Handreiking rivaliserend groepsgedrag in een hybride werkelijkheid

Daarnaast worden veel blauwkleurige kleding, objecten en visuele effecten getoond. Dit is gezien de lokale recente geschiedenis van de buurt geen toeval. Al decennialang staat de buurt bekend om de Rollin’ 200 Crips die hun inspiratie halen uit de Amerikaanse Crips gang (Roks, 2016). Een groot verschil is echter dat jongeren van SK6 de symboliek en uiterlijke verschijningsvormen van de Crips in een hedendaags jasje steken. Zo combineert SK6 de welbekende stijlelementen van de populaire drillrapscene met de meer traditionele elementen van de (Rollin’ 200) Crips. Concreet zien we dat grote messen, taalgebruik en gezichtsbedekkingen die we herkennen uit de mondiale drillcultuur gelijktijdig naar voren komen en vermengd raken met blauwe kleding, graffiti en handgebaren uit de Crips cultuur. De titel van het nummer ‘6OYZ N THA H2OOD’ is exemplarisch voor deze combinatie. De in drillrap veelgebruikte leus ‘boys in the hood’ wordt samengebracht met kenmerken die verwijzen naar de Rollin’ 200 Crips. Zo refereert de term ‘H2OOD’ al decennialang aan de buurt, of (neighbour)hood – en groepsidentiteit van de Rollin’ 200 Crips.

Wie goed kijkt naar de videoclip ziet bovendien dat het doorgaans groene trainingspak van de lokale voetbalclub ADO Den Haag geheel blauw is gemaakt – een kleur die symbool staat voor de uiterlijke verschijningsvormen van de Crips en daarom ook veel terug te vinden is in de kleding. Ook wordt de ‘B’ – de eerste letter van de traditioneel Amerikaanse rivaliserende bende ‘Bloods’ – uit hun alfabet verbannen en vervangen door (wederom) het laatste getal van hun postcodegebied 2516. De historische rivaliteit tussen de Crips en de Bloods kent ook in deze context een hedendaagse verschijningsvorm. In de teksten van muziekvideo’s door drillers uit SK6 wordt meermaals verwezen naar de Blood(s) of red(s), waarmee specifiek de Delftse groep Zero Quinze (ZQ) wordt bedoeld. Zoals later uitvoeriger zal worden beschreven, is ZQ in grote mate geïnspireerd door de (roodkleurige) symboliek van de Amerikaanse Bloods. Zo zien we in de videoclips van SK6 naast vele bedreigende handgebaren ook teksten die vijandelijk richting hen zijn. Een voorbeeld horen we in ‘Straight Facts’: “Anyhting red better watch your back Niemand of niks van de Z heeft getouched” SK6 laat het echter wat betreft rivaliteiten niet enkel bij ZQ. Meermaals wordt een handgebaar van een geïmiteerd pistool gericht op een handgebaar dat de ‘L’ symboliseert.

Dit gebaar is dan ook een bedreiging richting een jongerengroep uit Laakkwartier, dat vanwege de wijknummering ook wel ‘38Laak’ wordt genoemd. De bedreigende handgebaren gaan regelmatig gepaard met vijandelijke teksten jegens deze groep en richten zich niet zelden specifiek tot groepslid Bilal Aydin, die in 2019 werd doodgestoken. Het is overigens een noemenswaardige misvatting dat deze groep een drillrapgroep is en dat het bovengenoemde slachtoffer een drillrapper is, ondanks dat sommige berichtgeving dit tot verdriet van naasten doet vermoeden. De muziekvideo’s van SK6 staan verder vol met beelden en teksten die binnen de performance van straatidentiteit centraal staan. Identificeerbare plekken uit de buurt, grof taalgebruik en referenties aan het dealen van drugs en plegen van geweld doen zich herhaaldelijk voor. Verder is het opmerkelijk hoe (relatief)

17

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | RONDJE LANGS DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

vaak drillers van SK6 loyaliteit uiten aan hun overleden vrienden. Het nummer 6ruce 4 Ever – dat teksten, graffiti, kleding, bloemen en handgebaren bevat als ode aan hun overleden vriend – is hier het proefstuk van. Daarbij komen teksten als "Long Live Bruce, ik mis je" en "Long Live Mloose" nagenoeg in elk nummer voor. Hoewel de meest actieve drillers uit SK6 hierboven benoemd zijn, is het eenduidig kaderen van groepen in sommige gevallen lastig. Zo draagt de artiest Boegie (55.394) in zijn muziek niet de naam SK6, maar wordt er wel veelvuldig naar Schippers, ABK, Crips en 2516 verwezen. Ook figureren op de achtergrond van zijn videoclips jongeren die zich met blauwe kleding en handgebaren nadrukkelijk lijken te associëren met de uiterlijke verschijningsvormen van de drillgroep uit Schipperskwartier. Boegie maakt bovendien muziek met artiesten van SK6, zoals zijn samenwerking met Jxrrski op ‘Pyrex’. De platenkist van de Haagse artiest is zeer divers – we horen drillrap, maar ook rauwe straatrap en trap met een vleugje autotune. De relatief succesvolle artiest heeft op het populaire hiphopplatform 101Barz een podium gekregen met een eigen studiosessie en heeft meerdere nummers met succesvolle mainstream hiphopartiesten.

Molenwijk (2516), Den Haag

vlnr: 16 = 2516; MW = Molenwijk; S = Schipperskwartier

Wie vanuit Schipperskwartier verder op zoek gaat naar Haagse drillartiesten hoeft niet ver te zoeken. In de aangrenzende buurt Molenwijk vormen A3 (7.761), Jama MW (7.663) en Jea (7.528) een muzikaal trio dat vrijwel altijd samen nummers uitbrengt. Getekend door de Haagse platenlabel Wilde Westen lijken de artiesten een professionele stap te zetten in de muziekindustrie. Ondanks dat zij zich in de muziek zonder een nadrukkelijke (drill)groepsnaam lijken te profileren, brengen de artiesten videoclips uit die er professioneel uitzien en vele stijlelementen bevatten die we herkennen uit drillrap. Een groot verschil met de drillers van SK6 is dat bovengenoemde artiesten hun inspiratie vooral lijken te halen uit de Amerikaanse drillrapscene en in mindere mate uit de Britse. Zo staat in onder andere de videoclip ‘Zoek Dekking’ het tonen van volautomatische geweren centraal en zijn in de opzwepende beats veel gelijkenissen te vinden met hun Amerikaanse evenknieën. De tekst in deze muziekvideo lijkt dit beeld eveneens te bevestigen aan de hand van teksten als "geen dip of shanks, praat sticks of straps" – wat verwijst naar het praten over vuurwapens in plaats van steekwapens. Ook teksten als "Chiraq stijl, ik style mijn glizzy" worden gebruikt om te zinspelen op Chicago (Chiraq), de geboorteplaats van drillrap.

Daarbovenop is het opvallend dat het nummer ‘Piped Up’ door de dansbewegingen, beat, gewelddadige thematiek en het decor van een tankstation (aan de Rijswijkseweg) veel lijkt op de hitsingle ‘Welcome To The Party’ van Pop Smoke – een van de bekendste (drill)artiesten uit de Verenigde Staten. Afsluitend is het feit dat de artiesten geen gezichtsbedekking dragen niet alleen onderscheidend ten opzichte van andere drillers uit de regio Haaglanden, maar eveneens een kenmerkend stijlelement uit de Amerikaanse drillrapscene. Het trio mag dan wel Molenwijk representen, maar in meerdere videoclips zijn figuranten die zich aan de hand van blauwe bandanas, handgebaren, leuzen en bedreigende handgebaren richting rivaliserende groepen lijken te associëren met de Cripssymboliek afkomstig uit Schipperskwartier. Territoriaal gezien is dit niet verrassend, vooral als men kijkt naar het gemeenschappelijke postcodegebied 2516. Het drietal artiesten refereert evenals de jongeren van SK6 met handgebaren en teksten meermaals aan dit postcodegebied. Verder zijn de featurings met Mardo4k (1.212) noemenswaardig; een artiest die ook beïnvloed lijkt te zijn door stijlelementen van drillrap en de ‘S-Block’, oftewel Schipperskwartier, represent. Ook hij lijkt zich niet zozeer bij een groep te voegen maar als soloartiest muziek uit te brengen.

