadeel € 0,2 miljoen. Door stijgende energie prijzen zijn ook de kosten van openbare verlichting toegenomen waardoor een nadeel ten opzichte van de begroting ontstaat. • Groenonderhoud: nadeel € 0,5 miljoen. In 2023 is er meer onderhoud gedaan aan bomen en groen. Dit heeft enerzijds te maken met de droogte die de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden en de achterstanden die zijn ingelopen. Bovendien zijn er in het weekend meer werkzaamheden uitgevoerd om de bereikbaarheid van de stad te waarborgen. • Kapitaallasten: Voordeel € 1.186.434. Als gevolg van het uitstellen van investeringen ontstaat een positief resultaat op afschrijvingslasten.

•

Onderhoud kunstwerken: voordeel € 0,1 miljoen. Op dit moment is er beperkte interne en externe expertise beschikbaar op het gebied van civieltechnische kunstwerken. De moeilijke arbeidsmarkt heeft ertoe geleid dat het niet mogelijk is geweest alle werkzaamheden aan het areaal voor te bereiden en uit te voeren. Verhardingen: voordeel € 0,4 miljoen. Er wordt zoveel mogelijk samengewerkt met andere projecten bij het onderhoud aan verhardingen. Dit heeft ervoor gezorgd dat een deel van het geplande onderhoud niet is uitgevoerd. Bovendien is er rekening gehouden met de bereikbaarheid van de stad. Water: voordeel € 0,1 miljoen. Het onderhoud is niet in 2023 uitgevoerd vanwege een tekort aan zowel in- als externe capaciteit.

Subsidies

Doelstelling/subsidie-ontvanger Bijdrage voor onderhoudskosten van dierenverblijven

Geraamde subsidie Geraamde verstrekking subsidie primitieve verstrekking begroting na wijziging 47.490 47.490

Verleende subsidie 35.952

Exploitatiebijdragen dierenverblijven

47.490

35.952

De subsidie dient ter ondersteuning van de activiteiten op het gebied van educatie, beheer en ontwikkeling van natuur en landschap in de gemeente 's-Hertogenbosch Stichting Landschapsbelang Maasdonk

2.080

1.930

2.080

1.930

De subsidie dient ter ondersteuning van de activiteiten voor de voorlichting en educatie van de Brabantse bevolking met als doel het in stand houden van natuur en landschap Stichting Noord-Brabants Landschap

2.380

2.200

2.380

2.200

106.900

42.900

106.900

42.900

65.000

Schoon hemelwater van bestaande particuliere daken afkoppelen via groene daken. Subsidieregeling aanleg groene daken Subsidie ten behoeve van aankoop Graafse Akker Stichting Transfarmers

Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf verbonden partijen. Dit programma heeft geen verbonden partijen.

Risico's In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn de volgende risico´s van toepassing: Omschrijving Aard Maximaal bedrag Omgevingswet

Structureel

Kans Verklaring mutatie (1=laag, 5=hoog) 4 zie onderstaande toelichting

Toelichting De Omgevingswet is inmiddels ingetreden per 1 januari 2024. Vanwege het voorheen telkens uitstellen van de inwerktredingsdatum, zijn de implementatiekosten van de Omgevingswet opgelopen en is de gevormde reserve Omgevingswet in omvang afgenomen. Dit ondanks dat het Rijk voor de jaren tot en met 2025, extra financiële middelen aan gemeenten beschikbaar heeft gesteld voor de invoering van de Omgevingswet. Deze middelen zetten wij in om de te maken kosten voor ondermeer de ingevolge de Ondernemingswet verplicht op te stellen omgevingsvisie, het omgevingsplan, de aanpassing van werkprocessen en ondersteunende ICT voorzieningen en benodigde opleidingen te dekken. Voor de komende jaren verwachten wij nog aanzienlijke kosten te maken voor het opstellen van de omgevingsplannen het gedurende de transitieperiode vullen van het permanente deel van het omgevingsplan en de extra tijd en inzet die het kost om onder de nieuwe Omgevingswet de procedures en aanvragen af te handelen tijdens deze transitieperiode. De inverdieneffecten waarop aan de start van de beslissing van de wetgeving werd gerekend, blijken voor de gemeenten minder rooskleurig en zijn in een aantal scenario’s negatief. Daarnaast laat het onderzoek Actualisatie Integraal Financieel Beeld Omgevingswet (2023) zien dat de inschattingen van de terugverdientermijn zich bewegen tussen de 14 en 35 jaar.

