1. Bijlage 1 - Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 38 van 71

Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug maakt een goede uitvoering van het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta niet onmogelijk, sterker nog, het ondersteunt als rode loper tussen noord- en zuidoever een van de belangrijke hoofduitgangspunten van de gebiedsontwikkeling: het creëren van een waterplein als het hart van de Bossche Stadsdelta. Hiervoor wordt ook verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Samenhang Lage Diezebrug met Bossche Stadsdelta. Wij onderstrepen de reactie van reclamanten dat de Bossche Stadsdelta in potentie een iconisch gebied kan worden. Reclamanten kunnen als eigenaren van delen van de gronden in het gebied hier een actieve rol in pakken en een belangrijke bijdrage aan leveren. De Lage Diezebrug houdt ook niet alleen het verplaatsen van de verbinding over de Dieze in, maar de brug wordt ook onderdeel van de Binnenstadsring. Dit betekent een andere verkeersfunctie met een lagere maximale snelheid voor voertuigen en een andere inrichting van de weg als 30 km/u weg met meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Voor het autoluwer maken van de binnenstad werken we bovendien aan passende maatregelen, waardoor we de route over de Diezebrug minder aantrekkelijk maken voor doorgaand verkeer. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Verkeer en bereikbaarheid.

We gaan voor de nieuwe Lage Diezebrug uit van een levensduur van ten minste 100 jaar. Bij de verdere uitwerkingsplannen voor de Bossche Stadsdelta zal worden ingegaan op de verkeerscirculatie en parkeersituatie in de verschillende deelgebieden. Geen samenhang met de plannen Bossche Stadsdelta Reclamanten vinden dat de keuze voor de nieuwe Diezebrug niet los kan worden gezien van de herinrichting van de Bossche Stadsdelta als geheel. Met het ontwerpbestemmingsplan Lage Diezebrug gaat deze samenhang volgens hen geheel verloren. Reclamanten menen dat de goede volgorde is: eerst bepalen waar de nieuwe functies komen en aan de hand daarvan vaststellen hoe deze ontsloten moeten worden. De herinrichting van het gebied dient volgens hen het uitgangspunt te zijn voor de inrichting van de infrastructuur en bereikbaarheid. Zij vinden dat het bestemmingsplan Lage Diezebrug precies het tegenovergestelde doet en vinden dit onjuist. Voor reclamanten is duidelijk dat met de keuze van dit bestemmingsplan de centrale doeleinden van Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta onbereikbaar worden. Verwezen wordt naar de mogelijke invulling in het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta: een bijzonder mooi en rustig leisure-gebied waar men kan wandelen en kan genieten van de waterwegen die hier samenkomen bij de Citadel.

Reclamanten vinden dat het bestemmingsplan Lage Diezebrug kiest voor een volledig andere invulling. Niet voor een brug waar men rustig kan wandelen en fietsen, maar voor een intensieve verkeersader die het gebied ruimtelijk, akoestisch en qua beleving zou domineren. Met een dergelijke invulling wordt de Bossche Stadsdelta volgens reclamanten feitelijk opgegeven. Dit is volgens hen in strijd met het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. Commentaar gemeente: We zijn met reclamant eens dat de Lage Diezebrug niet helemaal losstaat van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. De verplaatsing van de brug is ook onderdeel van het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Samenhang Lage Diezebrug met Bossche Stadsdelta. We zien dit als een eerste stap in de verdere gebiedsontwikkeling. De onderhoudsstaat van de huidige brug vraagt om stappen te zetten. Daarom hebben we ervoor gekozen te starten met de voorbereiding om deze brug Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 39 van 71

te vervangen. Daarnaast hebben we ook de haalbaarheidsfase van de gebiedsontwikkeling afgerond. Dit betekent dat we ons inmiddels in de ontwerpfase van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta bevinden. Daarnaast merken we op dat met de inrichting van de nieuwe brug juist hebben gekozen voor een zogenaamde “rode loper” binnen de Bossche Stadsdelta, een verbinding die meer ruimte biedt aan langzaam verkeer zoals voetgangers en fietsers. De Lage Diezebrug wordt onderdeel wordt van de Binnenstadsring met een maximale snelheid van 30 km/uur. Dit samen met nog te nemen maatregelen met betrekking tot de sturing van verkeer via de doorstroomassen en mogelijke ''knips'' zorgt ervoor dat er zelfs met een toename van verkeer door de gebiedsontwikkeling zelf geen sprake zal zijn van een intensieve verkeersader. De Lage Diezebrug is een belangrijk onderdeel van de gebiedsontwikkeling dat de twee delen van het gebied aan beide zijden van de Dieze verbindt. Voor een uitgebreidere toelichting wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdelen Ontwerp en beeldkwaliteit brug en Verkeer en bereikbaarheid. Strijd met de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie Reclamanten zijn van mening dat het bestemmingsplan in strijd is met de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie.

Volgens de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie zou doorgaand autoverkeer in de toekomst richting de Nelson Mandelalaan moeten worden geleid en vandaar naar de Magistratenlaan. De centrale verkeersader zou daardoor buiten de Bossche Stadsdelta blijven en ten noorden daarvan naar de achterzijde van het station worden geleid. Het bestemmingsplan Lage Diezebrug gaat er volgens reclamanten echter van uit dat het verkeer nog steeds centraal door de binnenstad en Oranjeboulevard blijft gaan en daarbij de Bossche Stadsdelta in tweeën zou snijden, net zoals nu het geval is. Naar de mening van reclamanten is het essentieel dat om de Bossche Stadsdelta tot een succes te maken, moet worden gekozen voor uitvoering van de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie. Dan krijgt dit gebied de rust en uitstraling die zo mooi in het Gebiedsperspectief wordt beschreven. Met als bijkomend voordeel dat ook de Oranjeboulevard wordt ontlast, hetgeen volgens hen in lijn is met de doelstellingen van de gemeente en de recente herinrichting van de Oranjeboulevard. Commentaar gemeente: We kiezen ook voor de uitvoering van de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie. De Lage Diezebrug is zodanig ontworpen dat deze passend is binnen de uitgangspunten van een autoluwere binnenstad, de Binnenstadsring en de Bereikbaarheidsstrategie.

