Beantwoording technische vragen jaarrekening 2025 en actualisatie begroting 2026

70.

D66

Hoeveel mensen maken er tot nu toe gebruik van de Bossche Pas? Wat zijn de exploitatiekosten voor de Bossche pas tot nu toe? En wat zijn de te verwachten jaarlijkse exploitatiekosten? Daarmee bedoel ik niet de tegoeden die op de pas gezet worden.

Een geanonimiseerd overzicht van klachten is niet mogelijk. De aard van de klachten maakt dat deze tot personen/specifieke kwesties herleidbaar zijn. In de praktijk zien we weinig tot geen herhaalde klachten over een rolstoel. Indien mensen wel vaker over hun rolstoel een klacht indienen, dan onderzoeken we deze klacht opnieuw. Als de klacht van dezelfde inhoud is, nemen we dit mee in de afhandeling. Vier maanden na de lancering op 15 januari 2026 zijn er ruim 7.960 passen verstrekt, waarvan er 3.720 zijn geactiveerd. De exploitatiekosten van de Bossche Pas bedragen circa € 0,75 miljoen op jaarbasis, exclusief de Meedoen-tegoeden en de Mantelzorgregeling die op de passen zijn geplaatst. Deze kosten hebben bijvoorbeeld betrekking op: software, marketing en communicatie, aanbodmanagement, etc. De verwachting is dat de jaarlijkse exploitatiekosten zich in deze orde van grootte zullen blijven bewegen, maar is afhankelijk van de verdere ontwikkeling van de Bossche Pas.

71.

D66

Over terugbetaling 0,8 miljoen Eindhoven kosten vrouwenopvang, het verschil was 1,7 miljoen, waar blijft de rest?

Zie antwoord op vraag 7 van de VVD.

72.

D66

Pag 148. Ik ben benieuwd waar ambitie en realisme elkaar bijten, zijn daar voorbeelden van?

Het is niet duidelijk waar dit naar verwijst, maar het realiseren van de woningbouwambities is een proces van continu schakelen. In de planvoorbereidingsfase is het laveren tussen eisen en wensen en financiële haalbaarheid. Het vergt tijd om tot zodanige plannen te komen die zowel beleidsmatig als financieel haalbaar zijn. Vervolgens krijgen veel projecten in uitwerking en realisatiefase nog met diverse obstakels te maken, denk aan netcongestie en stikstof. Kortom, het woningbouwproces is een proces waarin veel factoren, partijen en marktomstandigheden op van invloed zijn. Dit maakt het niet eenvoudig om de woningbouwambities te realiseren.

73.

D66

Pag 184. Installeren van (nog een) app is een drempel op zich. Is er beeld van hoeveel gebruikers zo’n app zou hebben en of het de investering (marketing, onderhoud) waard is, ten op zichte van bestaande meldingenkaart?

De app is bedoeld om AI te trainen in het automatisch herkennen en classificeren van type zwerfafval en staat los van de meldingen(kaart). Door de app openbaar toegankelijk te maken kan de groep die aan de slag gaat met testen groter gemaakt worden.

74.

D66

Pag 270. Waarom is ambitie banen in 2026 lager dan de ambitie van 2025?

De oorspronkelijke ambitie voor 2026 is aan het begin van de bestuursperiode (2022) vastgesteld. Deze ambitie is door de snelle groei in aantal banen de afgelopen jaren al ver voor het einde van de bestuursperiode behaald. De tussentijdse doelstellingen, die per jaar per bepaald worden, zijn daarom herijkt en bijgesteld aan de hand van de actuele uitgangspositie. Hierdoor is de tussentijdse doelstelling voor 2025 (in 2024 geformuleerd) hoger dan de oorspronkelijk geformuleerde doelstelling voor 2026 (geformuleerd in 2022).

75.

D66

Pag 433. Grex de Donken: er staat er is voorzien ruim 410 woningen, maar aangekomen plan bevat slechts 275-300 woningen. Vanwaar dit verschil en welk effect heeft dit op de grex?

In de grondexploitatie zijn 290 woningen opgenomen plus 3 woonwagenstandplaatsen. Daarnaast is er rekening gehouden met een onrendabele top van 120 parkeerplaatsen. Wellicht zijn deze aantallen per abuis bij elkaar opgeteld.

76.

D66

Kan de verwachting dat er voor het fiscale jaar 2025 geen vpb verschuldigd is worden toegelicht? Is het voorschot 2025 reeds dekkend?

77.

D66

Graag ontvangen wij een toelichting over de “gunstigere rentetermijn structuur” voor de pensioenen van voormalig wethouders. Hoe ziet de rentetermijnstructuur er precies uit?

Op basis van het resultaat van de Afvalstoffendienst over 2025 verwachten we dat het fiscale resultaat over 2025 ook nihil of negatief is. Derhalve is er over het fiscale jaar 2025 geen VPB last geboekt. Dit staat los van het betaalde voorschot. Bij de “rentetermijnstructuur” wordt bij de berekening van de pensioenvoorziening rekening gehouden met verschillende rentes. De looptijd wijkt per deelnemer af afhankelijk van de leeftijd; bijv. voor een oudere deelnemer met een kortere looptijd (sterftetabel) wordt doorgaans een lagere rente gehanteerd. Daarnaast speelt ook de marktrente een rol. Bij een hogere rente hoeft minder in de voorziening aangehouden te worden dan bij een

lagere rente. Een hogere rente kan in het geval van een pensioenvoorziening dus gezien worden als “gunstiger”. 78.

D66

Met betrekking tot het onderwerp “Impuls slimme inzet digitalisering (ICT Innovatiefonds)” lezen wij een inzet op AI oplossingen in de gemeentelijke processen. Graag ontvangen wij meer informatie over de inhoud van deze oplossingen, met welke partners gewerkt wordt aan deze oplossingen, en welke type processen in scope zijn voor de AI toepassingen.

79.

D66

Het IKDB Innovatielab blijkt een vehikel voor regionale samenwerking te zijn. Welke opdrachten en opdrachtgevers heeft het IKDB Innovatielab in 2025 uitgevoerd en welke staan gepland voor 2026? In hoeverre is de gemeente een launching customer gebleken voor het IKDB Innovatielab

Het betreft hier een impuls voor het toepassen en opschalen van al bestaande AI oplossingen binnen de gemeentelijke processen, waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van publieke (open) platforms en standaarden. Hierbij wordt samengewerkt met andere overheden (bijvoorbeeld via deelname aan de Citydeal over AI, activiteiten binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, IMG, Dimpact en Samen Organiseren), gespecialiseerde marktpartijen en kennisinstellingen. De AI-toepassingen richten zich op kansrijke usecases in verschillende domeinen en primaire processen zoals dienstverlening aan inwoners, interne bedrijfsvoering en beleidsvoorbereiding. Denk aan toepassingen zoals een subsidiewijzer, afhandeling van meldingen openbare ruimte, het opstellen en samenvatten van documenten, het uitvoeren van dataanalyses, en/of het geautomatiseerd maken van gesprekssamenvattingen en -verslagen. Hierbij wordt tevens gewerkt aan het realiseren van de benodigde randvoorwaarden zoals kennis, governance en infrastructuur, zodat AI verantwoord en schaalbaar kan worden geïntegreerd in de gemeentelijke werkwijze. In 2025 zijn er rond de 50 projecten uitgevoerd binnen het IKDB Innovatielab. Er waren opdrachten vanuit het bedrijfsleven, de onderwijspartijen, maatschappelijke organisaties en de gemeentelijke organisatie.

Een deel van deze opdrachten krijgt in 2026 een vervolg, via een vervolgopdracht voor een nieuwe groep studenten (op een ander onderwijsniveau). De huidige projecten zijn nog in de proof of concept of prototype fase. Daarnaast komen ook nieuwe opdrachten en daarmee opdrachtgevers binnen uit het netwerk van de samenwerkingspartner, via werving en via het online aanmeldformulier van het lab.

80.

D66

Welke beoogde dekkingspercentages worden per belastingsoort gehanteerd? Welke keuzes worden hierin gemaakt?

Voor de retributies (gemeentelijke dienstverlening tegen betaling, zoals afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges) geldt het uitgangspunt van kostendekkendheid. Voor de belastingen, zoals OZB, precario, hondenbelasting en toeristenbelasting is dit uitgangspunt niet van toepassing. In de bijlage is een overzicht met de dekkingspercentages van de leges en rechten voor de begroting 2026 opgenomen. De keuzes voor de percentages zijn aan uw Raad. Daarbij zijn in het verleden keuzes gemaakt om bijvoorbeeld lage tarieven te hanteren i.v.m. de doelgroep, lagere tarieven om illegale boomkap tegen te gaan of voor kleine activiteiten in buurten. Uw Raad heeft de bevoegdheid om die afwegingen te maken. Er zijn echter een aantal posten gemaximeerd door de Rijksoverheid. Dat is eveneens in dit overzicht vermeld.

