3. Bijlage 3 - Verslag omgevingsdialoog Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta

In veel grote steden zien we immers moskeeën in een hoog stedelijke omgeving prima functioneren al dan niet onder acceptatie van enige overlast. Het vraagstuk is dan meer om deze acceptatie tussen moskee en (directe) omgeving en vice versa te behouden of te bewerkstelligen. Daar wil de gemeente zich ook voor inzetten, zowel vanuit het belang van de moskee als van de omgeving. In het Ontwikkelplan is daarop geanticipeerd door rond de moskee het sociale hart van de het deelgebied vorm te geven. Een plein voor de moskee kan daar invulling aangeven. Een belangrijke vraag ligt daarvoor bij de moskee zelf: kan en wil de moskee zich inzetten om actief mede dit sociale hart vorm te geven en op deze wijze te integreren in de (nieuwe) omgeving? Deze vraag is mogelijk niet per direct te beantwoorden. Het antwoord zal in de uitwerking in samenspraak tot stand moeten komen. De Vogelstraat zal ook binnen de toekomstige plannen van de Bossche Stadsdelta een ontsluitingsweg van het gebied blijven. Naast de bereikbaarheid van de moskee hebben we ook te maken met de bereikbaarheid van de andere functies, waaronder de hulpdiensten en de nieuw te realiseren woningen. Met de aanpak Mobiliteit Brede Binnenstad trachten we wel de binnenstad autoluwer te maken.

We zetten daarom in op de goede bereikbaarheid van het gebied voor fiets en lopen, passend bij het (toekomstige) hoogstedelijke karakter van de locatie. Ook de moskee heeft een maatschappelijke verantwoording om bij te dragen aan een mobiliteitstransitie en het autogebruik voor hun bezoekers terug te dringen. Ook dit zal onderdeel van de nadere uitwerking zijn. Bezoekers van de moskee parkeren op dit moment niet alleen op eigen terrein, maar ook op parkeerterreinen in de omgeving. Door de herontwikkeling van de deelgebieden Ecofabriek en Insteekhaven gaan de parkeermogelijkheden bij de Gamma en op het Vogelplein op termijn vervallen. Op basis van een op te stellen parkeerbalans wordt het benodigde aantal parkeerplaatsen per deelgebied bepaald. We gaan in de Bossche Stadsdelta, dus ook in het deelgebied Ecofabriek rondom de moskee, werken met gebouwde parkeervoorzieningen waar voor bezoekers sprake is van betaald parkeren. Op het onderdeel dat de formulering Moskee op pag. 20-21 van het Ontwikkelplan niet helemaal juist is, merken we op dat dit een nuance is. We hebben in het concept Ontwikkelplan de opties 1 en 3, zoals door de moskee geformuleerd, als het ware samengevoegd tot 'inpassing van het bestaande gebouw'. We passen de tekst aan conform de benoemde opties 1 t/m 3.

Conclusie: Deze reactie heeft geleid tot aanpassing van het Ontwikkelplan waarbij de opties voor de moskee zijn aangevuld met de besproken opties 1 t/m 3. Reactie 6 d.d. 26 mei 2024 De belangrijkste opmerking van de Roeivereniging De Hertog (hierna: roeivereniging) is dat de structuurkaart in dit concept Ontwikkelplan goed aansluit bij die van de haalbaarheidsfase, maar dat de tekst en afbeeldingen daarmee niet consistent zijn. Met name betreft dit de plaats van de accommodatie van de roeivereniging in de Citadelpoort. Zij verwijzen naar het raadsvoorstel van 9 mei

16

2023, reg. nr. 14866799 waarin verslag is gedaan van het met de roeivereniging gevoerde overleg, waarbij werd vastgesteld dat geschikte alternatieve locaties voor het roeigebouw binnen de Bossche Stadsdelta moeilijk zijn te vinden en dat het uitgangspunt daarom is dat de roeivereniging op de huidige locatie blijft. Dit uitgangspunt is ook vertaald in de ruimtelijke structuurkaart. In het concept Ontwikkelplan zien zij een wat meer uitgewerkte ruimtelijke structuurkaart terug, waarin het roeigebouw is gehandhaafd op de huidige locatie. In het document daarentegen wordt op diverse plaatsen gesuggereerd dat uitplaatsing “elders binnen de Bossche Stadsdelta” ook een optie is. Dit zonder dat daarvoor bestuurlijke besluitvorming heeft plaatsgevonden, noch een duidelijke argumentatie wordt gegeven en zonder dat wordt aangegeven waar dat dan zou moeten zijn. Dit verbaast de roeivereniging zeer en zij verzoeken gemeente zich te houden aan de bestuurlijke vastgelegde uitgangspunten en afspraken. Inmiddels is hen uit diverse contacten duidelijk geworden dat dit te maken heeft met de wens om het Design Museum op onze locatie onder te brengen. Dit lijkt hen geen voldoende argument om hun dan maar weg te plannen. In dit verband wijzen zij op het volgende: o Een roeivereniging is qua huisvesting uiteraard gebonden aan het water; een museum niet.

o Op de ruimtelijke structuurkaart van het Ontwikkelplan is het museum ingetekend achter het roeigebouw. Kennelijk is dat ruimtelijk mogelijk. Als dat zo is, dan is er toch geen noodzaak om de roeivereniging uit de Citadelpoort te halen? o De raad heeft bij amendement expliciet aangegeven dat het wenselijk is het Design Museum te combineren met de nieuwe ondergrondse parkeergarage. Daar waar het museum nu is ingetekend is dat het geval; bij verplaatsing naar hun locatie niet. o Eventuele verplaatsing van onze accommodatie zal kostbaar zijn en leidt tot vernietiging van een architectonisch waardevol pand. Samenvattend verzoekt de roeivereniging de tekst van het Ontwikkelplan in overeenstemming te brengen met de nu gepresenteerde Structuurkaart en daarmee in overeenstemming met het door de raad vastgestelde uitgangspunt t.a.v. hun roeivereniging. Gemeentelijk standpunt: Wij hebben het participatief ontwerpproces Citadelpoort afgerond. De roeivereniging heeft in dit proces als stakeholder deelgenomen in de Meedenkgroep. Het hieruit volgend advies van de Meedenkgroep is op 8 juli 2024 aan ons aangeboden. Het advies en de bijbehorende verslaglegging van de bijeenkomsten bevat diverse aandachtspunten en dilemma’s, waar nadere uitwerking aan wordt gegeven in het Gebiedspaspoort Citadelpoort.

In het participatief ontwerpproces is de variant haalbaarheidsanalyse waarbij het Design Museum was geplaatst achter de bestaande roeivereniging aan bod gekomen. Die is door de Meedenkgroep niet gekozen om verder uit te werken vanwege de benoemde nadelen: bebouwing dicht op elkaar en beperkte ontwerpvrijheid Design Museum. Uit de sessies van het participatief ontwerpproces is gebleken dat de roeivereniging weinig enthousiast is over de door de Meedenkgroep voorgestelde varianten, en vooral veel vragen heeft bij de uitwerking ervan. Onder andere is het nadeel benoemd dat het samenvoegen van de roeivereniging en het Design Museum in een gebouw de functionaliteit van beide functies niet ten goede komt. Tijdens het ontwerpproces is geen synergie ontstaan tussen de roeivereniging en het Design Museum. Het dilemma dat aan de orde kwam is de verenigbaarheid van de functies. De nadere uitwerking vindt plaats in het Gebiedspaspoort Citadelpoort. Meer in detail hebben zij dan ook de volgende opmerkingen: 1. In de inleiding wordt in het geheel geen aandacht geschonken aan de waarde van sport en recreatie op en bij het water. 2. Hoofdstuk 2 gaat over geschiedenis van de plek. Hierin ontbreekt de roeivereniging die al meer dan 30 jaar aanwezig is waarvan 20 jaar op de huidige plek en sinds 15 jaar in ons kenmerkende gebouw, mét verwijzing naar het verleden.

