1. Conceptbegroting 2023

Erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties Wat willen we bereiken? Erfgoed is op veel plaatsen in onze gemeente aanwezig: historische gebouwen en cultuurhistorie in de buitenruimte, het archeologisch bodemarchief en landschapselementen, maar ook in de vorm van archiefstukken en archeologische vondsten in onze depots. Dit erfgoed is kwetsbaar en we hebben als taak het te behouden voor toekomstige generaties. We zorgen daarom voor (wettelijke) bescherming en duurzaam behoud van waardevolle gebouwen en landschapselementen, zorgvuldig beheer van archeologische objecten en archieven in depots die voldoen aan de wettelijke eisen en het zoveel mogelijk digitaal beschikbaar stellen van zowel collecties als onderzoeksdata. Wat gaan we er voor doen? • We realiseren een Erfgoedcentrum in het Groot Tuighuis, waar medewerkers en vrijwilligers uit alle erfgoeddisciplines op één centrale en voor een breed publiek toegankelijke plek integraal samenwerken. Het Erfgoedcentrum wordt eind 2023 in gebruik genomen en biedt dan ruimte voor informatie, presentaties, exposities, onderzoek en inspiratie • We leggen de komende periode aan de raad een besluit over het realiseren van een nieuwe archiefbewaarplaats (het wettelijk verplichte depot voor archiefstukken) voor (beschikbaar stellen uitvoeringskrediet).

Daarnaast ontwikkelen we het eveneens wettelijk verplichte e-depot verder door, door er meer archieven in op te nemen en het te voorzien van een publieksvriendelijke zoeken raadpleegfunctionaliteit • We verbeteren de ontsluiting van de gemeentelijke collectie door het zelf uitvoeren en faciliteren van onderzoek. Daarnaast zorgen we voor documentatie en onderzoek van archeologische en bouwhistorische elementen die door bouwactiviteiten verloren dreigen te gaan. Onderzoeksresultaten worden ingezet ten behoeve van initiatiefnemers en de gemeentelijke organisatie (advisering en ontwikkeling) • We plaatsen beschermwaardige panden, complexen en terreinen op de gemeentelijke monumentenlijst. We betrekken verduurzaming bij de reguliere advisering en zetten in op het gebruik van erfgoed als inspiratiebron bij ruimtelijke ontwikkelingen • Via het Herbestemmingsteam Monumenten bieden we ondersteuning en inhoudelijk advies (maatwerk) aan initiatiefnemers van herbestemmingsprojecten bij grotere leegkomende monumenten en ander erfgoed. Via een proactieve en integrale aanpak geven we sneller inzicht in het gehele herbestemmingstraject en bieden we een laagdrempelige ingang. Waar mogelijk zetten we subsidie in voor het doen van een haalbaarheidsonderzoek • We subsidiëren in deze bestuursperiode de restauratie van 80 gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden (gemiddeld 15-25 per jaar).

Daarnaast leveren we een gemeentelijke bijdrage in de subsidiabele instandhoudings- en restauratiekosten van het iconische rijksmonument de Sint-Jan, in afstemming met provincie en rijk

90

• We maken een inhaalslag met de materiële verzorging van de archieven, conform de aanbevelingen in het rapport Hoogduin (2020). We laten waar nodig de archeologische en bouwhistorische collectie restaureren en conserveren. We vergroten de toegankelijkheid van de collecties door digitalisering en door ontsluiting in collectiebeheersystemen