81.

D66

Op pagina 270 staat voor wat betreft aantal banen binnen de gemeente:

Zie antwoord bij vraag 74.

• Doelstelling 2025= 117.000 • Realisatie 2025= 119.400 • Ambitie 2026= 111.000 Hoezo is de ambitie voor 2026 dan zo laag? Wat mis ik daar? 82.

D66

Pagina 264: Het verschil tussen begroting en realisatie aangaande erfgoed: waarom is er zo weinig gebruik gemaakt van de subsidies?

De lagere realisatie van subsidieverlening binnen erfgoed wordt vooral veroorzaakt door het karakter van restauratie- en onderhoudsprojecten. Monumentale projecten kennen vaak een lange voorbereidingstijd en zijn afhankelijk van vergunningverlening, technische onderzoeken, uitvoeringscapaciteit en financiering door eigenaren. Hierdoor verschuift uitvoering regelmatig naar een later jaar. Daarnaast houdt de gemeente bewust financiële ruimte beschikbaar voor grotere erfgoedopgaven, , in combinatie van eigenaren van woonhuismonumenten die een meerjarige en integrale aanpak vragen. Een belangrijke toekomstige opgave betreft het onderhoud

van kademuren en overkluizingen van de Binnendieze. Deze opgave raakt direct aan de kwaliteit, veiligheid en verblijfskwaliteit van de historische binnenstad. Door middelen beschikbaar te houden kan de gemeente: •

samen met particuliere eigenaren en partners integraal optrekken; • bijdragen bundelen met andere investeringen in de binnenstad; • gebruikmaken van mogelijke Rijkscofinanciering en erfgoedsubsidies; • de continuïteit van monumentenzorg waarborgen. De beschikbare middelen blijven daarmee nadrukkelijk gekoppeld aan de instandhouding en versterking van het Bossche erfgoed op langere termijn.

84.

D66

Heeft het college ook een doel voor het realiseren van studentenwoningen? En in hoeverre is dat doel gerealiseerd? In de jaarrekening treffen we daarover geen informatie aan.

In 2019 is in de (toenmalige) Taskforce met woningcorporaties en onderwijsinstellingen de doelstelling geformuleerd om 500 studentenwoningen te realiseren. Daarvan zijn er de afgelopen jaren 272 gerealiseerd. Waaronder de in 2025 226 gehuisveste studenten in de nieuwbouw van Campus 300. Verder zijn er nog 81 studentenwoningen in aanbouw bij EKP. Ook komen er 112 wooneenheden voor studenten en/of jongeren in Bloemenkampkwartier.

85.

D66

Wat hebben de aanbieders van tweewielerdeelmobiliteit als reden aangegeven voor hun vertrek?

We waren in goed overleg met de aanbieders van tweewielerdeelmobiliteit. Het vertrek kwam onverwacht. De aanbieders kozen om de focus meer te leggen op bepaalde steden om een beter resultaat te realiseren. We werkten met een vergunningstelsel waarbij de aanbieder de vrijheid heeft om strategische keuzes te kunnen maken over waar zij actief willen zijn. Voor meer informatie wordt verwezen naar bericht in de eerder met de raad gedeelde informatiebulletin.

86.

87.

D66

D66

Wanneer is de aanpak van de gevaarlijke rotondes Sint Teunislaan en Aartshertogenlaan voorzien?

Wat is er in 2025 gebeurd voor de realisatie van een station in Maaspoort en Nuland

De aanpak van de rotonde aan de Sint Teunislaan wordt gefaseerd opgepakt. De herinrichting van het eerste deel van de klokkenlaan start in het derde kwartaal van 2026. Hierin wordt het eerste deel van de rotonde meegenomen. Parallel daaraan wordt gewerkt aan een integraal ontwerp voor de volledige herinrichting van de rotonde en de omliggende fietsstructuur. Op dit moment bevindt het project zich in een verkennende fase en wordt gewerkt aan het opstellen van een verkeerskundig voorkeursontwerp dat rekening houdt met toekomstige ontwikkelingen in de omgeving. Een concrete uitvoeringsplanning voor de integrale herinrichting is daarom nog niet vast te stellen. De Aartshertogenlaan wordt op termijn volledig heringericht. Op dit moment wordt een verkenning van de toekomstige functie van de weg opgestart waarbij zowel plannen voor mobiliteit als groen meegenomen worden. In deze verkenning wordt uiteraard ook de rotonde aan de Aartshertogenlaan meegenomen. Resultaat van deze verkenning wordt in de zomer van 2027 verwacht. Een concrete planning voor de uitvoering daarvan is nog niet vast te stellen op dit moment. In 2025 zijn geen concrete uitvoerings- of realisatiestappen gezet voor stations in Nuland of Maaspoort. Deze opgaven zijn verankerd in de vastgestelde omgevingsvisie (9 september 2025), waarin de opgaven beleidsmatig zijn verankerd.

Daarin is opgenomen dat Nuland pas in beeld komt voor een station als onderdeel van een mogelijke grootschalige woningbouwontwikkeling, waarbij het station zelfs een randvoorwaarde is en Maaspoort alleen een station krijgt in samenhang met een hoogstedelijk programma (verdichting/verstedelijking).

88.

Rosmalens belang

Op welke wijze profiteren ondernemers in de dorpen en wijken buiten de JADS- en Innovatiekwartierzones van de economische activiteiten die hier plaatsvinden?

90.

Rosmalens Belang

Welke concrete maatregelen worden er binnen de afvalstoffendienst genomen om de begrote winstafdracht in de toekomst weer structureel te realiseren, zodat dit niet ten koste gaat van de algemene middelen?

92.

Rosmalens Belang

Uitvoeringskosten inburgering Is er een scenario uitgewerkt voor de jaren na 2028? Indien het Rijk niet overbrugt, in hoeverre dreigt de inburgering dan een structurele last te worden die de begrotingsruimte voor andere economische speerpunten beperkt?

De ontwikkelingen die plaatsvinden binnen JADS en het Innovatie Kwartier hebben een bredere uitwerking en uitstraling dan alleen binnen die specifieke gebieden. Zoals in de plannen rondom het IKDB ook wordt aangegeven, vormt deze ontwikkeling het brandpunt of clubhuis van het bredere data-ecosysteem. Dit ecosysteem strekt zich uit over de gehele gemeente en zelfs daarbuiten. Ook bedrijven die niet direct gevestigd zijn in het IKDB of binnen de Marienburg (JADS) kunnen deel uitmaken van het dataecosysteem en profiteren van kansen voor samenwerking en kennisuitwisseling die het ecosysteem hen biedt Met het verbeterplan ‘Blik naar voren’ zijn diverse maatregelen getroffen en gaande om de Afvalstoffendienst op orde te krijgen (zie hiervoor de Voortgangsrapportage Blik naar voren). Ook de financiën hebben daarbij aandacht. Voor ons geldt dat de enige activiteit waarover de afvalstoffendienst winst mag maken de inzameling van afval bij bedrijven is. In de afgelopen paar jaar is er geen afdracht geweest vanuit de Afvalstoffendienst. In de jaren ervoor is wel voldaan aan de taakstelling, maar hiertoe is veelal geput vanuit de bedrijfsrisicoreserve – die daardoor in de loop der jaren nihil is geworden. Tot op heden heeft de lobby richting het Rijk voor een structurele oplossing inderdaad nog geen resultaat opgeleverd.

Wij blijven deze lobby voortzetten en zien ons hierin gesteund door de VNG en medegemeenten. In het geval dat het Rijk niet over de brug komt met voldoende financiering voor de uitvoering van onze wettelijke taken, komen wij hier bij uw raad op terug. We hebben nu nog geen concreet scenario uitgewerkt.

96.

Rosmalens Belang

Hoe ontwikkelt de uitgifte van bedrijventerreinen zich ten opzichte van de vraag vanuit ondernemers?

De afgelopen periode is de vraag vanuit ondernemers naar bedrijfskavels sneller gestegen dan dat er aan aanbod is bijgekomen middels uitgifte. De verwachting is dat deze trend zich de komende periode voortzet.

97.

Rosmalens belang

Hoe verhoudt de nieuwe reserve “Realisatiestimulans Woningbouw” zich tot bestaande grondexploitaties en woningbouwprojecten? Welke concrete projecten komen hiervoor in aanmerking?