17

3. In hoofdstuk 4 wordt het Waterplein gepresenteerd als het hart van het stedelijke wonen, werken en de cultuur in de Bossche Stadsdelta. Hier zouden toch ook sport en recreatie moeten worden genoemd. 4. Op pagina 6, in de figuur is het plangebied van deelgebied Citadelpoort nagenoeg leeg, minus twee gebouwen. Ze verzoeken hier afbeeldingen aansluitend op de haalbaarheidsstudie te gebruiken en vragen waarom de afbeelding het gebouw van de roeivereniging niet is opgenomen, conform haalbaarheidsstudie, raadsbesluit en bestuurlijke toezegging. Ook vragen ze naar de legenda van deze figuur en verzoeken om de roeivereniging als te handhaven bebouwing op deze afbeelding te plaatsen. 5. Pagina 8, afbeelding. Op deze afbeelding van de Citadelpoort is geen ruimte opgenomen voor de roeivereniging. Ze vragen om een toelichting waarom dit zo is en verzoeken dit aan te passen. 6. Op pagina 8 somt u de bestuurlijke beslismomenten op in relatie tot de BSD. De roeivereniging verwijst naar enkele tekstpassages over het blijven op de huidige locatie en de inzet op inpassing en behoud van de roeivereniging in het raadsvoorstel “Afronden haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta” d.d. 9 mei 2023. Ze verzoeken ook de afbeeldingen (zoals op pagina 8 zelf) in het gehele Ontwikkelplan te laten aansluiten bij deze bestuurlijk vastgestelde uitgangspunten.

En vragen als gemeente daartoe niet bereid is, waarom niet. 7. Op pagina 31 staat een passage over dat de roeivereniging wordt ingepast, tenzij dat niet lukt, dat er dat er dan een andere plek in de Bossche Stadsdelta wordt. Deze uitspraak is volgens de roeivereniging in strijd met het raadsbesluit alsmede de met hun gemaakte bestuurlijke afspraak. Zij verzoeken deze passage te verwijderen. En vragen als gemeente daartoe niet bereid is, waarom niet. 8. Pagina’s 36 en 37 gaan onder andere in op de verdeling van de programma’s over de deelgebieden. Zij verzoeken het programma Sport en Water toe te voegen aan het deelgebied Citadelpoort en de afbeelding op pagina 38 hierop aan te passen. 9. Op pagina 95 en 96 is de ontwerpopgave voor de Stadspoort (Citadelpoort) beschreven. In deze beschrijving ontbreekt de duiding van de sportfunctie in het gebied, terwijl dit wel als pijler voor het deelgebied is benoemd. Zij verzoeken u uw visie hierop toe te voegen aan de beschrijving. 10.Op pagina 97 lezen zij: “De roeivereniging wordt geïntegreerd in de nieuwbouw of verplaatst binnen de Bossche Stadsdelta.” Ook deze passage is volgens hen niet in lijn met de uitgangspunten en afspraken. Zij vragen deze passage te verwijderen en indien niet, waarom niet. 11.

Tot slot verzoeken zij gemeente hen te informeren over het verdere verloop van het proces van zowel de Bossche Stadsdelta als de Citadelpoort en de planning daarbij. Gemeentelijk standpunt: De opmerkingen over de rol van sport en recreatie en de bestaande positie van de roeivereniging in het gebied hebben we in de tekst van het Ontwikkelplan aangevuld. We hebben de opmerkingen over de afbeeldingen niet overgenomen. Inmiddels is het participatief ontwerpproces afgerond en het resultaat daarvan wordt nader uitgewerkt in het Gebiedspaspoort. We hebben de kaders daarom op hoofdlijnen gehouden en de afbeeldingen daarop aangepast. De roeivereniging wenst zo spoedig mogelijk een reactie op hun brief te ontvangen, mede gezien het lopende ontwerpatelier Citadelpoort. Zij stellen dat er onduidelijkheid en onvrede is over de door de gemeente gepresenteerde (wisselende) kaders. Gemeentelijk standpunt: Wij zijn in gesprek met de roeivereniging. Ook heeft indiener deelgenomen aan het participatief ontwerpproces Citadelpoort. Conclusie: Deze reactie heeft geleid tot tekstuele aanpassingen over de rol van sport en recreatie in het gebied en de bestaande positie van de roeivereniging in het gebied. Reactie 7 d.d. 25 mei 2024

18

Wat indiener graag zou willen meegeven als er gebouwd gaat worden. Bij de appartementen die gebouwd worden en vaak niet heel groot zijn, gebruik maken van schuifdeuren. Zo ook geen douchebak plaatsen maar een inloopdouche maken. Voordeel, in de appartementen hoeft er als later ouderen of mensen met een beperking komen wonen niets meer verbouwd te worden, lees "kostenbesparend". Ook makkelijker te gebruiken voor gezinnen en evt. bezoek met een beperking. Denk ook aan genoeg plaats om scootmobielen, elektrische rolstoelen op te laden. Ook heel belangrijk genoeg fietsenrekken buiten en stallingsplaatsen voor de fiets binnen.

Gemeentelijk standpunt: Indiener doet waardevolle suggesties voor de indeling van de appartementen die echter te gedetailleerd zijn voor de globale kaders van een Ontwikkelplan. We zijn het met indiener eens dat bij de bouw van woningen voldoende fietsparkeervoorzieningen dienen te worden gerealiseerd. We hanteren hiervoor de normen van de Nota parkeernormering. Conclusie: De reactie leidt niet tot aanpassing van het Ontwikkelplan. Reactie 8 d.d. 26 mei 2024 Indiener merkt op dat de Citadelpoort op een van de belangrijkste assen van de stad ligt, namelijk de as die de stadsdelen Maaspoort en Noord verbindt met de binnenstad en met het station NS. De Citadelpoort maakt deel uit van het “daily urban system” van de bewoners van Noord en Maaspoort. Het ligt volgens hem voor de hand dat de toekomstige veranderingen op deze as, en in het bijzonder op de plek van de Citadelpoort en de aansluitende Diezebrug, niet alleen vanuit het perspectief van de direct omwonenden maar ook vanuit het perspectief en de beleving van de bewoners van Noord, Maaspoort en dat van de stadsbezoekers via knooppunt A59 bezien moet worden. Gemeentelijk standpunt: Met de ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta maken we een nieuw stuk Brede Binnenstad. Bij de Citadelpoort begint die stad. Hier willen we de entree tot die (Brede) binnenstad markeren.

Dit is belangrijk voor bezoekers én bewoners van de rest van de stad. Daarbij wordt het zicht vanuit het noorden (vanaf de Orthenseweg) zorgvuldig meegenomen in de planuitwerking. De verkeersstructuur van de stad als geheel komt volgens indiener in al deze plannen rond de Stadsdelta nergens goed in beeld. De lezer krijgt vooral ideeën voorgeschoteld maar ze worden niet of onvoldoende onderbouwd. Hij vraagt hoe het zit met de bestaande verkeersintensiteiten op de verschillende hoofdwegen en wat er gebeurt als er zo’n groot aantal woningen moet worden toegevoegd. Het gaat volgens hem daarbij niet alleen om parkeervoorzieningen voor die woningen maar ook of juist om verkeersbewegingen van alle soorten verkeersdeelnemers en de benodigde verkeersruimten. Hij benoemt als voorbeeld de bereikbaarheid van het station en busstation aan de binnenstadszijde. Volgens hem is het voor de meeste bewoners het Stationsplein de plek waar je gasten ophaalt of wegbrengt. De route naar de westkant van het station zou zeer indirect en niet zo vanzelfsprekend zijn. Hij verwacht dat de verkeersdruk op die bewegingsas dus ook in de toekomst hoog zal blijven. Hij vindt in dat licht de manier waarop de as van de Diezebrug wordt verlegd en er twee knikken in het nieuwe tracé worden aangebracht, onbegrijpelijk, zeker omdat hier ook het busverkeer moet passeren.

Gemeentelijk standpunt: Onze ambitie is een leefbare en bereikbare Brede Binnenstad. Dat houdt in een toereikende bereikbaarheid voor de auto, maar geen doorgaand verkeer. De Bossche Stadsdelta is een gebied waar de voetganger en fietser centraal staat en mensen worden gestimuleerd gebruik te maken van het openbaar vervoer. De positionering en inrichting van de wegen sluit daarbij aan. Wij hebben de keuze gemaakt om het doorgaand verkeer om te leiden via de doorstroomassen. De Lage Diezebrug draagt hieraan bij door de inrichting als 30 km/u weg met meer ruimte voor fietsers en voetgangers.

