Document · PDF

1. Conceptbegroting 2023

Overige evenementen 8 november 2022, gemeente 's-HertogenboschBij agendapunt: Concept Begroting 202330.749 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

De risico’s op uitstaande vorderingen alsmede de renterisico’s zijn op dit moment beperkt. Het management bewaakt nadrukkelijk de liquiditeitspositie van de vennootschap. Gezien de voortgang van het plan is in 2022 besloten om € 12.000.000 uit te keren aan de aandeelhouders; hierdoor zal het eigen vermogen met dit bedrag dalen. BV Willemspoort Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d. € 18.000 (aandelenkapitaal, waarvan € 6.000 in het bezit van de gemeente ’sHertogenbosch)

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

01-01-2021

31-12-2021

01-01-2021

31-12-2021

-/- € 6.900

-/- € 11.100

€ 144.500

€ 145.000

Resultaat 2021 -/- € 4.200

Risicomanagement:

Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2020. In het jaarverslag van Willemspoort B.V. wordt niet ingegaan op het risicomanagement, omdat gebruik gemaakt wordt van de vrijstelling tot het opstellen van een bestuursverslag. Risicomanagement is regelmatig onderwerp van gesprek tussen directie en raad van commissarissen. Het vormt een belangrijk onderdeel van de besturing van Willemspoort. CV Willemspoort Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

garanties, subsidies e.d.

01-01-2021

31-12-2021

01-01-2021

31-12-2021

€ 6 miljoen (aandelenkapitaal, waarvan € 2 miljoen in het bezit van de BIM)

€ 5.790.500

€ 6.183.300

€ 1.568.200

€ 353.800

Resultaat 2021 € -/-37.200

Risicomanagement: Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2020. Het risico op het noordelijke plandeel is beperkt: Alle woningen zijn opgeleverd en de omliggende openbare ruimte is grotendeels ingericht. De grondexploitatie Willemspoort Noord van de B.V. is sluitend. De grondverkoop van de overige twee locaties is afgerond. Begin 2022 is de bouw van beide vlekken afgerond. In het stedenbouwkundig plan voor Willemspoort Zuid zijn ongeveer 500 appartementen voorzien. Opgeteld bij de 300 appartementen in Noord levert dat een totaal van ongeveer 800 appartementen. Onderdeel van het stedenbouwkundig plan is een bezoekersgarage ten behoeve van bezoekers van zowel het JBZ als van Willemspoort. Interparking zal deze garage exploiteren. In dit stadium kan nog geen zekerheid worden gegeven over de gemeentelijke grondopbrengsten en de haalbaarheid van de grondexploitatie van de BV. Bovenstaande betekent, dat de kans groot is, dat de historische boekwaarde van € 5.6 miljoen, die zwaar op de het plan drukt, niet (volledig) terugverdiend kan worden. In de gemeentelijke jaarrekening 2013 is uit voorzichtigheidsoverwegingen binnen het grondbedrijf op dit project een voorziening ter grootte van € 4 miljoen getroffen. Als gevolg van onder andere lagere rentekosten is deze voorziening inmiddels bijgesteld naar € 2,9 miljoen. De B.V.

en het grondbedrijf blijven de risico’s van het project kritisch beoordelen.

Regionaal samenwerkingsverband Noordoost Brabant/AgriFoodCapital Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d. € 3,00 per inwoner per jaar

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

01-01-2021

31-12-2021

01-01-2021

31-12-2021

2021

€ 163.932

€ 297.646

€ 2.278.728

€ 3.179.555

€ 123.971

Risicomanagement: De bestuurlijke regionale samenwerking kent beperkte risico’s omdat zij alleen participeert in overheidsprojecten. De regio staat breed bekend als Agrifood Capital . Agrifood Capital is zelf geen opdrachtgever maar dit zijn de gezamenlijke deelnemende gemeenten. Het samenwerkingsverband Agrifood Capital geeft jaarlijks een opdracht aan Agrifood Capital B.V. De BV participeert in publieke en private projecten. De hoogte van het totale bedrag is echter gelimiteerd tot de opdrachtwaarde van € 1 miljoen. De Stichting Agrifood Capital houdt 100% van de aandelen en het stichtingsbestuur bestaat uit vertegenwoordigers van het samenwerkingsverband, de regionale opleidingsinstituten en vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht op Agrifood Capital B.V. Het risico is dat de stichting AgriFoodCapital en de BV AgrifoodCapital in financiële problemen kunnen komen. In dat geval is de regio Noordoost Brabant als deelnemer in het stichtingsbestuur en daarmee de gemeenten als deelnemers in de regionale samenwerking (mede) verantwoordelijk. Het financiële risico is echter beperkt tot het aandelenkapitaal van €60.000.

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico´s van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Woonvisie 2020 RIB sneller bouwen aan 's-Hertogenbosch 2020 RIB sneller bouwen aan 's-Hertogenbosch (resultaten) 2022 Doelgroepenverordening 2021 Huisvestingsverordening 2021 RV opkoopbescherming 2022 RV Startersleningen 2022

Openbare ruimte, water en groen Ambitie We zorgen voor een duurzame inrichting en beheer van de openbare ruimte. Dit leidt tot vermindering van grondstoffen, hergebruik van materialen en afval en het terugdringen van het gebruik van (fossiele) brandstoffen. Hierbij maken we steeds meer gebruik van slimme technieken en data. We willen dat de buitenruimte uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen. We zetten in op een brede vergroeningsstrategie. Met een inzet op meer kwalitatief groen in onze gemeente. Groen draagt bij aan klimaatbestendigheid doordat het water vasthoudt en hittestress in bebouwd gebied beperkt. Ook is het belangrijk voor de biodiversiteit. We kiezen voor een flinke impuls op vergroening van onze openbare ruimte in wijken en dorpen. Aanvullend richten we ons op de grotere groenstructuren. Zo komen we tot een aantrekkelijke, groene en toekomstbestendige stad in een natuurrijke omgeving. Samen met onze partners werken we aan oplossingen voor de grote waterveiligheidsopgave in de stad en regio. Gezien onze bijzondere ligging, integreren we water in onze gebiedsontwikkeling

Zuid-Willemspark Wat willen we bereiken? • Meer ruimte voor groen en water • Realiseren van een mooier en prettiger woonklimaat • Mogelijkheden creëren voor beweging, ontmoeting, recreatie en natuur

Wat gaan we er voor doen? • We voeren de volgende projecten uit die reeds in voorbereiding zijn: • Pluspakket Kanaalboulevard fase 2/3 • Kruithuispark • LV-brug bij Tolbrugstraat • Pluspakket woonbootlocatie Van Veldekekade • Sluis 0 (als separaat project) • Diverse nieuw op te starten projecten, nntb aan de hand van ambities bestuursakkoord

Circulaire openbare ruimte Wat willen we bereiken? We streven naar een circulaire economie. In onze beheer- en vervangingsopgaven willen we het gebruik van grondstoffen terugdringen en grondstoffen zoveel mogelijk hergebruiken dan wel een nieuw leven geven. Ontwerp en beheer worden sterker op elkaar gericht om zodoende in de ontwerpfase reeds tot een reductie van grondstoffen te komen.

Wat gaan we er voor doen? • Voetgangersbrug: We voeren samen met partijen onderzoek uit naar de mogelijkheid om van afvalplastic een vergunbare voetgangersbrug te maken in het Concordiapark • We voeren een pilot uit met de Bossche tegel, wat een reductie van 25 % aan grondstoffen oplevert.

