Document · PDF

Bijlagen

Raadsvergadering 6 juli 2023, gemeente DelftBij agendapunt: Voorstel van het college aan de raad inzake verstrekking van de krachtenveldanalyse rechtsextremisme met als titel ‘rapportage quickscan rechts’ van 2021 aan de autoriteit Persoonsgegevens (nr. 2325361)26.769 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Extremisme gaat een stap verder. Extremisten vinden geweld een legitiem middel voor het bereiken van zijn of haar doelen. Ze gebruiken ondemocratische niet-gewelddadige middelen hiervoor. Voorbeelden van dit soort middelen zijn: systematisch oproepen tot onverdraagzaamheid, verspreiden van angst, verspreiden van desinformatie, demoniseren en intimideren.4 Als we, voor de context van dit onderzoek, extreemrechts hierin plaatsen spreken we van extreemrechts gemotiveerd extremisme oftewel 'rechtsextremisme'.

Gewelddadig extremisme gaat nag een stap verder. Gewelddadige extremisten gebruiken geweld voor het bereiken van zijn of haar doelen. Ze gebruiken ondemocratische gewelddadige middelen hiervoor. Voorbeelden van geweldsmiddelen zijn: geweldplegingen, mishandelingen of ernstiger vormen van geweld.5 Deze laatste stap wordt nog wel eens gelijkgesteld met de term 'terrorisme'. Als we, voor de context van dit onderzoek, extreemrechts hierin plaatsen spreken we van extreemrechts gemotiveerd gewelddadig extremisme oftewel gewelddadig rechts-extremisme.

2.4.3.

Polarisatie

In deze paragraaf gebruiken we de definitie van het Kennisplatform Integrati e en Samenleving (KIS) om polarisatie uit te leggen. KIS geeft de volgende omschrijving:

"polarisatie is toenemend wij-zij-denken. Het is een proces waarbij de tegenstellingen tussen groepen in de samenleving sterker worden, waardoor groepen steeds meer tegenover elkaar komen te staan. Polarisatie kan zieh manifesteren op verschillende !ocaties, bijvoorbee/d in een buurt, op een school of op de werkvloer, maar ook op (sociale) media."6

Polarisatie is dus een proces waarbij verschillende groepen tegenover elkaar kamen te staan. Deze groepen kunnen op verschillende manieren gekarakteriseerd worden, bijvoorbeeld op basis van:7

■

etnisch-culturele-religieuze verschillen

■

lokale/nationale oriëntatie versus 'kosmopolieten'

■

randstad versus niet stedelijke gebieden

■

arm en rijk

AIVD, "Extremisme," geraadpleegd op 20 juli 2020 via: www.aivd.nl/onderwerpen/extremisme

Wonderen, Ron van, "Wat is polarisatie? Hoe ontstaat dit en hoe ziet het eruit?" Kennisplatform lntegratie &

Samenleving, geraadpleegd op 20 juli 2020 via: https://www.kis.nl/artikel/wat-is-polarisatie 7

Wonderen, Ron van, "Wat is polarisatie?"

•

hoog- en laagopgeleid

•

links of rechts

Polarisering is echter niet a Ileen maar een negatief begrip. We kennen zowel gewenste als ongewenste polarisatie. Gewenste polarisatie heeft te ma ken met tegenovergestelde of zelfs onverenigbare standpunten die kunnen bijdragen aan meningsvorming en het bespreekbaar maken van problemen. Het wordt pas ongewenste polarisatie als de tegenstellingen verscherpen en als die verscherpte tegenstellingen resulteren in spanningen tussen groepen en in de toename van segregatie langs etnische en religieuze lijnen.8

In een gepolariseerde samenleving kan er een vruchtbare voedingsbodem ontstaan voor radicalisering en extremisme. Er zijn echter ook perioden van sterke polarisatie bekend terwijl er toch geen radicalisering plaatsvindt. Er bestaat dus geen eenduidig verband tussen polarisatie en radicalisering.

Nederlands Jeugd Instituut, "Polarisatie en radicalisering," 1, geraadpleegd op 20 juli 2020 via: https ://www.nji. n I/ n I/Download- NJ i/Pu blicatie-NJi/Po la risatie_Radi ca I isering. pdf 9

Nederlands Jeugd Instituut, "Polarisatie en radicalisering," 2.

NTA

l f-

3. ONDERZOEKSMETHODE In dit hoofdstuk beschrijven we het type onderzoek, de onderzoeksfasen, de onderzoeksmethoden per deelvraag en de afbakening en risico's van het onderzoek.