52

Houtwijk (2552), Den Haag vlnr: UU = Quu (Q dubbel U); 52

Ondanks een verhoogde concentratie van artiesten uit postcodegebied 2516 levert Den Haag in andere buurten ook de nodige muzikale output. Een van deze drillgroepen is 52 (vijf-twee) uit de westelijke buurt

18

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | RONDJE LANGS DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

Houtwijk. Het zal niemand verbazen dat de naam van de groep wederom een referentie is aan het postcodegebied van de buurt: 2552. De actieve artiesten van 52 zijn CSplash, Quu, Fieldman, Eff, JSF, y.CSplash en C’Rose. In de muziekvideo’s van 52 vallen de gelijkenissen met SK6 meteen op. Zoals eerder vermeld zijn er meerdere samenwerkingen tussen de twee groepen, maar ook inhoudelijk zien we specifieke stijlelementen van SK6 terugkomen die we inmiddels wel kunnen dromen. Zo komt bijvoorbeeld in de disclaimertekst aan het begin van een 'Lightwork Freestyle' de blauwe kleur prominent naar voren. Daarbovenop lijken de rappers met teksten als “ben van 52, maar heb love naar skess” een vriendschappelijke band tussen de groepen niet onder stoelen of banken te steken. Ook worden in de muziekvideo’s regelmatig odes uitgebracht aan dezelfde overleden personen waar de jongeren van SK6 naar verwijzen. In de videoclip ‘Live ’O’ staat bijvoorbeeld de tekst ‘LLM’ – vertaald naar Long Live Myron, doodgestoken op 6 mei 2021 – op de muur. Gemeenschappelijke vrienden die gedetineerd zijn passeren eveneens regelmatig de revue aan de hand van leuzen als “free JG, free CSplash, free Striker”. Doorgaans gaat dit gepaard met een beweging waarbij de polsen elkaar kruisen om het dragen van handboeien te imiteren.

De jongeren van 52 en SK6 zijn niet alleen loyaal aan hun (gemeenschappelijke) vrienden, maar ze uiten daarbovenop ook regelmatig haat richting dezelfde gemeenschappelijke groepen die hen naar het leven staan. In de videoclips gebeurt dit onder andere doordat artiesten en figuranten bedreigende handgebaren maken richting vijandelijke groepen, zoals dit herhaaldelijk wordt gedaan in ‘Time Will Tell’. Om de bedreigingen en het gevaarlijke imago van de groep(en) kracht bij te zetten wordt daarnaast een arsenaal aan wapens, voornamelijk steekwapens, uit de kast gehaald. De bedreigingen komen in deze muziekvideo echter niet alleen via het beeld naar voren. Ook in de tekst worden meerdere gemeenschappelijke rivalen van 52 en SK6 bij naam en toenaam genoemd. Deze vermeldingen gaan vaak gepaard met gedetailleerde verwijzingen naar geweldsincidenten: "Gaf Vero op z’n hoofd, hij werd dizzy Hoe werd Cheffie gechopt in z’n fissie” Het is vermeldenswaardig dat er tijdens het onderzoek signalen waren van een breuk tussen 52 en SK6.

OBM

Den Haag vlnr: F = Five4Hunna; O = OBM

Het bovenstaande heeft tot dusver aangetoond dat drillgroepen in Den Haag divers in hun samenstelling en muzikale inhoud zijn. De drillgroep OBM, bestaande uit Msttappedkid (141) en Five4hunna (129), laat zien dat een groep ook uit slechts twee artiesten kan bestaan. Op basis van publiekelijk toegankelijke bronnen is het voor de onderhavige onderzoekers echter lastig gebleken om veel over deze groep te weten te komen. Zo valt het niet te achterhalen wat de afkorting van de groep inhoudt en zijn de artiesten ook niet uitgesproken over de specifieke buurt waar zij vandaan komen of die zij vertegenwoordigen. Desondanks zijn de verwijzingen naar Den Haag duidelijk – zo is ‘Reverse’ gedeeltelijk opgenomen op de Leyweg, ‘Detention’ in de Kaapstraat, verwijst de naam Five4hunna naar de OV zone van Den Haag (5400) en draagt desbetreffende artiest in ‘Woede’ een jas met het logo van voetbalclub ADO Den Haag. Hetgeen dat opvalt tijdens het luisteren en kijken naar de muziekvideo’s is het feit dat de artiesten grijskleurige bandana’s tonen en dragen. Op deze manier lijken ze een groepsidentiteit te creëren waarmee ze zich onderscheiden van andere jongeren- en drillrapgroepen. Ondanks dit onderscheidende kenmerk zien en horen we in het relatief kleine aantal muziekvideo’s dezelfde stijlelementen terug als bij andere drillrapgroepen.

Zo worden bij aanvaringen met politie de agenten volledig in beeld gebracht, dragen artiesten en figuranten gezichtsbedekkingen, gaat het overgrote deel van de teksten over geweld en zijn de beats donker en opzwepend. Toch lijkt de muzikale gereedschapskist van beide artiesten breder te zijn dan alleen drillrap. Het nummer ‘Detention’ – een samenwerking met Yahma van de artiestengroep 31 – heeft een melodieuzer,

19

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | RONDJE LANGS DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

zachter en openhartiger karakter dan een doorsnee drillrapnummer. Half zingend gaan de teksten – tussen enkele gewelddadige zinnen door – over gedetineerde vrienden, hun emoties en het straatleven. Zo rapt Msttappedkid bijvoorbeeld: “Doe het voor protection, mama ik wil nog niet gaan JR die zit binnen en die shit heeft me geraakt Omin niggers die me haten, mama wat heb ik gedaan? Ik zal killen voor m’n guys, we zullen killen voor elkaar Dit is voor m’n G’s die nog zitten in detention Schade opgelopen, kan die shit niet eens verwerken”

31

Moerwijk (2531), Den Haag vlnr: 2531; 3 = 31

De bovenstaande muziekvideo is geüpload op ‘Kanaal #31’ – het kanaal van de groep waar Yahma toe behoort. De artiestengroep 31 heeft een veelzijdig karakter en is afkomstig uit Moerwijk. Hun groepsnaam is – niet geheel ongebruikelijk in de (Haagse) muziekscene – afgeleid van de laatste twee cijfers van 2531, het postcodegebied van Moerwijk. Actieve artiesten in deze groep zijn H4rley (197), Yahma (79) en Chico. In muziekvideo’s op YouTube zijn samenwerkingen met OBM en de Amsterdamse artiest Bito te vinden, maar al kijkend naar muziek op Spotify zien we ook dat H4rley samenwerkingen heeft met drillers uit de Delftse formatie Zero Quinze. Gezien de rivaliteit tussen ZQ en SK6 is het daaropvolgend geen grote verrassing dat er in muziekvideo’s van 31 bedreigende handgebaren en teksten richting SK6 worden gemaakt. De debuutmuziekvideo op het kanaal van 31 genaamd ‘2Manstep’ begint met beelden en een beat die gelijk kenbaar maken dat het om een drill-geïnspireerde productie gaat. Politieagenten die poolshoogte nemen worden wederom in beeld gebracht, waarbij enkele gezichten niet herkenbaar worden getoond. In het nummer wordt niet alleen gepraat over "machettes, shanks en pipes", maar deze worden in de bijhorende videoclip ook trots geëtaleerd. De artiesten gebruiken woorden en rappen op een ritme dat eigen is aan de Britse drillrapscene.

In ‘Je Nique Ta Mere’ zien en horen we naast grote hoeveelheden drugs in de openingsscene niet veel anders dan in de voorgaande muziekvideo. Toch lijken de jongeren van 31 zich niet louter toe te leggen op drillmuziek, maar verbreden ze hun horizon door ook verhalende straatrap gemixt met pakkende hooks te produceren. Op ‘Smith & Wesson’ horen we Yahma in een refrein zingen over geweld, waarna hij in zijn verse zijn levensverhaal vertelt. Ook H4rley, die zijn videoclip ‘Trending Topic’ opent met een shot van een bij die rondom een bloem vliegt, rapt in een zonovergoten natuurgebied en volledig in designerkleding over een stap wegdoen van het gewelddadige straatleven. Aan de hand van thema’s en vocabulaire afgeleid van drillrap weet hij de luisteraar mee te nemen in zijn muzikale ambities en positieve levensdoelen. Als dat nog niet genoeg muzikale diversiteit is, weten de artiesten van 31 via hun muziek ook liefdevolle odes te brengen aan hun moeder en zelfs kerstdrill te maken.