• We dagen onze marktpartijen uit om bij het dagelijks beheer en onderhoud zoveel als mogelijk duurzaam en circulair te zijn. In onze bestekken nemen we eisen op voor hergebruik van materialen, maar ook voor het duurzaam uitvoeren van beheer en vervanging.

Groen en klimaatbestendig Wat willen we bereiken? We maken ‘s-Hertogenbosch beter bestand tegen de gevolgen van klimaatverandering door in te zetten op een groene en klimaatbestendige inrichting van de gemeente. Wat gaan we er voor doen? • Met de Aanpak hoogwater ’s-Hertogenbosch en omgeving werken we in regionaal verband aan waterveiligheid en de waterbergingsopgave. We kijken daarbij ook naar oplossingen bovenstrooms.

• We actualiseren het uitvoeringsprogramma dat hoort bij de visie Groen en Klimaatbestendig ’sHertogenbosch en geven uitvoering daaraan. We hanteren we de verordening bomen, water en groen. • We brengen kansen en knelpunten in kaart. Dan doen we d.m.v. stresstesten en het opstellen van gebiedspaspoorten. . • We werken aan de grote groenstructuren en richten dit op kwaliteitsverbetering in wijken en buurten, parken, bedrijventerreinen en natuurgebieden. • In het Plan Water en Riolering (PWR 2023-2028) is het afkoppelen van hemelwater leidend. Hemelwater wordt, waar mogelijk, lokaal en in groenvoorzieningen geïnfiltreerd. • Bij vitaliseringsprojecten pakken we kansen voor ontsteking en vergroening. Te denken valt aan het gebruik van grasbetontegels in plaats van asfalt of klinkers, aanplant van meer groen/bomen, het stimuleren van adoptiegroen, adoptie van boomspiegels • We continueren het ecologisch beheer en de uitvoering van het Oeverplan. het verwijderen van beschoeiing en het omvormen naar natuurlijkvriendelijke oevers die bijdragen aan biodiversiteit van flora en fauna. • We continueren de uitvoering van het bomenplan. Gelet op de eerdere successen van participatietrajecten in de Muntel en Zuid, kiezen we in samenspraak met bewonersorganisaties nu ook weer voor een buurt/wijk, waarbij bewoners kunnen aangeven waar zij extra bomen en groen wensen.

• We blijven werken aan de bewustwording en de eigen bijdrage van bewoners in de vergroeningsen ‘ontstening’ ambitie. Bij vervanging en herinrichting van de openbare ruimte benutten we de kansen om bewoners mee te laten ‘ontstenen’ (faciliteren geveltuintjes, adoptie boomspiegels, gratis meenemen tegels, etc.). Ook zetten we in op (verdere) vergroening van schoolpleinen.

Onderhoud openbare ruimte Wat willen we bereiken? We willen een openbare ruimte die uitnodigt tot spelen, bewegen en ontmoeten voor iedereen. Een aantrekkelijke openbare ruimte waar de inwoners tevreden over zijn, die uitnodigt tot ontmoeting, spelen en bewegen, en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat wordt bij voorkeur zichtbaar in een actieve bijdrage van inwoners in het kader van een levendige en leefbare buurt.

Indicator Tevredenheid beheer en onderhoud openbare ruimte (% tevreden)

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

62%

65%

68%

7,0

7,1

7,3

Bron: KTO

Schaalscore KTO Onderhoud fysieke voorzieningen voor de jeugd Bron: KTO

Wat gaan we er voor doen? • We nemen de rotondes, als visitekaartjes van de stad, weer in eigen beheer. Waar nodig renoveren we ze. • In het dagelijks beheer en onderhoud zorgen we voor de gewenste kwaliteit in de buitenruimte. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners en dagen we ze uit om mee te denken en mee te doen. • Bij vervangingen en herinrichting betrekken we de bewoners om ruimte te creëren voor ontmoeten, bewegen, sport en spel. Bij vervangingen en herinrichting verbeteren we de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor alle gebruikers. We stemmen plannen af met het Gehandicaptenplatform. • Uitbreiding van het areaal in de openbare ruimte vertalen we door naar beheer- en onderhoudsbudgetten zodat die in besluitvormingsprocedures worden geborgd • Bij renovatie in de openbare ruimte worden bestaande materialen die nog van voldoende kwaliteit zijn hergebruikt. Vervanging is geen automatisme

Schone, hele en veilige openbare ruimte Wat willen we bereiken? Een aantrekkelijke openbare ruimte is, naast bruikbaar ook schoon, heel en veilig. In ons dagelijks onderhoud en in onze vervangingsopgaven brengen we de openbare ruimte op het gewenste kwaliteitsniveau. Door het op orde brengen van de onderhoudsbudgetten en het geleidelijk inlopen van de vervangingsachterstand geven we een kwaliteitsimpuls aan de buitenruimte.

Indicator Schaalscore onderhoud wegen

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

7,1

7,2

7,3

6,3

6,4

6,6

6,9

7,5

Bron: KTO

Schaalscore schoonhouden naaste woonomgeving (excl. hondenpoep) Bron: KTO

schaalscore onderhoud groen Bron: KTO

Wat gaan we er voor doen? • In de komende 10 jaar lopen we de vervangingsachterstand geleidelijk in. We stemmen de programmering van de vitaliseringsprojecten af op de doelen van de stad (klimaatadaptatie, energietransitie, bovengronds hoogspanningsleidingen onder de grond). Bij de aanpak van de openbare ruimte lopen we gelijk op met projecten van de woningcorporaties en andere partijen. We zorgen dat de overlast van verminderde bereikbaarheid tot een minimum beperkt blijft • Binnen het programma Constructieve Veiligheid zijn de civieltechnische kunstwerken (bruggen, tunnels, viaducten en kademuren) met een hoog risico onderzocht. Noodzakelijke maatregelen worden uitgevoerd. Het onderzoek naar kunstwerken met een middel en laag risico lopen in 2023 door. Aan de hand van de uitkomsten worden maatregelen bepaald • We vervangen bruggen in het Westerpark en Concordiapark. Met provincie en partijen onderzoeken we of een constructief veilige 3d geprinte voetgangersbrug van gerecycled plastic mogelijk is. In de eerste helft van 2023 hebben we hierover duidelijkheid • We stimuleren en faciliteren kleinschalige bewonersinitiatieven, waarbij voldoende draagvlak in de buurt een uitgangspunt is. We continueren de aanpak Bossche Wijkhelden (vrijwilligers die zwerfafval in hun omgeving opruimen). We oriënteren ons op de wijze waarop we aansluiten bij landelijke acties (zoals bijv.

World Clean Up Day), in relatie tot gedragsbeïnvloeding • We stemmen de optimalisatie van reiniging af op gedrag en behoefte. We werken een aanpak uit om zwerfafval in de binnenstad en in het centrum van Rosmalen tegen te gaan. Daarbij kijken we ook naar optimale benutting van de afvalbakken

Slimme buitenruimte Wat willen we bereiken? We willen met techniek, data en innovatie de inrichting en beheer van de fysieke buitenruimte verbeteren. We ontwikkelen het innovatiekwartier als nationale hotspot voor ICT/data. En als ankerpunt in het economisch ecosysteem. Onderdeel hiervan is een hybride leeromgeving (Hyleo). Met de doorontwikkeling van het IoT Stadslab, een samenwerking van gemeente, onderwijs en bedrijfsleven, creëren we meer innovaties in de openbare ruimte.