Daarnaast wordt bekeken welke maatregelen nog meer nodig zouden zijn om de verkeerstroom te laten afnemen en om te leiden naar de doorstroomas. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder Verkeer en bereikbaarheid. Milieu aspecten onvoldoende onderzocht Reclamanten verwijzen naar het akoestisch onderzoek naar verkeerslawaai. Daarbij is volgens hen ten onrechte geen rekening gehouden met het aantal verkeersbewegingen dat samenhangt met de verkeersaantrekkende werking vanwege de herinrichting van de Bossche Stadsdelta. Daarbij is volgens reclamanten ten onrechte ook niet onderzocht wat de invloed is van de weg over de nieuwe brug op hun eigendommen ten noorden van de brug. Het bestemmingsplan maakt een aanleg van een brug van 19 meter breed mogelijk waarop volgens reclamanten 3 of 4 rijbanen kunnen worden aangelegd. Dat betekent dat de zone krachtens de Wet geluidhinder 350 meter Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 40 van 71

bedraagt. Dat geldt weliswaar niet voor een 30 km weg, maar er is volgens reclamanten geen enkele zekerheid dat het blijvend om een 30 km weg zal gaan. Commentaar gemeente: De weg maakt over de Lage Diezebrug gaat onderdeel uitmaken van de Binnenstadsring waar een herinrichting tot 30 kilometerzone plaatsvindt. Bij het ontwerp van de brug wordt hiermee rekening gehouden. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder Ontwerp en beeldkwaliteit brug. De Wet geluidhinder is niet van toepassing op wegen die gelegen zijn binnen een als woonerf aangeduid gebied, of waarvoor een maximumsnelheid van 30 km per uur geldt. De wijzigingen die aan de weg tussen Brugplein en de aansluiting met de Citadellaan en Vogelstraat plaatsvinden worden 30 km/u gebied. Daarmee is er volgens de Wet geluidhinder geen noodzaak voor een geluidonderzoek naar de gevelbelasting. Vanuit een goede ruimtelijke ordening is toch onderzoek gedaan naar de gevelbelasting van de nabij gelegen geluidgevoelige bestemmingen. In dit geval de woning Werfpad 3B. Bij het akoestisch onderzoek is rekening gehouden met het verwachte aantal verkeersbewegingen op basis van de huidige situatie inclusief de prognoses voor 2033. Hieruit blijkt een lichte afname in gevelbelasting in 2033 ten opzichte van de huidige gevelbelasting. Dit is ook de situatie die juridischplanologisch mogelijk wordt gemaakt.

Aangezien we nu als het ware “worst case” hebben gekeken, omdat we nog geen rekening hebben gehouden met de andere maatregelen die nog plaatsvinden in het kader van de Binnenstadsring (zoals het lopende onderzoek naar knips) verwachten we dat het daadwerkelijke aantal verkeersbewegingen nog verder zullen afnemen. Bij de ontwikkeling van de verdere gebiedsontwikkeling van de Bossche Staddelta wordt telkens opnieuw bekeken wat de consequenties zijn op het aantal verkeersbewegingen. Aangezien we inzetten op duurzame mobiliteit verwachten we dat de autoverkeersbewegingen op termijn zullen afnemen. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder Verkeer en bereikbaarheid. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 52 d.d. 20 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 53 d.d. 18 november 2022 Reclamant is erop tegen. Commentaar gemeente: Voor kennisgeving aangenomen. Voor een onderbouwing van het plan wordt verwezen naar de toelichting van het bestemmingsplan en het algemeen commentaar gemeente in deze Nota zienswijzen. Conclusie: zienswijze is ongegrond.

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 41 van 71

Zienswijze 54 d.d. 18 november 2022 Reclamant meent dat geen enkele stad compleet is zonder rafelranden en culturele vrijplaatsen. Hij meent dat de Kop van 't Zand niet gesloopt moet worden ten behoeve van een brug. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 55 d.d. 21 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 56 d.d. 21 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 57 d.d. 21 november 2022 Zienswijze betreft een iets ingekorte versie van zienswijze 20. Zie zienswijze 20. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 20. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 58 d.d. 18 november 2022 Reclamant vindt dat de Tramkade het stukje cultuur in Den Bosch is dat voor velen vrijheid en veiligheid biedt.

Deze plek geeft volgens hem creatievelingen de plek om te ontdekken spelen en los te gaan, studenten om te ontsnappen aan de schoolweek en volwassenen om hun jeugdige energie eruit te kunnen gooien en de volgende generatie te inspireren met de vrijheid van jezelf kunnen zijn. Voor velen is Tramkade volgens reclamant het hart van Den Bosch. Hij verzoekt hier geen streep door (weg) te trekken. En roept op om te laten zien dat wij de culturele stad horen te zijn, en niet alleen zo genoemd te worden. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 42 van 71

Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 59 d.d. 18 november 2022 Reclamant benoemt de Tramkade als een mooie artistieke plek voor veel mensen. Met het plan wat er nu ligt gaat dit volgens haar verdwijnen. Reclamant is van mening dat er jarenlang niet naar omgekeken is, en dat het nu het een mooie bestemming heeft voor een groep mensen voor hun creatieve en muzikale belevingen het op de schop moet. Zij roept op: Laat dingen zoals ze zijn en ga huizen ergens anders bouwen. De Tramkade moet volgens haar blijven bestaan zoals het is. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 60 d.d. 21 november 2022 Reclamant meent dat door de verplaatsing van de brug culturele plekken, zoals ontmoetingsplek Knoflook en de cafés aan de Dieze in gevaar komen of recht aan de straat komen te liggen, wat de sfeer zal verpesten. Na een zware corona periode is er volgens haar eindelijk weer een bruisende plek voor jongeren dus zou het erg zonde zijn dit weer af te nemen door het doorzetten van dit plan.

Daarnaast vindt reclamant dat de voordelen van de nieuwe brug onvoldoende naar voren komen. Zij vraagt wat een verplaatsing van 50 meter met de doorstroom doet, als er nog steeds evenveel verkeer over de brug rijdt. Zij vindt dat de extra straat die nu nog aanwezig is juist meer spreiding van het verkeer geeft. Ook wordt het verkeer volgens haar voldoende gespreid door de vele stoplichten op dit punt. Naar de mening van reclamant is de doorstroming goed. Daarnaast verwijst zij naar andere punten in Den Bosch waar het veel drukker is en de doorstroom minder goed is, dus het lijkt haar goed om de prioriteiten daarop te leggen. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. De Bossche Stadsdelta vormt straks het gebied waar initiatieven op kruisvlak van ontmoeting, cultuur, sport, werk en duurzame innovatie een plek kunnen krijgen; een gebied voor vernieuwers, maar ook een plek waar iedereen zich thuis voelt en de handen uit de mouwen steekt, en op termijn plaats maakt voor nieuwe energie. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta.

Het voordeel van de nieuwe brug is dat er een lagere en daarmee beter toegankelijke brug komt met meer ruimte komt voor langzaam verkeer. Deze nieuwe verbinding zorgt voor een beter toegankelijke verbinding tussen de noord- en zuidoever van de Bossche Stadsdelta waardoor nog meer mensen het gebied kunnen ontdekken en genieten van de kunst en cultuur die een plek krijgt in het gebied. Voor een nadere toelichting op nut en noodzaak en voordelen van de nieuwe brug wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdelen Doelstelling Lage Diezebrug en Situering Lage Diezebrug. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 43 van 71

Zienswijze 61 d.d. 18 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 62 d.d. 18 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 63 d.d. 18 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 64 d.d. 21 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 65 d.d. 18 november 2022 Reclamant is van mening dat het goed zou zijn hier sociale woningbouw te realiseren i.v.m. de woningnood. Commentaar gemeente: In het bestemmingsplan Lage Diezebrug is alleen de regeling voor de plek van de brug met de aansluitingen op de bestaande wegen geregeld. Maar de brug maakt straks onderdeel uit van de Bossche Stadsdelta. De gebiedsontwikkeling voor de Bossche Stadsdelta omvat ook woningbouw. In de Bossche Stadsdelta is ruimte voor ontmoeting, cultuur, religie, sport, werk en duurzame innovatie, met een gevarieerd woningaanbod dat daarbij past.