Erfgoed toegankelijk maken voor meer mensen Wat willen we bereiken? Erfgoed is van en voor iedereen, vertelt iets over identiteit en zorgt voor sociale verbinding. Het voegt kwaliteit toe aan de leefomgeving en is een niet te onderschatten economische factor. Erfgoed krijgt pas waarde als het ook zichtbaar en bruikbaar is. Daarom willen wij onze bronnen en verhalen toegankelijk maken voor meer mensen. Dat zijn onder meer de bewoners en bezoekers van 'sHertogenbosch, onderzoekers, leerlingen en docenten, stadsontwikkelaars en de creatieve (cultuur)makers. We stemmen onze producten, diensten en publieksactiviteiten af op de wensen van deze brede groep gebruikers. Op die manier stellen we iedereen in staat verhalen te vertellen, te leren, te innoveren en te creëren. Wat gaan we er voor doen? • We laten jong en oud kennismaken met de lokale geschiedenis via educatieve programma's en talentontwikkeling. Dat gebeurt in de klas, op locatie, in het nieuwe Erfgoedcentrum en online. We zoeken hiervoor de samenwerking met Huis73, scholen uit de regio en andere maatschappelijke partners en geven zo invulling aan het programma ‘Bossche Vensters’.

We werken nauw samen met vrijwilligers, beroepsopleidingen en wetenschappelijk onderwijs • De komende vier jaar worden de volgende erfgoedprojecten in de openbare ruimte voorbereid en/of uitgevoerd: planvoorbereiding van een herkenbare liniedijk met hoornwerken in de Henriettewaard; consolidatie, herstel en recreatieve ontsluiting van het fort Crèvecoeur; planvoorbereiding van de Schans Deuteren; herstel redoute De Herven; herinrichting openbare ruimte om het Kruithuis en herstel van het Geweermakershuisje; een opstappunt aan de Binnenhaven; realisatie stadspark bij Sluis Nul waarbij de vestingcontour herkenbaar wordt gemaakt; herstel zicht op de Parkstroom als onderdeel van de Binnendieze; realisatie Herman Moerkerkpark. Een deel van deze projecten draagt bij aan de zichtbaarheid en het publieksbereik van de Linie 1629 en de Zuiderwaterlinie, dit gebeurt in afstemming met bestuurlijke partners (de Liniegemeenten Heusden, Vught en Sint-Michielsgestel en de provincie Noord-Brabant) • Naast het ontwikkelen en zichtbaar maken van de fysieke Linie 1629 werken we toe naar het jaar 2029, wanneer we (samen met bestuurlijke en maatschappelijke partners) op een eigentijdse manier stilstaan bij 400 jaar Beleg van 's-Hertogenbosch.

Deze bestuursperiode willen we de boodschap bepalen (die past bij onze citymarketingdoelen) en komen tot een organisatie-aanpak en de eerste contouren van de route naar het evenementenjaar • We maken ons erfgoed toegankelijk voor een brede doelgroep. Dat doen we door in te spelen op actuele (gebieds)ontwikkelingen, door oud en nieuw bij elkaar te brengen en door verbindingen te maken met andere thema's zoals sport, cultuur en toerisme. We organiseren tijdelijke (buiten)exposities en leveren een bijdrage aan publieksactiviteiten en evenementen, zoals Open Monumentendag, de Data Week NL en de Bossche Zomer • We zetten in op verdere digitalisering om de toegankelijkheid en het bereik te vergroten. Dat doen we door bronnen aan te bieden als ‘linked (open) data’, door te werken aan betere online zoekingangen (websites/portalen) en vernieuwende presentaties via (route)apps, VR/AR en games. De Den Bosch Time Machine brengt de geschiedenis tot leven via een digitaal informatiesysteem dat data aan elkaar koppelt en visualiseert. Zo geven we invulling aan ’s-Hertogenbosch als toonaangevende Datastad én Cultuurstad van het Zuiden

91

• We zetten cultureel erfgoed in als middel om maatschappelijke doelen te verwezenlijken. Zoals positieve gezondheid en het betrekken van mensen met dementie, zodat iedereen in onze samenleving mee kan doen. We bouwen verder aan een inclusieve stad en zorgen dat mensen zelf een bijdrage kunnen leveren. Dat doen we via crowdsourcing, co-creatie en publieksparticipatie het actief betrekken van vrijwilligers, bewoners, heemkundekringen en erfgoedpartners

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten

4.728

5.787

5.349

5.311

5.316

5.337

Baten

650

1.135

347

347

347

339

-4.078

-4.652

-5.002

-4.964

-4.969

-4.998

Saldo van lasten en baten

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland: (Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