Wat gaan we er voor doen? • We zijn in 2022 gestart met een meer programmatische, opgavengerichte werkwijze m.b.t. het IoT Stadslab (slimme bewatering, Streetsense, aquathermie). We continueren deze werkwijze • We sluiten aan bij een pilot van Avans en de gemeente Breda om zwerfafval door middel van Artificial Intelligence (AI) te detecteren • We werken aan een nieuwe generatie ‘intelligente’ verkeersregelinstallaties (VRI's) die op basis van data aangestuurd worden. Dit geeft de mogelijkheid om bepaalde verkeersstromen voorrang te geven (bijv. Nood- en hulpdiensten) en waarmee we in het kader van doorstroming mogelijk besparingen realiseren in bijvoorbeeld tijd, brandstof en CO2 uitstoot. • Door middel van sensoring meten we de vochtigheid en grondwaarde van de groeiplaatsen van de bomen op de Parade. We ontwikkelen dit door in het kader van 'slimme bewatering’ • We organiseren inspiratiesessies voor collega’s, maatschappelijke organisaties en MKB om de mogelijkheden van het Stadslab beter uit te dragen. • We brengen onze data op orde, in aansluiting op de Smart City Monitor.

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten

45.825

47.637

50.285

50.299

50.572

50.863

Baten

15.034

13.046

15.391

15.340

15.275

15.264

Saldo van lasten en baten

-30.791

-34.591

-34.894

-34.959

-35.297

-35.598

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland: (Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

Aanleg groen tbv waterberging Afkoppelen van hemelwater: Algemeen bij herinrichting Bomenplan Diverse reparaties en aanpassingen Groene Delta Kleine inrichtingsprojecten openbare ruimte Maatregelen openbare ruimte binnenstad Vervanging riolering algemeen Zuid-Willemspark

250 1.850

125 366 317 321 285 1.965 337

Totaal

5.816

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/subsidieontvanger Geraamde Geraamde verstrekking verstrekking 2022 2023 Bijdrage aan JADS voor activiteiten gericht op data talent en data kennis in samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven Jheronimus Academy of Data Science

250.000

Bijdrage voor onderhoudskosten van dierenverblijven

43.970

47.490

Exploitatiebijdragen dierenverblijven

43.970

47.490

Bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit in Den Bosch en de regio via een brede publieke discussie over architectuur, stedenbouw, landschapsarchitectuur en beeldende kunst Bai gemeentelijke bijdrage

25.000

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf verbonden partijen. Dit programma heeft geen verbonden partijen.

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn de volgende risico´s van toepassing: Risico

Omgevingswet

Aard

Maximaal bedrag

Kans (1=laag, 5=hoog)

Structureel

De inwerktreding van de Omgevingswet is opnieuw uitgesteld tot naar verwachting 1 januari 2023. Dit heeft te maken met het feit dat het Landelijke Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) nog niet naar behoren functioneert. Door het telkens uitstellen van de inwerktredingsdatum lopen de implementatiekosten van de Omgevingswet op. Dit wordt inmiddels onderkend door het Rijk. Daarom worden door het Rijk voor de jaren 2022 tot en met 2025 extra financiële middelen aan gemeenten beschikbaar gesteld voor de invoering van de Omgevingswet. Deze middelen zullen wij inzetten om de te maken kosten voor ondermeer de ingevolge de Ondernemingswet verplicht op te stellen omgevingsvisie, het omgevingsplan, de aanpassing van werkprocessen en ondersteunende ICT voorzieningen en benodigde opleidingen te dekken. Op dit moment verwachten wij dat de door het Rijk beschikbaar te stellen middelen onvoldoende zullen zijn om de invoeringskosten van de Omgevingswet volledig te dekken. Wij zullen dit blijven monitoren en u hiervan op de hoogte houden.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Visie Samenwerken aan een duurzaam 's-Hertogenbosch 2019 RIB 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig (2021) Verordening bomen, water en groen (2021) RV Beleidsplan Openbare ruimte 2016-2025 Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021 RIB doorkijk beleidsplan openbare ruimte 2022-2027 Uitvoeringsplan Openbare Verlichting Inspiratieplan Zuid-Willemspark

Bereikbare stad Ambitie Onze ambitie is dat mensen vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen. Hiervoor is een goede infrastructuur nodig voor alle modaliteiten, inclusief goede voorzieningen voor het collectief vervoer. Iedereen kan het vervoersmiddel kiezen dat het beste past bij een reis. Wij richten ons op het stimuleren van de vervoersmiddelen die het milieu het minste belasten. Voorzieningen houden we bereikbaar voor iedereen. We faciliteren en reguleren nieuwe vormen van ‘mobiliteit als dienst’. Onze aanpak is gericht op de combinatie van gedragsbeïnvloeding, technologie, samenwerking, handhaving en infrastructuur. Bij werkzaamheden in de openbare ruimte beperken we de overlast voor de verkeersdeelnemers en de omgeving zoveel als mogelijk.

Mobiliteitsaanpak Brede binnenstad Wat willen we bereiken? De binnenstad moet bereikbaar zijn voor bestemmingsverkeer, met elke vorm van vervoer. Doorgaand verkeer geleiden we om de brede binnenstad heen, via de doorstroomassen. Op weg naar het autoluwer maken van de binnenstad, werken we per gebied aan passende maatregelen. Dit kunnen solitaire verbetervoorstellen voor de binnenstad zijn, echter ook integrale maatregelpakketten met mede-financiers vanuit andere projecten of programma’s. We willen een schone en groene binnenstad die aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers met een focus op meer ruimte voor fietsen, lopen en duurzame mobiliteitsvormen.

Indicator Verschuiving modal shift naar fiets en wandelen versus afname autoverkeer

Nulmeting Doelstelling 2023 100

Ambitie 2026 95

Bron: Omnibus

Wat gaan we er voor doen? • Voorbereiden van de toegangsregels per gebied (mede gerelateerd aan opgaven voor STS-gebied) • Kleinschalige maatregelen financieel meeliftend op andere programma's en projecten • Knooppunt ontwikkeling Station ’s-Hertogenbosch (MIRT)

Duurzame mobiliteit Wat willen we bereiken? Met het Actieplan Duurzame Mobiliteit gaan we op weg naar meer duurzame vormen van mobiliteit: in 2050 is al het vervoer schoon, slim en veilig. Om die slag te maken zijn meerdere transitiepaden nodig. Het actieplan Mobiliteit zet in op de volgende werklijnen gedrag (campagnes, inclusieve mobiliteit), samenwerking (community duurzame mobiliteit, zero-emissie vervoer, slimme schone bevoorrading), technologie (smart mobility, deelmobiliteit) en infrastructuur (fiets, energie & laadinfrastructuur, duurzame infra)

Onze ambitie met schone, slimme en duurzame mobiliteit voor iedereen werken we uit vanuit de drie waarden: inclusieve mobiliteit, leefbare en gezonde mobiliteit én klimaat- en energie neutrale mobiliteit. • Iedereen in de gemeente heeft toegang tot mobiliteit en voor iedereen is duurzame mobiliteit haalbaar en betaalbaar. • Zo veel mogelijk inwoners van de gemeente maken gebruik van e-bikes, e-voertuigen en elektrische deelmobiliteit.

Indicator

Nulmeting Doelstelling 2023

We stimuleren mobiliteitstransitie op e-bikes, e-voertuigen en elektrische deelmobiliteit in de gemeente. Aantal % mensen dat een eigen benzine- of dieselauto heeft.

Ambitie 2026

78%

75%

70%

100%

103%

110%

Bron: Omnibusenquête (2 jaarlijks).