Het Rijk zou met extra middelen dienen te komen om niet in 2025 en verder tekort te hebben aan de door het Rijk reeds beschikbaar gestelde gelden. De discussie om extra bijdrage t.o.v. de reeds toegezegde middelen is een lopende discussie tussen VNG en Rijk. De huidige conclusie is dat het Rijk niet van plan is om de Rijksmiddelen van een extra impuls te voorzien. Wij volgen deze ontwikkelingen nauwkeurig en zullen u hiervan op de hoogte houden.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Visie Samenwerken aan een duurzaam 's-Hertogenbosch 2019 RIB 'S-Hortogenbosch Groen en Klimaatbestendig (2021) Verordening bomen, water en groen (2021) RV Beleidsplan Openbare ruimte 2016-2025 Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021 RIB doorkijk beleidsplan openbare ruimte 2022-2027 Uitvoeringsplan Openbare Verlichting Inspiratieplan Zuid-Willemspark

BEREIKBARE STAD, DORPEN EN WIJKEN Ambitie Onze ambitie is dat mensen vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen. Hiervoor is een goede infrastructuur nodig voor alle modaliteiten, inclusief goede voorzieningen voor het collectief vervoer. Iedereen kan het vervoersmiddel kiezen dat het beste past bij een reis. Wij richten ons op het stimuleren van de vervoersmiddelen die het milieu het minste belasten. Voorzieningen houden we bereikbaar voor iedereen. We faciliteren en reguleren nieuwe vormen van ‘mobiliteit als dienst’. Onze aanpak is gericht op de combinatie van gedragsbeïnvloeding, technologie, samenwerking, handhaving en infrastructuur. Bij werkzaamheden in de openbare ruimte beperken we de overlast voor de verkeersdeelnemers en de omgeving zoveel als mogelijk.

Duurzame mobiliteit Wat wilden we bereiken? Met het Actieplan Duurzame Mobiliteit gaan we op weg naar meer duurzame vormen van mobiliteit: in 2050 is al het vervoer schoon, slim en veilig. Om die slag te maken zijn meerdere transitiepaden nodig. Het actieplan Mobiliteit zet in op de volgende werklijnen gedrag (campagnes, inclusieve mobiliteit), samenwerking (community duurzame mobiliteit, zero-emissie vervoer, slimme schone bevoorrading), technologie (smart mobility, deelmobiliteit) en infrastructuur (fiets, energie & laadinfrastructuur, duurzame infra) Onze ambitie met schone, slimme en duurzame mobiliteit voor iedereen werken we uit vanuit de drie waarden: inclusieve mobiliteit, leefbare en gezonde mobiliteit én klimaat- en energie neutrale mobiliteit. • Iedereen in de gemeente heeft toegang tot mobiliteit en voor iedereen is duurzame mobiliteit haalbaar en betaalbaar. • Zo veel mogelijk inwoners van de gemeente maken gebruik van e-bikes, e-voertuigen en elektrische deelmobiliteit. Indicator We stimuleren mobiliteitstransitie op e-bikes, e-voertuigen en elektrische deelmobiliteit in de gemeente. Aantal % mensen dat een eigen benzine- of dieselauto heeft.

Nulmeting

Doelstelling 2023

Realisatie 2023

Ambitie 2026

78%

75%

74%

70%

100%

103%

102%

110%

Omnibusenquête (2 jaarlijks).

Elektrisch rijden/laden: we geven elk jaar inzicht in de trend hoeveel er elektrisch wordt geladen. data Vattenfall

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Verschillende gedragscampagnes gericht op duurzame mobiliteitsvormen en/of Ja specifieke doelgroepen gerelateerd aan verkeersveiligheid of inclusieve mobiliteit In 2023 zijn diverse gedragscampagnes uitgevoerd: Fietsstimulering Groote Wielen (Lekker Onderweg), Prettig en veilig verkeer rondom scholen (Lekker Anders Dag) en een actie gericht op jongeren over het gebruik van alcohol en drugs in het verkeer (Team Alert). Het zijn gerichte campagnes, zowel thematisch zoals de keuze voor vervoer naar school als wijkgericht. Deze campagnes voeren we uit in samenwerking met RNOB, Smartwayz.nl, en de provincie Noord-Brabant. Professionalisering van de deelmobiliteitsmarkt (vergunningen, hubs, etc.)