Restauratie en ontwikkeling militair Erfgoed Restauraties monumenten Verbetering monumentale panden

2.052 336 65

2.052 336 65

2.052 336 65

2.052 336 65

Totaal

2.453

2.453

2.453

2.453

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/subsidieontvanger Geraamde Geraamde verstrekking verstrekking 2022 2023 Behouden en versterken van de cultuurhistorische kwaliteiten van de stad en haar directe omgeving. Daarmee leveren we een bijdrage aan de leefbaarheid en de kwaliteit van wijken Subsidieverordening Subsidieregeling restauraties gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden 's-Hertogenbosch Bijdrage in onderhoud Sint Jan

311.410

336.320

311.410

336.320

155.000

190.000

Onderhoud Sint Jan

155.000

190.000

De uitoefening van de heemkunde en de traditie van de lokale schuttersgilden in de gemeente 's-Hertogenbosch stimuleren. Subsidieregeling Heemkundekringen en Gilden

14.850

19.100

14.850

19.100

92

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf verbonden partijen. Dit programma heeft geen verbonden partijen.

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico´s van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Cultuurhistorische beleidsvisie; Op weg naar 2029 RV Uitvoering Wet op de Archeologische Monumentzorg Erfgoedverordening 2018 Archiefverordening 2014 RV Cultuurhistorische visie 2013 RV Beleidsnota Zonne-energiemaatregelen bij monumenten en in het rijksbeschermd stadsgezicht RV subsidieverordening restauratie Gemeentelijke Monumenten en Beeldbepalende panden 2010

93

Ruimte voor economie en voorzieningen Ambitie We gaan een economisch onderscheidend s-Hertogenbosch doorontwikkelen. We staan er economisch goed voor, met sterke bedrijven en veel banen. De werkloosheid en het aantal mensen met een uitkering is laag. Maar de vooruitzichten zijn onzeker als gevolg van een aantal grote ontwikkelingen. We willen vasthouden aan waar onze kracht zit: een sterk MKB, een aantrekkelijke en bourgondische binnenstad en een krachtige uitgangspositie als datastad. We blijven ons ook inzetten voor een sterke economische regio, met een speerpunt op Agrifood. We pakken door op de ambitie Toonaangevende Datastad. Dit heeft een sterk economisch accent, maar we vullen dit nadrukkelijk breder in richting het onderwijs en onze rol als overheid.

Verstevigen van het economisch fundament Wat willen we bereiken? 's-Hertogenbosch heeft een aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat waarbinnen bedrijven kunnen floreren. Bedrijven en kantoren hebben ruimte nodig om te kunnen floreren. Zo houden wij het bedrijfsleven sterk en ontstaan er meer banen. De ruimte is schaars, daarom zetten wij in op vraaggericht ontwikkelen en duurzaam en efficiënt ruimtegebruik. De Bossche economie drijft met name op succesvolle MKB-bedrijven, die sterk onderling met elkaar verbonden zijn. Onze kracht ligt in het elkaar ontmoeten en heeft geleid tot sterke netwerken en relaties. Wij bouwen daarom verder aan een ecosysteem, waarbinnen bedrijven elkaar, het onderwijs en maatschappelijke organisaties eenvoudig ontmoeten, mede met het oog op innovatie.

Indicator Het aantal banen binnen de gemeente

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

107.480

109.000

111.000

2de plaats

Top 5

Top 5

Bron: LISA

Ranking onderzoek Toplocaties Bron: Bureau Louter

Leegstand in de detailhandel

3,1% Niet boven Niet boven het landelijk het landelijk gemiddelde gemiddelde

Bron: Locatus

Wat gaan we er voor doen? • We maken een brede economische visie, die omvat: kantoren, bedrijventerreinen, circulaire economie, internationale werknemers vanuit de optiek "brede welvaart” • We maken een detailhandelsvisie, op basis waarvan we keuzes maken voor het samen investeren in wijkwinkelcentra en we maken een programma waarin we samenwerking, innovatie en profilering aanjagen • We stimuleren Leven Lang Leren, om personeelstekorten in sectoren aan te pakken in overleg met onderwijs en ondernemers via de aanpak van NOB Werkt!