Elektrisch rijden/laden: we geven elk jaar inzicht in de trend hoeveel er elektrisch wordt geladen. Bron: data Vattenfall

Wat gaan we er voor doen? • Verschillende gedragscampagnes gericht op duurzame mobiliteitsvormen en/of specifieke doelgroepen gerelateerd aan verkeersveiligheid of inclusieve mobiliteit • Professionalisering van de deelmobiliteitsmarkt (vergunningen, hubs, etc.) • Voorbereiding ZE-zone en vervolgstappen Green Deal Stadslogistiek • Uitrol laadpalen in de wijken en visie snelladen/laadpleinen

Bereikbaarheid voor alle wijzen van vervoer Wat willen we bereiken? De Bereikbaarheidsstrategie heeft lijnen uitgezet om de bereikbaarheid van onze gemeente voor alle modaliteiten te garanderen. Dit is vertaald in maatregelen voor de infrastructuur gericht op doorstroming en veiligheid binnen de randvoorwaarde van leefbaarheid. Waar mogelijk worden deze maatregelen gekoppeld aan de onderhoudsprogrammering voor een kosteneffectieve inzet van middelen. Een stad waarin we vlot, comfortabel, veilig en duurzaam van A naar B ons kunnen verplaatsen waarbij we voorzieningen bereikbaar houden voor iedereen.

Indicator Aantallen fietsers

Nulmeting Doelstelling 2023 100

102

Ambitie 2026 105

Bron: data iVRI's

Verkeersveiligheid: Onze ambitie is om het aantal verkeersongevallen op het gemeentelijke wegennet te reduceren. Dit drukken we uit in aantal verkeersongevallen/verkeersslachtoffers per 1000 inwoners (index).

5,1

4,8

100

Bron: ongevallencijfers

reistijden auto: d.m.v. floating car data geven we inzicht in de toe-of afname van reistijden op het wegennet, zowel per wegvak als in geheel (index). Bron: FCD

Wat gaan we er voor doen? • Voorbereiding en realisatie verschillende snelfietsroutes • Uitwerken fietsmaatregelen vanuit onderzoek veilige fietsroutes van en naar de kernen • Kleinschalige verkeersmaatregelen in kernen en wijken • Monitoring verkeer, data op orde en doorontwikkeling iVRI's • Vervolg binnenstadsring • Uitwerkingsstudie Oostelijke Gemeentedelen en studie ROndweg DGW in relatie tot de Planuitwerking MIRT A2 • Aanpak onveilige locaties op basis van risicoanalyse en herijking categoriseringsplan

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten

17.212

20.013

20.327

20.703

21.208

21.634

Baten

17.350

25.852

25.372

25.772

26.180

26.592

138

5.839

5.044

5.069

4.972

4.958

Saldo van lasten en baten

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

Aanpak onveilige infrastructuur Bouwkundige aanpassingen Parkeergarages Fietsen parkeertoezicht E-parkeren Fietsplan

590 375 1.300

590 1.300

590 13 1.300 71

Projecten vitaliseringsplan Verkeersmaatregelen Verkeersmanagement Verkeersregelinstallaties (VRI's) Vervanging auto's Vervanging camera's Parkeergarage Sint-Jan Vervanging parkeerautomaten parkeergarages transferia Vervanging parkeerautomaten straatparkeren Vervanging scanauto e-parkeren Vervanging winterdienst

6.765 422 280 354 252 238 -

7.179 422 280 354 252 -

7.503 422 280 354 252 1.500

7.503 422 280 354 252 -

32 96

1.500 96

Totaal

10.672

10.505

13.797

10.810

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/subsidieontvanger Geraamde Geraamde verstrekking verstrekking 2022 2023 Het bevorderen van verkeerseducatie en verkeersveiligheid

105.000

Subsidieregeling Verkeerseducatie en verkeersveiligheid

105.000

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico´s van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Koersnota Mobiliteitsaanpak 's-Hertogenbosch 2017-2025 Uitvoeringsprogramma 2018-2019

Sport en recreatie Ambitie Gezondheid, sport en bewegen is voor iedereen, maar niet voor iedereen vanzelfsprekend. Bewegen is voor iedereen essentieel om lichaam en geest vitaal en in goede conditie te houden. Te veel mensen lukt het niet om dagelijks voldoende te bewegen en dat is jammer. Naast een gezonde geest en een gezond lichaam draagt sport en bewegen ook bij aan een actieve, duurzame, sociaal betrokken en veilige samenleving. Sport biedt een platform om elkaar te ontmoeten, samen te ondernemen, talenten te ontwikkelen en heerlijk te ontspannen. Sport en bewegen is ook gewoon leuk. Het is dan ook onze missie om iedereen in ’s-Hertogenbosch de kansen en gelegenheid te bieden om in beweging te komen en te blijven. Dit vraagt om een goede sportieve infrastructuur, een tot bewegen uitnodigende inrichting van de openbare ruimte, vitale sportaanbieders maar ook om “beweeg inclusief denken” vanuit het onderwijs, welzijnswerk, gezondheidszorg, etc. Door krachten te bundelen en samen te werken aan een brede en integrale aanpak geven we zo veel mogelijk inwoners, jong en oud, de kans om bewegen een vast onderdeel van hun dagritme te laten zijn. Het sporten en bewegen zorgen niet alleen voor een betere gezondheid en vitaliteit, maar ook voor sociale binding, betere leerprestaties, talentontwikkeling en burgerschap.

Sport en bewegen als onlosmakelijk onderdeel van de sociale structuur van onze gemeente.

Bewegen voor iedereen Wat willen we bereiken? In 2040 voldoet 75% van de Nederlanders aan de beweegrichtlijnen. Ze bewegen dagelijks voldoende om gezondheidsschade als gevolg van lichamelijk inactiviteit te voorkomen. Dat is tenminste de ambitie van onze rijksoverheid. Wij delen die ambitie en willen daar een bijdrage aan leveren door ook in ’s-Hertogenbosch het aantal inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen jaarlijks te laten groeien. Bij die inspanningen hebben we extra aandacht voor de wijken met een gezondheidsachterstand en beweeg armoede omdat dagelijks bewegen alles behalve een vanzelfsprekendheid is. Indicator Percentage jeugd (12 tot 18 jaar) dat voldoet aan de beweegrichtlijn

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

28%

45%

47%

53%

48%

50%

55%

Bron: Onderzoek jongeren (GGD)

Percentage volwassenen (18 jaar en ouder) dat voldoet aan de beweegnorm Bron: Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Percentage kinderen (4-11 jaar) dat voldoet aan de beweegrichtlijn Bron: Kindmonitor (GGD)

Wat gaan we er voor doen? • We formuleren samen met de inwoners van onze stad een nieuwe sport en beweeg visie voor de komende jaren • We ondersteunen, o.a. door de inzet van combinatiefunctionarissen, alle scholen en kindcentra om kwalitatief beter bewegingsonderwijs te geven • We ontwikkelen in samenwerking met het onderwijs een breed motorische leerlijn van 0 tot 18 jaar

• We stimuleren inwoners uit de wijken met een gezondheidsachterstand, die nog niet voldoende bewegen en begeleiden hen naar passend sport- en beweegaanbod • We optimaliseren de informatievoorziening richting onze inwoners over waar zij terecht kunnen voor informatie over de sport- en beweegmogelijkheden in onze gemeente • We ondersteunen inwoners uit wijken met een gezondheidsachterstand om belemmeringen voor sporten en bewegen weg te nemen

Sportieve infrastructuur Wat willen we bereiken? Onze sportieve infrastructuur is het geheel van (sport)accommodaties, de inrichting van de openbare ruimte en de organisaties in de gemeente die sport en beweegactiviteiten aanbieden. We willen dat deze sportieve infrastructuur voorziet in de sport en beweegbehoefte van onze inwoners. Ook willen we dat accommodaties, de openbare ruime en de sportaanbieders, aan inwoners die niet of niet voldoende bewegen, een uitdaging bieden om dat wel te gaan doen. Daarnaast willen we de sportinfrastructuur verder verduurzamen in de brede zin van het woord.