In 2023 is het vergunningsstelsel deeltweewielers ingevoerd en zijn vier aanbieders geselecteerd om te voorzien in deelfietsen en deelscooters. We constateren dat 1 aanbieder zijn vergunning al heeft teruggegeven in verband met te lage gebruiksaantallen. De markt voor deelauto's groeit langzaam maar wel gestaag door.

Uitrol laadpalen in de wijken en visie snelladen/laadpleinen

Gedeeltelijk

in 2023 zijn 210 laadpalen bijgeplaatst. Daarnaast is er een begin gemaakt aan het collegevoorstel Intensivering Wijkinfra. Ook is er een nieuw contract laadpalenconcessie voor de gezamelijke aanbesteding publieke laadinfrastructuur.

Voorbereiding ZE-zone en vervolgstappen Green Deal Stadslogistiek

In 2023 is de communicatie over zero-emissiezone geïntensiveerd, door onder andere het versturen van brieven naar alle eigenaren van vracht- en bestelauto’s woonachtig in de gemeente. Er zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd, onder andere voor de ambulante handel. Via landelijke werkgroep is er gewerkt aan het landelijk geharmoniseerde ontheffingenbeleid. De ondertekenaars van de Bossche Green Deal: Zero Emissie Stadslogistiek hebben de Bossche Bouwhub opgericht, waar we als gemeente hebben meegewerkt aan een event op de Bossche Bouwhub. SmartwayZ.NL heeft een kentekenonderzoek gedaan en de resultaten ervan in een dashboard verwerkt. Deze data is gebruikt bij verdere beleidskeuzes en besluitvorming. Daarnaast is gestart met het voorbereiden van de aanbesteding voor de ANPR-camera’s ten behoeve van handhaving van de zero-emissiezone.

Bereikbaarheid voor alle wijzen van vervoer Wat wilden we bereiken? De Bereikbaarheidsstrategie heeft lijnen uitgezet om de bereikbaarheid van onze gemeente voor alle modaliteiten te garanderen. Dit is vertaald in maatregelen voor de infrastructuur gericht op doorstroming en veiligheid binnen de randvoorwaarde van leefbaarheid. Waar mogelijk worden deze maatregelen gekoppeld aan de onderhoudsprogrammering voor een kosteneffectieve inzet van middelen. Een stad waarin we vlot, comfortabel, veilig en duurzaam van A naar B ons kunnen verplaatsen waarbij we voorzieningen bereikbaar houden voor iedereen.

Indicator Aantallen fietsers

Nulmeting

Doelstelling 2023

Realisatie 2023

Ambitie 2026

100

102

Berekening in 2023 niet uitgevoerd.

105

5,1

3,9

4,8

100

data iVRI's

Verkeersongevallen binnen de gemeente ongevallencijfers

reistijden auto: d.m.v. floating car data geven we inzicht in de toe-of afname van reistijden op het wegennet, zowel per wegvak als in geheel (index). FCD

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Voorbereiding en realisatie verschillende snelfietsroutes

Gedeeltelijk

De snelfietsroute Zaltbommel - 's-Hertogenbosch bevindt zich in de civiel technische voorbereidingsfase. De voorbereiding is in 2023 gestart met de besteksvoorbereiding. De snelfietsroute Waalwijk -'s-Hertogenbosch is afhankelijk van de start van de GOL (Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat). Wel wordt in 2024 hiervoor het Gementpad gereed gemaakt.

Uitwerken fietsmaatregelen vanuit onderzoek veilige fietsroutes van en naar de Gedeeltelijk kernen In 2023 is inventarisatie gemaakt naar de aantrekkelijkheid van fietsroutes in onze gemeente. Daarnaast is in 2023 gestart met een onderzoek naar de actualisatie van de kwaliteitscriteria voor het fietsnetwerk. Deze twee onderzoeken worden vertaald naar een uitvoeringsprogramma ten behoeve van de verbetering van de aantrekkelijkheid van het fietsnetwerk.

Kleinschalige verkeersmaatregelen in kernen en wijken

Er is een aantal kleinschalige maatregelen, vaak op verzoek van bewoners of bestuurs-, wijk- en dorpsraden uitgevoerd. Dit betreffen veelal snelheidsremmende maatregelen, optimalisatie van parkeren, maatregelen als gevolg van gewijzigde situaties (scholen, voorzieningen).