19

De zogenaamde knik accentueert in dat kader juist het binnenstedelijke (geen snelweg) karakter van het kunstwerk. Verkeer rijdt daardoor langzamer. De Verkeersstudie Brede Binnenstad (april 2024) geeft een beeld van de toekomstige ontwikkelingsrichting. Daarbij kiest de gemeente ervoor om het doorgaande verkeer niet meer op de route Orthenseweg/ Koningsweg te faciliteren maar aan de westzijde van het station (Magistratenlaan). De verkeersintensiteit op de route Orthenseweg / Brugstraat/ Koninginnelaan richting Station neemt daardoor sterk af, waardoor de leefbaarheid hier toeneemt. Wel zal deze route nog veel worden gebruikt voor bussen. Hiermee is rekening gehouden in het ontwerp van de Lage Diezebrug. Ook blijft het mogelijk om bezoekers in de nabijheid van het station op te halen of af te zetten. Het lijkt indiener dat verkeersgeluidhinder geen factor van betekenis is geweest voor de keuze en positionering van de woningen in het gebied Citadelpoort. Hij wijst erop dat de bouwlocatie aan drie kanten omgeven door verkeersruimte is met de nadruk op de stroomfunctie en dus mag volgens hem worden aangenomen dat de verkeersintensiteit rond die locatie ook hoog is. Indiener vindt dit uit een oogpunt van gezondheid (geluid, fijnstof) een ongewenste locatie voor de bouw van woningen. En dan moeten de woontoren, het Designmuseum en de parkeergarage ook nog ontsloten worden.

Ook vindt hij de verkleining van de verkeersruimte voor de aansluiting van de Vogelstraat op de Orthenseweg ondoordacht. Dat kan vervelende consequenties hebben voor de politie en de hulpdiensten aan Vogelstraat en Gruttostraat. Gemeentelijk standpunt: De Verkeersstudie Brede Binnenstad (april 2024) geeft een beeld van de toekomstige ontwikkelingsrichting. Daarbij is gekozen om het doorgaande verkeer niet meer op de route Orthenseweg/ Koningsweg te faciliteren, maar aan de westzijde van het station (Magistratenlaan). Autoverkeer leiden we via de Zandzuigerstraat naar de westzijde van het station. Hiermee zorgen we ervoor dat deze kant van het station beter bereikbaar wordt en dragen we bij aan spreiding van bezoekers van het stationsgebied. De verkeersintensiteit op de route Orthenseweg richting Station neemt daardoor sterk af. De route Orthenseweg ten zuiden van de kruising met de Citadellaan via de Lage Diezebrug richting Station is beoogd om 30 km/uur te worden vanuit het handboek binnenstadsring. Dus als we de wegen /het gebied gaan aanpakken zullen we ook de snelheid verlagen. De wegen rondom de Citadelpoort hebben dan ook geen stroomfunctie en worden veel meer als 30 km/uur wegen ingericht. De locatie is geschikt voor woningbouw. We houden uiteraard rekening met geluid van wegverkeer, maar ook van andere bronnen.

Voor het Ontwikkelplan is reeds een indicatieve geluidberekening gedaan op basis van gegevens van het wegverkeer. Hieruit blijkt dat op een aantal locaties nog sprake is van een ontwerptechnische opgave om aan landelijke wetgeving en gemeentelijk beleid te kunnen voldoen: rond de Citadelpoort vanwege geluid van het wegverkeer op de Orthenseweg en in minder mate Citadellaan. Geluid is bij de uitwerking van het ontwerp dan ook een leidend principe. Voor luchtkwaliteit geldt dat wij in de gehele gemeente geen overschrijdingen van de wet- en regelgeving hebben. De ambitie is alleen wel om de luchtkwaliteit te verbeteren. Duurzame mobiliteit speelt daarbij een grote rol. Daarom is ingezet op het Actieplan duurzame mobiliteit. Ook in de Bossche Stadsdelta wordt op schoon, slim en veilig vervoer ingezet. Voor het aspect luchtkwaliteit zijn er voor dit plangebied verder geen specifieke aandachtspunten en/of uitgangspunten. Bij een ruimtelijke ontwikkeling dient wel aangetoond te worden of deze wel of niet in betekende mate bijgedragen wordt aan de luchtverontreiniging. Naast duurzame mobiliteit en het verbieden van gasverbruik bij nieuwbouw is het voorkomen van emissies naar de lucht de beste maatregel, zoals het schoon en emissieloos bouwen. Over de verkeersstructuur zijn we in overleg met de nood- en hulpdiensten in het gebied.

Voor de ontsluiting van de nood- en hulpdiensten geldt bovendien dat we een fietsdoorsteek van de Vogelstraat naar de Nelson Mandelalaan realiseren die we ook geschikt maken voor de nood- en hulpdiensten, zodat zij een extra ontsluiting krijgen. Deze extra calamiteitenroute aan de westzijde, zorgt ervoor dat de nood- en hulpdiensten een snellere uitrukmogelijkheid hebben richting de Nelson Mandelalaan.

20

Indiener is van mening dat de woontoren in het gebied Citadelpoort het zicht op de Citadel blokkeert voor de stadsbezoekers die vanaf de A59 komen. Daarnaast vindt hij dat de bestaande, nog goed leesbare, geschiedenis van de stadsontwikkeling aan deze kant van de binnenstad als het ware wordt weggekrast. Zo wordt bijvoorbeeld een inbreuk gepleegd op het nog altijd herkenbare tracé voor de omlegging van de Zuid-Willemsvaart uit het Algemeen Uitbreidingsplan van 1917. De reservering van dat tracé ligt ten grondslag aan de stedenbouwkundige opzet van de Muntel, de eerste stadsuitleg aan de noordkant van de binnenstad.

Gemeentelijk standpunt: Het Waterplein is het hart van de Bossche Stadsdelta. Het Oeverpark is een belangrijk onderdeel van het Waterplein. Het ligt op beide oevers en strekt zich uit van de Citadel tot aan de Ertveldplas. Door de vorm van het park, van smal bij de insteekhaven tot breed richting het Ravelijn, wordt het vroegere schootsveld vanuit de Citadel weer geopend. De Citadel krijgt hier volop de ruimte. Door het open Oeverpark en de nieuwe Lage Diezebrug wordt het zicht op dit historisch waardevolle rijksmonument verbeterd. De keuze voor een Oeverpark van formaat, betekent dat er op andere plaatsen flink verdicht wordt, ook op de Citadelpoort. Door de sprong die de stad maakt over de Dieze zien wij de Citadelpoort als een hedendaagse versie van een stadspoort. Hier kom je de Brede Binnenstad binnen en beleef je de Bossche stedelijkheid in al haar facetten. Om van de Citadelpoort écht een stuk binnenstad te maken zijn wij van mening dat een kwaliteitsimpuls nodig is en op deze prominente locatie ook zichtbaar mag zijn. De kop richting Orthen, die in de as van de geplande omlegging van de Zuid-Willemsvaart ligt, willen wij markeren. Hier herkennen mensen, die vanuit het noorden en De Muntel het gebied benaderen, dat ze aankomen in de Brede Binnenstad. Conclusie: Deze reactie heeft niet geleid tot aanpassing van het Ontwikkelplan. Reactie 9 d.d.

27 mei 2024 Indiener reageert op de woontoren nabij insteekhaven. Hij geeft aan in het ontwikkelplan de hoogte van een woontoren expliciet begrensd wordt op 70 meter, met de opmerking dat gezien de locatie 100 meter ook mogelijk zou kunnen zijn. Daarbij moet de ontwikkelaar aantonen dat dit meerwaarde biedt. Indiener pleit ervoor om dit om te draaien en ontwikkelaars juist expliciet aan te moedigen om een woontoren met een hoogte van 100 meter te ontwerpen. Deze extra 30 meter biedt volgens hem ruimte voor ongeveer 10 extra bouwlagen, wat resulteert in 40 tot 60 extra woningen. Dit is een belangrijke bijdrage aan het woningaanbod in de stad, zeker gezien de huidige woningnood. Ook vindt hij dat een hogere woontoren beter past in de schaal van de omgeving, gezien de hoogte van de spoorlijn (flyover) die ruim boven het maaiveld uitsteekt. Gemeentelijk standpunt: Gemeente hanteert vooralsnog inderdaad een maximale bouwhoogte van 70 meter, zoals dat in het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta van 8 december 2020 is vastgelegd. We hebben bij het Gebiedsperspectief ook onderzocht wat de uitstralingseffecten zijn van torens van circa 100 meter. We hebben daarbij gekeken naar hun impact van dichtbij en verder weg.