Zero Quinze

Delft (015) Z + Q = ZQ

In het voorgaande is de Haagse drillrapscene besproken, die veel drillrapgroepen in diverse samenstellingen en muziekstijlen kent. Het onderhavige onderzoek richt zich ook op de Delftse drillrapscene. De Prinsenstad kent één drillgroep, die de afgelopen jaren bovenmatig veel aandacht gegenereerd heeft. De veelbesproken groep Zero Quinze (ZQ) laat in de naam al doorschemeren uit welke stad de rappers afkomstig zijn. Vertaald vanuit het Frans betekent de groepsnaam ‘nul vijftien’ – het netnummer van Delft en door de jaren heen meermaals gebruikt door Delftse hiphopartiesten. In het bijzonder wordt incidenteel het postcodegebied 2625 aangehaald. Ondanks dat het thuishonk van Zero Quinze in 015 ligt, betekent dit niet dat alle jongeren afkomstig zijn uit

20

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | RONDJE LANGS DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

Delft. Zo wordt, bijvoorbeeld, op het einde van ‘What happened’ duidelijk dat een artiest van ZQ de Haagse wijk Laakkwartier represent. Actieve artiesten van ZQ zijn Impy (10.049), RY2SAV (70), Seef (10), JSav, Ace, Mootje, KW, Cheff, CL en YK. Impy neemt als voorman van de groep het overgrote deel van de muziekvideo’s voor zijn rekening. De inhoud van de muzikale producties zit wederom vol met gewelddadige teksten en beelden. Het decor van enkele videoclips speelt zich af voor de portiekdeur van een flat op de Diepenbrockstraat – wat in het postcodegebied 2625 valt. Handgebaren die een Z en een Q symboliseren worden door de artiesten en figurerende jongeren op de achtergrond trots in beeld gebracht, gepaard met schietgebaren en het meebewegen van de handen op het ritme van de muziek. De jongeren in de videoclips dragen overwegend zwarte kleding van merken als Nike en North Face, maar de oplettende kijker zal het opvallen dat er ook rode kleding en bandana’s gedragen worden. Zoals eerder vermeld, associëren de rappers zich op deze manier met de symboliek van de traditionele Amerikaanse gang de Bloods. De titel van de muziekvideo ‘Bloodz n da Hood’ bevestigt de overzeese inspiratie van ZQ.

Gezien de historische rivaliteit tussen de Bloods en de Crips is het geen verrassing dat de aandacht naar en vanuit ZQ uitgaat naar de beef die zij met de Crips-geïnspireerde groep SK6 hebben. In de laatstgenoemde muziekvideo zijn de provocaties richting SK6 – met de juiste context en duiding – overduidelijk. De titel ‘Bloodz n da Hood’ is een opzettelijke verwijzing naar het nummer ‘6OYZ N THA H2OOD’ van SK6 voorman Jxrrski. Het refrein van het nummer bezit daarbovenop niet alleen een flow die veel gelijkenissen kent met het refrein van Jxrrski, maar de beat is ook exact hetzelfde. Door te trappen op een blauwe bandana laten ZQ-leden in de videoclips weten weinig sympathieke gevoelens te koesteren voor de groep uit Schipperskwartier. Ook rapt Impy over de voorman van SK6 het volgende: “Jureny gestopt in Roffa, praat met coppa Hij liegt in zijn tracks Hij is gewhackt op Rijswijkseweg En z’n bro is gepackt op Rijswijkseweg” In andere muziekvideo’s die ZQ – in het bijzonder Impy – uitbrengt staat de beef met SK6 eveneens centraal. Zo wordt in ‘No Respect’ de ene na de andere persoon uit SK6 via handgebaren en teksten beledigd en wordt een blauwe bandana in de brand gestoken. Het decor van ‘Wie Is Op Wie’ speelt zich af op de ‘opp block’ – oftewel het gebied van de rivalen.

De tunnel, die volgeklad is met graffiti, is een identificeerbare plek voor jongeren uit Schipperskwartier die hier regelmatig poseren voor foto’s en videoclips opnemen. Het feit dat ZQ een videoclip op deze plek opneemt suggereert dat zij de buurt van hun rivalen ongedeerd kunnen betreden omdat zij niet aanwezig waren om hun territorium te verdedigen. Ondanks dat de schijnwerpers hoofdzakelijk gericht zijn op de beef met SK6, is het belangrijk om te benoemen dat de provocaties zich niet enkel beperken tot de drillgroep uit Schipperskwartier. In de muziekvideo’s van ZQ worden ook beledigingen en bedreigingen richting de Rotterdamse groep 11 gemaakt en de Haagse groep OBM komt eveneens aan de beurt.

Guap 4 Hustlers o.a. Zoetermeer Als laatste gemeente richten we ons tot de drillrapscene in Zoetermeer. Daar waar Den Haag meerdere diverse drillgroepen kent die (buurten in) de stad representen en Delft één drillgroep met een relatief grote omvang bezit, zien we dat Zoetermeer geen drillrapgroep kent die nadrukkelijk de stad of een van haar buurten vertegenwoordigt. Dat wil echter niet zeggen dat er in Zoetermeer geen drillrap gemaakt wordt. Zo zien we dat de groep Guap4Hustlers (G4H) – nadrukkelijk geen drillrapgroep – meerdere muziekvideo’s opneemt in Zoetermeer, maar ook elders in Zuid-Holland. Dit doet vermoeden dat op z’n minst één of enkele artiesten afkomstig zijn uit Zoetermeer of deze stad representen. Actieve artiesten zijn Archi (3.112), GGK (928) en Barba (782). In een aantal muziekvideo’s behoort Frisse (821) ook tot G4H, maar hij lijkt zich hedendaags gevoegd te hebben bij de Rotterdamse drillgroep T8. Opvallend is de aanwezigheid van Amsterdamse drillrapper KL in de videoclip ‘Filip John Doe’ – een artiest die ook met de hieronder besproken Zoetermeerse drillrapper Millz een muziekvideo heeft.

21

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

De groep bezit een diverse sound waarin elementen van drillrap, trap en old school Nederhop via zowel beeld als geluid met elkaar gecombineerd worden. Omdat G4H sterk geïnspireerd lijkt door symbolen uit drill zijn zij dan ook meegenomen in de analyse. Zo profileren de artiesten zich in ‘Aan Met De Gang’ als een gevaarlijke groep aan de hand van bivakmutsen, bandana’s, steekgebaren, vuurwapenvertoon en teksten over geweld. Er vallen allerlei elementen uit drillrap te zien en te horen die we ondertussen door en door kennen, maar toch is de beat iets melodieuzer dan de doorsnee drillrap en heeft het aan de hand van specifieke stijlelementen ook iets weg van trap. De in Zoetermeer opgenomen videoclip heeft relatief weinig bekijks, met 5.400 weergaven in een klein jaar. Hun met 12.600 weergaven meest bekeken muziekvideo ‘Real Done’ bevat daarentegen stijlelementen en thematiek die juist gecentraliseerd zijn rondom trap – waarbij het accent op drillrap nagenoeg afwezig is. Teksten over drugsgebruik, dealen en geld verdienen staan centraal, zoals in de verse van Barba: “Ik ben alleen op cash Zeg me waar je stash ligt, net Verstappen wordt je zo geraced We komen van dat nakken, seren assie en die purple Niffo ik ben daar geweest”

#156

Meerzicht, Zoetermeer

Ondanks de veelzijdigheid aan stijlen en thema’s (die dus niet alleen drillrap betreffen) is Guap4Hustlers de enige muziekgroep die als collectief nadrukkelijk banden heeft met zowel drillrap als Zoetermeer. Dit bekent echter niet dat er geen andere artiesten uit Zoetermeer bestaan die zich met drillrap bezighouden. Sommige Zoetermeerse jongeren lijken zich te identificeren met de code #156. De cijfercode is afkomstig uit de wegbewijzering van Zoetermeerse wijken, waarbij 156 een samentrekking tussen wijk 15 en wijk 16 van de buurt Meerzicht betreft. Een artiest die deze cijfercode meermaals uitdraagt is Millz (2.041), die zich bij de Rotterdamse groep 36K lijkt te voegen. Muziekvideo’s van Millz zitten vol met referenties aan geweld, bivakmutsen, wapenvertoon en zinspelingen op criminaliteit. Een aantal videoclips van Millz zijn opgenomen in Zoetermeer – in het bijzonder in Meerzicht – en enkele nummers betreffen samenwerkingen met Rotterdamse, Amsterdamse en zelfs Spaanse drillrappers. Laatstgenoemde samenwerking is wat betreft het aantal weergaven met 180.000 een positieve uitschieter. De videoclip eindigt met een waslijst aan gedetineerden met daarachter de code #156 – om zodoende loyaliteit aan de jongeren uit de buurt Meerzicht te tonen.