Het gaat om een programma van 1.600 – 1.700 woningen, waarbij uitgegaan wordt van de programmamix van minimaal 30% sociale huur, minimaal 40% middenhuur/betaalbare koop en maximaal 30% vrije sector. Het woningaanbod behelst daarmee ook een deel sociale huur namelijk minimaal 30% Het aantal sociale huurwoningen zal dus op circa 480 tot 510 uitkomen. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Woningbouw Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond.

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 44 van 71

Zienswijze 66 d.d. 18 november 2022 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 67 d.d. 18 november 2022 Reclamant meent dat het plan een te grote negatieve impact op de cultuursector van de Tramkade heeft en ervoor zorgt dat er minder mogelijkheden zijn voor de minder welvarenden onder ons in het gebied. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. We maken met deze ontwikkeling een dynamisch stedelijk gebied, als aanjaagplek voor Cultuurstad van het Zuiden, met ruimte voor ontmoeting, cultuur, sport, werk en een gevarieerd woningaanbod dat daarbij past. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 68 d.d. 18 november 2022 Reclamanten melden dat De Kring, in het bijzonder de Interdisciplinaire Werkgroep Zuid Willems Park (IWZWP), een rol heeft mogen spelen in het in kaart brengen van de erfgoedbelangen in De Bossche Stadsdelta.

Bovendien heeft de IWZWP intensief deelgenomen aan de voorbereidingen (direct en indirect) voor het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. Reclamanten zijn verheugd over de voortvarendheid van de planvorming en juichen de komst van dit ontwerpbestemmingsplan dan ook toe. Begrenzing plan Reclamanten vinden het een gemis dat het plan niet kan voorzien in een completering van de binnenstadsring door directe aansluiting van de Citadellaan op het brugtracé. Zij pleiten voor uitbreiding van het plangebied aan de noordoostzijde met de hoek Citadellaan-OrthensewegVaaltweg. Hierdoor ontstaat er volgens hen ruimte voor het goed vormgeven en dimensioneren van de aansluiting van de toevoerweg Orthenseweg op de binnenstadsring. Daarmee ontstaat er meer ruimte om voor deze zijde van de stad, met de Citadel en het omliggende waterplein, en daarmee voor de binnenstad als geheel meer aandacht en nadruk te leggen op zowel de herkenbaarheid als op de beleving van de historische betekenis van de aanwezige elementen. Commentaar gemeente: Deze wens moet worden bekeken in het kader van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta en niet alleen vanuit het verleggen van de Diezebrug. We kiezen er nu nadrukkelijk voor om alleen de brug te verleggen en nog niet in te spelen op mogelijke aanpassingen in deze hoek in de relatie tot de Bossche Stadsdelta.

Planvorming van dit gebied is overigens wel al opgenomen in het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta en de verfijning daarvan tijdens de haalbaarheidsfase in de Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 45 van 71

Rapportage Haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta en is inzichtelijk gemaakt op bijbehorende Ruimtelijke Structuurkaart. Dit onderdeel wordt opgepakt bij de uitwerking van het deelgebied Citadelpoort. Beloop en oriëntatie Reclamanten pleiten voor een minder gestrekt beloop van weg en brug en voor een vormgeving van de weg die het verblijfskarakter en de samenhang in het historische ensemble alsook in het verblijfsgebied aan de westzijde van de Dieze faciliteert. Zij steunen de oriëntatie op de IJzergieterij, maar vinden het ontwerp niet bijdragen aan het gewenste verblijfskarakter door de aanlanding en afbuiging met een bijna haakse bocht. Het afzwakken/versoepelen van de haakse aansluiting op de Diezekade zal volgens reclamanten het ensemble van IJzergieterij en Molengebouw in zijn samenhang versterken. Commentaar gemeente: In de haalbaarheidsfase zijn met de verfijning van het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta rond de brug wat aspecten veranderd in de Rapportage Haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta en de bijbehorende Ruimtelijke Structuurkaart. Zo is de precieze ligging van het ravelijn onderzocht. Na deze inmeting van het ravelijn is het tracé van de brug iets verlegd, zodat het ravelijn vrij komt te liggen en binnen de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta hersteld kan worden en weer in het zicht komt.

De richting van de brug volgt de loop van het ravelijn met bij de aanlandingen een knik die het binnenstedelijke (‘geen snelweg’) karakter van het kunstwerk accentueert. De brug komt uit op het bouwblok rondom de IJzergieterij. De afbuiging in de weg over de brug en het ontwerp van de brug met ruimte voor brede fietspaden en wandelpaden dragen bij aan het gewenste verblijfskarakter. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder Erfgoed en Ontwerp en beeldkwaliteit brug. De veranderde ligging van het tracé is verwerkt op de verbeelding van het vast te stellen bestemmingsplan. Het plangebied is verkleind. Deze (ambtshalve) wijziging was al aangekondigd in het ontwerpbestemmingsplan. Herstel voormalig ravelijn Reclamanten hebben erop gewezen dat in het Gebiedsperspectief een verkeerde weergave van de locatie van het ravelijn staat. Nu dit beeld in een formeel juridisch stuk staat, wijzen zij erop dat het herstel van het ravelijn niet mogelijk zal blijken als de weg/brug wordt uitgevoerd als een rechte lijn tussen de kruising Orthenseweg-Vogelstraat en de IJzergieterij. Om deze intentie te kunnen verwezenlijken zal er volgens hen moeten worden geschoven met het tracé. Commentaar gemeente: Deze opmerking over de verkeerde weergave van de locatie van het ravelijn is terecht. We hebben onderzoek gedaan naar de precieze ligging van het ravelijn.

De ligging van het tracé is hierop aangepast. Hiervoor wordt verwezen naar het commentaar gemeente onder het onderdeel Beloop en oriëntatie hierboven. Beeldkwaliteit en inrichting Reclamanten merken op dat het beeldkwaliteitskader 'De nieuwe Diezebrug' niet integraal in de toelichting is vervat en ook niet separaat ter visie ligt en het plaatsen van commentaar hierbij niet mogelijk is. Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 46 van 71

Commentaar gemeente: Het beeldkwaliteitskader ‘De Nieuwe Diezebrug’ is geen beleidsstuk dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Dit beeldkwaliteitskader was bedoeld als referentieontwerp voor het aanbestedingstraject voor het uiteindelijke ontwerp van de brug. Het biedt verder geen formeel kader voor de toetsing door de Monumenten- en welstandscommissie. De Monumenten- en Welstandscommissie toetst aan het welstandsbeleid zoals opgenomen in de Welstandsnota. Om verwarring te voorkomen, is de verwijzing naar het beeldkwaliteitskader ‘De Nieuwe Diezebrug’ geschrapt. Wel zijn er ontwerpuitgangspunten voor de uitwerking van de brug geformuleerd. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Ontwerp en beeldkwaliteit brug. Deze ontwerpuitgangspunten zijn inmiddels ook opgenomen in de toelichting van het bestemmingsplan. Reclamanten wensen geen smaakdiscussie te voeren maar merken op dat zij een nogal weinig uitgesproken ontwerp zien waaraan van de historische context (haven/industrie) noch van de vormentaal van de uit die context stammende nog bestaande bebouwing weinig valt af te lezen. Zij pleiten daarom voor een vormgeving die zich meer laat inspireren door de zakelijke, industriële en soms rauwe beeldtaal van de plek.