Wanneer binnen de huidige grondexploitatie- en kostenverhaalsprojecten nog geen andere subsidies zijn ontvangen zullen we maximaal inzetten op een bijdrage vanuit de Realisatiestimulans voor de nog te realiseren betaalbare woningen. Er is nog geen beslissing genomen over de projecten die voor een bijdrage vanuit de te vormen Reserve Realisatiestimulans in aanmerking komen. Met de verkregen subsidies zijn de grondexploitaties van lopende projecten vooralsnog kostenneutraal. We verwachten het budget dus in te moeten zetten voor nieuwe (verlieslatende) projecten. De Reserve Realisatiestimulans Woningbouw kan dan uitkomst bieden om een deel van de (publieke) tekorten uit en/of risico af te kunnen dekken. Het kan dan gaan om bijvoorbeeld onrendabele investeringen in infrastructuur, mobiliteit, groen of waterberging die nodig zijn om de woningbouwopgave te realiseren. Concrete inzet gelden voor projecten wordt gekoppeld aan besluitvorming over de betreffende projecten.

98.

Rosmalens belang

Hoe wordt de nieuwe reserve Realisatiestimulans Woningbouw concreet ingezet om woningbouw te versnellen?

Er is nog hier nog geen nadere invulling aan gegeven, maar in zijn algemeenheid zien we dat de combinatie van opgaven (o.a. 70% betaalbaarheid, extra toevoeging van woningen, parkeernormen, ontsluiting, groen en waterberging) de financiële haalbaar van plannen steeds steviger onder druk zetten. Datzelfde geldt voor de grondexploitaties. De Reserve Realisatiestimulans Woningbouw kan dan uitkomst bieden om een deel van de (publieke) tekorten uit en/of risico af te kunnen dekken. Het kan dan gaan om bijvoorbeeld onrendabele investeringen in infrastructuur, mobiliteit, groen of waterberging die nodig zijn om de woningbouwopgave te realiseren. Concrete inzet gelden voor projecten wordt gekoppeld aan besluitvorming over de betreffende projecten.

99.

Rosmalens belang

Welke woningbouwlocaties lopen momenteel risico op vertraging door netcongestie, stikstofproblematiek of capaciteitstekorten

Ten aanzien van netcongestie heeft Enexis een gebied aangewezen waarvan het onduidelijk is of er voldoende netcapaciteit is voor de al geplande woningbouwprojecten. Enexis gaat hier in de komende maanden meer duidelijkheid over bieden (zie verder de presentatie in het I&O van 18 mei j.l.) T.a.v. stikstof: hiervoor is o.a. de afstand tot natura 2000 gebieden irt de omvang en kenmerken van het project bepalend. De locatie Willemspoort ligt om die reden al enige tijd stil en ook bij andere projecten in de Spoorzone vormt stikstof een risico in het kunnen realiseren van de geplande woningbouw. Capaciteitstekorten zijn niet gekoppeld aan specifieke projecten, maar in zijn algemeenheid hebben we te maken met enkele zeer lastig opvulbare vacatures. Het betreft dan veelal specialistische functies.

99A

Rosmalens Belang

Welke grote woningbouwlocaties (circa 500+ woningen) zijn in voorbereiding en welk aantal woningen is per gebied voorzien.

De grote locaties waarvoor meer dan 500 woningen in voorbereiding zijn, zijn: - Groote Wielen (circa 2600 woningen)

-

100.

Rosmalens belang

De mobiliteitsvisie is doorgeschoven naar de tweede helft van 2026. Welke beleidskeuzes of projecten lopen hierdoor vertraging op?

101.

Rosmalens belang

Hoe ontwikkelt zich de doorlooptijd van vergunningprocedures sinds invoering van de Omgevingswet?

102.

Rosmalens belang

Zijn er knelpunten in capaciteit of expertise binnen de organisatie bij de uitvoering van de Omgevingswet?

Spoorzone, met daarbinnen verschillende deelgebieden (Van Herpenseweide 475, Bossche Stadsdelta (minimaal) 1800, IKDB 300-400, EKP 820) De Vliert (fase 1 circa 1450 woningen) Verder zijn er nog verschillende locaties van 300 en meer woningen in voorbereiding (Bloemenkampkwartier, Groote Stroom/Stoa en De Donken). Door het doorschuiven van het mobiliteitsbeleid 's-Hertogenbosch 2040 kan minder snel gestart worden met het uitvoeren van nieuw beleid. Echter zijn er momenteel geen concrete projecten of plannen voorzien die hierdoor vertraging oplopen. De Omgevingswet is in 2024 in werking getreden. De meeste vergunningaanvragen (reguliere aanvragen) moeten binnen 8 weken worden behandeld. Dit kan met 6 weken worden verlengd. Door het stikstofdossier is het aantal grote projecten in 2025 afgenomen. Maar het totale aantal (concept) aanvragen is in 2025 toegenomen. Met name de kleinere ontwikkelingen (verbouwingen) zijn toegenomen. De kleine ontwikkelingen zijn steeds vaker complex. Door personele wisselingen is de doorlooptijd aan het oplopen. De toename van de werkvoorraad en werkdruk is zichtbaar bij de afdelingen Ros en VTH. In 2025 hebben we 80% van de aanvragen binnen de termijnen behandeld Zie ook 101. Omdat de doorlooptijd in vergunningsprocedures oploopt en de werkdruk toeneemt, zijn inmiddels maatregelen genomen om de capaciteit te verhogen en de doorlooptijd te verkorten.

Bij de uitvoering van de Omgevingswet vragen ook het werken, het maken en het wijzigen van de omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan meer en andere capaciteit en deskundigheid. Met name de transitie naar een integraal, nieuw omgevingsplan is complex en omvangrijk. Weliswaar zijn er ten aanzien daarvan nu geen knelpunten maar – ook omdat alle overheden deze capaciteit en deskundigheid nodig hebben – blijft de inzet en de borging ervan voor onze gemeente wel een aandachtspunt

103.

Rosmalens belang

Hoeveel mensen hebben tot nu toe de Bossche pas aangeboden gekregen en hoeveel mensen hebben hem zelf aangeschaft?

Vier maanden na de lancering op 15 januari 2026 zijn er ongeveer 7.160 inwoners die een gratis Bossche Pas met het Meedoen-tegoed hebben ontvangen. Daarnaast zijn er ruim 800 kooppassen verstrekt.

104.

Rosmalens belang

Is er bekend hoeveel mensen er ook daadwerkelijk gebruik maken van de Bossche pas? Zijn hier cijfers van beschikbaar? Hoe staat dit in verhouding tot het bedrag dat we er jaarlijks voor reserveren?

De Bossche Pas bevindt zich nog in de opstartfase. Vier maanden na de lancering op 15 januari 2026 is circa 1.130 keer gebruik gemaakt van het Meedoen-tegoed en 1.770 keer van een actie. Het is nog te vroeg om deze cijfers betrouwbaar door te vertalen naar het hele jaar, mede omdat de bekendheid nog groeit en de zomerperiode nog moet beginnen, waarin bijvoorbeeld contributies van verenigingen veelal worden afgeschreven. Tegelijkertijd lijkt het gebruik op dit moment lager dan verwacht.

105.

Rosmalens belang

In het startpakket van de lief en leed straat zit een bedrag van 150 euro, Is dit eenmalig of wordt dit jaarlijks uitgekeerd? Hoeveel lief en leed straatjes zijn er momenteel.? Als de lief en leed straatjes explosief gaan stijgen, wordt er dan een rem gezet op het aantal of op het aantal huizen dat er in een straatje zitten?

106.

Rosmalens belang

Hoe verloopt de pilot van de buurtbox? Gaan we de buurtbox straks verbinden met het lief en leedstraatje?

107.

Rosmalens belang

Worden buurt- en straatverenigingen ook betrokken bij de lief en leed straatjes? Zo nee, waarom niet?

De ontwikkeling van gebruik en bereik wordt de komende periode nauwgezet gemonitord, ook in relatie tot het beschikbare budget. Het bedrag van 150 euro is jaarlijks, in sommige straten regelen bewoners dat zelf. Het aantal straten is explosief gegroeid naar 50 door de combinatie met de aanpak maatschappelijke weerbaarheid. Er komt geen rem. De aanjaagfunctie is zo ingericht dat de aandacht voor de gangmakers wordt ingebed in het reguliere opbouwwerk, via de gebiedsteams. De formele pilotfase loopt sinds januari en wordt na de zomer geëvalueerd. Het combineren van Buurtbox en Lief- en Leedstraten is een interessante suggestie. De aanpak verschilt per straat en buurt. In sommige buurten komt het initiatief vanuit de buurtvereniging of wijkraad. In sommige straten is het initiatief vanuit straatbewoners.

108.