Indicator Percentage volwassenen dat de kwaliteit van sportvoorzieningen als (ruim) voldoende beoordeelt.

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

62%

63%

65%

58%

60%

65%

69%

71%

75%

Bron: Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Percentage volwassenen dat het aantal mogelijkheden om te sporten/bewegen in de openbare ruimte (ruim) voldoende vindt. Bron: Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Percentage 12-18 jarigen dat het aantal mogelijkheden om te sporten/bewegen in de openbare ruimte (ruim) voldoende vindt Bron: Onderzoek jongeren (GGD)

Wat gaan we er voor doen? • We renoveren op 2 complexen de kleedkamers en vervangen op 3 complexen de toplagen van kunstgrasvelden. • We gaan verder met de verduurzaming (met name energiebesparende maatregelen) van het Sportiom en combineren dat met het fasegewijs uitvoeren van het jaarlijks bouwkundig en installatietechnisch eigenaarsonderhoud • We evalueren de exploitatieovereenkomst en huurovereenkomst Sportiom • We actualiseren en analyseren met meerjarig onderhoudsplan Sportiom tot en met 2038 om vast te stellen of het plan ook binnen de huidige financiële kaders kan worden uitgevoerd • We gaan verder met de verduurzaming van Zwembad Kwekkelstijn en doen dat in combinatie met het renoveren van de klimaat technische installaties • We nemen maatregelen bij zwembad Kwekkelstijn om nieuwe schade als gevolg van hevige regenval in de toekomst te voorkomen • We repareren de bodem van het wedstrijdbassin van zwembad Kwekkelstijn

• We slopen de oude Sportzaal Rijnstraat en richten de vrijkomende ruimte in als groene openbare ruimte en speelplek • We stimuleren en zoeken naar mogelijkheden voor sport, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte • We willen sportparken meer openbaar toegankelijk en meer multifunctioneel maken en de kansen benutten om deze te integreren in de openbare ruimte. • We werken samen met Watersportvereniging Groote Wielen aan een plan voor een nieuwe accommodatie aan de Groote Wielenplas • We ondersteunen verenigingen om meer toekomstbestendig te worden • We zetten intensiever in op de contacten met commerciële en anders georganiseerde sport

Sport als middel Wat willen we bereiken? We willen de positieve waarden van sport en bewegen optimaal benutten door een wezenlijke bijdrage te leveren aan de bredere maatschappelijk opgaven en thema’s zoals gezondheid, eenzaamheid, inclusie, talentontwikkeling en kansengelijkheid. We doen dit door intensief samen te werken met onderwijs, welzijn en gezondheidsorganisaties, maar ook door het sport en beweegaanbod nog beter te laten aansluiten bij de behoeften en mogelijkheden van onze inwoners.

Wat gaan we er voor doen? • Sport en bewegen wordt een vast onderdeel van de ontwikkeling van een Rijke Schooldag • We zetten de sociale kracht van sport en bewegen in om inwoners met relationele eenzaamheid de mogelijkheid te geven dat zij zich meer verbonden en fit voelen • We zorgen voor aandacht voor een gezonde leefstijl bij evenementen en op sportaccommodaties • We zetten ons, met name in de wijken met de grootste gezondheidsachterstanden, in om de gezondheidsverschillen onder onze inwoners te verkleinen • We dragen bij een inclusievere samenleving door verenigingen te ondersteunen in cultuur en sportaanbod zodat meer inwoners zich bij hen thuis en/of welkom voelen

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten

24.282

20.649

21.276

21.109

20.996

20.718

Baten

12.581

8.328

8.611

8.567

8.538

8.503

Saldo van lasten en baten

-11.701

-12.321

-12.666

-12.543

-12.459

-12.216

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. 75

Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland: (Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

Aanschaf boot Actualiseren (openlucht) recreatie Actualiseren binnensportaccommodaties Actualiseren openluchtsportaccommodaties Actualisering Kwekkelstijn Bouwkundig en installatietechnisch onderhoud Sportiom Kleedlokalen HC Den Bosch; renovatie Kunstgras Noordoosthoek Groote Wielen; onderbouw Kunstgras Noordoosthoek Groote Wielen; toplaag Sportzaal Noordoosthoek Groote Wielen Sportzaal Noordoosthoek Groote Wielen (grond) Toplagen Be Quick Toplagen BLC Toplagen HC Den Bosch Toplagen Nulandia Toplagen The Dukes Toplagen: HC Maliskamp Toplagen: LTV Nuland Voertuigen binnensport (omzetten naar electrisch)

72 119 161 38 1.500

72 119 161 38 -

10 72 119 161 38 -

250 -

240

360

140 432 594 50

150 432 259 -

259 290 -

4.558 305 85 -

Totaal

3.106

1.481

939

5.948

52.330

56.520

Exploitatiebijdrage World Skate Center

52.330

56.520

Bijdrage in de huurlasten van de accommodatie van de handboogvereniging Subsidie handboogvereniging Prins Bernhard

5.330

5.760

5.330

5.760

Bijdrage ten behoeve van instandhouding (geprivatiseerde) kleedkamers van derden Exploitatiebijdrage geprivatiseerde kleedaccommodaties

21.360

23.070

21.360

23.070

Bijdrage voor de instandhouding van de sportieve activiteiten van de vereniging Sport Voor Gehandicapten Subsidie gehandicaptensport

5.870

6.340

5.870

6.340

Bijdrage voor de organisatie van beweegactiviteiten voor senioren (bewegingscentrum 50+) 'S-PORT PLUS

5.740

6.200

5.740

6.200

De subsidie dient ter ondersteuning van de activiteiten op het gebied van educatie, beheer en ontwikkeling van natuur en landschap in de gemeente 's-Hertogenbosch Stichting Landschapsbelang Maasdonk

1.930

2.080

1.930

2.080

De subsidie dient ter ondersteuning van de activiteiten voor de voorlichting en educatie van de Brabantse bevolking met als doel het in stand houden van natuur en landschap Stichting Noord-Brabants Landschap

2.200

2.380

2.200

2.380

Inzet van buurtsportcoach en combinatiefunctionaris

213.735

226.030

Combinatiefunctionarissen

213.735

226.030

Mogelijk maken van begeleide beweegactiviteiten voor senioren

2.810

3.030

Subsidiebijdragen Meer Bewegen voor Ouderen (MBVO)

2.810

3.030

Mogelijk maken van Sportevenementen in de stad

22.430

24.220

Sportevenementen

22.430

24.220

Openstelling van een openbaar toegankelijk zwembad

604.590

690.010

Exploitatiebijdrage Combibad Kwekkelstijn BV

604.590

690.010

Stimuleren van instandhouding en groei jeugdleden en vrijwilligers bij sportverenigingen Verenigingssubsidie (jeugdleden en vrijwilligers)

323.230

349.090

323.230

349.090

Uitvoeringsbudget beschikbaar stellen aan de partners van het Bosch Sportakkoord ter bevordering van de uitvoering van de actiepunten uit het Bosch Sportakkoord Subsidieregeling Uitvoeringsbudget Bosch Sportakkoord 2021