Commentaar gemeente: Als ontwerpuitgangspunt van de brug gaan we ervan uit dat de brug niet moet concurreren met het daadwerkelijke icoon aan de Dieze: het aanwezige historische erfgoed en het waterplein; de plek waar de Dommel, Aa, Binnendieze en Zuid-Willemsvaart samenvloeien in de Dieze. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Ontwerp en beeldkwaliteit brug. Reclamanten benoemen het symmetrisch profiel van het brugdek. De noodzaak voor een symmetrisch profiel wordt volgens hen niet onderbouwd. Gelet op het gegeven dat de verblijfsruimte aan beide zijden van de Dieze en waartussen de brug een verbinding vormt, zich voornamelijk aan de westzijde van de brug bevindt, menen zij dat er reden voor een asymmetrisch profiel met aan de westzijde een breder loopstrook ter verbinding van de verblijfsgebieden. Reclamanten pleiten voor een brug die de verbinding van de verblijfsgebieden werkelijk faciliteert door een ruimtelijk voortzetting van de verblijfsfunctie op de brug. Commentaar gemeente: In de haalbaarheidsfase zijn met de verfijning van het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta rond de brug wat aspecten veranderd in de Rapportage Haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta en de bijbehorende Ruimtelijke Structuurkaart. Zo is de ligging van het tracé iets verschoven (zie hierboven) naar aanleiding van de inmeting van het ravelijn.

Het evenementenplein op de noordoever is verschoven van de west- naar de oostzijde van de Lage Diezebrug en ligt nu op het ravelijn. Ook heeft de gemeenteraad op 31 januari 2023 besloten dat het Design Museum aan de noordzijde van de Bossche Stadsdelta in het gebied Citadelpoort komt. Hierdoor ontstaat er een looproute van het cultuurplein Tramkade gebied rond de IJzergieterij via de Lage Diezebrug naar het evenementenplein en het Design Museum in de Citadelpoort. De brug krijgt een 30 km/u inrichting en een rijbaan met aan beide zijden een fietspad en een voetgangerspad. Voor de ontwerpuitgangspunten voor de uitwerking van het ontwerp van de brug wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Ontwerp en beeldkwaliteit brug. Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 47 van 71

Conclusie: zienswijze is ongegrond, met uitzondering van het onderdeel over het beloop van de weg in relatie tot het ravelijn. Dit sluit echter aan bij de al eerder aangekondigde ambtshalve aanpassing van de plangrens aan de zuidzijde. De ligging van het tracé is aangepast aan de hand van de uit onderzoek gebleken ligging van het ravelijn. De plangrens van het bestemmingsplan wordt hierop bij de vaststelling van het bestemmingsplan gewijzigd. Hiermee wordt ook tegemoetgekomen aan deze zienswijze. Zienswijze 69 d.d. 21 november 2002 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 70 d.d. 21 november 2002 Deze zienswijze richt zich niet tegen de brug per se, maar op de wijze waarop deze is verantwoord. Gebiedsbescherming Reclamant beschrijft dat De Dieze onderdeel uitmaakt van het Natuur Netwerk Brabant (NNB) als ecologische verbindingszone en op de nabije ligging van Natura 2000 gebied Vlijmense Ven, Moerputten en Bossche Broek. Hij wijst erop dat in het bestemmingsplan een vormvrije MERbeoordeling wordt genoemd, maar dat hij niet kan opmaken of dit in lijn is met de richtlijnen en daarbij behorende jurisprudentie. Hij wil hier graag een toelichting op. Hij vreest namelijk wel voor een nadelig effect voor deze Natura 2000 gebieden.

Reclamant is van mening dat het bestemmingsplan op sommige punten zeer procesmatig en openblijft. Hij constateert dat de effecten op de NNB zijn nog niet vastgesteld. Daarbij vraagt hij zich af met zekerheid worden gesteld dat de stikstof-emissie van de bouw van de Lage Diezebrug en latere sloop van de verouderde brug, met in acht name van de verdere gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta, en de impact van de gewijzigde verkeerssituatie in deze gebieden, niet een toename van stikstofdepositie veroorzaakt wordt voor of anderszins een negatief effect heeft op de nabijgelegen beschermde natuurgebieden. Hij stelt dat een besluit zorgvuldig moet zijn voorbereid en moet rusten op een draagkrachtige motivering die duidelijk is voor de burger (artikel 3:2 en 3:46 Awb). Hij vraagt of de gemeente de vormvrije MER-beoordeling kan toelichten. Commentaar gemeente: Voor het beoordelen van het effect van de aanleg van de brug op het NNB is inmiddels een “Nee, tenzij-toets” uitgevoerd (Toetsing NNB voor de Diezebrug, ’s-Hertogenbosch, idverde Advies, 27 juli 2023. Uit de toets van het inrichtingsplan van de Lage Diezebrug aan de regels zoals opgenomen in artikel 3.21 lid 1 van de Interim Omgevingsverordening van de Provincie Noord-Brabant, wordt geconcludeerd dat het plan voldoet aan de voorwaarden voor kleinschalige herbegrenzing.

Met de toekomstige realisatie van de Lage Diezebrug zal een beperkte inbreuk worden gemaakt op de omvang van het Natuurnetwerk Brabant en ook de aantasting van natuurwaarden is beperkt. Er is geen sprake van blijvende knelpunten maar wel van kwaliteitsverbeteringen die leiden tot versterking van het NNB en EVZ ter plaatse. Het bestemmingsplan kan hiermee de voorgenomen ontwikkeling Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 48 van 71

toestaan conform de Interim Omgevingsverordening. De toelichting van het bestemmingsplan is met de conclusie van de “Nee, tenzij-toets”/toetsing NNB aangevuld. De toets is als bijlage bij het vast te stellen bestemmingsplan gevoegd. Een MER behelst het in beeld brengen van de milieugevolgen van een (overheids)besluit voordat het wordt genomen. Het aanleggen van de Lage Diezebrug valt niet onder de activiteiten die genoemd worden in de bijlage van het Besluit milieueffectrapportage onder onderdeel C en/of D. Er is dan ook geen MER plicht voor dit plan. Derhalve is gekozen voor een vormvrije MER beoordeling. Een MER is alsnog noodzakelijk als er sprake is van een stikstofdepositie op een Natura 2000 gebied. Voor het bepalen of de bouw/aanleg van de Lage Diezebrug, de sloop van de huidige brug en het gebruik van de nieuwe brug (in plaats van de huidige brug) een activiteit is waarbij stikstof vrijkomt in een Natura 2000 gebied zijn AERIUS doorrekeningen gedaan. Uit de doorrekening voor de aanleg/sloopfase blijkt dat er een bijdrage te verwachten is op een Natura 2000 gebied als alle machines diesel aangedreven zijn. Slechts een klein deel van de machines kan diesel aangedreven zijn om een stikstofbijdrage op Natura 2000 gebieden te voorkomen.