Rosmalens belang

Hoeveel gezinnen hebben bij een echtscheiding al gebruik gemaakt van een gezinsadvocaat, en bij hoeveel gezinnen was dit effectief en hoeveel hebben er voortijdig afgehaakt?

Sinds juli 2023 zijn er 69 gezinnen gestart met begeleiding door de gezinsadvocaat. Op dit moment bevinden zich nog 5 gezinnen in de aanmeldingsfase, waarmee we straks zullen uitkomen op 74 gezinnen in totaal. Als we deze 69 gezinnen uitsplitsen: - 30 gezinnen hebben hun traject afgerond; - bij 5 gezinnen is het traject voortijdig gestopt; - bij 34 gezinnen loopt het traject nog. Bij de afgeronde trajecten zien we dat er sprake is geweest van deescalatie tussen ouders, is er meer rust gekomen in het gezin en hebben ouders (deel)afspraken gemaakt. Waar nodig is er een ouderschapsplan en soms ook een convenant opgesteld. In alle gevallen hebben ouders leren omgaan met het gedeelde ouderschap na scheiding.

109.

Rosmalens belang

Slechts 15% van de inwoners vindt dat het college besluiten duidelijk uitlegt. Zijn er al concrete plannen om dit verbeteren?

Hoewel we ons streefpercentage hebben behaald betekent dit uiteraard niet dat we achterover leunen. Een percentage is immers een indicator, geen eindstation. Zeker bij dit brede onderwerp dat een breed scala aan aspecten in zich heeft: participatie vooraf, communicatie voorafgaand aan én na besluitvorming, manier van communiceren (begrijpelijke taal) en transparantie over genomen besluiten: van regulier tot WOO (wet open overheid). Dit hele spectrum heeft constant onze aandacht, intern en naar buiten toe.

110.

Rosmalens belang

Welke prioriteiten stelt het college binnen de aanpak van ondermijning, jeugdgroepen en digitale criminaliteit?

Inzet van programma Bossche Veerkracht is met name gericht op doorbreken van de invloed van criminele samenwerkingsverbanden op jongeren. Prioriteit van het programma ligt bij het versterken van weerbaarheid (digitaal en sociaal) van jongeren, het vergroten van kennis van professionals, in beeld krijgen en houden van opkomende jeugdgroepen en daarop interveniëren met een goede mix van preventie en repressie. De aanpak op het gebied van ondermijning, jeugdcriminaliteit en digitale criminaliteit is opgenomen in het eerder

door het college vasgestelde Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid (UVP) 2025-2026 (UVP 2025-2026 def..pdf)

Nr. 111

BEST EFFORT (AANGELEVERD NA DEADLINE) Partij Vraag Leefbaar Ontwikkeling gemeentelijke organisatie en de kosten ervan in 2025: A) Omvang totale gemeentelijke organisatie in Fte’s B) Het aantal Fte per 1000 inwoners C) De apparaatskosten per inwoner D) Het percentage inhuur op de totale loonsom E) De overhead van de gemeentelijke organisatie 1. Graag de antwoorden over 2025, afgezet tegen dezelfde gegevens in de afgelopen vier jaar? We lezen in het Jaarverslag 2025 p.411 Totaal Overhead Netto in 2024 €53.825.490 en 2025 €58.983.400 en Totaal Overhead Bruto in 2024 €60.965.837 en 2025 €66.805.540 In de begroting 2026 p.363, komen we onder de noemer Totaal overhead de volgende bedragen X1000 tegen; 2024 €57.003 Realisatie en vervolgens begroot: 2025 €61.499 2026 €62.075 2.

Onze vraag wat zijn de juiste bedragen? En graag de totaalbedragen van de afgelopen vier jaar en de komende drie jaar begroot voor de overhead?

Antwoord

A)Omvang totale gemeentelijke organisatie in FTE's

2025 2024 2023 2022 1996, 1921, 1851, 1779, 9 5 8 5

B)

Aantal FTE per 1000 inwoners

2025 12,37

2024 11,2

2023 11,6

2022 11,4

C) De apparaatskosten per inwoner van de afgelopen 4 jaar zijn : 2025

2024

2023

2022

Apparaatskosten € 1.490 € 942 € 883 € 837 Note : De stijging tussen boekjaar 2024 en 2025 wordt veroorzaakt doordat een vernieuwde definitie van apparaatskosten is gebruikt. Dit heeft gezorgd voor een substantiele stijging in 2025. D)

Percentage inhuur op de totale loonsom

2025 2024 2023 2022 18,65 17,10 17,80 17,00 % % % %

E) De overhead van de afgelopen 4 jaar zijn (x € 1.000,-)

Overhea d

2025

2024

2023

2022

58.983

53.825

53.811

45.411

2.Alle genoemde bedragen zijn juist. Het overzicht Overhead als onderdeel van de paragraaf bedrijfsvoering bevat zowel de uitgaven als inkomsten én de samenhangende mutaties in

reserves. P 363 van de begroting bevat enkel de uitgaven. Ter illustratie de aansluiting voor de realisatie 2025:

Ter toelichting: de dekking genoemd in de paragraaf bedrijfsvoering betreft veelal doorboeking naar investeringen en grondbedrijf. De boekhoudregels (BBV) schrijven voor dat we interne doorbelastingen niet als inkomst mogen presenteren. In de staat van baten en lasten zijn die dan ook van de lasten afgetrokken. De bedragen van de afgelopen 4 jaar staan gemeld onder vraag 1E. De begrote bedragen voor de komende drie jaar zijn (excl. Mutatie reserves, deze worden nooit begroot).

Overhea d 112

Leefbaar

Bestuurlijke organisatie (P. 26-27) Communicatie-, participatie- en beleidsprogramma’s 1. Hoeveel is in 2025 uitgegeven aan beleid, projecten en communicatie op het gebied van: • inclusie/diversiteit; • thema- en bewustwordingscampagnes

2027

2028

2029

60.461

59.780

58.911

Ons beleid – zoals het Inclusiebeleid – wordt uitgevoerd in een programma-, beleid- of projectstructuur. Communicatie en (eventueel) thema- en bewustwordingscampagnes maken (integraal) onderdeel uit van de aanpak. Er is daarom geen uitsplitsing te maken van de kosten daarvoor. Het is daarom ook niet mogelijk om de specifieke kosten voor dit onderdeel of de ambtelijke capaciteit die daarop is ingezet, in beeld te brengen. Het resultaat van dit soort campagnes meten we niet. Er wordt wel gewerkt aan data-dashboards en monitoringtools om de effecten van de gemeentelijke communicatie (breed) te meten), maar dit onderzoek bevindt zich nog in de beginfase.

2. 3. 4.

113

114

Leefbaar

Leefbaar

Hoeveel ambtelijke capaciteit (FTE) is hiervoor ingezet? Welke concrete en meetbare resultaten zijn hiermee in 2025 bereikt? Hoe verhouden deze uitgaven zich tot 2024?

Bestuurlijke organisatie Communicatie Actief en vanuit wederkerigheid in verbinding Vanuit verbinding communiceren we met inwoners en partners. Laagdrempelig en vanuit wederkerigheid. We zijn waar de inwoner is en de interactie voorop staat. We leggen ons oor goed te luister. We communiceren met focus op de hoofdopgaven. Vragen 1. Graag inzicht in de euro’s die worden aangewend onder de noemer “communicatie” van het Stadhuis tot in en dwars door de gemeentelijke organisatie? 2.

Ook zouden we graag inzicht hebben in de ambtelijke capaciteit (Fte’s) die hiervoor wordt ingezet?

3.

Daarbij ook graag de structurele inzet én de inhuur?

4.

Ook inzicht in de budgetten voor communicatie van de afgelopen vier jaar en de komende vier jaar?

Ontwikkeling reserves Onze begroting/rekening kent een aantal (bestemmings) reserves en voorzieningen

Er is een concernafdeling communicatie (sector DB) met 18,59 fte communicatiecapaciteit. Daarnaast zijn in elke sector communicatiemedewerkers en -adviseurs werkzaam. Er is geen compleet overzicht van de capaciteit voor communicatie binnen de sectoren WXL, SO, MO en SB beschikbaar. De communicatiebudgetten in onze organisatie zijn verdeeld over verschillende afdelingen en sectoren en daarnaast ook ondergebracht in diverse projectbudgetten. Er is geen compleet overzicht van het totale communicatiebudget van de organisatie.

Alle mutaties in reserves zijn gebaseerd op raadsbesluiten. Voor een volledig overzicht verwijzen wij naar bijlagen ‘staat van reserves’ van de begroting 2026. Hierin zijn de mutaties waartoe de raad heeft besloten zichtbaar gemaakt.