65.000

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de paragraaf Verbonden partijen. Dit programma kent de volgende verbonden partijen:

Kwekkelstijn BV Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d. € 18.151 (aandelenkapitaal)

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

01-01-2021

31-12-2021

01-01-2021

31-12-2021

€ 108.067

nog niet bekend

€ 227.991

nog niet bekend

Resultaat 2021 nog niet bekend

Risicomanagement: Jaarcijfers 2021 nog niet bekend. Binnen de exploitatie van Combibad Kwekkelstijn is het buitenbad door de weersafhankelijkheid altijd een financieel risico geweest. In 2018 heeft het 25 meter buitenbassin een semipermanente overkapping gekregen. In de zomerperiode doet het bassin dienst als een van de buitenbadbassins en in de overige jaargetijden als extra trainings- en wedstrijdbinnenbassin voor met name sportverenigingen en banenzwemmers. Het aantal bezoekers in de zomer zal echter toch afhankelijk blijven van het weer. Met de opening van het overkapte buitenbassin zijn vooral de personeelskosten en opbrengsten toegenomen en daarmee het financieel risico. De algemene reserve mag daarom vanaf 2021 maximaal € 150.000 bedragen in plaats van eerder € 90.000. Dit is ook zo vastgelegd in de exploitatiesubsidieovereenkomst die (net als een huurovereenkomst) is aangegaan voor 2021 tot en met 2024. De feitelijke algemene reserve bedraagt op dit moment echter nog ongeveer € 90.000.

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn de volgende risico´s van toepassing: Risico

Brede regeling combinatiefunctionarissen

Aard

Maximaal bedrag

Kans (1=laag, 5=hoog)

Structureel

700.000

Deze Rijksgelden zijn in 2019 voor vier jaar toegekend en kent derhalve formeel een eind per 2022. Hiervoor werd deze regeling jaarlijks toegekend. Op dit moment is nog geen definitief uitsluitsel of deze regeling wordt verlengd.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Sportvisie Sportief Samen Verder Buitensportnota ‘Buitenkans’ Zaalsportnota

Energie, duurzaamheid en milieu Ambitie ’s-Hertogenbosch wil een duurzame gemeente zijn waarin het prettig en gezond wonen en leven is. We willen klimaatneutraal zijn in 2045. Dat betekent dat we energiebesparing stimuleren, duurzame energie gaan opwekken en extra stappen zetten om van het gas af te gaan. Ook stimuleren we elektrisch rijden en andere vormen van duurzame mobiliteit. We zetten we in op een circulaire economie, waar afval wordt voorkomen en grondstoffen hun waarde behouden. We zorgen voor een schone en veilige leefomgeving, met aandacht voor luchtkwaliteit. We stimuleren een duurzaam gebruik van de bodem. Voor het realiseren van een duurzame gemeente werken we samen met inwoners, organisaties, bedrijven en onderwijs. We stimuleren inwoners en ondernemers om zelf ook hun steentje bij te dragen.

Versnellen van energiebesparing Wat willen we bereiken? Versnellen van energiebesparing in de gebouwde omgeving, in het bijzonder bij huishoudens met energiearmoede. We versnellen het nemen van energiebesparende maatregelen en richten ons daarbij in het bijzonder op de huishoudens die te maken krijgen met energiearmoede. Door onze communicatie te versterken zullen meer mensen gebruik kunnen maken van ons aanbod en het aanbod van het Rijk. Woningeigenaren, huurders en kleine MKB’ers kunnen bij ons terecht voor informatie en hulpmiddelen voor het verduurzamen van hun woning of pand.

Indicator Het aantal huishoudens dat ondersteuning heeft gekregen voor het treffen van energiebesparende maatregelen

Nulmeting nvt

Doelstelling Ambitie 2026 2023 3.400

12.000

Bron: Database project energiearmoede & rapportage energieadviezen, Rapportages Brabant Woont Slim

Het aantal bezoekers en klantcontacten van het energieloket Brabant Woont Slim

9.500 10.000 12.000 bezoekers, bezoekers, bezoekers, 3.000 2.000 3.000 klantcontacten klantcontacten klantcontacten

Bron: Het aantal bezoekers en klantcontacten van het energieloket Brabant Woont Slim

Wat gaan we er voor doen? • We zetten de uitvoering integrale aanpak energiearmoede voort (o.a. Klusbus en het Bossche bespaarteam) en op basis hiervan werken we een meerjarenprogramma voor de inzet van de Energiefixers uit • We breiden het energieloket Brabant Woont Slim verder uit en verkrijgen inzicht in de klanttevredenheid en prestaties om de verduurzaming van woningen goed te ondersteunen (financieringsmogelijkheden en ontzorgen) • We onderzoeken van de mogelijkheden om het kleine MKB te ondersteunen met een lokaal of regionaal loket • We werken communicatiecampagne(s) uit om inwoners te verleiden om energiebesparende maatregelen te nemen en te informeren over financieringsmogelijkheden 80

• We scherpen de prestatieafspraken met de woningcorporaties aan op het gebied van energiebesparing

Opwek van duurzame energie Wat willen we bereiken? De opgewekte duurzame energie in 's-Hertogenbosch levert een belangrijke bijdrage aan onze ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2045. We pakken door op onze opgave uit de regionale energiestrategie (RES) en willen die versnellen. Dit doen we door 16 windmolens te realiseren in de Duurzame Polder, 50 hectare zon-op-land te realiseren en 50 bedrijven te adviseren over grootschalig zon-op-dak. Wij gaan in gesprek met de andere regiogemeenten om de klimaatopgave nog meer gezamenlijk op te pakken dan op dit moment gebeurt.

Indicator Aantal vergunningen voor zonnevelden (cumulatief)

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

Bron: afdeling VTH

aantal Vergunningen voor windmolens (cumulatief) Bron: afdeling VTH

Aantal geadviseerde bedrijven over grootschalig zon-op-dak Bron: Afdeling VTH

Wat gaan we er voor doen? • We ondersteunen het ruimtelijk traject in de Duurzame Polder • We ontwikkelen een kader voor financiële participatie bij zon- en windinitiatieven • We continueren de procedure met de geselecteerde 50 hectare zonnevelden • We ontwikkelen een aanpak voor bedrijven die grootschalig zon-op-dak willen • We richten ons in RES-verband op een gezamenlijke invulling van de RES-opgave

Extra stappen om van het gas af te gaan Wat willen we bereiken? In zeven onderzoeksbuurten en twee startbuurten gaan we aan de slag om kennis en ervaring op te doen om de hele gebouwde omgeving aardgasvrij te maken in 2050. We starten de voorbereiding om een extra startbuurt te selecteren om deze aardgasvrij(gereed) te maken. Daarnaast onderzoeken we bij de geselecteerde onderzoeksbuurten of een collectieve warmtevoorziening kansrijk is. We leren van de opgedane kennis en ervaring voor de verdere uitrol van het aardgasvrij(gereed) maken van de gebouwde omgeving.

Indicator

Nulmeting Doelstelling 2023

Aantal startbuurten

Ambitie 2026

Bron: Monitoring warmtetransitie

Aantal afgeronde onderzoeksbuurten Bron: Monitoring warmtetransitie

Wat gaan we er voor doen? • We communiceren over de fasering van de buurten met inwoners en samenwerkingspartners • We zijn actief in 4 onderzoeksbuurten en bepalen in 2 daarvan de haalbaarheid van een collectief warmtesysteem (technisch, financieel en maatschappelijk) • We gaan door met de uitvoering van de startbuurt ‘t Zand • We werken aan de Transitievisie Warmte 2.0

Duurzame verstedelijking Wat willen we bereiken? We laten de investeringen op het vlak van woningbouw gepaard gaan met investeringen in sociale, klimaatbestendige, veilige en gezonde wijken en dorpen.