Monitoring verkeer, data op orde en doorontwikkeling iVRI's

Wij volgen het landelijk beleid ten aanzien van verkeersregelinstallaties (VRI’s) en toetsen deze aan onze beleidskaders. Met behulp van iVRI’s werken we aan de ontwikkeling van een nieuwe generatie verkeerslichten, intelligente verkeersregelinstallaties die niet alleen data uitzenden naar voertuigen en fietsers, maar van hen ook data ontvangen en daarop regelingen aanpassen. Dit geeft bijvoorbeeld mogelijkheden om bepaalde verkeersstromen prioriteit te geven boven andere, denk aan hulpdiensten die beter en veiliger door de stad kunnen worden geleid. Hierdoor ontstaan mogelijk besparingen in bijv. tijd, brandstof en CO2. Hoe slimmer we die onderlinge communicatie regelen, hoe efficiënter we verkeersstromen op elkaar kunnen afstemmen. Het afstellen van verkeersregelinstallaties verloopt met iVRI’s straks meer continue en volautomatisch, met optimalisatie naar de beleidskaders als

uitgangspunt. In 2023 is Maastrichtseweg - Maastrichtsepad (BOS257) en Maaspoortweg - Larenweg (BOS204) vernieuwd naar de laatste ontwikkelingen.

Vervolg binnenstadsring

Gedeeltelijk

De realisatie van de Kanaalboulevard , fase 2 en 3 is door de Raad vastgesteld, qua uitvoering staat deze in 2024 gepland. Andere delen van de binnenstadsring worden op dit moment niet opgepakt, wachtende de uitkomsten van de door de Raad gevraagde studie naar het tegengaan van doorgaand verkeer op de binnenstadsring. Op basis van de uitkomsten van deze studie wordt een nieuwe planning opgesteld.

Uitwerkingsstudie Oostelijke Gemeentedelen en studie ROndweg DGW in relatie Gedeeltelijk tot de Planuitwerking MIRT A2 "De uitwerkingsstudie Oostelijke Gemeentedelen en studie Rondweg DGW zijn twee projecten, waarbij de laatste bestaat korte termijn en lange termijn maatregelen. Medio 2023 is bekendgemaakt dat de MIRT-A2 op on-hold wordt gezet vanwege financiele en milieu redenen. De uitwerkingsstudie Oostelijke gemeentedelen leunt sterk op het resultaat van het MIRT. De impact van de Rijksbeslissing wordt met een impactanalyse onderzocht. Het resultaat daarvan volgt in Q2-2024. De aanbesteding voor de opdracht Oostelijke gemeentedelen zal daarop mogelijk moeten worden aangescherpt. In de tussentijd wordt gewerkt aan de korte termijnmaatregelen voor DGW Noord. De plannen worden nu afgestemd met de omgeving en de ruimtelijke procedures worden voorbereid. Echter, de lange termijn maatregelen voor DGW Noord weer samenhangen met de impactanalyse. De korte termijn maatregelen voorzien in ieder geval in de continuïteit van de woningbouw in de Grote Wielen en zijn de lange termijnmaatregelen nu nog niet nodig."

Aanpak onveilige locaties op basis van risicoanalyse en herijking categoriseringsplan

Gedeeltelijk

"Met het vaststellen van het geactualiseerd verkeersveiligheidsbeleid in april 2021 is gekozen voor een risicogestuurde aanpak van de verkeersveiligheid. Aan de basis van deze aanpak ligt een risicoanalyse, die iedere vier jaar wordt herhaald. De analyse levert een lijst op van wegen/wegvakken waar de meeste kans op ongevallen is en die dus als eerste om verbetering vragen. Vanuit deze focuspunten bekijken we het wegennet waar als gevolg van de vormgeving van de weg, het gebruik van de weg (intensiteit), omgevingsaspecten (bijv. afleiding) en omliggende voorzieningen (bijv. scholen) de kans op ongevallen het grootst is. Daarnaast wordt ook nog steeds gekeken naar het werkelijke aantal verkeersongevallen. De omvang van de jaarlijks beschikbare verkeersveiligheidsmiddelen vraagt om prioritering in de aanpak van locaties. Bij het inrichten van de infrastructuur wordt gewerkt volgens de landelijke principes van Duurzaam Veilig met maatwerk per locatie. Voorbeelden van werken in 2023: drempels buitengebied Engelen, aanpassing fietspaden thv kruisingen Rompertsebaan, deel Oude Vlijmenseweg, aansluiting Eerste Reitsche DreefBruistensingel. De herijking van het categoriseringsplan is in 2023 voorbereid en wordt in 2024 uitgewerkt."