115

Leefbaar

Kunnen we een overzicht krijgen van onze potjes reserves met daarbij de relevante verplichtingen en/of voorzieningen? Bijzondere bijstand (P15) De kosten zijn o.a. gestegen als gevolg van gestegen kosten bewindvoering 1. Voeren wij zelf ook nog bewindvoering uit; 2.

Hoe is de ontwikkeling in aantallen bewindvoering en hoe is het kostenverloop?

Voor de voorzieningen geldt dat hier altijd concrete verplichtingen aan ten grondslag liggen, deze zijn ook opgenomen en toegelicht in bijlage Staat van Voorzieningen bij de jaarrekening 2025. 1. Ja, de gemeente voert zelf ook bewindvoering uit via het gemeentelijk bewindvoerderskantoor, op dezelfde wijze als externe partijen. 2. Het totale aantal inwoners in 's-Hertogenbosch dat onder bewind staat en daarvoor bijzondere bijstand ontvangt is redelijk stabiel rond de 1.400: 1.418 (2022), 1.399 (2023), 1.424 (2024) en 1.427 (2025). In de jaren hiervoor lag het aantal iets hoger, tegen de 1.500. Het aantal cliënten van het gemeentelijke bewindvoerderskantoor is gestegen van 247 (2023) naar 368 (2024) en 440 (2025). De totale kosten van bewindvoering, voor zowel externe partijen als het gemeentelijk kantoor, zijn van € 1,8 miljoen (2022) naar € 2,1 miljoen (2023) en € 2,5 miljoen (2025). Deze stijging is onder andere doordat de wettelijke vergoeding voor bewindvoering is gestegen.

116

Leefbaar

Werk & Inkomen/Participatie (p15) Arbeidsparticipatie en uitkeringen, WAJONG 1. Hoeveel inwoners van ’s-Hertogenbosch ontvingen in 2025 een Wajong-uitkering en hoe verhoudt dit aantal zich tot 2024? 2.

117

Leefbaar

Hoeveel Wajong-gerechtigden zijn in 2025 begeleid richting werk, participatie of dagbesteding en hoe verhoudt dit zich tot 2024?

Jeugdhulp (p18) De kosten van jeugdhulp stijgen verder 1. Kunnen we een overzicht krijgen van de kosten voor de verschillende onderdelen over de afgelopen drie jaren? Inclusief de beschikbare financiële doorkijk naar 2029 wat betreft de jaarlijkse lasten Jeugdhulp?

De groep WAJONG-ers valt niet onder verantwoordelijkheid van de gemeente, maar onder die van het UWV. Deze groep ontvangt zowel uitkering als begeleiding vanuit het UWV. Vanwege onze expertise met het plaatsen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en onze nauwe samenwerking met het UWV plaatsen wij incidenteel WAJONG-ers op werk. We hebben wel cijfers van het UWV over het aantal personen in de regio Noordoost-Brabant. Het meeste recente cijfer stamt uit Q3 2025. Toen ontvingen in de regio 3.094 personen een WAJONG-uitkering. In dezelfde periode in 2024 ging dit om 3.085 personen. Wij hebben geen cijfers over het aantal personen dat in deze groep naar werk, participatie of dagbesteding is begeleid. 1. Voor de doorkijk verwijzen wij graag naar de meerjarenprognoses reserves sociaal domein actualisatie v.d. begroting 2026’ Door meer inzet van jeugdhulp en mogelijk afnemende Rijksfinanciering verwachten we in het meerjarenperspectief aanzienlijke tekorten. 2. De afgelopen jaren is via het programma Jeugdhulp ingezet op de transitie van individuele hulp naar meer voorliggende en collectieve ondersteuning. Denk hierbij aan de pilot Opgroeiondersteuning op School en expertisecentrum GROEN (zie ook beantwoording vraag 66).

Daarnaast hebben we hebben we de samenwerking met de verwijzers verbeterd, ingezet op de POH-GGZ Jeugd bij de huisartsen en is de Gezinsadvocaat structureel onderdeel geworden van ons aanbod.

118

Leefbaar

2.

Zijn er in 2025 al maatregelen genomen om de kosten te verminderen, kunnen we al spreken van quick-wins?

3.

Wanneer in 2026 ontvangen we een raadsvoorstel toekomstbestendige Jeugdhulp?

Bijstandsuitkeringen <27 jaar In 2024 hebben er 432 inwoners < 27 jaar een bijstandsuitkering ontvangen. Vraag

Het college verwacht in het derde kwartaal van 2026 een besluit te kunnen nemen over toekomstbestendige hulp en ondersteuning. Jeugdhulp is hier integraal onderdeel van. Op basis daarvan wordt uw raad betrokken bij de verdere uitwerking en besluitvorming.

1. 2.

In 2025 ontvingen 408 personen onder de 27 jaar een bijstandsuitkering. In 2024 ging het om 432 personen In 2023 ging het om 417 personen In 2022 ging het om 380 personen

1.

119

Leefbaar

Hoeveel inwoners van ’s-Hertogenbosch onder de 27 jaar ontvangen een bijstandsuitkering? 2. Hoeveel waren dat er in de afgelopen vier jaar? Financiële hoofdlijnen Kapitaallasten Het voordeel wordt gerealiseerd doordat investeringen worden doorgeschoven naar 2026 in verband met langere levertijden, gebrek aan personele capaciteit en vertraagde aanbestedingen. Voorbeelden zijn MIRT A2, GSB aandachtsgebieden en mobiliteit binnenstad. Het voordeel bedraagt € 4,3 miljoen. 1. Graag een volledige lijst van projecten -in concreto- die worden doorgeschoven? Het tekort aan interne en externe capaciteit wreekt zich al langer. Voor de volledigheid de gemeentesecretaris/amt waarschuwde hier al voor in een brief (6 april 2022) aan de fracties die toen onderhandelde over een nieuwe coalitie. Dit brengt ons bij de volgende vraag.

3.

Zie de bijlagen bij deze beantwoording.

2.

120

Leefbaar

Graag ontvangen wij volledige lijst van projecten die in de jaren 2022, 2023 en 2024 zijn doorgeschoven? De projecten séc en de daarmee gemoeide euro’s. Inwoners en hun naaste leefomgeving Jeugdcriminaliteit (p 79) “Vanuit het ministerie van J&V ontvangen we een bijdrage van ca. 2,5 miljoen euro (tot medio 2026) om te werken aan het voorkomen van jeugdcriminaliteit.” Antwoord Jaarverslag 2024 Met de extra middelen werken we dus aan “Bossche Veerkracht” en richten we ons op drie doelstellingen: 1) Voorkomen dat jongeren die risico lopen afglijden in crimineel gedrag, 2) Tegengaan dat jongeren tot de jonge aanwas gaan behoren en doorgroeien en tot slot 3) Harde kern jongeren aanpakken opdat zij stoppen met crimineel gedrag. Op onze vragen n.a.v. het Jaarverslag 2024 kregen we als antwoord: “We hebben 200 jongeren in beeld via de daartoe bedoelde (jeugd)tafels. In de helft van het aantal gevallen vinden huisbezoeken plaats sec in het kader van het programma Bossche Veerkracht.” 1.

2.

Wat zijn de maatregelen die met deze extra middelen zijn ondernomen in 2025? Hoeveel jongeren zijn er in beeld? Hoeveel jongeren behoren tot de hier bedoelde harde kern?

1] extra maatregelen in 2025: We hebben ingezet op IPTA (Arbeidstoeleiding) en RIO (reïntegratieofficier), hiervoor zijn mensen aangenomen (3 fte). Dit zijn specialistische coaches die jongeren met Preventie Met Gezag (Bossche Veerkracht)-profiel op alle leefgebieden begeleiden naar maatschappelijke integratie en rehabilitatie tijdens en na een justitieel traject. Vanuit het programma is er een interventiemix met partijen die we op de doelstellingen preventief, repressief en in combinatie kunnen inzetten. Betrokken partijen zijn Halt, Connect Welzijn, Jongerenwerk073, Jeugdreclassering, Reclassering, Leger des Heils, Zorg en Veiligheidshuis, Stichting Jeugdcoach, De Basis Begeleiding. Verder zetten we de erkende interventie “Alleen jij bepaalt” in. Zij begeleiden 125 jongeren uit groep 7/8 en onderbouw voortgezet onderwijs. 2] In beeld 2025: Op doelstelling 1 (risicojongeren) ca. 250 jongeren in beeld Op doelstelling 2 (jonge aanwas tegengaan) ca. 75 jongeren in beeld inclusief jeugdgroepen. Op doelstelling 3 (harde kern) ca. 20 jongeren in beeld inclusief trajecten. 3] Aantal thuisbezoeken: Huisbezoeken zijn geen doel of resultaat in zichzelf. We leggen naar schatting 150 tot 200 huisbezoeken per jaar af, afhankelijk van trends, casuïstiek, onrust op straat en school. Ook andere professionals leggen huisbezoeken af, afhankelijk van de ingezette interventie.