Wat gaan we er voor doen? • We voeren het Duurzaamheidsakkoord uit met woningcorporaties en Stedelijk Huurders Platform • Bij ruimtelijke plannen vormt duurzaamheid één van de uitgangspunten. We versterken hierin onze inzet op klimaatadaptatie, groen, gezondheid en circulariteit • We gaan samenwerken met het rijk, provincie, waterschap en anderen om water goed te integreren in alle gebiedsontwikkelingen, zoals in de Bossche Stadsdelta

Duurzaam gedrag Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners en ondernemers duurzame keuzes maken in en om hun huis of bedrijf. Dit doen we door te inspireren en stimuleren. We werken hierbij samen met diverse partners in de gemeente, zoals bedrijven, woningcorporaties, onderwijsinstellingen en bewonersgroepen. Wat gaan we er voor doen? • We nemen actief deel aan het netwerk Club van Duurzaam Doen • We bundelen de informatie voor inwoners op het Duurzaam Loket • We versterken de communicatie naar inwoners en bedrijven via de (sociale) media • We voeren campagnes uit om duurzaam gedrag te stimuleren (al dan niet met subsidie) 82

Goede afvalzorg Wat willen we bereiken? Onze ambitie is minder restafval, met behoud van kwaliteit van grondstoffen, en hoge klanttevredenheid. Naast de bronscheiding zien wij ook nascheiding als een goede manier om de hoeveelheid restafval terug te brengen. Daarbij blijven we in de koplopergroep van de 100+gemeenten als het gaat om een lage afvalstoffenheffing.

Indicator aantal kg Restafval minicontainers

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

189

165

208

185

288

260

7,5

8,0

Bron: Afvalstoffendienst

aantal kg restafval ondergrondse containers Bron: Afvalstoffendienst

aantal kg restafval verzamelcontainers Bron: Afvalstoffendienst

Klanttevredenheid Bron: Afvalstoffendienst

Wat gaan we er voor doen? • We geven voorlichting over voedselverspilling en bronscheiden van groente, fruit en etensresten. We onderzoeken waar de inwoners behoefte aan hebben voor een betere scheiding van GFT+etensresten. • We onderzoeken de mogelijkheid om via de milieustraat Treurenburg meer te komen tot hergebruik van grondstoffen, zonder dat dit eerst naar bewerkers/verwerkers toe gaat. • Daar waar mogelijk zal maatwerk worden toegepast om bijvoorbeeld verpakkingsafval huis-aanhuis in te zamelen en de manier van inzameling bij inpandige verzamelcontainers te veranderen. Ook willen we luiers en incontinentiemateriaal gemeente breed gescheiden inzamelen en duurzaam laten verwerken. • We zijn met de regiogemeenten in een vergevorderd stadium wat betreft het nascheidingsinitiatief in Oost-Brabant. In 2022 zetten we concretere stappen m.b.t. samenwerking en nascheiding.

Duurzame bodem en ondergrond Wat willen we bereiken? We streven naar een vitale bodem en ondergrond, met een goede balans tussen benutten en beschermen. Dit draagt bij aan een gezonde leefomgeving en biodiversiteit. Wat gaan we er voor doen? • We bevorderen het duurzaam gebruik van de ondergrond ten behoeve van onder andere bodemenergie, waterberging, klimaatadaptatie en ondergrondse infrastructuur. Hierbij zijn ruimtelijke ontwikkelingen leidend • In proeftuin ’t Zand onderzoeken we een optimaal duurzaam gebruik van de ondergrond voor bodemenergie, in combinatie met alle overige ondergrondse belangen die spelen 83

• We stimuleren bodemonderzoek bij bedrijven en pakken risicovolle verontreinigingen aan

Verbeteren luchtkwaliteit Wat willen we bereiken? Ons doel is meer gezonde jaren voor iedereen. Schone lucht draagt hieraan bij. Met onze deelname aan het Schone Lucht Akkoord streven we naar een gezondheidswinst van minimaal 50 procent in 2030 ten opzichte van 2016. Wat gaan we er voor doen? • We voeren de maatregelen uit het decentraal uitvoeringsplan luchtkwaliteit uit • We ondersteunen bewonersinitiatieven bij het meten van luchtkwaliteit

Beperken geluidshinder Wat willen we bereiken? Ons doel is een acceptabel geluidsniveau in de leefomgeving van zowel weg- en railverkeer, als van bedrijvigheid, horeca en evenementen. Wat gaan we er voor doen? • Op basis van actuele geluidbelastingkaarten stellen we een Actieplan geluid op voor de periode 2023-2028 • Bij ruimtelijke plannen zorgen we voor een acceptabel geluidsniveau door wegen, spoor en bedrijven • We controleren het geluidsniveau van horeca en evenementen

Externe veiligheid Wat willen we bereiken? We willen de risico’s van bedrijvigheid, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen zoveel mogelijk beperken voor inwoners, werkenden en bezoekers van de gemeente. Wat gaan we er voor doen? • Naar aanleiding van nieuwe regelgeving in de omgevingswet stellen we nieuw beleid op met als doel om een en veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te bereiken en in stand te houden • Bij nieuwe ruimtelijke plannen maken we een afweging met betrekking tot de risico's als gevolg van transport van gevaarlijke bedrijven en risicovolle bedrijven • We werken aan het ondergronds brengen van hoogspanningskabels

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten

61.785

78.010

63.983

64.031

64.052

64.045

Baten

63.882

79.572

65.333

65.332

65.243

Saldo van lasten en baten

2.097

1.562

1.350

1.302

1.281

1.197

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

Duurzaamheid (incl. mobiliteit) Inzamelmiddelen Routine investeringen afvalstoffendienst Vervangen ERP systeem Vervanging biomassakachels Vervanging brand/gasdeuren KCA-depot Vervanging ondergrondse containers

1.123 400 1.600 600 900 50 540

1.123 324 1.404 540

Totaal

5.213

3.391

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/subsidieontvanger Geraamde Geraamde verstrekking verstrekking 2022 2023 Bevorderen initiatieven gericht op het stimuleren van een duurzaam milieugedrag bij inwoners Subsidieregeling Bossche duurzaamheids-activiteiten

20.160

21.770

20.160

21.770

Schoon hemelwater van bestaande particuliere daken afkoppelen via groene daken. Door hemelwater af te koppelen stort het riool minder over, waardoor de oppervlaktewaterkwaliteit verbetert. Uiteindelijk zijn zo ook een minder groot vuilwaterriool en rioolwaterzuivering nodig, wat efficiency in de gehele waterketen betekent. Afkoppelen vormt een onmisbaar onderdeel van doelmatig waterbeheer en van de ambitie om te komen tot een klimaatbestendig, robuust en mooi watersysteem in ’sHertogenbosch. Groene daken bieden een grote bijdrage aan zowel het vasthouden van water als de verbetering van de biodiversiteit en het leefklimaat in de stad. Subsidieregeling aanleg groene daken

100.000

106.900

100.000

106.900

Stimuleringsbijdrage voor natuur- en milieueducatie voor basisscholen

23.180

25.030

Het Groene Pad

23.180

25.030

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de paragraaf Verbonden partijen. Dit programma kent de volgende verbonden partijen:

Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu UA Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

garanties, subsidies e.d.