94

• Wij voeren een marktverkenning uit, die uitwijst in hoeverre het bedrijventerrein Groote Vliet geschikt is voor de vestiging van kleinschalige tot middelgrote bedrijven. Op basis van deze verkenning gaan wij over tot – al dan niet aangepast – uitgifte van het terrein

De binnenstad als economische troef Wat willen we bereiken? Een in alle opzichten aantrekkelijke Brede Binnenstad en een dito centrum van Rosmalen. We streven naar herkenbare sfeergebieden die bezoekers uitnodigen langer te blijven en die ondernemers aanspreken om zich er te vestigen. Een steeds verrassende binnenstad met ruimte voor nieuwe initiatieven draagt bij aan een blijvend hoge positie in de rangorde van aantrekkelijke binnensteden. Indicator

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

Aantal toeristische bezoeken

6.653.000 (2019)

6.985.000

7.318.300

263.850 (2019)

269.000

274.000

7,4

7,5

7,5

Bron: CVO

Aantal toeristische overnachtingen Bron: Afdeling Belastingen

Bewonerstevredenheid (rapportcijfer woonomgeving) Bron: Onderzoek Leefbaarheid en Veiligheid

Wat gaan we er voor doen? • We gaan samen met Den Bosch Partners de sfeergebieden, zoals benoemd in het Economisch Perspectief Brede Binnenstad, uitwerken en zichtbaar maken op zo’n manier dat hij bezoekers uitnodigt meer van de Brede Binnenstad te ervaren en ondernemers helpt bij het vinden van een juiste vestigingsplaats • We actualiseren de terrasregels • We bieden ruimte aan pop-up initiatieven, bijvoorbeeld op de scharnierpunten zoals omschreven in het Economisch Perspectief Brede Binnenstad • We omarmen en stimuleren passende initiatieven in samenwerking met Den Bosch Partners

Toonaangevende data economie Wat willen we bereiken? Het creëren van een nationaal onderscheidend ecosysteem rond de data- en ICT-economie. De Bossche data-economie kent een goede basis, met een sterk cluster van data en ICT bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen. We bouwen voort op deze uitgangspositie door het lokale ecosysteem verder uit te breiden. Dit doen we door te investeren in een krachtig lokaal innovatieklimaat, waarbinnen innovaties tot stand komen en kunnen worden doorontwikkeld. De focus ligt hierbij op het toenemend gebruik en ontwikkeling van data- en ICT-toepassingen binnen de sectoren voeding, gezondheid, bouw en logistiek.

95

Indicator Aantal werkzame personen in de digitale economie in 'sHertogenbosch

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

26.240 (2020)

27.500

30.000

950 (2020)

1.100

1.250

157 (2020)

160

170

Bron: LISA

Aantal vestigingen in de ICT in 's-Hertogenbosch Bron: LISA

Aantal nieuwe vestigingen in de ICT per jaar (starters in de ICT) Bron: LISA

Wat gaan we er voor doen? • Het nieuwe uitvoeringsprogramma voor het Economisch Actieplan 2023-2024-2025 wordt in 2022 opgeleverd. In 2023 geven we invulling aan het eerste jaar binnen dit uitvoeringsprogramma, met daarin nadrukkelijk aandacht voor versterking van het lokale data en ICT innovatieklimaat • We versterken het vestigingsklimaat voor start-ups en scale-ups die actief zijn in de data en ICT. Dit doen we door doelgroepgerichte programma's te ontwikkelen die kennisuitwisseling en innovatie stimuleren • We ontwikkelen het Innovatie Kwartier tot ankerpunt van het Bossche data-ecosysteem. Eind 2022 wordt een marktpartij gekozen tot ontwikkelpartner, waarmee in 2023 een haalbaarheidsstudie voor de totale gebiedsontwikkeling zal worden gedaan. Deze studie bepaalt het ontwikkelkader van het Innovatie Kwartier. Tevens wordt doorlopend aandacht gegeneerd voor het Innovatie Kwartier middels promotie en acquisitie • We bouwen verder aan de hybride leeromgeving in het Innovatie Kwartier met onze onderwijspartners en het Bossche bedrijfsleven. Binnen dit project wordt ingezet op het digitaal vaardig maken van zowel de beroepsbevolking van vandaag (onder andere via leven lang leren voor professionals) als de beroepsbevolking van de toekomst (studenten en young professionals).