Indien noodzakelijk en gewogen gaan we in trajecten op huisbezoek. Dat varieert van een enkelvoudig stopgesprek tot specifieke vormen van gezinssteun/begeleiding. Uitgangspunt van het programma is dat we bij jongeren tot 16 jaar actief contact met ouders/thuisfront/ gezinssysteem. 4] Overige maatregelen: Intensivering van de samenwerking met justitiepartners op de doelgroep PMG (12 t/m 27 jaar), bijv.:

3. 4.

121

Leefbaar

Hoeveel thuisbezoeken hebben er plaatsgevonden? Wat zijn de overige maatregelen die ondernomen zijn in de aanpak van de jongeren behoren tot de harde kern?

Openbare orde en veiligheid (p79-81) Veiligheid, overlast en handhaving 1. In welke wijken of gebieden van ’sHertogenbosch zijn in 2025 de meeste meldingen gedaan van:

2. 3.

•

overlast;

•

vernieling;

•

geweld;

•

drugsgerelateerde incidenten?

Hoe hebben deze aantallen zich ontwikkeld ten opzichte van 2024? Welke concrete aanvullende maatregelen zijn in 2025 genomen op locaties waar sprake is van structurele overlast of onveiligheid?

a. Alternatieve aanpak schoolverzuim samen met Rechtbank; b. Verbetering van de samenwerking tussen handhaving/ politie en jeugdreclassering, o.a. werksessies met kennisdeling en verbetering werkprocessen; c. Ontwikkeling van een handboek met een menukaart aan interventies en routes; d. Versterking kennis school en veiligheid is samenspraak met Halt en liaisonofficier; e. Opstart Bossche familieaanpak f. ZSM (Zorgvuldig Snel Maatwerk) route versterkt 1 en 2 Overlast: 2025: veruit de meeste registraties door de gemeente in de binnenstad (15% meer dan 2024). Met behoorlijke afstand gevolgd door West, Maaspoort en de Groote Wielen. 2024: Veruit de meeste registraties door de gemeente in de binnenstad. Met behoorlijke afstand gevolgd door Noord en West. Vernieling en geweld: De gemeente registreert nagenoeg niet op vernieling. De politiecijfers laten zien dat de meeste vernieling voorkomt in de binnenstad. Druggerelateerde incidenten: 2025: Meeste registraties in de binnenstad. Gevolgd door Zuidoost, in de overige wijken is het nagenoeg gelijk verdeeld. 2024: Meeste registraties in de binnenstad. Gevolgd door Zuidoost, West en Noord. We zien in 2025 een afname van ongeveer 60% in druggerelateerde incidenten vergeleken met 2024. 3 Structureel hebben we het afgelopen jaar ingezet op: Veiligheid/handhaving op het gebied van huftergedrag in het verkeer (binnenstad).

Concreet hebben we de methode en werkwijze van het SOS-overleg uit de Gestelse Buurt Aanpak toegepast op Zuidoost. Ook zijn we bezig met de borging en implementatie van deze werkwijze in andere gebieden. (Het SOS-overleg is een actie-overleg van verschillende professionals uit het

zorg-, welzijn en veiligheidsdomein om gebiedsgericht en in gezamenlijkheid de uitdagingen gericht aan te pakken). Daarnaast hebben we structureel het afgelopen jaar ingezet op: Veiligheid/handhaving op het gebied van huftergedrag in het verkeer (binnenstad). Vanuit de hotspots jeugdoverlast aangepakt middel perspectief en repressie (Bossche Veerkracht) Wat betreft overlast op en rondom het station Rosmalen zijn een aantal fysieke ingrepen geweest. Daarnaast hebben we de buurtwagen en buurtpreventie ingezet en heeft de NS in overleg tijdelijk camera's geplaatst.

122

Leefbaar

Coffeeshopbeleid (p. 80) Nieuwe locaties voor shops Hinthamerstraat: “Q1 2026 verwachten we hierover naar buiten te treden, waarna de periode gaat starten waarin we exploitatie van de coffeeshop aldaar feitelijk mogelijk gaan maken. Dit is zowel het ruimtelijke spoor, als de benodigde exploitatievergunningen.” Wat is de stand van zaken?

Ten aanzien van de coffeeshops zijn we in een zeer vergevorderd stadium in de gesprekken. Binnenkort informeren we de raad nader over de vervolgstappen.

123

Leefbaar

Leefbaarheidsboa’s (p.81) “Hotspots bij winkelcentra blijven echter een knelpunt. Het afvalprobleem blijft zichtbaar, maar de inzet van handhaving pakt dumpers wel aan.” 1. Wanneer is hiermee gestart en hoeveel leefbaarheidsboa’s houden zich hiermee bezig?

We verwijzen u hiervoor naar diverse raadsinfobulletins:

2.

Hoeveel overtredingen zijn geconstateerd en hoeveel boetes zijn er opgelegd?

-

2022, week 49 2024, week 26 2025, week 23

Aanvullend kunnen we mededelen dat er 125 boetes zijn opgelegd in november 2025, 345 in december en vervolgens 242, 108 en 166 in de eerste drie maanden van 2026

3.

124

Leefbaar

125

Leefbaar

126

Leefbaar

127

Leefbaar

Worden er ook kosten berekend voor het verwijderen/opruimen van het afval en zo ja wat is daar van de opbrengst?

Thuiszitters (p127) “Meer info vinden we in het jaarverslag dat in Q1 wordt aangeboden.” Is dit jaarverslag al aangeboden en zo ja waar kunnen we dit vinden? Verstedelijking en Wonen (p149) Onder de kop “Wat hebben we ervoor gedaan” “We bieden de raad eind 2024 en begin 2025 diverse Ontwikkelkaders ter vaststelling aan (Bossche Stadsdelta, De Vliert, Herpenseweide). Daarmee leggen we voor deze gebieden de ruimtelijke kaders voor de herontwikkeling vast. In 2025 concretiseren we met corporaties en marktpartijen de plannen, met als doel om in 2026/2027 een start te kunnen maken met de bouwwerkzaamheden.” “Voor al de genoemde locaties (en IKDB) zijn de ontwikkelkaders door de raad vastgesteld.” 1. De Ontwikkelkaders Bossche Stadsdelta, De Vliert en Herpenseweide zijn door de raad vastgesteld. In 2025 zijn deze kaders geconcretiseerd, wanneer vindt de start van de bouwwerkzaamheden plaats? Graag in concreetheid per ontwikkelgebied? Zwemdiploma A-jongeren (p. 213) Wat is het resultaat, halen nu meer kinderen zwemdiploma-A en zien we het aantal kinderen 12 jaar of jonger verminderen die geen zwemdiploma hebben? Bossche Stadsdelta

Het jaarverslag is nog niet beschikbaar, maar komt nog voor het zomerreces naar de raad.

Bossche Stadsdelta start bouw gepland/verwacht: • IJzergieterij: 2029 • Insteekhaven: 2029 • Ecofabriek: 2032 • Tramkade kavels 1,2,3,9,10: 2028, andere kavels nog onbekend • Citadelpoort: 2030 De Vliert fase 1 start bouw beoogd: 2027 (deelgebieden Vliertpoort-noordoost, Vliertpoortzuidoost, Vliertpark-noordoost en het Parkeerhuis) Van Herpense Weide naar verwachting start bouw 2028 Allen onder voorbehoud van gebiedsoverstijgende risico’s zoals netcongestie, stikstof en marktontwikkelingen

Wij hebben geen compleet beeld van hoeveel kinderen in 's-Hertogenbosch wel of geen zwemdiploma hebben. We weten wel dat per jaar ongeveer 50 kinderen alsnog een zwemdiploma halen via de vangnet afspraak.

1. Ja, er is een getekende voorovereenkomst met de ontwikkelende partij.

In het Raadsvoorstel Bossche Stadsdelta ontwikkelplan gemeenteraad 8-10-2024 In dit Raadsvoorstel komen we de volgende passage tegen m.b.t. de voorwaarde voor daadwerkelijke herontwikkeling van de Bossche Stadsdelta. “Voor de ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta geldt het uitgangspunt, dat minimaal gekomen moet worden tot een sluitende gemeentelijke gebiedsexploitatie. Dit is echter op dit moment nog niet het geval (zie Argument 5). Binnen de gebiedsexploitatie Bossche Stadsdelta zal voor elk van de zes deelgebieden een exploitatie geopend worden. Voor de deelgebieden waar de gemeente nagenoeg al het eigendom heeft, worden dit grondexploitaties. Daar waar het eigendom in handen is van ontwikkelende partijen opereren we faciliterend en wordt een kostenverhaalsproject geopend.”