Conclusie is dat de bouw van de nieuwe brug en de sloop van de huidige brug nagenoeg emissieloos moet worden uitgevoerd om in het kader van de Wet natuurbescherming geen bijdrage op een nabijgelegen Natura 2000 gebied te veroorzaken. Uit de verschilberekening voor de gebruiksfase tussen 2022 en 2033 is een jaarlijkse reductie te zien van de stikstofemissie. In 2033 komt deze neer op 0,14 mol/ha/jaar. Conclusie is dat het gebruik van de nieuwe Lage Diezebrug (door enerzijds iets minder verkeer en een groeiend percentage emissieloos verkeer en anderzijds door het verminderen van de achtergrondconcentratie) er jaarlijks een reductie van de stikstofemissie op zal treden. Overige externe factoren zoals geluid, licht en trillingen zullen gezien de afstand tot het Natura 2000gebied van circa 2,7 km, geen effect sorteren op het Natura 2000 gebied. Tussen plangebied en Natura 2000-gebied bevindt zich stedelijke bebouwing met bijbehorende activiteiten. Eventuele verandering in geluid, licht en trillingen ten gevolge van de nieuwe brug zal uitdoven, geabsorbeerd worden en/of overstemd worden door het tussenliggend stedelijk gebied, dan wel ten gevolge van de afstand, voordat dit het Natura 2000 gebied kan bereiken. Soortenbescherming Uit de quickscan blijkt dat er mogelijk beschermde vogels, vleermuizen, grondgebonden zoogdieren, amfibieën voorkomen en deze hinder kunnen ervaren.

Vervolgonderzoek zou lopen tot half juli 2023. Reclamant constateert dat een wezenlijk onderdeel van de planvorming nog niet beschikbaar is. Daarnaast vindt hij dat voor soortenbescherming slechts zeer summier wordt ingegaan op de exacte invulling van mitigerende maatregelen. Daarbij signaleert hij dat deze aanvullende maatregelen onderling tegenstrijdig zijn. Reclamant verzoekt om de mitigerende maatregelen zodanig te herzien, dat deze specifiek, goed uitgewerkt en controleerbaar zijn. Reclamant verwijst naar de beoogde start bouw eind 2023 is en dat uitkomsten van aanvullend onderzoek en de exacte data van de werkzaamheden nog niet bekend zijn. Dit rijst bij hem de vraag of voor de uitvoering van het plan een ontheffing nodig is van de Flora- en Faunawet of er met voldoende aannemelijkheid kan worden gesteld dat de Flora en Faunawet geen belemmering vormt. Verder vraagt reclamant wanneer het plan wordt voorgelegd aan de raad en of de uitkomsten van dit nadere onderzoek eerst worden afgewogen voordat de raad een besluit neemt tot vaststelling van het bestemmingsplan. Dat lijkt hem niet meer dan redelijk.

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 49 van 71

Commentaar gemeente: Het aanvullend onderzoek is inmiddels uitgevoerd (Aanvullend onderzoek Diezebrug en woningen ’sHertogenbosch, idverde Advies, 18 augustus 2023). Uit dit aanvullend onderzoek is gebleken dat de noordelijke basculekelder fungeert als zomerverblijfplaats voor 1 tot maximaal 5 gewone dwergvleermuizen, één ruige dwergvleermuis en mogelijk één watervleermuis. Deze zomerverblijfplaatsen kunnen ook fungeren als milde winterverblijfplaats door mannetjes. Verder fungeert de noordelijke basculekelder als paarverblijfplaats voor de ruige dwergvleermuis. Met de sloop van de noordelijke basculekelder van de Diezebrug gaan verblijfplaatsen verloren van de gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en watervleermuis. Het aanvragen van een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming is noodzakelijk indien er in de toekomst toch voor wordt gekozen om de basculekelders te slopen. Vogelnesten met een permanent beschermde status (jaarrond beschermd) zoals van gierzwaluw en huismus, zijn niet aanwezig in de directe omgeving van het plangebied (de woningen). Voor de bouw van de Lage Diezebrug is het niet nodig om de huidige brug eerst af te breken. Daardoor vormen de uitkomsten van het nader onderzoek geen belemmering voor het bouwen van de nieuwe brug.

Met het uitvoeren van de geplande werkzaamheden worden dus geen verbodsartikelen van de Wet natuurbescherming overtreden. Benodigde ontheffing zal pas nodig zijn bij het afbreken van de huidige brug. Wel worden bij de bouw van de Lage Diezebrug faunavoorzieningen aangebracht, inclusief mitigerende maatregelen. De invulling van deze mitigerende maatregelen volgen uit het nader onderzoek en omvat het aanbrengen van permanente vleermuisvoorzieningen (zomer- en paarverblijfplaatsen) in de Lage Diezebrug. De uitkomsten van het nader onderzoek zijn onderdeel van de toelichting en het nader onderzoek zelf is als bijlage bij de toelichting van het vast te stellen bestemmingsplan gevoegd. Participatie en woonklimaat Reclamant is blij om te horen dat de gemeente een uitgebreid en innovatief participatietraject heeft doorlopen. Wel vindt hij dat de effecten voor direct omwonenden nauwelijks worden belicht. Er zijn volgens hem maatregelen noodzakelijk om mogelijk overlast van trillingen, geluid en ander hinder te beperken. Commentaar gemeente: In de toelichting van het bestemmingsplan Lage Diezebrug is een beschrijving van de milieuaspecten opgenomen in hoofdstuk 5: Milieu, duurzaamheid en waarden. Hierin zijn de aspecten trillingen, geluidhinder en andere relevante aspecten beschreven.

Geluidonderzoek toont aan dat voor de Lage Diezebrug gebouwd kan worden zonder dat er sprake is van een reconstructie in de zin van de Wet geluidhinder. Daarmee is aangetoond dat geen significante toename van de geluidhinder te verwachten is op geluidgevoelige bestemmingen. Er is geen reden om aan te nemen dat de Lage Diezebrug tijdens het gebruik trillinghinder op gevoelige bestemmingen op zal leveren. Uiteraard moet bij de aanleg aandacht zijn voor trillinghinder. Dat komt aan de orde bij de aanvraag voor realisering van de brug. Andere hinder is door reclamant niet nader omschreven en verwachten wij ook niet. Wij concluderen dan ook dat gelet op de kenmerken van het project, de plaats van het project en de kenmerken van de potentiële effecten, geen belangrijke nadelige milieugevolgen aan de orde zijn. De daadwerkelijke realisatie van een nieuwe brug alsmede de sloop van de bestaande brug heeft uiteraard wel gevolgen voor de omgeving. Bouwwerkzaamheden kunnen leiden tot (tijdelijke) hinder in de vorm van geluid, trillingen, gebruik van bouwterreinen en dergelijke. We beperken de hinder zo Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 50 van 71

veel als mogelijk. Het verkeer kan gebruik blijven maken van de bestaande Diezebrug totdat de nieuwe Lage Diezebrug wordt opengesteld. Dit geldt ook voor de hulpdiensten die geen last ondervinden van de ontwikkeling. Reclamant vindt dat de indruk wordt gewekt dat we voor een voldongen feit worden gesteld en er geen ruimte is om over alternatieven voor de brug te discussiëren, terwijl hij ook andere geluiden hoor in de stad. Hij vraagt of de gemeente voor verdere gebiedsontwikkeling naast grondeigenaren en geïnteresseerde potentiële partijen die initiatieven willen ontplooien ook huidige gebruikers en bijzondere initiatieven zoals de culturele vrijplaats aan de Havendijk van Vereniging Ontspoord betrekt. Commentaar gemeente: De keuze voor de Lage Diezebrug komt voort uit het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. We hebben in de voorbereiding van dat Gebiedsperspectief zoveel mogelijk partijen betrokken, iedereen die belangstelling heeft daaraan kunnen bijdragen. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Participatie. De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta.