De voorlopige conclusie was toen dat er stedenbouwkundig ongewenste verhoudingen zouden kunnen ontstaan in relatie tot de schaal van het industriële erfgoed, de schaal van de Dieze en de schaal van de binnenstad. We kunnen ons echter voorstellen dat dit anders is bij de kruising van de twee hoogbouwlijnen: Langs de rivier en Langs het spoor waar wel een kans kan ontstaan om een extra hoge toren tot 100 meter te realiseren. Het is echter nodig om aan te tonen dat een dergelijke ontwikkeling positief uitpakt voor het beeld en functioneren van deze locatie. Daarom hebben we ervoor gekozen dit geen onderdeel van de kaders van het Ontwikkelplan te maken en dit eventueel te bezien bij de uitwerking van het deelgebied Insteekhaven in het Gebiedspaspoort. We bieden daarmee de mogelijkheid om een hogere toren te onderzoeken. Het is overigens niet gezegd dat het extra volume dat daarmee

21

gecreëerd wordt, ingezet kan/moet worden voor wonen. Dit kan ook een aanvullend niet-wonen programma zijn of ten behoeve van (gedeeltelijk) bovengronds parkeren worden ingezet. Conclusie: Deze reactie heeft niet geleid tot aanpassing van het Ontwikkelplan. Reactie 10 d.d. 24 mei 2024 Allereerst wil het bestuur van het World Skate Center (hierna: WSC) uitspreken dat zij ontzettend blij zijn met hun huidige, en naar zij verwachten ook toekomstige plek, in het Tramkadegebied. WSC neemt graag een trekkende rol in de verdere realisatie van een levendige Urban/street omgeving in de stad. Het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta is een ambitieus plan en een belangrijke ontwikkeling ook voor WSC, de bezoekers en gebruikers van het WSC en de hele (zgn.) Urban /Street scene. Ze ondersteunen de mentaliteit van "no guts, no glory" en zijn ervan overtuigd dat het wegvallen van de "rauwe rand" zorgt dat wat nu is opgebouwd weg zal zakken. WSC is verheugd met belangrijke delen van het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta. Maar ze vinden het proces naar een succesvol eindresultaat wezenlijk voor de realisatie van dit plan. WSC heeft opmerkingen over de verdere uitwerking van de plannen.

Over de doorontwikkeling van de Kaaihallen tot multifunctionele hal: in hun 'droom' blijft WSC tussen de bijzondere spanten van de Kaaihallen een te gek, ongepolijst skatepark draaien met ruimte voor (Olympische en breedte) sport, vormgeving, cultuur en muziek. Het WSC wil graag samenwerken en ruimte geven aan andere initiatieven en activiteiten, maar een Olympisch skatepark heeft concrete eigen ruimte nodig en die ruimte is niet altijd deelbaar. Het WSC heeft de eindregie over die ruimte nodig. Verder stellen zij dat WSC zonder de inkomsten uit lessen, bezoekers en horeca niet kan overleven. Continuïteit in trainingsmogelijkheden voor de Olympiërs, in het aanbieden van ruimte voor de breedtesport en in financiële inkomsten zijn zeer wezenlijk voor WSC. Conclusie voor WSC is dat zij voor zichzelf een primaire rol zien, maar dat ze daarin gefaciliteerd willen worden omdat hun capaciteit het feitelijk niet mogelijk maakt om het erbij te doen. Voor een succesvolle samenwerking is volgens hen meer nodig dan alleen een gemeenschappelijke droom. Ze moet haalbaar zijn. Inhoudelijk, praktisch, organisatorisch en financieel. Ook zij zijn zeer ambitieus maar de spankracht is niet onbeperkt. Het fysieke eindresultaat zoals gepresenteerd mag er volgens WSC zijn.

Het proces ernaartoe, de verantwoordelijkheden tijdens en na het proces, de organisatie van het terrein en meer van dit soort concrete zaken vragen nadere uitwerking en zijn bepalend voor het feitelijke eindresultaat. Gemeentelijk standpunt: Wij waarderen de betrokkenheid van het World Skate Center bij de plannen voor de Bossche Stadsdelta en het deelgebied Tramkade in het bijzonder. Wij vinden het proces naar een succesvol eindresultaat ook belangrijk. De opmerkingen over de verdere uitwerking van de plannen nemen wij mee bij die uitwerking van het deelgebied Tramkade. Wij zijn ons bewust van het belang van de continuïteit van de activiteiten en de wens voor specifieke ruimte voor het Olympische skatepark, maar benadrukken dat wij het belangrijk vinden dat hier uitdrukkelijk ook samenwerking met andere partijen op de Tramkade gezocht wordt om waar mogelijk samen een multifunctionele hal te kunnen programmeren en exploiteren. In de komende periode worden de volgende stappen in de ontwikkeling van het deelgebied Tramkade verder uitgewerkt. Hierbij komen de genoemde punten, zoals de operationele vrijheid, financiële duurzaamheid en de rolverdeling binnen de multifunctionele hal, nader aan bod. We streven ernaar om een samenwerking te realiseren die praktisch, organisatorisch en financieel haalbaar is voor alle betrokken partijen.

Wij erkennen dat een succesvolle samenwerking meer vereist dan een gemeenschappelijke droom; deze moet ook haalbaar en duurzaam zijn op alle vlakken. Wij hechten veel waarde aan de continuïteit en kwaliteit van de activiteiten van het World Skate Center en zijn ervan overtuigd dat we gezamenlijk tot een bevredigend eindresultaat kunnen komen. Deze reactie heeft niet geleid tot aanpassing van het Ontwikkelplan.

22

Reactie 11 d.d. 27 mei 2024 Veiligheidsregio Brabant-Noord (hierna: VRBN) heeft kennisgenomen van het Ontwikkelplan en verwijst naar de recentelijke gesprekken geweest tussen gemeente en VRBN, o.a. over de vernieuwbouw van VRBN en over de gewenste calamiteitenroute onder het spoor door en de botenhelling. Vanuit VRBN zijn er verschillende aandachtspunten aangekaart, die zij niet allemaal terugzien in het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta. Geluid: In het plan wordt de belasting van geluid vanuit de hulpdiensten (Brandweer, RAV en Politie) niet genoemd, maar is volgens hen wel een relevant gegeven. Vanuit de Brandweer moet rekening gehouden worden met geluidshinder door geluidssignalen bij uitrukken (120 db), zowel in de dag- als nachtsituatie, ten gevolge van oefenen door 24-uurs dienst (hoofdzakelijk in dagsituatie) en vrijwilligers (hoofdzakelijk in de avonden) en ten gevolge van het Periodiek Preventief Medisch Onderzoek (PPMO), onder andere door de traplooptest in de voormalige slangentoren en vanuit de hal waar de PPMO afgenomen wordt door bijvoorbeeld oefening openbeuken. Gemeentelijk standpunt: Inderdaad is het geluid afkomstig van de sirenes bij het uitrukken relevant bij de afweging om te komen tot een evenwichtige toedeling van functies op locaties, voorheen ‘goede ruimtelijke ordening’.

Vanwege de vigerende wet- en regelgeving is de signalering van hulpdiensten in beginsel vrijgesteld van toetsing, zie artikel 5.78h uitzondering geluidsbronnen van het Besluit kwaliteit leefomgeving, waardoor de bedrijfsvoering van de hulpdiensten niet belemmerd worden. Wel kan er mogelijk geluidshinder van de signalering worden ervaren door bewoners die nabij de ontsluitingsroute wonen. Bij de woningbouwplannen zal inzichtelijk worden gemaakt wat de te verwachten geluidsbelasting van de signalering zal zijn en wordt een afweging gemaakt of deze geluidsbelasting aanvaardbaar is, en/of dat er (extra) geluidswerende maatregelen aan de gevel van de woningen moeten worden genomen. Dit om te zorgen voor een goed woon- en leefklimaat van de toekomstige bewoners. Onderdeel van deze afweging zijn de afspraken c.q. gedragsregels over situaties waarbij een signalering (geluid) wordt aangezet (bijvoorbeeld frequentie, gedurende welke periode van de dag, of alleen bij verkeersonveilige situaties). Hinder door oefenen op hoogte: Naast geluidshinder door oefenen kan er volgens VRBN door oefenen op hoogte ook hinder ervaren worden vanwege “mogelijke inkijk” als er met een redvoertuig geoefend wordt. Gemeentelijk standpunt: We beschouwen de betreffende mogelijke inkijk inherent aan het wonen in een hoogstedelijk gebied.