Alvorens er herontwikkeling kan starten van de deelgebieden binnen de Bossche Stadsdelta die eigendom zijn van andere ontwikkelde partijen opereert de gemeente als faciliterend en wordt een kostenverhaalsproject geopend. Voorwaarde om daartoe te komen is een zakelijk overeenkomst tussen de gemeente en de andere ontwikkelende partijen. In de raadsbehandeling, 10 november 2025 over de begroting 2026 wist wethouder Craste te melden: “Er is echt heel goed nieuws, bijvoorbeeld ook over de IJzergieterij, dat we daar met een mondelinge overeenkomst bezig zijn.” Om vervolgens daaraan toe te voegen: “Op dit

2. In de voorovereenkomst zijn afspraken gemaakt met de ontwikkelende partij, waaronder afspraken over kostenverhaal. Met het aangaan van de voorovereenkomst is het kostenverhaalsproject daarmee geopend. 3. We maken graag een afspraak met uw fractie om de voorovereenkomst in te komen zien.

moment hebben we al een mondelinge overeenkomst. Het moet nog getekend worden”.

128

Leefbaar

1.

Is er inmiddels een getekende overeenkomst met de ontwikkelende partij met betrekking tot deelgebied IJzergieterij?

2.

Is het kostenverhaalproject(en) m.b.t. dit deelgebied inmiddels geopend?

3.

En voor de volledigheid moge we deze overeenkomst ontvangen?

Jaarverslag 2025 (p 432) Bespiegeling op de grond- en vastgoedmarkt “Met het Rijk hebben we afspraken gemaakt over de woningbouwproductie voor de komende jaren. Hiervoor hebben we onder andere NOVEX- en WBI-gelden (Woningbouwimpuls) ontvangen. Een belangrijk aandachtspunt is dat aan deze Rijksbijdragen voorwaarden zijn verbonden. Belangrijke vereisten zijn de start van de bouw van de eerste woningen, het totaal aantal woningen dat wordt gebouwd, het percentage betaalbare woningen en de start van de bouw van de laatste woningen. Om te kunnen voldoen aan deze eisen zal er de komende jaren een flinke sprong moeten worden gemaakt in de woningbouwproductie binnen onze eigen grondexploitaties waaronder De Vliert, De Groote Wielen Noord, De Bossche Stadsdelta en Van Herpenseweide. Deze sprong lijkt ons niet haalbaar als we kijken naar de productie van de afgelopen jaren.” 1. Graag zouden wij een expliciete verklaring/onderbouwing ontvangen met betrekking tot de quota’s op P.432 van het

Vraag 1: Om aan de aantallen woningen te kunnen voldoen die de voorwaarden van het Rijk met zich meebrengen zullen we meer woningen in aanbouw moeten nemen dan dat we de afgelopen jaren op gemeentegrond in aanbouw hebben genomen. Dat wordt met deze sprong bedoeld. Vraag 2: Hoewel we stevige risico’s zien in de realisatie van woningbouw de komende jaren, wordt hier niet verwezen naar het niet kunnen realiseren van de ambitie van 1000 nieuwe woningen per jaar, maar specifiek op het feit dat we het niet haalbaar achten om volledig te voldoen aan de subsidievoorwaarde mbt het start bouwmoment. Hierover zijn we met het Rijk in gesprek. Voor vraag 3,4,5,6 verwijzen naar dashboard (zie link).

Jaarverslag 2025. Om precies te Zijn: wat wordt er concreet bedoelt met “Om te kunnen voldoen aan deze eisen zal er de komende jaren een flinke sprong moeten worden gemaakt in de woningbouwproductie …..”. Hoeveel (extra?) nieuwbouwwoningen worden bedoeld met een flinke sprong? Nu is het doel een gemiddelde van 1000 nieuwbouwwoningen jaarlijks. Waar zouden we op uit moeten komen om te voldoen aan de afspraken met het Rijk? 2.

We lezen vervolgens “deze sprong lijkt ons niet haalbaar als we kijken naar de productie van de afgelopen jaren, graag ook hier een expliciterende verklaring? Of te wel een onderbouwing van “niet haalbaar”?

3.

Vragen aansluitend bij bovenstaande, hoeveel nieuwwoningen zijn er de afgelopen 4 jaar gerealiseerd in de categorieën: Sociale huur, per aftoppingsgrens incl. onderscheid corporatie en particulier; Middenhuur; Dure huur; Sociale koop; Middeldure koop; Dure koopsector?

4.

Graag een overzicht van de ontwikkeling van de woningvoorraad in de hierboven genoemde categorieën in de afgelopen 4 jaar?

5.

Hoeveel corporatie-woningen zijn er in diezelfde periode verkocht?

6.

Als we het hebben over het realiseren van nieuwbouwwoningen gaat daaraan vooraf

het verlenen van bouwvergunningen. Hoeveel vergunningen zijn er in 2025 afgegeven? 129

130

Leefbaar

Leefbaar

Wonen/Woningvoorraad/Woningbouwproductie (p 443) Uit de woningmonitor blijkt dat de totale woningvoorraad is toegenomen van 73.744 woningen in 2021 naar 76.847 woningen in 2025, een stijging van 3.103 woningen. Tegelijkertijd blijkt uit de cijfers over woningbouwopleveringen dat in dezelfde periode 4.506 woningen zijn geproduceerd/opgeleverd. 1. Uit de woningmonitor blijkt dat de totale woningvoorraad is toegenomen van 73.744 woningen in 2021 naar 76.847 woningen in 2025, een stijging van 3.103 woningen. Tegelijkertijd blijkt uit de cijfers over woningbouwopleveringen dat in dezelfde periode 4.506 woningen zijn geproduceerd/opgeleverd. 2. Kan het college verklaren waardoor er een verschil bestaat tussen de gerealiseerde woningbouwproductie van 4.506 woningen en de netto toename van de woningvoorraad van 3.103 woningen? • Hoeveel woningen zijn in deze periode: • gesloopt; • samengevoegd; • administratief gecorrigeerd; • of op andere wijze uit de woningvoorraad verdwenen? Vinkel

Deze vraag gaat weer net over een andere periode, dan eerder over bericht. De vraag gaat over de periode 2021-2025 (en dat is de woningvoorraad per 1-1-2021 (73.744 woningen) en per 1-12025 (76.847 woningen). Een toename van 3103 woningen. De woningbouwproductie (alleen nieuwbouw en transformatie) bedroeg in de periode ‘21 tot en met ’25 4.506 woningen. Let op: deze periode komt dus niet overeen met de periode ’21 tot ’24 (waar de vraagstelling over gaat). Daarnaast communiceren wij sinds twee jaar over splitsingen, terwijl in het bij de ontwikkeling van de woningvoorraad gaat over de netto toevoegingen (dus minus onttrekkingen). Eerder zijn al cijfers gecommuniceerd: Daar zijn nu de aantallen voor 2021 en de sloop en onttrekkingen bijgevoegd. Jaar

Nieuw-bouw

‘21

Totaal woningproductie 798

745

Toevoe-gingen anderszins 53

Sloop en onttrekking 131

‘22

1156

1085

71

135

‘23

1153

1071

82

158

‘24

760

666

227

‘25

1069

939

94 (waarvan 52 splitsing) 130 (waarvan 45 splitsing)

130

De aantallen uit de monitor van de woningvoorraad wijken hier iets van af. Dat verschil kunnen we op dit moment niet verklaren.

Op 14 april jl. is de raad met een collegebrief (19234299) geïnformeerd over de stand van zaken Dorpshart Vinkel.

131

Leefbaar

Ontwikkelvisie Vinkel: inclusief woningbouw, gemeenschapshuis, onderwijs en het idee van de randweg. 1. Wat is de stand van zaken m.b.t. de initiatieven die in de Ontwikkelvisie Vinkel zijn opgenomen? 2. Wat is de bevorderlijke respectievelijk faciliterende rol, geweest in 2025, van de gemeente op de verschillende onderdelen van de Ontwikkelvisie Vinkel? Engelen Initiatieven voor herbestemming van de Lambertuskerk, inclusief dorpshuisfunctie en woningbouw op de Engelenburcht-locatie 1.

2.

132

Leefbaar

Wat is de stand van zaken met betrekking tot dit voor de Engelense gemeenschap belangrijk initiatief? Wat is de bevorderlijke respectievelijk faciliterende rol, geweest in 2025, van de gemeente met betrekking tot dit initiatief respectievelijk initiatieven?