Dit doet Millz eveneens in het nummer ‘Gezeik’ door het volgende te rappen: “156 dat is mijn wijk Mijn jongens, ze lopen geladen met gets” De muzikale eenheid en loyaliteit die jongeren uit Meerzicht naar elkaar tonen is bovendien zichtbaar in de naam van 'Platform 156'. Dit is een online platform voor opkomende artiesten, hoofdzakelijk uit Zoetermeer. Het YouTube-kanaal, dat ten opzichte van andere kanalen met 69 abonnees en 2 muziekvideo’s weinig bereik heeft, bevat een videoclip van CDK die noemenswaardig is. Zo zijn de uiterlijke verschijningsvormen, beat, woordgebruik en flow sterk afgeleid van kenmerken die we uit drillrap herkennen.

3.3 | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN In dit hoofdstuk wordt de inhoudsanalyse van 41 muziekvideo’s uit de regio Haaglanden besproken. Voor de analyse zijn de eerder besproken elementen van de performance van straatidentiteit gebruikt, aangevuld met een aantal in het kader van dit onderzoek relevante thema’s. In de analyse is geteld hoe vaak lokale drillers bepaalde concrete symbolen, elementen en uitingen die met deze thema’s samenhangen via zowel beeld als 6 geluid naar voren brengen . Aan de hand hiervan krijgen we inzicht in de onderwerpen die voor Haaglandse drillers binnen hun muziek een belangrijke rol spelen en die mogelijk meer vertellen over de lokale dynamiek. De uitkomsten van de analyse kunnen daarmee relevante inzichten of aanknopingspunten bieden voor de 6

Zie het addendum voor een uitgebreidere methodologische toelichting omtrent de inhoudsanalyse.

22

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

aanpak van rivaliserend groepsgedrag binnen de regio. Bovendien kunnen we aan de hand van deze uitkomsten de lokale drillrapscene afzetten tegen muziekscenes elders in het land. Het eerste gedeelte van dit hoofdstuk richt zich op de verschillen in muzikale output tussen de hierboven besproken groepen en gemeenten. Daarna worden meer algemene uitspraken gedaan over de gehele drillrapscene van Delft, Den Haag en Zoetermeer.

Vergelijking tussen groepen In het voorgaande hebben we de gehele drillrapscene van Den Haag, Delft en Zoetermeer besproken. Zowel tijdens de analyse als in het voorgaande hoofdstuk merkten de onderzoekers dat er grote verschillen vielen te bespeuren tussen de groepen in de manier waarop drillmuziek vorm en invulling krijgt. In het onderstaande bespreken we daarom hoe de drillrapgroepen van de verschillende gemeenten zich tot elkaar verhouden. Concreet gezien houdt de analyse in dat er gekeken wordt naar de mate waarin groepen verschillen ten opzichte van de volledige drillrapscene in de regio Haaglanden. Met andere woorden: welke elementen springen er uit wanneer een specifieke groep geplaatst wordt in de bredere lokale context van dit onderzoek? In het geval van Delft en Zoetermeer vertelt dit ons tegelijkertijd veel over hun lokale drillrapscenes, aangezien beide gemeenten slechts één groep kennen (respectievelijk ZQ en G4H). Deze vergelijking wordt gedaan aan de hand van onderstaande tabel, waarin de verschillende groepen worden vergeleken op basis van de inhoudelijke thema's in hun muziek. Er worden daarbij geen cijfers weergegeven aangezien de concrete individuele scores op zichzelf niet betekenisvol zijn, maar juist de verhouding hiertussen relevant is.

Het betreft dus een vergelijkend overzicht van de performances die drillgroepen via zowel beeld als geluid in hun muziek naar voren brengen. Een score zegt daarbij niet zozeer iets over de daadwerkelijke mate van gewelddadigheid of betrokkenheid bij de illegale economie, maar vooral iets over hoe een specifieke groep zich tot het gemiddelde verhoudt.

SK6 52 31 OBM G4H ZQ Geweld Rivaliteit Lokaliteit Illegale economie Antipathie jegens overheid Seksuele masculiniteit Opzichtige consumptie Drugsgebruik

Wat vanuit de analyse direct opvalt is de bij drillgroep 52 prominente aanwezigheid van geweld en rivaliteit. Voornamelijk het tonen van en rappen over messen komt nadrukkelijk terug bij jongeren uit Houtwijk. Verder tonen ze relatief vaak hun loyaliteit aan gedetineerde vrienden en schuwen ze bedreigende handgebaren niet. SK6 bedreigt daarentegen in verhouding meer vanuit hun teksten. Ook speelt de lokale context voor de jongeren uit Schipperskwartier een nadrukkelijkere rol in hun muziekvideo’s en rappen ze betrekkelijk veel over wapenbezit. De andere Haagse drillgroepen, 31 en OBM, zijn zowel via beeld als geluid aanzienlijk terughoudender in het gericht bedreigen en beledigen van anderen. Zoals later in dit hoofdstuk duidelijk wordt, kan dit mogelijk invloed hebben op het aantal keer dat hun muziekvideo’s bekeken zijn. Ten opzichte van het gemiddelde van de gehele 1lokale scene heeft OBM bijna zes keer minder weergaven en de groep 31 gemiddeld ruim zeven keer minder

23

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

weergaven. Desondanks verschillen 31 en OBM op een aantal inhoudelijke punten van elkaar. Het meest in het oog springende verschil is de afwezigheid van wapenvertoon bij OBM, terwijl 31 juist gemiddeld zes keer vaker een vuurwapen toont dan andere drillgroepen uit de regio. Vanuit Delft genereert drillgroep Zero Quinze ten opzichte van andere groepen gemiddeld gezien dubbel zoveel weergaven. In de veelbekeken muziekvideo’s valt op dat het tonen van vuurwapens betrekkelijk weinig voorkomt. Wel lijken de Delftse jongeren het meest van alle groepen te zinspelen op hun betrokkenheid bij de illegale economie. Verder lijkt de Zoetermeerse groep Guap4Hustlers zich in hun drillnummers relatief sterk te oriënteren op de thematiek rondom seksuele masculiniteit, opzichtige consumptie en drugsgebruik – elementen die normaal gesproken nadrukkelijk de ondertoon voeren in drillrap. Gewelddadige elementen komen bij deze groep bovendien gemiddeld vijf keer minder voor dan in de rest van regio Haaglanden en er wordt geen enkele keer een gerichte belediging of bedreiging geuit. Deze uitkomsten komen overeen met het eerder besproken veelzijdige karakter van de groep, dat niet enkel op drillrap berust. Desondanks onderscheidt Guap4Hustlers zich van de andere groepen door gemiddeld acht keer vaker een vuurwapen te tonen – iets wat dan weer wel kenmerkend is voor drillrap.

Thema's In het vervolg van dit hoofdstuk worden algemene beweringen over de gehele drillrapscene in de regio Haaglanden beschreven. Voordat er dieper wordt ingegaan op de specifieke thema’s, geeft onderstaande tabel een eerste inkijk in de prevalentie van de thema’s in de muziek(video’s). Er is hierbij gekeken naar hoe vaak symbolen, elementen en uitingen voorkomen die vallen te scharen onder de verschillende overkoepelende thema’s. Ook hierbij zijn de verhouding tussen de thema's betekenisvoller dan de individuele scores, waardoor dit laatste niet getoond wordt in de tabel.

Geweld Rivaliteit Lokaliteit Illegale economie Antipathie jegens overheid Seksuele masculiniteit Opzichtige consumptie Drugsgebruik Wat meteen opvalt is dat uitingen en symboliek van geweld, rivaliteit en lokaliteit het meest prominent naar voren komen, terwijl het opzichtig consumeren en het vertonen van seksuele masculiniteit minder centraal lijken te staan. Deze bevinding is in lijn met eerder onderzoek naar drillrapscenes in Rotterdam en Amsterdam. De individuele thema's worden hieronder uitvoeriger besproken door in te zoomen op de verschillende manieren waarop deze voorkomen. Specifiek betreft dit de prevalentie (in hoe veel muziekvideo's komt een uiting ten minste één keer voor?) en de frequentie (hoe vaak komt een uiting gemiddeld voor in muziekvideo's?) van uitingen.

Geweld Zoals besproken in het vorige hoofdstuk vormt geweld een prominent thema binnen de performance van straatidentiteit. Op basis van eerder onderzoek weten we dat het binnen drillmuziek zelfs het meest centrale thema zou zijn. Vanuit dat oogpunt is het relevant om de dynamieken en prevalentie van geweld in de lokale drillrapscene nader te onderzoeken, in

24

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

het bijzonder ook om deze te kunnen afzetten tegen muziekscenes elders in het land.