Bovendien betreft het een incidenteel, niet vaak voorkomende activiteit waar niet op grote schaal daadwerkelijk overlast van zal worden ervaren. Tevens zullen we de ontwikkelende partij nabij dit oefenterrein informeren over de vigerende toegestane bedrijfsactiviteiten op uw terrein. Voor de optredende geluidsniveaus als gevolg van de bedrijfsmatige activiteiten die plaatsvinden op het terrein zal er een akoestisch onderzoek uitgevoerd moeten worden, waarin de nieuw te realiseren geluidsgevoelige gebouwen worden getoetst aan de geluidsnormering uit de wet- en regelgeving. Indien er sprake is van een overschrijding van de geluidsnorm zullen in overleg met de veiligheidsregio, passende maatregelen worden genomen, om er voor zorg te dragen dat uw bedrijfsvoering niet zal worden belemmerd door de nieuwe ontwikkelingen in de directe omgeving. Bereikbaarheid: In het hoofdstuk bereikbaarheid wordt weliswaar benoemd dat nood- en hulpdiensten van de interne verbindingen gebruik kunnen blijven maken. Er wordt echter niets beschreven over de wijze waarop de uitruk van hulpdiensten vanuit het veiligheidsplein geborgd wordt. Er zijn zorgen vanuit VRBN over de verkeersintensiteit Vogelstraat en het omvormen van de kruising met Orthenseweg tot rotonde. Er wordt geschreven dat door het omleiden van doorgaand verkeer de

23

verkeersintensiteit op de Orthenseweg sterk afneemt en dat het hierdoor mogelijk wordt om de kruising van de Citadellaan, Orthenseweg en Vogelstraat om te vormen tot een verkeersveilige rotonde. VRBN meent dat door de realisatie van meerdere woontorens aan de Vogelstraat de verkeersintensiteit van en naar de Vogelstraat alleen maar zal toenemen. Zij vragen hoe wordt voorkomen dat er richting kruising/rotonde van de Citadellaan, Orthenseweg en de Vogelstraat en richting de calamiteitenroute onder het spoor door verkeersopstoppingen ontstaan, die de ontsluiting en daarmee de uitruk van hulpdiensten belemmert. VRBN voorziet de grootste overlast in de ochtenduren als iedereen naar zijn werk gaat. Zij vragen op welke wijze wordt geborgd dat bij een opstopping hulpdiensten toch de rotonde overkomen. Bij een kruising met verkeerslichten is voorrang voor hulpdiensten volgens hun makkelijker te organiseren dan op een rotonde, door gebruik te maken van verkeerslichtbeïnvloeding. Het creëren van een rotonde kan negatieve invloed hebben op de verkeersveiligheid. Gemeentelijk standpunt: Specifiek voor de uitwerking van het ontwerp van de rotonde zal in overleg worden getreden met de nood- en hulpdiensten om te kijken in hoeverre aanvullende waarschuwingssystemen wenselijk zijn op de rotonde om de doorstroming van de nood- en hulpdiensten te borgen.

Ook voor de calamiteitenonderdoorgang aan de westzijde van de Vogelstraat wordt hier overigens naar gekeken. Door het onttrekken van doorgaand verkeer op de route Orthenseweg/ Koningsweg ontstaat veel ruimte in het verkeersaanbod waardoor de doorstroming sowieso verbetert. Parkeervoorziening woontorens rechtstreeks ontsloten vanaf de Vogelstraat: VRBN vraagt op welke wijze wordt voorkomen dat verkeer van en naar de parkeervoorziening van deze woontorens ophoopt in de Vogelstraat, waardoor de doorgang en daarmee de uitruk van hulpdiensten belemmerd wordt. Zij merken op dat in de huidige situatie de ontsluiting van het parkeerterrein van de moskee op drukke momenten al problemen oplevert in de doorstroming op de Vogelstraat. Gemeentelijk standpunt: Dit wordt meegenomen in de nadere uitwerking van de parkeervoorzieningen en gebouwen. In veel situaties betekent dit dat entrees van parkeervoorzieningen niet direct aan de weg kunnen worden gesitueerd en dat een ruime opstelruimte voor de slagboom moet worden gerealiseerd. Zone langs het spoor en Plevierstraat: VRBN heeft in gesprekken met de gemeente aandacht gevraagd voor de Plevierstraat in relatie tot de ontwikkelingen van de Bossche Stadsdelta en in relatie tot de vernieuwbouw van VRBN.

Zij vragen zich af wat de stedenbouwkundige- en verkeerskundige invloed van de Bossche Stadsdelta is op het gebied erachter, de Plevierstraat / de Gruttostraat en het veiligheidsplein. En hoe wordt gekeken naar de functie van de Plevierstraat in de toekomst. Dit is volgens hen in de huidige situatie een relatief rustige straat die hoofdzakelijk gebruikt wordt als uitrukroute door de RAV en de Brandweer. Zij verwijzen naar gesprekken om deze weg in de toekomst mogelijk om te leggen langs het spoor. Om te voorkomen dat met de ene oplossing (parkeren langs het spoor) de andere uitgesloten wordt, verzoekt VRBN de gemeente om goed na te denken over de zone langs het spoor en om hierover met VRBN (en RAV en politie) in gesprek te blijven. Gemeentelijk standpunt: Uiteraard blijven wij in gesprek met de VRBN over de zone langs het spoor en Plevierstraat, ook in relatie tot de uitbreidingsplannen van indiener. Duurzaamheid – bodemenergiesystemen: Tijdens de vernieuwbouw van VRBN wordt voorzien in een open bodemenergiesysteem t.b.v. VRBN aan de Vogelstraat. VRBN merkt op dat deze nog niet in het plaatje van de bodemenergiesystemen in het Ontwikkelplan is weergegeven.

24

Gemeentelijk standpunt: Het klopt dat dit, nog niet vergunde, open bodemenergiesysteem niet opgenomen is op de afbeelding bodemenergiesystemen in het concept Ontwikkelplan. Hierop staan alleen de bestaande en/of vergunde systemen van dat moment. Het is een statisch figuur. Om zicht te krijgen op alle vergunde (nieuwe) systemen dient gebruik te worden gemaakt van de online WKO-tool en/of het BRO-loket. Naar aanleiding van deze reactie hebben we overigens gemeend dat deze afbeelding beter kan worden vervangen door de plankaart bodemenergie uit Bodemenergieplan Noordelijke Spoorzone. Hierop zijn de zoekgebieden voor warme en koude bronnen weergegeven alsmede de omgevingsbelangen. Uit het Bodemenergieplan blijkt dat alleen open bodemenergiesystemen in dit gebied mogelijk zijn. De provincie is hiervoor het bevoegde gezag. Bouwvlak VRBN: Op verschillende plaatjes in het Ontwikkelplan is het terrein en bouwvlak van VRBN ingetekend conform de huidige situatie. Zij merken op dat de vernieuwbouw van VRBN leidt tot een uitbreiding van dit bouwvlak. Gemeentelijk standpunt: De afbeeldingen maken inderdaad gebruik van de bestaande ondergrond, dat wil zeggen dat hierop alleen de bestaande bebouwing staat. Aan de afbeeldingen kunnen voor wat betreft de plannen VRBN geen rechten aan worden ontleend. De afbeeldingen zijn indicatief beeldvormend.

Conclusie: Naar aanleiding van deze reactie is de kaart bodemenergie in het Ontwikkelplan vervangen. Reactie 12 d.d. 23 mei 2024 Ook de ambulancezorg heeft een reactie gegeven. Deze reactie is dezelfde als de reactie van de Veiligheidsregio Brabant-Noord zoals verwoord onder reactie 11. Gemeentelijk standpunt: Voor het gemeentelijk standpunt en de conclusie wordt verwezen naar het gemeentelijk standpunt onder reactie 11. Reactie 13 d.d. 25 mei 2024 Enkele aspecten van de plannen voor de Bossche Stadsdelta verbazen indiener nogal. Met name de nieuwbouw voor het Designmuseum, terwijl er volgens hem te weinig gekeken is naar leegstaande gebouwen in de (binnen)stad. Het idee van een museumkwartier is daarmee verdwenen, evenals de vroegere plannen voor een 'nieuwe binnenstad' in het Paleiskwartier. Gemeentelijk standpunt: Het besluit om het Design Museum te willen vestigen op Citadelpoort is reeds eerder genomen door de gemeenteraad. In het Ontwikkelplan wordt de ruimte hiertoe geboden. Herhuisvesting biedt het Design Museum de kans en de ruimte om te kunnen doorontwikkelen tot een museum van nationaal belang. Met de verhuizing van het Design Museum krijgt Het Noordbrabants Museum de kans om de unieke kunstcollectie van de JK Art Foundation te huisvesten in het pand aan De Mortel.