01-01-2021

31-12-2021

01-01-2021

31-12-2021

Coöperatieve vereniging met uitsluiting van aansprakelijkheid, bijdrage bij toetreding € 30.000, jaarlijkse bijdrage € 40.000

€ 1.454.700

€ 1.700.200 € 37.439.400 € 35.427.000

Resultaat 2021 € 245.500

Risicomanagement: In 2021 is Cyclus NV als 14e lid toegetreden tot Midwaste. De Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu U.A. is begin 2009 opgericht en heeft als belangrijkste doel het voor haar leden bereiken van de hoogst mogelijke kwaliteit tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten v.w.b. het inzamelen en verwerken van afval. De coöperatieve vereniging is de juiste entiteit welke past bij de gestelde doelen van de (toekomstige) leden en de toekomstige ontwikkelingen. De coöperatieve vereniging is een rechtspersoon en dus aansprakelijk voor haar doen en laten. De Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu U.A. is een CV met een uitgesloten aansprakelijkheid. Het lidmaatschap van de gemeente ’s-Hertogenbosch van de Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu U.A. betekent dat de gemeente niet aansprakelijk is voor nadelige gevolgen van overeenkomsten die de coöperatie sluit met andere partijen (andere leden en derden). Binnen de coöperatie zijn wij uitsluitend aansprakelijk voor die zaken waarvoor wij zelf een overeenkomst hebben gesloten met de coöperatie. De portefeuillehouder Afvalstoffendienst heeft zitting in de Algemene Leden Vergadering (ALV) van Midwaste. De ALV benoemt de leden van de Raad van Toezicht (RvT). De ALV en RvT zijn nauw betrokken bij en verantwoordelijk voor de bestuurlijke governance.

Dit omvat het proces van jaarplan, begroting, jaarrekening en jaarverslag. Omgevingsdienst Brabant-Noord Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

garanties, subsidies e.d.

01-01-2021

31-12-2021

€ 89,54 gemiddelde kostprijs per uur (o.b.v. herziene begroting 2018)

€ 9.844.000 € 10.127.000

Vreemd vermogen 01-01-2021

31-12-2021

€ 8.628.000 € 11.379.000

Resultaat 2021 € 1.569.000

Risicomanagement:

In de begroting van de ODBN is een paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing opgenomen. De ODBN streeft ernaar om de onderkende risico’s zoveel mogelijk te ondervangen door het treffen van beheersmaatregelen, het afsluiten van verzekeringen en/of buffers te vormen voor niet voorzienbare financiële tegenvallers. Ze hebben de risico’s in beeld gebracht en de “waarde” die aan deze risico’s is verbonden, vastgesteld. Daarmee zijn deze risico’s ook vanuit financieel oogpunt voldoende afgedekt. Belangrijkste risico’s die de ODBN onderkent zijn externe ontwikkelingen als gevolg van bijvoorbeeld landelijke politieke besluitvorming, het niet realiseren van opdrachtvolume en onvoorziene prijsstijgingen. Ook is de invoering van de Omgevingswet als risico benoemd. Verder speelt de krapte op de arbeidsmarkt, waardoor het moeilijk is om vrijvallende functies adequaat in te vullen. Daarom is ook de mogelijke onevenredige stijgende inhuur van de tarieven als risico aangemerkt.

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn de volgende risico´s van toepassing: Risico

Stortplaats Meerendonk/Vlagheide

Aard

Maximaal bedrag

Kans (1=laag, 5=hoog)

Structureel

Na sluiting van een stortplaats wordt deze overgedragen aan de provincie. Zij zijn vanuit de Wet Milieubeheer belast met de eeuwigdurende nazorg voor gesloten stortplaatsen. Op het moment van overdracht dient het benodigde doelvermogen te worden afgerekend. De provincie Noord-Brabant voert elke vijf jaar periodiek onderzoek uit, een zogeheten Asset Liability Management (ALM) studie. Daarbij stelt de provincie vast of de gehanteerde rekenrente (momenteel 5,06%) en daarmee het gehanteerde doelvermogen, passend is om aan haar eeuwigdurende nazorgverplichtingen te voldoen. De resultaten van de laatste vastgestelde ALM-studie, waarbij onder meer de effecten van de langdurig lage rentestand in beeld zijn gebracht, zijn met de vergunninghouders van de stortplaatsen intensief besproken. Een langdurige lage rentestand heeft gevolgen voor de financiering van de eeuwigdurende nazorgplicht van de provincie. Zowel de Provincie als de Exploitanten onderkennen dat alternatieven (waaronder (maar niet beperkt tot): duurzaam stortbeheer, 100-jarige levensduur bovenafdichting, technologische ontwikkelingen/innovaties en afvalmining) mogelijk kunnen leiden tot een beperking van de kosten van de nazorg van de stortplaatsen in de toekomst en derhalve tot een verlaging van het doelvermogen van de stortplaatsen, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de vereisten voor veiligheid en milieu.

Daarom hebben de provincie en de vergunninghouders een overeenkomst gesloten om hier de komende jaren, in aanloop naar de nieuwe ALM-studie, diepgaand onderzoek naar te doen. Onderdeel van deze overeenkomst is dat, zo lang het onderzoek loopt, de vergunninghouders de stortplaatsen nog niet voor eeuwigdurende nazorg overdragen aan de provincie en dus zelf risicodragend blijven. Tegelijkertijd handhaaft de provincie de rekenrente op het bestaande niveau. Deze afspraak geldt voor een periode van maximaal 5 jaar. Zo lang het doelvermogen niet definitief is vastgesteld, lopen wij het risico dat het reeds in het nazorgfonds gestorte vermogen, samen met de voorzieningen die wij voor beide stortplaatsen aanhouden, ontoereikend is."

Beleidskaders/wet- en regelgeving RIB Visie Samenwerken aan een duurzaam 's-Hertogenbosch 2019 RV Regionale Energiestrategie 1.0 RV Duurzame Polder 2020 RV Vaststelling Visie energielandschap 2020 RIB transitievisie Warmte 1.0 2021 RIB Duurzaamheidsakkoord 2018 RIB Afvalvisie 2020 RIB Uitvoeringsregels gebiedsgericht geluidbeleid 2009 Nota hogere grenswaarde 2010 RV Nota bodembeheer 2019-2024 en regionale bodemkwaliteitskaart Verordening bodemsanering 2009 RIB uitvoeringskader externe veiligheid 2010 Schoon luchtakkoord 2020 RIB Geurverordening Maasdonk Verordening geurhinder en veehouderij 2008

Cultuurhistorische kwaliteit Ambitie We willen het Bossche erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties en het actief inzetten bij de ontwikkeling van de stad. Erfgoed kan dienen als inspiratiebron voor ruimtelijke kwaliteit en een rol spelen bij het realiseren van de grote opgaven als klimaatadaptatie, duurzaamheid en verstedelijking. Cultuurhistorie geeft karakter en identiteit aan stad en buitengebied (‘een stad die denkt in eeuwen’) en biedt zo kansen om te investeren in de kwaliteit van de leefomgeving. Door erfgoed te verbinden aan sport, cultuur, welzijn en toerisme en recreatie kan het bijdragen aan economische en sociale ontwikkeling. Daarbij maken we de Bossche geschiedenis toegankelijk voor – en samen met – een zo breed mogelijk publiek. Onze aanpak is faciliterend, laagdrempelig, publieksgericht en waar mogelijk digitaal.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11873503/1