Uiting

Prevalentie

Frequentie

Rappen over geweldpleging

100% (N=41)

Elke 10 seconden

Rappen over wapens

97,6% (N=40)

Elke 9 seconden

Tonen van wapens

26,8% (N=11)

Elke 1 minuut 16 seconden

'Cut throat' gebaar

22% (N=9)

Elke 8 minuten 9 seconden

Uit bovenstaande cijfers wordt duidelijk dat wapens en geweldpleging binnen drill in regio Haaglanden veelvuldig voorkomen: geweld blijkt inderdaad een prominent thema. Op basis van de resultaten van de analyse kunnen we stellen dat er aanmerkelijk meer over wapens wordt gerapt dan dat deze worden getoond. Hoewel dit uiterlijk vertoon van lokale drillrappers de gemiddelde burger tegen de borst zal stuiten, is het belangrijk te onthouden dat we hier voornamelijk zicht krijgen op de communicatie van geweld en dat het neerzetten van een gewelddadige presentatie over het algemeen niet verboden is. Het tonen van wapens in videoclips zonder vergunning is daarentegen een strafbaar feit. Dit biedt mogelijk aanknopingspunten voor de meer repressieve aanpak van rivaliserend groepsgedrag. Om de rol die wapens hebben in de muziek nader te duiden wordt hier in het onderstaand schema uitgebreider op ingegaan. Uiting

Prevalentie

Frequentie

Rappen over wapengebruik

97,6% (N=40)

Elke 12 seconden

Rappen over wapenbezit

90,2% (N=37)

Elke 35 seconden

Rappen over messen

87,8% (N=36)

Elke 16 seconden

Rappen over messengebruik

80,5% (N=33)

Elke 19 seconden

Rappen over messenbezit

58,5% (N=24)

Elke 1 minuut 42 seconden

Tonen van messen

26,8% (N=11)

Elke 1 minuut 33 seconden

Gebaar met betrekking tot mes, steken of gestoken worden

92,7% (N=38)

Elke 26 seconden

Rappen over vuurwapens

97,6% (N=40)

Elke 25 seconden

Rappen over vuurwapengebruik

92,7% (N=38)

Elke 38 seconden

Rappen over vuurwapenbezit

70,7% (N=29)

Elke 1 minuut 11 seconden

Tonen van vuurwapens

14,6% (N=6)

Elke 6 minuten 51 seconden

Gebaar met betrekking tot vuurwapen, schieten of geschoten worden

95,1% (N=39)

Elke 35 seconden

Messen

Vuurwapens

Bovenstaande data laten zien dat zowel steek- als vuurwapens een prominente rol innemen binnen de muziek van lokale drillrappers. Ondanks deze centrale rol komt het tonen van steek- en vuurwapens aanmerkelijk minder voor dan in vergelijkbaar onderzoek naar de Amsterdamse drillrapscene. Het is bovendien opvallend dat in elke videoclip waar een pistool getoond wordt ook een mes in beeld wordt gebracht. Verder wordt er over het algemeen veel meer gesproken over het gebruiken van wapens dan (enkel) het bezitten hiervan.

25

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

Rivaliteit Rivaliteit vormt net als geweld een belangrijk thema binnen drillrap. Bovendien is het vertrekpunt van het onderhavige onderzoek rivaliserend groepsgedrag. Om deze reden hebben we systematisch geanalyseerd op welke manier en in welke mate rivaliteit is terug te zien en horen in de drillmuziek van artiesten uit Delft, Den Haag en Zoetermeer.

Uiting

Prevalentie

Frequentie

Tonen van gekleurde bandana's

73,2% (N=30)

n.v.t.

Chit chat gebaar

51,2% (N=21)

Elke 3 minuten 6 seconden

Rappen over eigen authenticiteit

90,2% (N=37)

Elke 32 seconden

Ongerichte belediging of bedreiging (zowel beeld als geluid)

100% (N=41)

Elke 5 seconden

Gerichte belediging of bedreiging (zowel beeld als geluid)

80,5% (N=33)

Elke 12 seconden

Wat opvalt is dat in bijna drie op de vier video’s gekleurde bandana’s worden gedragen. Dit lijkt hiermee binnen de scene van regio Haaglanden vaker voor te komen dan binnen Rotterdam en Amsterdam. De data laten daarnaast zien dat in de lokale drillrapscene doorlopend bedreigingen en beledigingen worden geuit. Deze zijn echter vaker ongericht (naar een niet nader genoemde persoon of groep) dan specifiek gericht tot een ander individu. Desondanks lijken zowel beledigingen als bedreigingen een grote rol te spelen in de producties. Het is daarom waardevol om in onderstaand schema nader in te gaan op de aard hiervan.

Uiting

Prevalentie

Frequentie

Rappen van een ongerichte belediging

100% (N=41)

Elke 16 seconden

Rappen van een gerichte belediging

65,9% (N=27)

Elke 28 seconden

Rappen van een gerichte belediging richting een persoon

41,5% (N=17)

Elke 58 seconden

Rappen van een gerichte belediging richting een gecensureerde naam

39% (N=16)

Elke 1 minuut 50 seconden

Rappen van een gerichte belediging richting een groep of buurt

29,3% (N=12)

Elke 1 minuut 49 seconden

Sterk vermoeden van het rappen van een gerichte belediging

41,5% (N=17)

Elke 2 minuten 58 seconden

Rappen van een ongerichte bedreiging

97,6% (N=40)

Elke 11 seconden

Tonen van een bedreigend handgebaar

73,2% (N=30)

Elke 35 seconden

Gerichte bedreiging (zowel beeld als geluid)

78% (N=32)

Elke 22 seconden

Rappen van een gerichte bedreiging richting een persoon

26,8% (N=11)

Elke 2 minuten 29 seconden

Rappen van een gerichte bedreiging richting een groep of buurt

36,6% (N=15)

Elke 2 minuten 31 seconden

Rappen van een gerichte bedreiging richting een gecensureerde naam

26,8% (N=11)

Elke 4 minuten 37 seconden

Sterk vermoeden van het rappen van een gerichte bedreiging

14,6% (N=6)

Elke 20 minuten

Beledigingen

Bedreigingen

Bedreigingen worden in de regio Haaglanden vaker geuit dan beledigingen, maar voor beide vormen geldt dat zij vaker ongericht dan gericht voorkomen. Indien naam en toenaam wordt genoemd, is dit zowel bij beledigingen als bedreigingen het vaakst jegens een individu en minder vaak jegens een groep of buurt. Beledigingen maar vooral bedreigingen en opruiing in de muziek kunnen aanknopingspunten bieden voor de

26

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

meer repressieve, strafrechtelijke aanpak van rivaliserend groepsgedrag. Daarnaast is het opvallend dat een bedreigend handgebaar ongeveer elke halve minuut wordt gemaakt. Dit is dus een veelvoorkomend symbool dat professionals – wanneer zij de betekenis hiervan begrijpen – veel informatie zou kunnen opleveren over de communicatie van drillers en meer specifiek de dynamieken tussen groepen.

Lokaliteit Zoals duidelijk werd in het vorige hoofdstuk speelt ook lokaliteit een belangrijke rol binnen rivaliserend groepsgedrag en binnen straatcultuur in bredere zin: straat-georiënteerde jongeren hechten bovengemiddeld veel waarde aan het benadrukken van hun lokale context. Om deze reden wordt in onderstaand schema nader ingegaan op elementen die betrekking hebben op de lokale context van drillrappers uit regio Haaglanden. Uiting

Prevalentie

Frequentie

Rappen over de eigen vrienden- of drillgroep

92,7% (N=38)

Elke 26 seconden

Rappen over de buurt

58,5% (N=24)

Elke 1 minuut 33 seconden

Handgebaar voor de eigen groep of buurt

70,7% (N=29)

Elke 1 minuut

Tonen van een boord van een plaats (bijvoorbeeld een straat of stad)

19,5% (N=8)

n.v.t.

B-roll van de buurt

51,2% (N=21)

Elke 2 minuten 25 seconden

Al met al kunnen we stellen dat de drillrapgroep waartoe jongeren behoren een prominentere plaats innemen binnen hun performance in muziekvideo’s dan de buurt die ze vertegenwoordigen – hoewel aangetekend dient te worden dat binnen regio Haaglanden buurt en groep in grote mate samen lijken te smelten. Desondanks heeft de fysieke omgeving wel degelijk een noemenswaardige rol. Zo wordt in ongeveer de helft van de videoclips B-roll (korte videofragmenten die het decor van de videoclips weergeven) van de buurt getoond. We zien en horen dus dat de fysieke en sociale lokale context een belangrijke plaats innemen in de muziekvideo’s van lokale drillers.