Voor de herhuisvesting van het Design Museum is ook gekeken naar de mogelijkheid om het museum onder te brengen in een bestaand gebouw. Het is daarbij gebleken dat er in de Brede Binnenstad geen technisch geschikte gebouwen voorhanden zijn die passen bij onze ambities en de ambities van het Design Museum. Verder geeft de verhuizing van het Design Museum naar de Citadelpoort een belangrijke impuls aan de gebiedsontwikkeling en de stedelijke dynamiek die we voor ogen hebben in de Bossche Stadsdelta als onderdeel van de Brede Binnenstad. Bovendien moet het karakteristieke Citadelhofje wijken voor deze nieuwbouw, wat volgens indiener strijdig is met moderne, duurzame bouwopvattingen die sloop van bestaande bebouwing ongewenst vinden. Het lijkt ook nog niet zeker dat de roeivereniging op de huidige locatie kan blijven. Die bebouwing is van redelijk recente datum, dus dit lijkt hem een vorm van kapitaalvernietiging. Hij vraagt

25

zich af of er voor het Designmuseum geen ruimte te vinden is in een van de nieuwe wijken (Rosmalen?) die daarmee aantrekkelijker gemaakt kunnen worden en opgenomen kunnen worden in een functioneel openbaar vervoernetwerk. Gemeentelijk standpunt: Het is niet zo dat het Citadelhofje moet wijken voor de nieuwbouw van het Design Museum. De keuze voor transformatie van het gebied Citadelpoort vloeit al voort uit het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta (2020), dat was nog voor het besluit tot herhuisvesting Design Museum (2022). We hebben bij het Gebiedsperspectief voor de Bossche Stadsdelta al geconcludeerd dat door de Diezebrug te verplaatsen (en te verlagen) de plek van het Citadelhofje meer onderdeel van de stad kan worden. Citadelpoort wordt ontwikkeld als een binnenstedelijk gebied. Het gaat om een bijzondere plek als entree naar de binnenstad, waar volgens ons ruimte is voor bijzondere bebouwing. Daarbij zien we een voordeel dat deze plek zich ook leent om veel meer woningen te realiseren. Er komen zo’n 185 woningen, waarvan een aanzienlijk deel sociaal en betaalbaar. Bovendien is de (technische) staat van de woningen dusdanig dat ze niet meer voldoende verduurzaamd kunnen worden om ze toekomstbestendig te kunnen maken, ook niet door ze grondig te renoveren.

Inmiddels is het participatief ontwerpproces Citadelpoort afgerond en is het hieruit volgend advies van de Meedenkgroep op 8 juli 2024 aan ons aangeboden. Het advies en de bijbehorende verslaglegging van de bijeenkomsten bevat diverse aandachtspunten en dilemma’s (waaronder de huisvesting van de roeivereniging) waar nadere uitwerking aan wordt gegeven in het Gebiedspaspoort Citadelpoort. Voor de herhuisvesting van het Design Museum hebben we overigens uitdrukkelijk gekozen voor een locatie binnen de Brede Binnenstad. De ontwikkelingsmogelijkheden voor zowel Het Noordbrabants museum dat kan groeien op de locatie aan de Mortel als het Design Museum op deze nieuwe locatie in Citadelpoort geven een impuls aan die Brede Binnenstad, en daarmee aan het toerisme en het vestigingsklimaat in ’s-Hertogenbosch. Dit versterkt ons profiel van Cultuurstad van het Zuiden. Als de 'oude' binnenstad uitgebreid wordt richting Orthen, vindt indiener een grote parkeergarage in deze omgeving ook geen goede plek. De verkeers- en parkeerdruk in dit gebied is volgens hem behoorlijk groot. Hij wijst erop dat vanaf de Citadellaan tot aan de Gruttostraat vaak auto's geparkeerd op trottoirs en fietspaden staan. Voor fietsers, voetgangers en spelende kinderen is er steeds minder plaats.

Hij noemt in dat kader een voorbeeld waarbij extra parkeerplaatsen zijn aangelegd in 'ruil' voor het respecteren van de groenstrook. Nog steeds is er een niet afgesloten deel van deze groenstrook waarop af en toe geparkeerd wordt. Steeds ziet hij hetzelfde patroon: meer parkeerplekken, die steeds nieuwe auto’s aantrekken. Het in de straten zien rondrijden van naar parkeerplekken zoekende auto's (brandstof, fijnstof) is blijkbaar geen probleem voor de gemeente. Hij vindt dat een parkeergarage echt aan de rand van de stad hoort en een goede aansluiting moet hebben op openbaar vervoer. De nieuwe lage brug en herstel van het ravelijn: prima. Maar het citadelgebied is nu een rustig en aangenaam terrein. Hun buurt zit nu al ingeklemd tussen festivals op de Tramkade en evenementen bij het stadion. Hij vindt dit geen probleem, maar de Citadel moet voor hem een oase van rust blijven. Kortom: indiener ziet toch aspecten in dit plan die niet goed passen in een samenleving die (langzaam) evolueert naar meer duurzaamheid. Gemeentelijk standpunt: We positioneren parkeervoorzieningen in de (brede) binnenstad juist zoveel mogelijk aan de randen van het gebied, waarbij bezoekers direct kunnen parkeren en lopend of fietsend de Brede Binnenstad in kunnen. We verwachten niet dat door de parkeergarage de verkeers- en parkeerdruk in de omgeving toeneemt.

De tarieven in de parkeergarage zijn lager dan de straatparkeertarieven. Mensen kiezen voor een bepaalde parkeergarage en rijden geen rondjes om een parkeerplek te zoeken. We zorgen ook voor een goede bewegwijzering naar de parkeergarages in de Brede Binnenstad om zoekend verkeer te voorkomen. De parkeergarage in de Citadelpoort kan door meerdere doelgroepen worden gebruikt, door bewoners, werknemers en bezoekers van het gebied (o.a. woningen en museum), maar ook door bezoekers van de Brede Binnenstad. De parkeergarage betreft namelijk ook een compensatie van de

26

(bezoekers)parkeerplaatsen van de Tolbruggarage. De parkeervoorziening wordt vormgeven als een mobiliteitshub, voor autoparkeren voor meerdere doelgroepen, maar ook voor fietsparkeren en deelmobiliteit. Daarnaast is het de bedoeling dat er meerdere bussen van het station in de nabijheid van het museum een halte krijgen, waardoor het museum goed bereikbaar is met het OV. Bovendien wordt op dit moment nog onderzocht of ook de transferiumbus een halte kan krijgen bij het museum. Daarmee zou het ook mogelijk worden om te parkeren op het transferium en met een bus in dit deel van de Bossche Stadsdelta/ Brede Binnenstad te komen. We hebben in het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta meerdere plekken voor evenementen aangewezen. Op de Tramkade en het Cultuurplein is ruimte voor kleine en medium evenementen. Het Ravelijn is in de eerste plaats een groen verblijfsterrein voor de omgeving, Er kunnen ook evenementen plaatsvinden. Het betreft een prachtige plek aan water met uitzicht op de Citadel waar heerlijk gerecreëerd kan worden. We kiezen voor deze combinatie van functies omdat we behoefte hebben aan ruimere evenemententerreinen in en rondom de binnenstad. Er zijn op dit moment weinig locaties voorhanden waar grotere groepen terecht kunnen. Dit zorgt ervoor dat de locaties die we nu hebben onevenredig veel belast worden. We willen de evenementen beter spreiden.