Ook bestaande partijen kunnen zich melden bij de kwartiermaker die verantwoordelijk is voor het verder ontwikkelen en coördineren van het niet-wonen programma in de Bossche Stadsdelta. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond, met uitzondering van de onderdelen die zich richten op de ontbrekende resultaten van onderzoeken als het aanvullend onderzoek ecologie, de “Nee, tenzijtoets”/toetsing NNB en het stikstofonderzoek. De resultaten hiervan zijn inmiddels ambtshalve verwerkt in de toelichting van het vast te stellen bestemmingsplan en de onderzoeken/doorrekeningen zijn als bijlagen bij de toelichting van het vast te stellen bestemmingsplan gevoegd. Dit heeft niet geleid tot wijziging van het juridisch bindende deel (regels en/of verbeelding) van het bestemmingsplan. Zienswijze 71 d.d. 18 november 2002 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 72 d.d. 18 november 2002 Reclamant merkt op dat de vervanging van de Diezebrug wordt opgevoerd als voorloper naar een complete transformatie van het terrein rondom de huidige brug. Echter ligt er volgens hem over dit gebied nog geen plan, slechts vage ideeën.

Hoe de brug aan gaat sluiten op het huidige terrein is ook nog niet duidelijk gemaakt. Wel dat er auto's overheen moeten kunnen rijden. Er is geen plan hoe die auto's vervolgens naar de stad rijden, en wat de impact daarvan is. Ook is niet duidelijk wat dit doet met de routering van de het huidige autogebruik rondom de stad, de stadsbussen, of het verkeer richting station. Een smallere brug zou automatisch minder verkeer betekenen, maar er geen studie Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 51 van 71

te vinden die hier een beeld van geeft. Reclamant is van mening dat dit plan niet door moet gaan totdat bekend is wat de ontwikkeling gaat zijn van de Kop van 't Zand. Een ontwikkeling die volgens hem nu zeer richting gentrificatie en meer van hetzelfde lijkt te gaan, met slechts beperkte ingang voor de onderkant van de Bossche bewoners. Hij concludeert dat Den Bosch enige "rafelrandje" moet en zal gladgestreken worden en in plooi vallen bij de rest van de stad. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug is inderdaad een voorloper van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. Voor de Bossche Stadsdelta zijn niet slechts vage ideeën maar is een Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta vastgesteld. Vervolgens heeft een haalbaarheidsstudie plaatsgevonden wat heeft geleid tot het raadsbesluit Afronden haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta. De Bossche Stadsdelta wordt een dynamisch stedelijk gebied, als aanjaagplek voor Cultuurstad van het Zuiden, met ruimte voor ontmoeting, cultuur, sport, werk en een gevarieerd woningaanbod dat daarbij past. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Samenhang Lage Diezebrug met Bossche Stadsdelta. De Lage Diezebrug takt aan op de bestaande wegenstructuur ter hoogte van Brugplein aan de zuidzijde en Vogelstraat aan de noordzijde.

Een smallere brug leidt niet automatisch tot minder verkeer, maar de inrichting van de gehele Binnenstadsring tot 30 km/u zone is daarvoor wel behulpzaam. Daarnaast bekijken we andere maatregelen. Het is voor een goed functionerend 30 km/u zone namelijk ook nodig om de komende jaren in de ruimere omgeving maatregelen te nemen om de verkeersstroom te laten afnemen en/of omleiden naar de doorstroomas (Nelson Mandelalaan en Magistratenlaan). Om het extra verkeer van de Zandzuigerstraat richting de Nelson Mandelalaan goed af te kunnen wikkelen, investeren we in een optimale opwaardering van de Magistratenlaan. Ook gaan we met de verdere vormgeving van de Binnenstadsring (Oranjeboulevard) en de ontwikkelingen rondom het station 's-Hertogenbosch zorgen voor het minder aantrekkelijk maken van de Diezebrug als doorgaande route. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Verkeer en bereikbaarheid. De Bossche Stadsdelta vormt straks het rauwe randje waar ook initiatieven op het kruisvlak van ontmoeting, cultuur, sport, werk en duurzame innovatie gedijen. We willen van de Bossche Stadsdelta een gebied maken waar vernieuwers uit de hele wereld durven te dromen over de wereld van morgen. Een plek waar iedereen zich thuis voelt, de handen uit de mouwen steekt en op een gegeven moment ook weer vertrekt om plaats te maken voor nieuwe energie.

Dat vraagt om gebouwen en openbare ruimte die inspelen op voortdurend veranderende wensen en ideeën uit de Bossche samenleving. De Bossche Staddelta omvat een niet-wonen programma van circa 45.000 m², waarvan ongeveer de helft niet-commercieel, en een streven van een 50-50 verdeling over de Bossche Stadsdelta aan de zuidzijde en de noordzijde van de Dieze. Daarbij gaat het tevens om een programma van 1.600 – 1.700 woningen, waarbij voor de programmamix wordt uitgegaan van minimaal 30% sociale huur, minimaal 40% middenhuur/betaalbare koop en maximaal 30% vrije sector. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdelen Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta en Woningbouw Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond.

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 52 van 71

Zienswijze 73 d.d. 18 november 2002 Reclamant vindt dat het goed is dat de brug wordt vervangen, maar dat het evenemententerrein De Tramkade en het kraakpand Knoflook behouden moet blijven. Het is volgens haar een feest om daar te komen en geeft Den Bosch het leuke alternatieve karakter wat past bij een kunstenaarsstad als Den Bosch. Commentaar gemeente: Het bestemmingsplan ‘Lage Diezebrug’ gaat alleen over de vervanging van de Diezebrug. De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook een belangrijk onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. Daarbij is ruimte voor vernieuwers uit de hele wereld. Dit biedt ook voldoende ruimte voor bestaande vrijplaatsen in en rondom de Tramkade en de rest van het gebied zolang passend binnen de uitgangspunten voor de Bossche Stadsdelta. Het aantrekken, uitdagen én laten doorstromen van talent staat voor ons centraal. Voor de invulling van het niet-wonen programma is een kwartiermaker aangesteld. Ook bestaande partijen kunnen zich melden bij deze kwartiermaker. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 74 d.d. 18 november 2002 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4.

Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 75 d.d. 18 november 2002 Naar de mening van reclamant is het ontwerp van deze Lage Diezebrug zeer lelijk, en past niet bij het pittoreske Den Bosch. Bovendien vindt hij het een wederom onverantwoordelijke en absoluut onnodige spendering van belastinggeld van de bewoners. Om al niet te spreken op de effecten die het zal hebben op cultuur- en uitgaansgebied Tramkade. Hij vraagt zich af of de gemeente de jeugd uit het centrum en de omliggende wijken van 's-Hertogenbosch wenst te verjagen naar andere steden, dan moet de gemeente vooral zo doorgaan. Commentaar gemeente: In de ontwerpopgave is gevraagd om een slanke brug met een open karakter, die vrij zicht biedt op de historische binnenstad, de Citadel en de Tramkade. Wij vinden namelijk het gebied van de Bossche Stadsdelta met het aanwezige historisch en industrieel erfgoed zelf het icoon aan de Dieze dat de uitstraling van het waterfront bepaalt. Het uiteindelijk ontwerp van de brug wordt getoetst aan redelijke eisen van welstand door de Monumenten- en welstandscommissie. Hiervoor wordt verwezen naar algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Ontwerp en beeldkwaliteit brug Het is noodzakelijk om een investering te doen in de verbinding over de Dieze.

De bouwtechnische staat van de Hoge Diezebrug toont de noodzaak om uitgaven te doen. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdelen Huidige Hoge Diezebrug en Doelstelling Lage Diezebrug.

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 53 van 71

Ten slotte heeft de Lage Diezebrug op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Kunst en cultuur maken bovendien straks ook een belangrijk onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. Wij willen hier een dynamisch stedelijk gebied ontwikkelen met ruimte voor ontmoeting, cultuur, religie, sport, werk en duurzame innovatie, met een gevarieerd woningaanbod dat daarbij past. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 76 d.d. 18 november 2002 Reclamant vindt dat er geen appartementen hoeven te komen in gebied waar nu culturele evenementen plaatsvinden. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Met de Bossche Stadsdelta wordt een dynamisch stedelijk gebied ontwikkeld met ruimte voor ontmoeting, cultuur, religie, sport, werk en duurzame innovatie, met een gevarieerd woningaanbod dat daarbij past. Naast woningen biedt de gebiedsontwikkeling ruimte aan 45.000 m² niet-wonen programma waarvan ongeveer de helft niet-commercieel; voldoende ruimte biedend voor culturele functies.

Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 77 d.d. 18 november 2002 Erg zonde om dit mooie, creatieve en culturele stuk van Den Bosch te verwijderen vindt reclamant. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug heeft op zichzelf geen gevolgen voor de bestaande voorzieningen en initiatieven op de Tramkade of de omgeving daarvan. Met de Bossche Stadsdelta wordt een dynamisch stedelijk gebied ontwikkeld met ruimte voor ontmoeting, cultuur, religie, sport, werk en duurzame innovatie, met een gevarieerd woningaanbod dat daarbij past. De gebiedsontwikkeling biedt ruimte aan 45.000 m² niet-wonen programma waarvan ongeveer de helft niet-commercieel, voldoende ruimte biedend voor creatieve en culturele functies. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Kunst en cultuur in de Bossche Stadsdelta. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 78 d.d. 18 november 2002 Zienswijze is gelijkluidend aan zienswijze 4. Commentaar gemeente: Zie commentaar gemeente onder zienswijze 4. Conclusie: zienswijze is ongegrond. Zienswijze 79 d.d. 17 november 2002, ingekomen 18 november 2022 Reclamant wijst erop dat de IJzergieterij en het omliggende gebied in eigendom van hem is dan wel dat er een koopovereenkomst voor is gesloten.

Hij kan zich niet verenigen met de wijze waarop het Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 54 van 71

bestemmingsplan Lage Diezebrug invulling wil geven aan de transformatie tot de Bossche Stadsdelta. Gemiste kans Reclamant is van mening dat het bestemmingsplan Lage Diezebrug een gemiste kans is. De Lage Diezebrug ligt in het hart van de Bossche Stadsdelta. In potentie kan dit een iconisch gebied worden met een nationale of zelfs internationale uitstraling. Volgens reclamant doet het bestemmingsplan alle mogelijkheden van het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta teniet. De plannen voorzien er volgens hem in dat de huidige Diezebrug iets naar het noorden wordt verplaatst, maar met behoud van de huidige functie met gelijkblijvende verkeersstromen. Reclamant wijst naar paragraaf 3.1 van de plantoelichting voor het ontwerp van de nieuwe brug. Indien de daar genoemde breedtes bij elkaar worden opgeteld, zou de brug een breedte krijgen van 16,1 meter. En naar planvoorschrift 3.1 dat uitgaat van een breedte van 19 meter wat tevens de breedte van de bestaande brug zou zijn. Hij stelt dan ook dat het iconische uitzicht dat in het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta wordt beschreven, er dan niet komt, het wordt volgens hem vervangen door een drukke weg, met al het bijbehorende verkeerslawaai. Commentaar gemeente: Met het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta is een uitdrukkelijke keuze gemaakt om de functie van de Diezebrug aan te passen.

De nieuwe Lage Diezebrug houdt niet alleen het verplaatsen van de verbinding in, maar wordt vormgegeven als een rode loper tussen noord- en zuidoever van de Dieze. De brug bedient nog steeds alle verkeersstromen maar biedt meer ruimte voor voetgangers en fietsers en wordt gedimensioneerd als 30 km/u weg als onderdeel van de Binnenstadsring. Door de inrichting van de weg en de bijbehorende snelheidslimiet wordt voorgesorteerd op minder autoverkeer. Voor het autoluwer maken van de binnenstad werken we bovendien aan passende maatregelen waardoor we de Diezebrug minder aantrekkelijk maken voor doorgaand verkeer. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Verkeer en bereikbaarheid. Door de lagere brug ontstaan er meer zichtlijnen tussen de historische binnenstad en de Bossche Stadsdelta. Het voorlopig ontwerp gaat uit van breedtes van de onderdelen van de brug (fietspaden, voetpaden en wegdeel voor autoverkeer) die leiden tot een brug-/wegdekbreedte van iets minder dan 19 meter, maar de breedte van de brug inclusief de pijlers onder het brug-/wegdek zal meer zijn.

Het ontwerpbestemmingsplan bood nog veel ruimte om te schuiven met de zuidelijke aanlanding in verband met het lopende onderzoek naar de precieze ligging van het ravelijn, maar bij de vaststelling van het bestemmingsplan is het plan ambtshalve aangepast en de ligging van de brug iets specifieker vastgelegd. Daarbij is overigens nog steeds enige ruimte geboden voor de uitwerking van het ontwerp. Met de verkleining van het plangebied kan ook de planregel over de maximale breedte van de brug bij de vaststelling van het bestemmingsplan worden geschrapt. Het plan is ondoordacht Reclamant is van mening dat er onvoldoende nagedacht is over het bestemmingsplan. Hij verwijst hiervoor naar planvoorschrift 3.2.3 naar het begrip “kunstobjecten” wat niet gedefinieerd is, en volgens hem geen reguliere term is. Hij vraagt zich af of kunstwerk wordt bedoeld. Als dat zo is, zou