Illegale economie In trap, de muzikale voorganger van drillrap, staat het rappen over drugs dealen centraal. In de bredere straatcultuur komen zinspelingen op criminaliteit voor financieel gewin sowieso regelmatig voor. Rappen over criminaliteit – net als rappen over geweld – maakt iemand niet per definitie crimineel, maar moet bezien worden als onderdeel van de bredere performance van straatidentiteit. Om die reden is het relevant om inzicht te krijgen in de rol van uitingen over de illegale economie in de lokale drillrapscene van de regio Haaglanden.

Uiting

Prevalentie

Frequentie

Rappen over crimineel actief zijn

73,2% (N=30)

Elke 1 minuut 21 seconden

Rappen over het bezitten of dealen van drugs

31,7% (N=13)

Elke 2 minuten 21 seconden

Rappen over stelen (inbraak of roof)

39% (N=16)

Elke 2 minuten 48 seconden

Rappen over financiële oplichting of fraude

17,1% (N=7)

Elke 10 minuten 43 seconden

Tonen van drugs boven de gebruikershoeveelheid

7,3% (N=3)

Elke 30 minuten 16 seconden

Resumerend zien en horen we een diversiteit aan uitingen over de illegale economie in de muziekvideo’s, maar blijkt dit niet een van de meest besproken thema’s in drillrap te zijn. Desondanks laten deze resultaten zien dat geweld – ondanks dat het de boventoon voert – niet het enige criminele gedrag is waarover de drillers rappen.

27

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

Antipathie jegens overheid Zoals we zagen in hoofdstuk 2 neemt ook het tentoonspreiden van een zekere antipathie jegens de overheid – en in het bijzonder politie en justitie – een belangrijke plaats in binnen de performance van straatidentiteit van jongeren. Om deze reden presenteren we hieronder in hoeverre en op welke manier drillers binnen de regio Haaglanden in hun muziek aandacht besteden aan dit thema.

Uiting

Prevalentie

Frequentie

Rappen over het niet praten met de overheid

39% (N=16)

Elke 3 minuten 12 seconden

Rappen over haat tegen de overheid

24,4% (N=10)

Elke 7 minuten 51 seconden

Rappen over de gevangenis

53,7% (N=22)

Elke 1 minuut 34 seconden

Het tonen van een 'free' gebaar

29,3% (N=29)

Elke 3 minuten 34 seconden

Dragen van gezichtsbedekking

100% (N=41)

n.v.t.

Tonen van een enkelband

7,3% (N=3)

Elke 50 minuten 20 seconden

De data lijken ons te vertellen dat het tentoonspreiden van een zekere afkeer tegen overheidsinstanties zichten hoorbaar is in de muziekvideo’s, maar niet zozeer prominent naar voren komt. De meeste uitingen refereren aan detentie; dit betreft zowel eigen detentie als detentie van vrienden door leuzen als ‘free’ te gebruiken. Verder is het opvallend dat onder het adagium ‘no face, no case’ in alle videoclips op z’n minst één keer een persoon in beeld wordt gebracht die gezichtsbedekking draagt.

Seksuele masculiniteit Binnen de performance van straatidentiteit speelt seksuele masculiniteit – het idee dat mannen op seksueel gebied bijzonder actief, bedreven, succesvol en vooral heel erg hetero zijn – normaal gesproken een belangrijke rol. Uit eerdere onderzoeken naar drill zien we dat dit thema binnen drillcultuur eigenlijk opvallend afwezig is, waarmee het genre zich duidelijk onderscheidt van andere vormen van straatrap. Hieronder wordt nader ingegaan op de rol die seksuele masculiniteit inneemt binnen de muziek van drillers in Delft, Den Haag en Zoetermeer.

Uiting

Prevalentie

Frequentie

Tonen van vrouwen

0% (N=0)

n.v.t.

Rappen over seks of seksuele aandacht

75,6% (N=31)

Elke 1 minuut 12 seconden

Maken van seksuele gebaren

26,8% (N=11)

Elke 7 minuten 11 seconden

In lijn met eerdere onderzoeken blijken er binnen de lokale drillscene geen vrouwen in videoclips te ontdekken. Toch wordt in ruim 75% van de videoclips gerapt over seks met vrouwen of seksuele aandacht van vrouwen. Om de aandacht voor dit thema in perspectief te plaatsen; voor iedere keer dat Haaglandse rappers iets zeggen over seks of seksuele aandacht, uiten zij gemiddeld 7 bedreigingen en 14 beledigingen. We hebben "vrouwen" niet alleen binnen een seksuele context geanalyseerd, maar ook als breder thema binnen de muziek. Hieruit blijken vrouwen sporadisch te worden benoemd in de teksten van drillers, waarbij termen als 'set-up bitch' of 'oppthot chickie' worden gebruikt. Aan de hand van onze huidige onderzoeksopzet – met mannelijke drillers als uitgangspunt – krijgen we echter niet méér zicht op de rol van vrouwen dan dit. Op basis van deze voorbeelden in de muziek rijst echter wel het vermoeden dat vrouwen wellicht een belangrijkere rol innemen binnen de Haaglandse drillrapscene dan op basis van dit onderzoek valt vast te stellen.

28

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

Opzichtige consumptie Ook opzichtig consumeren vormt een belangrijk onderdeel van de performance van straatidentiteit. Hoewel teksten en videoclips binnen hiphop in bredere zin een bijzonder geschikt podium zijn gebleken voor het openlijk etaleren van rijkdommen (Goverts & Roks, 2020), blijft dit thema binnen drillrap normaal gesproken grotendeels achterwege. Hieronder bekijken we de manier waarop opzichtig consumeren valt terug te zien binnen de lokale drillrapscene van Delft, Den Haag en Zoetermeer. Uiting

Prevalentie

Frequentie

Tonen van geld

0% (N=0)

n.v.t.

Rappen over geld

48,8% (N=0)

1 minuut 31 seconden

Rappen over luxe (merk)producten

14,6% (N=6)

9 minuten 5 seconden

Tonen van luxe merkkleding

56,1% (N=23)

n.v.t.

Tonen van luxe sieraden

9,8% (N=4)

Elke 37 minuten 41 seconden

Hoewel in meer dan de helft van de videoclips luxe merkkleding wordt getoond, lijkt opzichtig consumeren – in lijn met bevindingen uit eerdere onderzoeken – geen prominent thema binnen de lokale drillrapscene. Veelzeggend is dat letterlijk in geen enkele videoclip geld wordt getoond, terwijl dit binnen straatrap in bredere zin een gebruikelijk verschijnsel is – zoals we in hoofdstuk 2 ook zagen voor de regio Haaglanden.

Drugsgebruik Op verzoek van de opdrachtgever hebben we binnen onze analyse van de muziekvideo’s ook aandacht besteed aan uitingen die gaan over het gebruik van drugs. Hieronder gaan we nader in op de rol die soft- en harddrugs innemen binnen de teksten en beelden van de lokale drillrapscene.

Uiting

Prevalentie

Frequentie

Rappen over het roken van een joint

9,8% (N=4)

n.v.t.

Tonen van een joint

41,5% (N=17)

Elke 3 minuten 33 seconden

Handgebaar maken van een joint roken

39% (N=16)

Elke 3 minuten 41 seconden

Tonen van lean

4,9% (N=2)

Elke 34 minuten 40 seconden

Tonen van lachgas

2,4% (N=1)

Elke 6 minuten 26 seconden

Rappen over het gebruiken van drugs anders dan cannabis

0% (N=0)

n.v.t.

Uit bovenstaande cijfers wordt duidelijk dat het gebruik van harddrugs geen rol speelt binnen de muziek van Haaglandse drillers. Rappers refereren binnen hun muziek regelmatig aan het roken van een joint, en heel af en toe aan het gebruik van lean of lachgas. Het aantal keren dat dit gebeurt is echter verwaarloosbaar.