Evenementen geven plezier voor de bewoners en maken de gemeente economisch aantrekkelijker; ze zorgen voor werkgelegenheid en zijn goed voor de winkels en horeca. Evenementen dragen bij aan sociale binding in straat, buurt, stad en omgeving en zijn het visitekaartje van de stad. De Bossche Stadsdelta is een gemengd stedelijk gebied met een mix van cultuur en recreatie, wonen en werken. Een nieuw dynamisch gebied dat onderdeel uitmaakt van de Brede Binnenstad, waarbij bij de ontwikkeling van (een) evenemententerrein(en) en culturele hot-spots vooraf bepaald kan worden hoeveel en welk soort evenementen er plaats kunnen vinden en het beste passen bij de dynamiek van die omgeving. Evenementen zijn niet alleen grootschalige festivals met harde basmuziek. Festiviteiten kunnen ook plaatsvinden zonder het ten gehore brengen van luid, versterkt, muziekgeluid. Op het Ravelijn kiezen we voor het beperkt mogelijk maken van geluidsproducerende evenementen. Er is juist ook plaats voor de ‘rustigere’ evenementen. Voor het type evenementen op het ravelijn wordt vooral gedacht aan culturele evenementen, (live) muziekfestivals en als finish- of doorkomstplaats bij sportwedstrijden. Voorbeelden zijn Jazz in Duketown, Theaterfestival Boulevard, November Music, Bosch Parade, Foodtruckfestivals en festivals rond waterrecreatie, zoals Swim to Fight Cancer.

Het beleid dat nu is vastgelegd in de Uitvoeringsregels Evenementenbeleid 2020 moet voor het Ravelijn worden aangevuld. Dit gebeurt in een participatief traject met omwonenden en evenementenorganisaties. Het opstellen van een specifiek locatieprofiel voor evenementen is hier een onderdeel van. Daarin komen randvoorwaarden op operationeel vlak, zoals het aantal evenementen per periode, de aard (type) en omvang van de evenementen, de eindtijden, het op- en afbouwen, het aantal bezoekers en de toegelaten geluidsniveaus op geluidsgevoelige objecten. We bekijken dit ook in samenhang met de locatieprofielen voor andere evenementenplekken in de Bossche Stadsdelta (Tramkade en Cultuurplein) en in de omgeving. Het opstellen van een locatieprofiel is een traject dat plaatsvindt in het jaar voorafgaand aan de ingebruikname van het terrein. Conclusie: Deze reactie heeft niet geleid tot aanpassing van het Ontwikkelplan. Zienswijze 14 d.d. 26 mei 2024 Onze stad is uitgeroepen tot leefbaarste stad in Europa, maar indiener heeft een aantal zorgen over de impact van dit plan op juist de leefbaarheid van de aanliggende woonwijken (De Muntel en Orthenpoort). Er is volgens haar in het plan geen sprake van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

De Citadelpoort is gelegen aan de rand van de twee genoemde woonwijken, waarop met het concept ontwikkelplan een onevenredige zware belasting wordt gelegd en die een aantasting van het woon- en leefklimaat betekenen. Gemeentelijk standpunt: De ontwikkelingen van de Bossche Stadsdelta dienen uiteraard te voldoen aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. De Citadelpoort is onderdeel van de Brede Binnenstad (historische binnenstad en Spoorzone). Deze Brede Binnenstad is een bruisend stedelijk gebied met

27

historie verrijkt met ontmoeting, cultuur, groen, water en innovatieve bedrijvigheid, waar het grootste deel van de nieuwe woningen van ‘s-Hertogenbosch komen. De gemeenteraad heeft met het vaststellen van het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta en de Rapportage Haalbaarheidsanalyse Bossche Stadsdelta al een stevige basis voor de Bossche Stadsdelta gelegd. In het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta zijn deze uitgangspunten verder verfijnd en ingekleurd. Een deel van het nietwonen programma in de Citadelpoort wordt ingevuld door het Design Museum. Daarnaast is er onder andere ruimte voor design en maak (atelierruimte voor ontwerpers en makers, maar ook atelierwoningen), sport, recreatie en culinary playground (horeca). De atelierruimtes en horeca krijgen een plek in de nabijheid van het Design Museum. Een mix van woningen met een aantal niet-wonen functies op de Citadelpoort slaat vervolgens de brug naar de omliggende wijken. De stedenbouwkundige invulling van de Citadelpoort is via een participatief ontwerpproces uitgewerkt. Samen met omwonenden en andere belanghebbenden is nagedacht over de indeling van het gebied. Inmiddels is het participatief ontwerpproces Citadelpoort afgerond en is het hieruit volgend advies van de Meedenkgroep op 8 juli 2024 aan ons aangeboden.

Het advies en de bijbehorende verslaglegging van de bijeenkomsten bevat diverse aandachtspunten en dilemma’s, waar nadere uitwerking aan wordt gegeven in het Gebiedspaspoort Citadelpoort. In het kader van het Ontwikkelplan is in lijn met de Omgevingswet een plan-merbeoordelingsprocedure doorlopen. Dit omdat het een lokaal, klein plan betreft dat kaders stelt aan mogelijk mer-plichtige of mer-beoordelingsplichtige activiteiten (zoals woningbouw) en/of kan leiden tot significant negatieve milieueffecten op omliggende Natura2000-gebieden. Deze plan-mer-beoordeling geeft een beoordeling van de milieuthema’s op hoofdlijnen, passend bij het abstractieniveau van het Ontwikkelplan. Onderdeel van deze plan-mer-beoordeling is een passende beoordeling, aangezien het Ontwikkelplan ontwikkelingen omvat die een kans op significante gevolgen op omliggende Natura 2000-gebieden met zich meebrengen. De conclusie van de plan-mer-beoordeling inclusief passende beoordeling is dat de ontwikkelingen naar verwachting niet leiden tot aanzienlijke milieugevolgen. Er treden geen wezenlijke negatieve effecten op of effecten kunnen afdoende worden beperkt/voorkomen door maatregelen. De fysieke leefomgeving wordt volgens indiener verstoord door de nieuwe hoogbouw in vooral de Citadelpoort die totaal niet past in de omgeving: jaren dertig woonwijken met laagbouw appartementen en eengezinswoningen.

In De Muntel en Orthenpoort mag volgens de bestemmingsplannen slechts tot 9 of 10 meter in de hoogte gebouwd worden, een groot verschil met het in het ontwikkelplan genoemde 25 meter voor het Design Museum en het hoogte accent tot maximaal 70 meter. De hoogte van de nieuwbouw sluit daarmee dus niet aan op de omliggende bebouwing aan de Citadellaan en de Orthenseweg en beperkt daar de zichtlijnen aanzienlijk. De torenflat zou bovendien op enkele meters van het beschermde stadsgezicht van De Muntel staan en doet afbreuk aan het bijzondere karakter van dit gebied. Gemeentelijk standpunt: De locatie Citadelpoort vormt een nieuw stuk Brede Binnenstad. Hier wordt gebouwd in een andere dichtheid en schaal dan De Muntel. We vinden een hoogteaccent in de Citadelpoort goed voorstelbaar om de entree tot de Brede Binnenstad te markeren. De plek mag namelijk ambitie uitspreken. Deze toren moet wel zorgvuldig gepositioneerd en ingepast worden. We zorgen daarbij voor een goede aansluiting op omliggende gebieden en hebben ook uitdrukkelijk aandacht voor een zorgvuldige overgang naar het beschermd stadsgezicht. De uitwerking wordt vormgegeven in samenspraak met omwonenden en belanghebbenden omgeving in een participatief ontwerpproces en resulteert in het Gebiedspaspoort Citadelpoort.

De bouw van het Design Museum (in 2022 goed voor 60.619 bezoekers) en de parkeergarage zullen een publieksaantrekkende werking hebben, waar de wijken niet op zijn berekend. Dit betekent een grote toename van verkeersbewegingen van nieuwe bewoners en bezoekers. Tegelijkertijd wordt juist een beweging naar minder asfalt beoogd. Zij vraagt zich af hoe deze ontwikkelingen zich tot elkaar verhouden en of de veiligheid wel is gegarandeerd. Indiener voorziet voor Orthenpoort een nog

28

grotere belasting van auto’s van o.a. bezoekers van het centrum, omdat daar gratis geparkeerd kan worden, in tegenstelling tot in de geplande parkeergarage. Dit heeft ook impact op de leefbaarheid in de wijk. Gemeentelijk standpunt: We willen een binnenstad waar mensen graag komen, verrast worden, plezierig werken, prettig wonen en goed kunnen ondernemen; kortom een leefbare binnenstad die voor iedereen toegankelijk is. Leefbaarheid heeft ook te maken met de vraag hoe om te gaan met verkeer in een stad die steeds verder verdicht. In de brede binnenstad leggen we het accent op het stimuleren van fietsen, lopen, deelmobiliteit en openbaar vervoer. Bezoekers kunnen straks reeds aan de rand van het binnenstedelijke gebied hun auto kwijt en niet alleen in de binnenstad. Zo ontstaat er juist ruimte voor meer groen, ontmoeten, recreëren en veilig bewegen. De Verkeersstudie Brede Binnenstad (april 2024) geeft een beeld van de toekomstige ontwikkelingsrichting. Daarbij kiest de gemeente ervoor om het doorgaande verkeer niet meer op de route Orthenseweg/ Koningsweg te faciliteren maar aan de westzijde van het station (Magistratenlaan). De verkeersintensiteit op de route Orthenseweg/ Brugstraat/ Koninginnelaan naar het Station neemt daardoor sterk af. De wegen rondom Citadelpoort worden veel meer als 30 km/uur wegen ingericht.