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 55 van 71

de brug 10 meter mogen worden. Reclamant meent dat het onjuist is om bouwvoorschriften op te nemen die zozeer afwijken van het beoogde doel. Commentaar gemeente: Met het begrip “kunstobject” is bedoeld object van kunst, oftewel een door kunst voortgebracht voorwerp, object van beeldende kunst. Hiermee wordt niet het kunstwerk van de brug zelf bedoeld. Deze zienswijze maakt wel duidelijk dat er geen regeling van een maximale bouwhoogte van het kunstwerk/de brug zelf in het bestemmingsplan is opgenomen. Naar aanleiding van deze zienswijze zijn de planregels van het bestemmingsplan hierop aangepast. De bouwregels voor bouwwerken, geen gebouwen zijnde, binnen de bestemming Verkeer zijn aangevuld met een nieuw onderdeel a. onder artikel 3.2.3, luidend: “de maximale bouwhoogte van bruggen is, gerekend vanaf een peil van 0 meter + N.A.P., 8,5 meter tot aan het hoogste punt van het brug-/wegdek en 9,75 meter tot aan het hoogste punt van relingen op de brug, met dien verstande dat de bouwhoogte voor andere bouwwerken zoals bedoeld in 3.2.2 onder b en onder 3.2.3 onder b en c op de brug wordt gemeten vanaf het brug-/wegdek;” Geen connectie met overige planvorming en ontbeert visie Reclamant vindt dat de keuze voor de nieuwe Diezebrug niet los kan worden gezien van de herinrichting van de Bossche Stadsdelta als geheel.

Met het bestemmingsplan Lage Diezebrug gaat deze samenhang volgens hem geheel verloren. Reclamant meent dat de goede volgorde is: eerst bepalen waar de nieuwe functies komen en aan de hand daarvan vaststellen hoe deze ontsloten moeten worden. De herinrichting van het gebied dient volgens hem het uitgangspunt te zijn voor de inrichting van de infrastructuur en bereikbaarheid. Hij vindt dat het bestemmingsplan Lage Diezebrug precies het tegenovergestelde doet en vindt dit onjuist. Voor hen is duidelijk dat met de keuze van dit bestemmingsplan de centrale doeleinden van Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta onbereikbaar worden. Commentaar gemeente: De Lage Diezebrug wordt inderdaad niet los gezien van de herinrichting van de Bossche Stadsdelta als geheel. De bouwtechnische staat van de bestaande Hoge Diezebrug maakt echter dat de nieuwe brug als eerste aan bod dient te komen ter voorkoming van een mogelijke langdurige ontwrichting van het verkeer in noord-zuidrichting. Hiervoor wordt ook verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Huidige Hoge Diezebrug. De Lage Diezebrug is daarmee een voorloper op de gehele gebiedsontwikkeling van de Bossche Stadsdelta die in fasen per deelgebied zal worden ontwikkeld.

De visie voor deze gebiedsontwikkeling is al eerder vastgelegd in het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta en verfijnd met de Rapportage Haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta. De brug ondersteunt als rode loper tussen noord- en zuidoever een van de belangrijke hoofduitgangspunten van de gebiedsontwikkeling: het creëren van een waterplein als het hart van de Bossche Stadsdelta. Om de samenhang en relatie tussen de deelgebieden in de verdere uitwerking te waarborgen, wordt momenteel een Ontwikkelplan voorbereid. In het Ontwikkelplan worden kaders opgenomen met betrekking tot onder meer kwaliteit, programma en ruimtelijke invulling. Hiervoor wordt ook verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Samenhang Lage Diezebrug met Bossche Stadsdelta.

Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 56 van 71

Strijd met het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta Verwezen wordt naar de mogelijke invulling in het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta: een bijzonder mooi en rustig leisure-gebied waar men kan wandelen en kan genieten van de waterwegen die hier samenkomen bij de Citadel. Reclamant vindt dat het bestemmingsplan Lage Diezebrug kiest voor een volledig andere invulling. Niet voor een brug waar men rustig kan wandelen en fietsen, maar voor een intensieve verkeersader die het gebied ruimtelijk, akoestisch en qua beleving zou domineren. Met een dergelijke invulling wordt de Bossche Stadsdelta volgens reclamant feitelijk opgegeven. Dit is volgens hem in strijd met het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. Commentaar gemeente: We zijn het niet eens met reclamant dat de Lage Diezebrug strijdig is met het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. De verplaatsing van de brug maakt juist uitdrukkelijk onderdeel uit van het Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. De Lage Diezebrug biedt een rode loper tussen noord- en zuidzijde van Bossche Stadsdelta waarbij door de hoogte, ligging en inrichting meer ruimte wordt geboden aan langzaam verkeer en heeft daarmee een belangrijke bijdrage aan de invulling van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta. Ook in de Rapportage haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta komt dit naar voren.

De bereikbaarheid voor het langzaam verkeer en openbaar vervoer dient optimaal te zijn, die voor het autoverkeer slechts toereikend. De route over de Lage Diezebrug en de route tussen het Brugplein, de Boschdijkstraat en Veemarktweg zijn vooral bedoeld voor verkeer dat het noordwestelijke deel van de binnenstad als bestemming heeft. Doorgaand verkeer wordt zoveel mogelijk ontmoedigd. De richting van de brug volgt het ravelijn met bij de aanlandingen een knik die het binnenstedelijke (‘geen snelweg’) karakter van het kunstwerk accentueert. We zien de Lage Diezebrug als een eerste stap in de verdere gebiedsontwikkeling. Hiervoor wordt verwezen naar het algemeen commentaar gemeente onder onderdeel Samenhang Lage Diezebrug met Bossche Stadsdelta. Strijd met de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie Reclamant is van mening dat het bestemmingsplan in strijd is met de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie. Volgens de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie zou doorgaand autoverkeer in de toekomst richting de Nelson Mandelalaan moeten worden geleid en vandaar naar de Magistratenlaan. De centrale verkeersader zou daardoor buiten de Bossche Stadsdelta blijven en ten noorden daarvan naar de achterzijde van het station worden geleid.

Het bestemmingsplan Lage Diezebrug gaat er volgens reclamant echter van uit dat het verkeer nog steeds centraal door de binnenstad en Oranjeboulevard blijft gaan en daarbij de Bossche Stadsdelta in tweeën zou snijden, net zoals nu het geval is. Naar de mening van reclamant is het essentieel dat om de Bossche Stadsdelta tot een succes te maken, moet worden gekozen voor uitvoering van de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie. Er zou volgens hem in de plaats van de huidige Diezebrug een beperkte brug voor langzaam verkeer moeten komen waar enkel nog een beperkt aantal bussen van gebruik zou kunnen maken. Dan krijgt dit gebied de rust en uitstraling die zo mooi in het Gebiedsperspectief wordt beschreven. Met als bijkomend voordeel dat ook de Oranjeboulevard wordt ontlast, hetgeen volgens hem in lijn is met de doelstellingen van de gemeente en de recente herinrichting van de Oranjeboulevard. Commentaar gemeente: Het bestemmingsplan voor de Lage Diezebrug is niet in strijd met de gemeentelijke bereikbaarheidsstrategie maar past binnen de uitvoering ervan. De Lage Diezebrug krijgt een andere Nota zienswijzen bestemmingsplan Lage Diezebrug Pagina 57 van 71