Freestyles Freestyles zijn nummers, soms meerdere korte nummers aan elkaar geplakt, waarin het rappen van veel bars (oftewel zinnen) achter elkaar centraal staat. Freestyles betreffen dus over het algemeen lange coupletten, zonder refreinen: bars, bars, bars. Binnen de Nederlandse drillrapscene worden freestyles doorgaans op

29

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

gevestigde YouTubekanalen geüpload, waardoor deze een groot bereik hebben en artiesten een bekend podium bieden. Bovendien bestaat de indruk dat freestyles over het algemeen in termen van gewelddadigheid 7 heftiger zijn dan videoclips die rappers zelf online zetten . Genoeg reden om te analyseren of en op welke manier freestyles van lokale drillrappers verschillen van hun meer reguliere videoclips. De resultaten van deze 8 analyse – waarin getoetst is op statistisch significante verschillen – is in onderstaand schema weergegeven. Thema

Meer of minder bij freestyles?

Weergaven

Meer

Geweld

Meer

Rivaliteit

Meer

Vertellen over messen

Meer

Vertellen over vuurwapens

Meer

Vertellen over wapengebruik

Meer

Gerichte bedreiging

Meer

Gerichte belediging

Meer

Vuurwapenvertoon

Minder

Opzichtige consumptie

Minder

Seksuele masculiniteit

Minder

Allereerst wordt uit de analyse duidelijk dat het initiële vermoeden dat freestyles meer worden bekeken blijkt te kloppen. Freestyles pakken gemiddeld ongeveer tweeëneenhalf keer meer weergaven (184.573) dan nietfreestyles (72.684). Verder zien we dat in freestyles significant vaker wordt gerapt over vuur- en steekwapengebruik, maar ook dat er meer communicatie van geweld en rivaliteit plaatsvindt. Opvallend genoeg zien we wel dat er in freestyles van drillers uit de regio Haaglanden – in tegenstelling tot in sommige 'normale' videoclips – geen vuurwapens worden getoond. Ook wordt er veel minder opzichtig geconsumeerd en wordt er in freestyles minder aandacht besteed aan seksuele masculiniteit – hoewel dit überhaupt geen centrale rol speelt in drillrap. Een enigszins zorgelijke bevinding is dat er in freestyles ook meer gerichte provocaties plaatsvinden dan in nietfreestyles. Zo ligt het aantal gerichte bedreigingen in freestyles ongeveer twee keer zo hoog en het aantal gerichte beledigingen liefst negen (!) keer zo hoog. Het zou kunnen dat jongeren zich van meer gewelddadige uitingen bedienen omdat ze weten dat de video veel bekeken gaat worden – en ze dit als een belangrijke kans zien om zichzelf (gewelddadig) te presenteren. Eventueel vervolgonderzoek zou de reden voor deze grote verschillen verder kunnen verkennen.

Belangrijk inzicht voor professionals is in ieder geval dat freestyles – vanwege de hoge frequentie van provocaties – een belangrijke rol kunnen spelen in de dynamiek van conflicten tussen drillrapgroepen.

Online publiek Naast de bestudering van de verschillende elementen is een analyse gedraaid op de samenhang tussen elementen in de muziekvideo’s en het aantal weergaven die de muziekvideo’s op YouTube behalen. Voordat deze hieronder behandeld worden, is het van belang te benoemen dat het hier een samenhang betreft en geen oorzakelijk verband. Het feit dat bepaalde elementen vaker aanwezig zijn en de muziekvideo’s tegelijkertijd meer of minder weergaven heeft, zegt niet per se dat deze twee gegevens oorzaak en gevolg zijn. Zo kan het 7 8

Het Openbaar Ministerie heeft eind vorig jaar de producer van een belangrijk freestyleplatform laten oppakken op verdenking van online opruiing en wapenbezit. Met significantie wordt de statistische aannemelijkheid bedoeld dat een correlatie niet op toeval berust. Met andere woorden: een significant verschil betekent dat het aannemelijk is dat het verschil te wijten valt aan hetgeen waarvoor getoetst is. In dit concrete geval betekent dit dat het aannemelijk is dat in freestyles daadwerkelijk meer over wapengebruik wordt gerapt en dat die uitkomst niet op toeval berust.

30

H3 | DE ROL VAN DRILLMUZIEK | SYSTEMATISCHE ANALYSE VAN DE DRILLRAPSSCENE VAN REGIO HAAGLANDEN

aantal weergaven ook voortkomen uit externe factoren, zoals bijvoorbeeld de populariteit van artiesten. Desondanks kunnen de uitkomsten in algemene zin wel inzicht geven in wat het publiek – oftewel de consumerende jongeren – aantrekt. De analyse laat zien dat muziekvideo’s waarin een (steek- of vuur)wapen wordt getoond niet significant meer of minder worden bekeken. Daarentegen worden muziekvideo’s waarin een gerichte bedreiging of belediging plaatsvindt wel significant vaker bekeken. Sterker nog, het verschil betreft een vertienvoudiging – namelijk 108.000 weergaven ten opzichte van 10.950 weergaven. Hieruit kan de voorzichtige conclusie worden getrokken dat het publiek niet zozeer aangetrokken wordt tot wapenvertoon, maar meer tot gerichte en openlijke provocaties jegens specifieke personen of groepen. Bovendien bestaat er een significant positieve samenhang van het aantal views met gewelddadige uitingen, rivaliteit en het rappen over wapens – met name het gebruik ervan – en in het bijzonder over messen. Met andere woorden: over het algemeen geldt dat hoe vaker deze elementen in de nummers naar voren komen, hoe vaker de videoclips worden bekeken. Het publiek lijkt zich aangetrokken te voelen tot muziek waarin de meest kenmerkende elementen van drillrap – namelijk geweld, rivaliteit en wapens (en met name het gebruik van messen) – prominent naar voren komen.

Still uit de muziekvideo 'BandoBaby'

31

H4 | DE ROL VAN SOCIAL MEDIA | SOCIAL MEDIA ALS PODIUM VOOR MUZIEK

4 | DE ROL VAN SOCIAL MEDIA In dit hoofdstuk zoomen we in op de manier waarop jongeren binnen en rondom de eerder beschreven drillrapscene van Delft, Den Haag en Zoetermeer zich op social media – dus buiten de muziek om – presenteren. We hebben ons hiervoor gericht op content op Instagram, Snapchat, Telegram en in mindere mate YouTube. Zoals in de inleiding benoemd worden de bevindingen in dit hoofdstuk anoniem gepresenteerd. Ondanks het feit dat geen specifieke namen worden genoemd, kunnen aan de hand van de beschrijvingen echter belangrijke inzichten worden verkregen over het verloop van conflicten en de rol die social media hierin innemen, maar ook over andere dynamieken en thema’s die uit het onderzoek naar voren komen. Deze inzichten kunnen helpen om vergelijkbare thematiek in de voorbije toekomst eerder op de radar te krijgen, beter te kunnen duiden en hier adequater op te kunnen reageren. In dit hoofdstuk gaan we – in paragraaf 4.1 – allereerst in op de manier waarop social media voor drillers dienst doen als podium voor hun muziek en alledaagse zaken. In 4.2 beschrijven we hoe deze zelfde jongeren social media gebruiken als podium voor straatcultuur en de performance van straatidentiteit. Paragraaf 4.3 draait om welke rol social media lijken te spelen in de (gewelddadige) conflicten tussen rivaliserende groepen in de regio.

4.1 | SOCIAL MEDIA ALS PODIUM VOOR MUZIEK Hoewel we binnen ons online onderzoek vooral zicht wilden krijgen op de mate waarin drillrappers lijken ingebed binnen een (online) straatcultuur, blijken zij op social media lang niet alleen maar straatcultuurgerelateeerde content te delen of zich ‘straat’ te presenteren. Een belangrijk onderdeel van de online activiteiten van drillers bestaat – niet geheel verrassend – uit het communiceren over hun muziek. In de eerste plaats delen zij video’s en geluidsfragmenten van hun raps of verwijzen zij via Instagram en Snapchat naar andere platformen. Zo roepen de artiesten fans op hen te beluisteren op Spotify (afbeelding 1) of linken ze naar hun videoclips op YouTube. In sommige gevallen verwijzen de rappers naar zogenaamde reaction video’s – een bekend fenomeen op YouTube – waarin andere gebruikers hun videoclips of muziek reviewen. De rappers linken niet alleen naar hun eigen muziek, maar promoten ook de muzikale output van andere (gelieerde) artiesten – soms zelfs uit andere steden. Zo werd tijdens het onderzoek opvallend vaak een preview van een recente video van Amsterdamse rapper JoeyAK gedeeld. Om de aandacht van volgers of fans te trekken, plaatsen de rappers ook oproepen als “New music coming soon ”, “500 comments en ik drop deze ”, “Hou me insta in de gaten” of “Zijn jullie ready voor deze ⁉️”.