Dit gebeurt via leerlijnen en -programma's • We jagen community building, interactie en kruisbestuiving binnen het lokale data-ecosysteem aan. Er wordt een start gemaakt met de ontwikkeling van een beheerorganisatie / governance model voor de hybride leeromgeving en het Innovatie Kwartier. Hierbij wordt ook de koppeling gezocht met Data Delta. Deze community wordt verder vormgegeven en uitgebouwd • We bouwen aan onze Smart City infrastructuur middels de Smart City Ring en de Smart City Proeftuin in het Innovatie Kwartier

Toonaangevende datastad Wat willen we bereiken? We pakken door op de ambities Toonaangevende Datastad en willen toonaangevend worden als de meest datavaardige stad van Nederland. We werken aan de ambities Toonaangevende Datastad via de lijnen : Innovatie om mensen te helpen, Innovatief en toekomstbestendig onderwijs en Datawijze overheid. Met de inzet van data ontwikkelen we innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. En om mensen meer mogelijkheden te geven om mee te doen in de samenleving. In een datavaardige stad is een sterk onderwijscluster essentieel. Samen met de onderwijsinstellingen willen we de ontwikkeling van digitale- en datavaardigheden op alle opleidingsniveaus stimuleren. Wat gaan we er voor doen? • In Brabantstad verband geven we vorm aan een “community of practice” waarin kennis wordt uitgewisseld, samen geëxperimenteerd wordt en projecten (bijvoorbeeld sensorenbeleid en registratie) worden opgepakt. 96

• We stellen een visie op over gemeentelijk gebruik van data, publiceren een datamanifest en werken een kader uit voor (externe) partijen die data verzamelen en gebruiken in de openbare ruimte en vertalen deze naar een concern architectuur IoT-toepassingen. De resultaten hiervan verwerken we in een nieuwe datastrategie. • Samen met Huis73 en JADS werken we met inwoners aan nieuw kritisch bewustzijn (waaronder ook het gebruik van sensoren en algoritmes). Kennisvorming, bewustzijn en publieke debat over data en privacy staan hierbij centraal zodat we werken aan het versterken van digitaal burgerschap (mensen kunnen zich actief, vaardig en weerbaar bewegen in de online informatiesamenleving) • We ontwikkelen de Datalab-aanpak (uit de JADS Leergang Digitaal Leiderschap) door naar een aanpak gericht op maatschappelijke opgaven. Hierbij kijken we nadrukkelijk naar kansen op samenwerking conform het innovatie onderwijsakkoord (thema data) • We stimuleren blijvend de communities die bottom-up zoeken naar innovatie oplossingen voor vraagstukken in het fysiek en sociaal domein.

Van kansrijke oplossingen wordt in een lab-omgeving (IoT-Stadslab/LABXL) onderzocht hoe deze omgezet kunnen worden in praktische toepassingen • We zetten een samenwerkingsstructuur op met partners in de stad om gezamenlijk verder de ambitie Toonaangevende Datastad te ontwikkelen en realiseren • We werken met onderwijsinstellingen om data-en digitale vaardigheden structureel (jaarlijks) onderdeel te maken van de opleiding, op alles onderwijsniveaus: van BO tot HBO/WO

Toerisme en recreatie Wat willen we bereiken? We willen het meerdaags verblijf (van toeristen) in ’s-Hertogenbosch stimuleren. We willen in samenwerking met onze stakeholders een aantrekkelijke stad zijn en blijven voor meerdaags verblijf. We zetten hierbij in op een gevarieerde mix aan activiteiten om de verblijfsduur van bezoekers te verlengen en houden daarbij rekening met de balans tussen bewoners en bezoekers, zowel in de binnenstad als in het buitengebied.