Mobiliteitsaanpak Brede Binnenstad Wat wilden we bereiken? De binnenstad moet bereikbaar zijn voor bestemmingsverkeer, met elke vorm van vervoer. Doorgaand verkeer geleiden we om de brede binnenstad heen, via de doorstroomassen. Op weg naar het autoluwer maken van de binnenstad, werken we per gebied aan passende maatregelen. Dit kunnen solitaire verbetervoorstellen voor de binnenstad zijn, echter ook integrale maatregelpakketten met mede-financiers vanuit andere projecten of programma’s. We willen een schone en groene binnenstad die aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers met een focus op meer ruimte voor fietsen, lopen en duurzame mobiliteitsvormen. Indicator Verschuiving modal shift naar fiets en wandelen versus afname autoverkeer

Nulmeting

Doelstelling 2023

100

Realisatie 2023

Ambitie 2026

Omnibus

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Voorbereiden van de toegangsregels per gebied (mede gerelateerd aan opgaven Gedeeltelijk voor STS-gebied) Het project voor toegangsregels per zone/gebied en/of doegroep is in 2023 gestart met formulering van doelen en kaders. Vervanging van het STS-systeem, kernwinkelgebied afgesloten met venstertijden voor gemotoriseerd systeem. De keuze is of dat een fysiek systeem wordt, camerasysteem, of een combinatie hiervan. Daarnaast is het ontheffingenbeleid onderdeel van dit project.

kleinschalige maatregelen financieel meeliftend op andere programma's en Ja projecten Er zijn verschillende verkeersprojecten uitgevoerd in aansluiting op op andere programma's en projecten.

Knooppunt ontwikkeling Station ’s-Hertogenbosch (MIRT)

Gedeeltelijk

Werkzaamheden zijn gestart en lopen de komende jaren door.

Wat kostte het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (bedragen x € 1.000): Rekening

Begroting Begroting na primitief wijziging

Rekening

2022

2023

Verschil

Lasten

18.404

20.327

23.400

22.468

932

Baten

24.053

25.372

27.559

27.110

-449

Saldo van lasten en baten

5.649

5.044

4.159

4.642

483

Geraamde subsidie Geraamde verstrekking subsidie primitieve verstrekking begroting na wijziging 105.000 105.000

Verleende subsidie 75.276

Belangrijkste verschillen • • •

Kapitaallasten: voordeel € 0,2 miljoen. Personeelskosten: nadeel € 0,1 miljoen. Overige verschillen: voordeel € 0,4 miljoen.

Subsidies

Doelstelling/subsidie-ontvanger Het bevorderen van verkeerseducatie en verkeersveiligheid Subsidieregeling Verkeerseducatie en verkeersveiligheid

105.000

75.276

Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.

Risico's In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico's van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Koersnota Mobiliteitsaanpak 's-Hertogenbosch 2017-2025 Uitvoeringsprogramma 2018-2019

SPORT EN RECREATIE Ambitie Gezondheid, sport en bewegen is voor iedereen, maar niet voor iedereen vanzelfsprekend. Bewegen is voor iedereen essentieel om lichaam en geest vitaal en in goede conditie te houden. Te veel mensen lukt het niet om dagelijks voldoende te bewegen en dat is jammer. Naast een gezonde geest en een gezond lichaam draagt sport en bewegen ook bij aan een actieve, duurzame, sociaal betrokken en veilige samenleving. Sport biedt een platform om elkaar te ontmoeten, samen te ondernemen, talenten te ontwikkelen en heerlijk te ontspannen. Sport en bewegen is ook gewoon leuk. Het is dan ook onze missie om iedereen in ’s-Hertogenbosch de kansen en gelegenheid te bieden om in beweging te komen en te blijven. Dit vraagt om een goede sportieve infrastructuur, een tot bewegen uitnodigende inrichting van de openbare ruimte, vitale sportaanbieders maar ook om “beweeg inclusief denken” vanuit het onderwijs, welzijnswerk, gezondheidszorg, etc. Door krachten te bundelen en samen te werken aan een brede en integrale aanpak geven we zo veel mogelijk inwoners, jong en oud, de kans om bewegen een vast onderdeel van hun dagritme te laten zijn. Het sporten en bewegen zorgen niet alleen voor een betere gezondheid en vitaliteit, maar ook voor sociale binding, betere leerprestaties, talentontwikkeling en burgerschap.