De nieuwbouw van KC Mariaschool (incl. kinderopvang) is in ontwerpfase en vormt de aanjager van het dorpshart. Er loopt een verkenning om andere functies (dorpshuizen ’t Zijl, De Den, gymzaal) te bundelen in één aanliggend multifunctioneel gebouw. Deze clustering biedt kansen voor herontwikkeling van ’t Zijl en De Den (o.a. woningbouw) en koppelkansen in de omgeving. Op dit moment is financiële dekking voor school en gymzaal, maar nog niet voor buurthuis en openbare ruimte. Er is regelmatig contact met belanghebbenden in Vinkel over de projecten in het dorpshart.

1.

2.

Recent is een conceptverzoek voor de herontwikkeling van de Engelenburcht beoordeeld als ‘mogelijk kansrijk’. Het is daarmee voldoende kansrijk voor een vervolgtraject waarin gemeente en initiatiefnemers toewerken naar een ontwikkel- (lees: intentie)overeenkomst. In dat traject zijn onder meer aandachtspunten: programma, stedenbouw en openbare ruimte, mobiliteit (parkeren) en cultuurhistorie. Daarbij geven we aan dat we deze herontwikkeling samen met die van de Lambertuskerk en het openbaar gebied bovenal als één integrale gebiedsontwikkeling beschouwen. De gemeente heeft gefacilieerd in een procesmanager die in 2025 samen met de stichting ODE de ruimtelijke en financiële haalbaarheid heeft onderzocht van het initiatief, zowel de herontwikkeling van de Engelenburcht, die van de Lambertuskerk als het openbaar gebied. Hierover heeft regelmatig overleg met de gemeente plaatsgevonden.

Bereikbaarheid Stad, Wijken en Dorpen (194 ev)

1.

Raadsvergadering 2 juli 2025 Startnotitie Integrale Aanpak Brede Binnenstad Samen investeren in kwaliteit

2.

In de bijlage Integrale Aanpak Brede Binnenstad op pagina 24 en 25 treffen we een reeks van maatregelen aan onder de noemer: Wat doen we in 2025 met overloop naar 2026 Start planvorming -ondermeer: -Studie doorstroming Magistratenlaan

3.

Er zijn nog geen definitieve resultaten van de studie doorstroming Magistratenlaan. Zodra deze beschikbaar zijn worden deze via de reguliere route openbaar gemaakt. Er zijn nog geen definitieve resultaten van de studie Parkeerverwijssysteem. Zodra deze beschikbaar zijn worden deze via de reguliere route openbaar gemaakt. We zijn net gestart met het zoeken naar de invulling van een publiekstrekkende functie. Als we daaruit zijn, dan kunnen we een planning maken voor het totale project.

-Studie parkeerverwijssysteem En vervolgens onder de noemer: Wat doen we in 2026 met overloop naar 2027 Start realisatie -Vergroten capaciteit/doorstroming Magistratenlaan -Realisatie parkeerverwijssysteem Recent ontvingen wij de RIB (6 MEI 2026) Integrale Aanpak Brede Binnenstad - stand van zaken Met de bijlage: Routekaart Programma ‘Aanpak Mobiliteit Brede Binnenstad’, ondermeer over dezelfde zaken het volgende; 25. Aanpak Parallelweg/Magistratenlaan Planning: In Q2 van 2026 wordt het resultaat van het onderzoek verwacht. We werken deze verder uit, zodat we een duidelijk beeld krijgen van kosten en planning. 39. Parkeergarage Citadelpoort Ambitie: Het realiseren van een nieuwe parkeergarage in de Citadelpoort die deels de opheffing van de Tolburg-garage vervangt. Opgave: Deze parkeergarage past in een parkeerstrategie voor de stad en wordt meegenomen in de integrale gebiedsontwikkeling van de Citadelpoort. Proces: Lopend. Planning: nog uitwerken 47. Parkeerverwijssysteem Planning: Q1 en Q2 26: opstellen PvE. Q2 26: Start aanbesteding. Q3 26: Gunning. Q4 e.v.: uitrollen

nieuwe PRIS (doorlooptijd nog onbekend, o.a. mogelijke afhankelijkheden van Enexis). Vragen: 1. Het vergroten van de capaciteit/doorstroming Magistratenlaan is een topprioriteit als het gaat om het verleggen van het autoverkeer van voor naar achter het station. Sinds 2018 een prioriteit en investeringsmiddelen zijn ervoor vrijgemaakt. Op onze technische vraag n.a.v. het Jaarverslag 2024 over ditzelfde onderwerp, precies een jaar geleden, kregen we het volgende antwoord: “De studie naar de doorstroming op de Magistratenlaan en de Nelson Mandelalaan is inmiddels in volle gang. We verwachten de studie in het vierde kwartaal van 2025 af te ronden, zodat we in Q1 2026 de volgende stappen in de realisatie van de verkeerstructuur kunnen zetten.” Onze vraag mogen we de resultaten van de “Studie doorstroming Magistratenlaan” ontvangen? 2.

“Studie parkeerverwijssysteem”; mogen we de resultaten ontvangen?

3.

“Parkeergarage Citadelpoort”; wat moeten we verstaan onder “nog uitwerken”?

133

Leefbaar

Bereikbare stad, dorpen en wijken Subsidie verkeersveiligheid/verkeerseductie 1.

2.

134

Leefbaar

Welke concrete verkeersveiligheidsmaatregelen zijn in 2025 uitgevoerd? Hoe verklaart het college daarnaast dat van het beschikbare subsidiebudget verkeersveiligheid (€105.000) slechts €77.500 is gerealiseerd?

Raadvoorstel 25-2-2025 Overbrengen parkeergarage Citadelpoort in planstudiefase Structuurfonds Overbrengen parkeergarage Citadelpoort in planstudiefase Structuurfonds Verwachte stichtingskosten Parkeergarage Citadelpoort incl. gemeentelijke voorbereidingskosten (*) €33.8 respectievelijk €36.8 miljoen. Raming PG Citadelpoort basisvariant – BBN d.d. 22-5-2024. 1.

135

Leefbaar

Bij het Design Museum-project heeft het college voorzien in een actualisering van de investeringskosten, zie bijlage 1, dor BBN-2 2. adviseurs. Diezelfde adviseurs hebben ook voorzien in de Raming PG Citadelpoort basisvariant– BBN d.d. 22-5-2024. 3. Technische vraag: graag zouden wij zien dat voorzien wordt in een platte actualisering van de investeringskosten van de Parkeergarage Citadelpoort dd. 18-5-2026 in vergelijk met 22-5-2024. Hoogspanningskabels

1.

2.

Verkeerseducatie Kindcentra, basisscholen en voortgezet onderwijs, verkeersprojecten jongvolwassenen, fietstraining senioren, fietsverlichtingsactie basisscholen, scootmobielcursussen, gedragsproject basisonderwijs Lekke Anders Dag. Het genoemde bedrag van € 105.000,- was het geraamde bedrag voor Verkeerseducatie op basisscholen en voortgezet onderwijs en betrof een inschatting. Scholen zijn niet verplicht tot deelname dus wordt jaarlijks bekeken hoeveel scholen zich aanmelden voor deze subsidie. In 2025 is er dus uiteindelijk € 77.500,- aangevraagd. Dit subsidiebudget is onderdeel van een groter Regionaal Uitvoeringsprogramma 2025 waar meerdere verkeersveiligheidsprojecten in opgenomen zijn.

Ontwikkeling parkeergarage hangt samen met keuze publiekstrekker citadelpoort. Raad wordt in najaar betrokken. Als er meer zicht is op de publiekstrekker volgt de actualisatie

Vanwege prioritering is ’s-Hertogenbosch pas in 2027 aan de beurt om een offerte op te stellen. Naar verwachting gaan de kabels dan tussen 2032 en 2036 in de grond. De planning staat onder druk door de landelijke Netcongestie 1.

136

Leefbaar

Als aan die planning gemorreld wordt lopen we dan risico dat het Rijk niet mede-financiert? 2. Als de hoogspanningskabels niet ondergronds gaan kan dat dan ook consequenties hebben voor mogelijkheden tot woningbouw in de omgeving zoals bijvoorbeeld bij het Jeroen-Bosch College? Zorgfraude Bestuursakkoord 2022-2026 We gaan zorgcowboys de pas afsnijden. Als versterking van de toezichthoudersfunctie nodig is, trekken we daar budget voor uit. Begroting 2023 P.25 “We pakken zorgcowboys aan via de Regionale Inkooporganisatie Zorg (RIOZ) en onze Toezichthouder.” Vragen

137

Leefbaar

1.

We hebben een Toezichthouder, wat zijn de activiteiten geweest in 2025?