Voor Orthenpoort geldt dat we de parkeersituatie monitoren en waar nodig maatregelen kunnen nemen. We zien standaard een uitwijkgedrag rondom betaald parkeergebieden, waarbij met elke ontwikkeling ook de grens van het betaald parkeergebied opschuift. In de huidige situatie ligt de grens van betaald parkeren net aan de zuidkant van Orthenpoort. Door de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta zal er naar verwachting een verschuiving optreden die mogelijk zal leiden tot een hogere parkeerdruk in Orthenpoort. Deze parkeerdruk kan door het instellen van een parkeervergunningzone/ betaald parkeergebied worden voorkomen. De gebiedsontwikkeling is echter niet in een keer gerealiseerd en vergt meerdere jaren, waarbinnen we dan ook de parkeerdruk in dit gebied zullen gaan monitoren en zo nodig, in overleg met de bewoners, maatregelen nemen. Daarnaast heeft het aanduiden van de Ravelijn als evenementenlocatie, waar incidenteel grotere evenementen tot 2.500 bezoekers mogen plaatsvinden, een flinke impact op de leefbaarheid in De Muntel en Orthenpoort. Conclusie in het plan is dat ‘bestaande en nieuwe woningen hoge geluidsniveaus zullen ervaren’. Voor de nieuwe woningen wordt nog bekeken of er isolatie nodig is, maar de bewoners van bestaande woningen zullen aan deze hoge geluidsniveaus worden blootgesteld, wat de gezondheid en het woongenot schaadt.

Naast de geluidsoverlast zal ook de grote toestroom van personen, auto’s etc. in het kader van de evenementen overlast geven en een aantasting van de leefomgeving betekenen. Op een dergelijke toestroom zijn deze wijken niet berekend. Gemeentelijk standpunt: Het Ravelijn is in de eerste plaats een groen verblijfsterrein voor de omgeving, Er kunnen ook evenementen plaatsvinden. Het betreft een prachtige plek aan water met uitzicht op de Citadel waar heerlijk gerecreëerd kan worden. We kiezen voor deze combinatie van functies omdat we behoefte hebben aan ruimere evenemententerreinen in en rondom de binnenstad. Er zijn op dit moment weinig locaties voorhanden waar grotere groepen terecht kunnen. Dit zorgt ervoor dat de locaties die we nu hebben onevenredig veel belast worden. We willen de evenementen beter spreiden. Evenementen geven plezier voor de bewoners en maken de gemeente economisch aantrekkelijker; ze zorgen voor werkgelegenheid en zijn goed voor de winkels en horeca. Evenementen dragen bij aan sociale binding in straat, buurt, stad en omgeving en zijn het visitekaartje van de stad. De Bossche Stadsdelta is een gemengd stedelijk gebied met een mix van cultuur en recreatie, wonen en werken.

Een nieuw dynamisch gebied dat onderdeel uitmaakt van de Brede Binnenstad, waarbij bij de ontwikkeling van (een) evenemententerrein(en) en culturele hot-spots vooraf bepaald kan worden hoeveel en welk soort evenementen er plaats kunnen vinden en het beste passen bij de dynamiek van die omgeving. Evenementen zijn niet alleen grootschalige festivals met harde basmuziek. Festiviteiten kunnen ook plaatsvinden zonder het ten gehore brengen van luid, versterkt, muziekgeluid. Op het Ravelijn kiezen

29

we voor het beperkt mogelijk maken van geluidsproducerende evenementen. Er is juist ook plaats voor de ‘rustigere’ evenementen. Voor het type evenementen op het ravelijn wordt vooral gedacht aan culturele evenementen, (live) muziekfestivals en als finish- of doorkomstplaats bij sportwedstrijden. Voorbeelden zijn Jazz in Duketown, Theaterfestival Boulevard, November Music, Bosch Parade, Foodtruckfestivals en festivals rond waterrecreatie, zoals Swim to Fight Cancer. Het beleid dat nu is vastgelegd in de Uitvoeringsregels Evenementenbeleid 2020 moet voor het Ravelijn worden aangevuld. Dit gebeurt in een participatief traject met omwonenden en evenementenorganisaties. Het opstellen van een specifiek locatieprofiel voor evenementen is hier een onderdeel van. Daarin komen randvoorwaarden op operationeel vlak, zoals het aantal evenementen per periode, de aard (type) en omvang van de evenementen, de eindtijden, het op- en afbouwen, het aantal bezoekers en de toegelaten geluidsniveaus op geluidsgevoelige objecten. We bekijken dit ook in samenhang met de locatieprofielen voor andere evenementenplekken in de Bossche Stadsdelta (Tramkade en Cultuurplein) en in de omgeving. Het opstellen van een locatieprofiel is een traject dat plaatsvindt in het jaar voorafgaand aan de ingebruikname van het terrein. De verkeersaantrekkende werking verschilt per evenement.

In de evenementenvergunning wordt bepaald hoe de toestroom van de verschillende vervoerwijzen wordt opgevangen. Daarbij kan de mobiliteitshub op de Citadelpoort een rol vervullen voor zowel fiets als autoverkeer. Bij grotere evenementen zal bijvoorbeeld met de inzet van transferia moeten worden gewerkt om het autoverkeer nabij de locatie te reduceren. Dit kan bijvoorbeeld door middel van gecombineerde parkeertoegangskaartjes. Ten slotte zou het in het kader van het belang van de historische waarde van de Bossche Stadsdelta erg fraai als het Citadelhofje, zoals het nu is, een prominente plek in de Citadelpoort zou krijgen. Op basis van de bovenstaande argumenten heb ik bezwaar tegen het concept Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta. Gemeentelijk standpunt: We hebben bij het Gebiedsperspectief voor de Bossche Stadsdelta al geconcludeerd dat door de Diezebrug te verplaatsen (en te verlagen) de plek van het Citadelhofje meer onderdeel van de stad wordt. Het gaat om een bijzondere plek als entree naar de binnenstad, waar volgens ons ruimte is voor bijzondere bebouwing. Daarbij zien we, samen met de eigenaar van de woningen BrabantWonen, een voordeel dat deze plek zich ook leent om (veel) meer woningen te realiseren. Er is plek is voor zo’n 185 woningen waarvan een aanzienlijk deel sociaal en betaalbaar.

Het Citadelhofje heeft overigens geen bijzondere of hoge bouw- en/of cultuurhistorische waarde mede omdat latere wijzigingen aan de bebouwing - met name de verbouwing/renovatie en moderniseringen in de jaren tachtig - de authenticiteit geen goed hebben gedaan. Bovendien is de (technische) staat van de woningen dusdanig dat ze niet meer voldoende verduurzaamd kunnen worden om ze toekomstbestendig te kunnen maken, ook niet door ze grondig te renoveren. Indiener verzoekt het concept Omgevingsplan gewijzigd vast te stellen door het instellen van een overgangsgebied tussen de aanliggende woonwijken Orthenpoort en Muntel en de nieuwbouw: • Door de (gebouwelijke) belasting op de Citadelpoort te verminderen en een beperking van de hoogbouw in de Citadelpoort tot maximaal 20 meter zodat het beter aansluit op de omliggende bebouwing; Gemeentelijk standpunt: Het willen maken van een binnenstedelijk gebied is een bewuste keuze. De Brede Binnenstad maakt de sprong over de Dieze en dit leidt tot verdichting van het gebied. Er komen meerdere functies bij elkaar, die belangrijk zijn voor de stad als geheel. Bij de uitwerking van het stedenbouwkundig plan wordt rekening gehouden met de effecten op de omliggende wijken en bebouwing. Het is daarvoor niet nodig een beperking van de hoogte tot maximaal 20 meter op te nemen.