Afbeelding 1

32

H4 | DE ROL VAN SOCIAL MEDIA | SOCIAL MEDIA ALS STRAATCULTURELE ARENA

Sowieso valt het op dat de rappers via social media veel communiceren met fans of andere geïnteresseerden, in het bijzonder via de interactieve elementen van Instagramstories. Met name aan de hand van de questions-functie lijken zij op een laagdrempelige manier contact te onderhouden met volgers. Door de van oorsprong privé-interacties vervolgens te delen op hun stories, kunnen ook andere volgers hier zicht op krijgen. Aan de hand hiervan zien we dat de rappers met volgers onder andere bespreken welke tune van zichzelf zij het hardst vinden, hoe zij zijn begonnen met het maken van muziek, welke rappers allemaal tot hun groep behoren, of ze ervoor openstaan muziek op te nemen met specifieke andere artiesten en hoe zij aan hun rapnaam zijn gekomen. Een vergelijkbaar fenomeen zien we op Snapchat, waarbij rappers soms screenshots maken van privégesprekken die zij hebben met volgers om deze vervolgens op hun story te delen. Een voorbeeld hiervan vormt een rapper die aankondigt te stoppen met het maken van drill en de uitleg die hij hierover geeft aan een van zijn fans vervolgens screenshot en deelt met zijn andere volgers. In lijn met bevindingen uit de Rotterdamse (Roks & Van den Broek, 2020: 59) en Amsterdamse (De Jong, 2021, pp. 124-125) drillscene lijken rappers hun volgers ook te gebruiken om praktische zaken met betrekking tot hun muziek geregeld te krijgen.

Zo vragen meerdere rappers hun fans om hun "hardste beats” naar hen op te sturen, te figureren in hun nieuwe videoclip of studioruimte beschikbaar te stellen.

4.2 | SOCIAL MEDIA ALS STRAATCULTURELE ARENA Social media als podium voor straatcultuur Op basis van ons onderzoek blijken drillers zich online zeker niet alleen maar bezig te houden met hun muziek. In sommige gevallen gebruiken de rappers social media – net als de gemiddelde gebruiker – voor 'alledaagse zaken'. Zo delen zij foto’s waarop zij met een baby te zien zijn, tonen zij zich in de weer met hun religie, delen zij nieuwsberichten over Oekraïense vluchtelingen of het overlijden van Piet Paulusma en plaatsen ze memes en lijfspreuken. In vrijwel al hun content vallen echter stijlelementen en symbolen te herkennen die zijn terug te voeren op een specifieke straatcultuur (afbeelding 2). In de eerste plaats wordt dit duidelijk aan de hand van de kleding die de jongemannen dragen. Wanneer drillers in beeld verschijnen dragen zij vrijwel zonder uitzondering donkere vrijetijdskleding – vaak trainingspakken – van merken als Nike, The North Face en Canada Goose. Bovendien dragen veel van de jongens kenmerkende schoudertasjes, vaak van het merk Gucci. Van ditzelfde merk zien we op foto’s ook regelmatig shawls verschijnen, die door drillers worden gebruikt om hun gezicht te verhullen. Naast shawls gebruiken zij voor dit doeleinde in hun beeldmateriaal ook bivakmutsen, mondmaskers, bandana’s, zonnebrillen, hun handen en digitale attributen zoals emoji, balkjes, schimmen of stickers.

Overigens viel het de onderzoekers op dat de drillers in regio Haaglanden zich gedurende het onderzoek steeds minder leken te verhullen en in sommige gevallen met hun gezicht in beeld verschenen, ook

Afbeelding 2

33

H4 | DE ROL VAN SOCIAL MEDIA | SOCIAL MEDIA ALS STRAATCULTURELE ARENA

wel ‘baitface’ genoemd. Ook valt op dat de jongens hun handen veelvuldig op voor hen betekenisvolle manieren in elkaar vouwen, zoals ook duidelijk naar voren kwam in de analyse van de muziekvideo’s in hoofdstuk 3. Dit gebruik van handgebaren lijkt in de regio Haaglanden frequenter voor te komen dan in de drillscenes van Rotterdam en Amsterdam. De betekenis van de verschillende gebaren wordt later in deze paragraaf besproken. Verder valt op dat drillers zich online met grote regelmaat bedienen van straattaal. De kenmerkende woorden die zij gebruiken vallen te onderscheiden in hun onderlinge geschreven communicatie, in het beeldmateriaal dat zij plaatsen en in de bijschriften hiervan. Het veelvuldige gebruik van straattaal valt echter het meeste op wanneer de jongeren mondeling met elkaar communiceren – bijvoorbeeld wanneer zij ‘live gaan’ op Instagram. Het taalgebruik van de drillers is dan doorspekt met woorden die voor de gemiddelde buitenstaander – zonder de juiste kennis van straatcultuur en de bijbehorende taal – soms lastig te ontcijferen zijn. Opvallend is dat drillers uit de regio Haaglanden hierbij bovenmatig veel gebruik maken van termen die ontleend zijn aan het Marokkaans of Arabisch, terwijl de jongens op basis van hun voorkomen overduidelijk zelf geen Marokkaanse achtergrond bezitten.

Hoewel woorden als wollahme (‘ik zweer van niet’), hayek (‘overdreven’) en zehma (‘zogenaamd’) in bredere straattaal vaker gebruikt worden, valt de frequentie waarmee de Haaglandse drillers zich hiervan bedienen op. In onderzoeken naar de Amsterdamse en Rotterdamse scene worden deze woorden door drillrappers beduidend minder gebruikt, terwijl deze jongeren over het algemeen een vergelijkbare culturele achtergrond bezitten als de drillers in regio Haaglanden. Ook in de content waarin of waarop de rappers niet zelf te zien of te horen zijn, zoals memes of afbeeldingen met levenswijsheden, valt de invloed van straatcultuur te ontdekken. Zo zijn zowel de thema’s als de strekking van de content die de rappers delen in veel gevallen terug te voeren op normen en waarden die we kennen uit de bredere straatcultuur en waarmee zij zich kennelijk vereenzelvigen. De afbeeldingen gaan over vertrouwen (afbeelding 3), het belang van vrienden of het verdienen van geld. In sommige gevallen blijken de artiesten met opvallend veel zelfspot te (kunnen) kijken naar de drillcultuur waar zij zelf onderdeel van zijn. Zo deelt een van de rappers een meme waarin wordt voorgesteld drillers naar de oorlog in Oekraïne te sturen “zodat zij daar eindelijk kunnen doen waar ze altijd over rappen”, vergezeld door een aantal veelzeggende emoji “ ”.

Afbeelding 3

Social media als podium voor de performance van straatidentiteit Op basis van het bovenstaande heeft het er alle schijn van dat Haaglandse drillrappers het online domein gebruiken om zo straat mogelijk over te komen. Meer specifiek vallen in de manier waarop zij zich op social media presenteren ook in meer of mindere mate de eerder besproken elementen van de performance van straatidentiteit (Roks & Van den Broek, 2017: 38-45) te onderscheiden.

34

H4 | DE ROL VAN SOCIAL MEDIA | SOCIAL MEDIA ALS STRAATCULTURELE ARENA

In de eerste plaats proberen Haaglandse drillrappers op social media de indruk te wekken dat zij er niet voor terugdeinzen geweld te gebruiken. De jongemannen zinspelen op hun bereidheid en gereedheid om geweld te gebruiken door stoer en boos in de camera te kijken en zichzelf een gevaarlijke (fysieke) houding aan te meten. Deze houding wordt soms kracht bijgezet aan de hand van bijschriften die zij bij de beelden plaatsen. Zo valt onder een van de foto’s “kijk in me eyes, ik ben niet bang om te doden” te lezen en begeleidt een andere driller een post met de tekst “Maak geen grappen want we waarschuwen niet meer dan 1x ❗ ❗ ”. Ook stellen jongeren dat zij zichzelf zien als ‘demon’ en dat zij anderen naar ‘gulag’ gaan sturen, duistere termen die binnen de drillscene veelvuldig worden gebezigd. Het claimen van een gewelddadige houding kan ook door te zinspelen op het bezit van wapens. Zo stelt een van de respondenten: “we hebben pipes [vuurwapens] wij rijden niet met zk’s [Zombie Knife: specifiek groot steekwapen]”. In sommige gevallen houden de rappers zelfs een of meerdere steekwapens vast (afbeelding 4) of richten ze dreigend een vuurwapen op de camera (afbeelding 5). Opvallend in het licht van de gewelddadige poses die de rappers online neerzetten waren twee uitspraken die door verschillende drillers werden gepost.