Sport en bewegen als onlosmakelijk onderdeel van de sociale structuur van onze gemeente.

Bewegen voor iedereen Wat wilden we bereiken? In 2040 voldoet 75% van de Nederlanders aan de beweegrichtlijnen. Ze bewegen dagelijks voldoende om gezondheidsschade als gevolg van lichamelijk inactiviteit te voorkomen. Dat is tenminste de ambitie van onze rijksoverheid. Wij delen die ambitie en willen daar een bijdrage aan leveren door ook in ’s-Hertogenbosch het aantal inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen jaarlijks te laten groeien. Bij die inspanningen hebben we extra aandacht voor de wijken met een gezondheidsachterstand en beweeg armoede omdat dagelijks bewegen alles behalve een vanzelfsprekendheid is.

Indicator Percentage jeugd (12 tot 18 jaar) dat voldoet aan de beweegrichtlijn

Nulmeting

Doelstelling 2023

Realisatie 2023

Ambitie 2026

28%

15% (meting 2021, Corona)

28%

45%

47%

51% (meting 2022)

53%

48%

50%

60%

55%

Onderzoek jongeren (GGD)

Percentage volwassenen (18 jaar en ouder) dat voldoet aan de beweegnorm Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Percentage kinderen (4-11 jaar) dat voldoet aan de beweegrichtlijn Kindmonitor (GGD)

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

We formuleren samen met de inwoners van onze stad een nieuwe sport en Ja beweeg visie voor de komende jaren Met inzet en inbreng van de stad is de nieuwe sport- en beweegvisie tot stand gekomen. In januari 2024 is deze in de gemeenteraad vastgesteld. We ondersteunen, o.a. door de inzet van combinatiefunctionarissen, alle scholen Ja en kindcentra om kwalitatief beter bewegingsonderwijs te geven Naast de inzet van combinatiefunctionarissen zijn in samenwerking met schoolbesturen ook twee expertisepunten Bewegingsonderwijs ingericht. We ontwikkelen in samenwerking met het onderwijs een breed motorische Gedeeltelijk leerlijn van 0 tot 18 jaar De breed motorische leerlijn is in samenwerking met het onderwijs nog in ontwikkeling. We stimuleren inwoners uit de wijken met een gezondheidsachterstand, die nog Ja niet voldoende bewegen en begeleiden hen naar passend sport- en beweegaanbod Door de inzet van buurtsportcoaches en projecten in de betreffende wijken, worden inwoners individueel toegeleid naar passend aanbod. We optimaliseren de informatievoorziening richting onze inwoners over waar zij Gedeeltelijk terecht kunnen voor informatie over de sport- en beweegmogelijkheden in onze gemeente We oriënteren ons op een sport- en beweegplatform waar naast kennismakingsaanbod ook regulier aanbod makkelijk vindbaar is.

We verwachten een keuze in eerste half jaar 2024 en implementatie in het tweede half jaar van 2024. We ondersteunen inwoners uit wijken met een gezondheidsachterstand om Ja belemmeringen voor sporten en bewegen weg te nemen We zijn in gesprek met inwoners en doen nader onderzoek om de belemmeringen nog beter in beeld te krijgen. Daarnaast fungeren combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches als intermediairs naar hulpstructuren zoals Jeugdfonds Sport en Cultuur, KOO en de bijzondere bijstand.

Sportieve infrastructuur Wat wilden we bereiken? Onze sportieve infrastructuur is het geheel van (sport)accommodaties, de inrichting van de openbare ruimte en de organisaties in de gemeente die sport en beweegactiviteiten aanbieden. We willen dat deze sportieve infrastructuur voorziet in de sport en beweegbehoefte van onze inwoners. Ook willen we dat accommodaties, de openbare ruime en de sportaanbieders, aan inwoners die niet of niet voldoende bewegen, een uitdaging bieden om dat wel te gaan doen. Daarnaast willen we de sportinfrastructuur verder verduurzamen in de brede zin van het woord.