Indicator

Nulmeting Doelstelling 2023

Ambitie 2026

Aantal toeristische bezoeken

6.653.000 (2019)

6.985.000

7.318.300

263.850 (2019)

269.000

274.000

Bron: CVO en afdeling Belastingen

Aantal toeristische overnachtingen Bron: Economische Monitor, Economisch Perspectief Brede Binnenstad en afdeling Belastingen

Wat gaan we er voor doen? • We maken een visie op toerisme en recreatie zodat een meerdaags verblijf in onze gemeente en regio nog aantrekkelijker wordt • We maken de Wonderlijke Klim van de St. Jan mogelijk als het kerkbestuur dit weer organiseert • Recreatie op en aan het water zal worden bevorderd met de nieuwe vaste horecavoorziening voor een breed publiek bij de Zuiderplas

97

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten

11.545

18.600

14.836

14.906

14.773

14.970

Baten

9.804

17.209

13.943

14.124

14.052

14.031

Saldo van lasten en baten

-1.740

-1.391

-893

-782

-721

-938

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland: (Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

Aanpassing panden (bulk) Stroomvoorzieningen markt

513 212

513 -

513 -

513 -

Totaal

725

513

513

513

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/subsidieontvanger Geraamde Geraamde verstrekking verstrekking 2022 2023 Gastvrij onthalen van bezoekers aan 's-Hertogenbosch

51.690

51.690

Blauwe engelen

51.690

51.690

Organisatie van de nieuwjaarsreceptie voor alle ondernemers uit 'sHertogenbosch en omstreken Stichting nieuwjaarsreceptie

10.000

10.000

10.000

10.000

Subsidies aan evenementenorganisatoren die bijdragen aan de doelstellingen van citymarketing Citymarketing

328.870

875.000

328.870

-

-

875.000

Den Bosch Partners

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de paragraaf Verbonden partijen. Dit programma kent de volgende verbonden partijen: 98

N.V. Bossche Investeringsmaatschappij Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

31-12-2021

01-01-2021

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2021

31-12-2021

€ 3.557.183 (aandelenkapitaal), € 20,2 miljoen (leningen gemeente)

€ 24.930.000 € 27.020.000 € 36.905.000 € 36.753.000

2021 € 2.089.000

Risicomanagement: In het jaarverslag van de BIM wordt ingegaan op het risicomanagement. Risicomanagement is regelmatig onderwerp van gesprek tussen directie en raad van commissarissen. Het vormt een steeds belangrijker onderdeel van de besturing van de BIM. Jaarlijks wordt met de accountant gesproken over de interne risicobeheersingssystemen. De afgelopen paar jaar zijn stappen gezet om het risicomanagement verder te verankeren in de organisatie. Een belangrijk financieel risico bij de BIM ligt in de waardeontwikkeling van het onroerend goed. De bedrijfspanden in verhuurexploitatie zijn onroerende zaken die aangehouden worden om huuropbrengsten en/of waardestijgingen te realiseren. Ten behoeve van de jaarrekening wordt jaarlijks het vastgoed in eigendom van de BIM door een onafhankelijk extern taxateur getaxeerd. De algemene ontwikkelingen op de markt voor bedrijfsmatig vastgoed, alsmede de specifieke situatie per object, met name de bezettingsgraad, de lengte van de huurcontracten en de kwaliteit van de huurders worden daarbij kritisch tegen het licht gehouden. De externe accountant van de BIM heeft de afgelopen paar jaar steeds vastgesteld dat de externe taxaties goed bruikbaar zijn voor de onderbouwing van de actuele waardes van de panden.

De financieringsrisico’s zijn sinds alle leningen van de BIM zijn ondergebracht bij de grootaandeelhouder de gemeente ’s-Hertogenbosch relatief beperkt. In 2022 is de leningenportefeuille door gemeente en BIM geherstructureerd. Vanaf dat jaar lost de BIM weer regulier af. Daarbij is de afspraak gemaakt dat de BIM de in een jaar afgeloste bedragen opnieuw bij de gemeente kan lenen tegen de rente die de gemeente zelf gemiddeld betaalt op vreemd vermogen (met een beperkte beheersopslag). Daarnaast hebben gemeente en BIM een afsprakenkader opgesteld voor toekomstige aanvullende financieringsverzoeken. Zie hiervoor Raadsvoorstel “Financiering BIM” (registratienummer 11817562). Wat het operationeel risico betreft is het van belang dat de BIM in control is in haar operatie. Met name op het gebied van rapportages zijn sinds 2015 acties ingezet die er nog meer toe dienen te leiden dat informatie betrouwbaar en snel toegankelijk is, zodat waar wenselijk tijdig kan worden bijgestuurd. Heesch-West Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2021

31-12-2021

01-01-2021

31-12-2021

58% batig/nadelig saldo ten gunste/laste van de gemeente ’s-Hertogenbosch

-/- € 178.411 -/- € 216.772

€0

€0

2021 -/- € 38.360

99

Risicomanagement: De grondexploitatie van de GR Heesch West wordt elk jaar geactualiseerd en bij tekorten zullen de deelnemende gemeenten (Bernheze, ’s-Hertogenbosch en Oss) het tekort aanvullen. Hierdoor is er geen reserve als weerstandsvermogen binnen de GR nodig. De geactualiseerde exploitatieberekening van begin 2021 sluit met een tekort van € 43,7 miljoen. De deelnemende gemeenten hebben daarop hun verliesvoorziening afgestemd (€ 43,7 miljoen) en deze is bij overdracht van de gronden eveneens overgedragen. Verder is er een beperkt beschikbare weerstandscapaciteit in de grondexploitatie bij het budget bouw- en woonrijp maken opgenomen (post onvoorzien). Bosch Investerings Fonds B.V. Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-01-2021

31-12-2021

01-01-2021

31-12-2021

2021

€ 8 miljoen (lening)

-/- € 648.000

-/- € 1.119.000

€ 4.357.000

€ 4.374.000 -/- € 471.000

Risicomanagement: Het Bosch Investering-Fonds (BIF) is eind 2016 door de BIM opgericht. De gemeente heeft hiervoor € 8 miljoen beschikbaar gesteld. Dit bedrag is door uw raad opgenomen in de gemeentelijke begroting. Het gaat hier om risicokapitaal dat geïnvesteerd wordt in jonge, (innovatieve) bedrijven. BIF B.V. vormt samen met een aantal private investeerders een beleggingsfonds. Een voornemen tot financiering, uitbreiding van financiering of desinvestering worden voorgelegd aan een investeringscommissie. In 2021 is één nieuwe participatie gedaan, waarmee het aantal participaties komt op 8. BIM legt in haar hoedanigheid van bestuurder van BIF B.V. verantwoording af over het door haar gevoerde bestuur aan haar aandeelhouder(s) in de reguliere jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van de N.V. BIM. Minimaal wordt hiertoe het door een accountant goedgekeurde, definitieve jaarverslag inclusief jaarrekening van BIF B.V. over het afgesloten boekjaar ter informatie op de agenda van de aandeelhoudersvergadering van N.V. BIM geplaatst. In december 2021 is besloten de termijn waarbinnen het BIF gebruik mag maken van trekkingsrechten te verlengen tot oktober 2024. Tevens is besloten, dat de BIF 15% van de aan BIF toevertrouwde middelen na oktober 2024 mag reserveren voor vervolginvesteringen in bestaande participaties.

Dit besluit heeft geen gevolgen voor de begroting omdat de bijdrage volledig is afgedekt. In december 2021 is uw raad via een raadsinformatiebrief hierover geïnformeerd. Brabant Life Sciences Seed Fonds BV Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d.

Financieel belang Eigen vermogen 01-01-2021

31-12-2021

Vreemd vermogen 01-01-2021

31-12-2021

Resultaat 2021

100