Indicator Percentage volwassenen dat de kwaliteit van sportvoorzieningen als (ruim) voldoende beoordeelt.

Nulmeting

Doelstelling 2023

Realisatie 2023

Ambitie 2026

62%

63%

57% (meting 2022, meetmethodiek gewijzigd)

65%

58%

60%

54% (meting 2022)

65%

69%

71%

58%

75%

Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Percentage volwassenen dat het aantal mogelijkheden om te sporten/bewegen in de openbare ruimte (ruim) voldoende vindt. Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Percentage 12-18 jarigen dat het aantal mogelijkheden om te sporten/bewegen in de openbare ruimte (ruim) voldoende vindt Onderzoek jongeren (GGD)

* Antwoordcategorieën zijn t.o.v. de nulmeting gewijzigd. Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

We gaan verder met de verduurzaming (met name energiebesparende Ja maatregelen) van het Sportiom en combineren dat met het fasegewijs uitvoeren van het jaarlijks bouwkundig en installatietechnisch eigenaarsonderhoud Jaarlijks wordt een planning gemaakt van onderhoud inclusief verduurzaming en deze is conform plan uitgevoerd. We renoveren op 2 complexen de kleedkamers en vervangen op 3 complexen de Gedeeltelijk toplagen van kunstgrasvelden. Op 1 complex zijn de kleedkamers gerenoveerd, voor het andere complex zijn de voorbereidingen gestart. Op 1 complex zijn de toplagen volgens planning vervangen. Op 2 complexen bleken de toplagen nog van voldoende kwaliteit om de vervanging nog een jaar door te schuiven. We evalueren de exploitatieovereenkomst en huurovereenkomst Sportiom

De overeenkomsten zijn met de exploitant geëvalueerd. Belangrijk bespreekpunt was de kwetsbaarheid van de organisatie door de stijging van de energiekosten (vanaf 2024). We actualiseren en analyseren met meerjarig onderhoudsplan Sportiom tot en Ja met 2038 om vast te stellen of het plan ook binnen de huidige financiële kaders kan worden uitgevoerd Het meerjarig onderhoudsplan Sportiom is geactualiseerd. Bij de actualisatie begroting 2023 zijn extra middelen beschikbaar gesteld om het onderhoud binnen de financiële kaders uit te kunnen voeren. We gaan verder met de verduurzaming van Zwembad Kwekkelstijn en doen dat Gedeeltelijk in combinatie met het renoveren van de klimaat technische installaties Grote verduurzamingsmaatregelen zijn doorgeschoven naar 2024 om die gecombineerd te kunnen uitvoeren. We nemen maatregelen bij zwembad Kwekkelstijn om nieuwe schade als gevolg Ja van hevige regenval in de toekomst te voorkomen

Maatregelen zijn getroffen. We repareren de bodem van het wedstrijdbassin van zwembad Kwekkelstijn

De bodem is gerepareerd. We slopen de oude Sportzaal Rijnstraat en richten de vrijkomende ruimte in als Nee groene openbare ruimte en speelplek In het kader van de Wet Natuurbescherming is een verplichte check op potentiële aanwezigheid van vleermuizen nodig. Dit betekent een vertraging van de sloopdatum. Vroegst mogelijke sloopdatum is april 2024. We stimuleren en zoeken naar mogelijkheden voor sport, bewegen en ontmoeten Ja in de openbare ruimte Het is een continu proces om sport, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte te verbeteren. Dit wordt integraal opgepakt en de komende jaren wordt hier extra capaciteit op ingezet. We willen sportparken meer openbaar toegankelijk en meer multifunctioneel Ja maken en de kansen benutten om deze te integreren in de openbare ruimte. Op Sportpark Noord is een openbare, multifunctionele Skills Garden gerealiseerd. Daarnaast kijken we altijd naar kansen en mogelijkheden om ook andere sportparken beter en breder te gebruiken. We werken samen met Watersportvereniging Groote Wielen aan een plan voor Ja een nieuwe accommodatie aan de Groote Wielenplas De botenloods, de steigers en het eiland zijn in gebruik genomen door de watersportvereniging. Momenteel doorlopen we nog een ruimtelijke procedure voor de realisatie van een clubgebouw op het eiland. We ondersteunen verenigingen om meer toekomstbestendig te worden

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14196033/2