3.1. Type onderzoek

Dit onderzoek is een kwalitatief onderzoek. Het onderzoek omvat een combinatie van openbronnen- en veldwerk onderzoek. Kwantitatieve onderzoeksresultaten, zoals cijters over incidenten, dienen ter ondersteuning van het kwalitatieve onderzoek waarin gesprekken met gemeenteprofessionals en openbronnen centraal staan. Het doe! van dit onderzoek is om een actueel beeld te krijgen van de manifestatie van extreemrechts en rechts-extremisme (en de kwetsbaarheden en weerbaarheden voor de lokale samenleving die hieruit voortvloeien) in het onderzoeksgebied.

3.2. Onderzoeksfasen

Het onderzoek is in vijf fasen uit te splitsen:

FASE I: Oriëntatie - Bureau onderzoek (of wel: deskresearch)

In deze fase wordt een O-meting uitgevoerd. Bestaande rapporten van openbare onderzoeken (AIVD/NCTV/ gemeenten), reeds opgestelde (veiligheids) beelden, ervaringen die in 2018/2019 zijn opgedaan door NTA en eventueel deelbare politierapporten worden onderzocht. Tevens worden er interviews gehouden met diverse professionals binnen het onderzoeksgebied (oriënterende gesprekken). Deze informatie vormt het startpunt voor de volgende fase.

FASE II: Openbronnenonderzoek - bureau onderzoek (of wel: deskresearch)

De informatie uit de oriëntatiefase zal in deze fase verrijkt worden. Deze fase is onderdeel van de dataverzameling en voorbereiding op het veldwerk. Aan de ene kant wordt informatie verza meld ten behoeve van het theoretisch kader. Aan de andere kant gaat het om het creëren vaneen extreemrechts en rechts-extremistisch krachtenveld in het onderzoeksgebied. lnformatie wordt verzameld uit de volgende bronnen: 0.3

Media (dagbladen, tijdschriften, radio en televisie)

Internet (online publicaties, blogs, discussiegroepen, YouTube, Facebook, Twitter, echo chambers etc.)

3 Overheidsstukken (basisregisters (bijv. KvK), Kamerbrieven, rapporten, beantwoording

Kamervragen, beleidsstukken, etc.) 3

Professionele en academische publicaties

Grijze literatuur (nieuwsbrieven, technische rapporten, ongepubliceerde stukken, etc.)

Dit openbronnenonderzoek wordt aangevuld met empirische data uit fase 2. En het wordt afgesloten met een tussentijdse rapportage waarin een eerste beeld wordt gevormd op basis van de verzamelde informatie in de eerste twee fasen.

NTA Voor- en nade/en openbronnenonderzoek Het belangrijkste voordeel van openbronnenonderzoek is dat de onderzoeker door middel van open bronnen en literatuur snel over een groot aantal gegevens kan beschikken en zieh op de hoogte stelt van reeds bestaande kennis, inzichten en gerelateerde politieke en maatschappelijk debatten." Ook geeft het de mogelijkheid om data va nuit verschillende perspectieven over de tijd heen te zien, in de natuurlijke setting.11 Open bronnen kunnen echter een gekleurd beeld geven door standplaats-gebondenheid of door expliciete (politieke) belangen. Daarnaast kunnen ze de illusie geven dat ze het hele verhaal verteilen, terwijl er een selectie kan zijn in wat iemand wel en niet (prominent) laat zien. Tot slot laat het alleen de data zien van publieke profielen en content.12

FASE Ill: Veld onderzoek (of wel: fieldresearch) In deze fase wordt de verzamelde informatie uit de eerste twee fasen door middel van veld onderzoek, getoetst en verrijkt met realtime offlinedata. De veld onderzoeker zal een aantal locaties binnen het onderzoeksgebied bezoeken om op zoek te gaan naar extreemrechtse en rechts-extremistische uitingen zoals stickers en graffiti. Deze uitingen verteilen ons meer over de kwantiteit van de manifestati e. Via deze uitingen kunnen we vaststellen welke extreemrechtse en rechts-extremistische actoren en sentimenten speien op die locatie. Dit veld onderzoek is een aanvulling op de al eerder verzamelde informatie uit het openbronnenonderzoek en de oriënterende gesprekken met gemeenteprofessionals. De keuze voor bepaalde locaties zal worden gemaakt op basis van de eerder verza melde data uit het openbronnenonderzoek, waaruit we een aantal 'hotspots' destilleren.

Tenslotte is het veldwerk slechts een momentopname en is de data die gegenereerd wordt niet generaliseerbaar naar andere gemeenten.

FASE IV: Analyse Deze fase loopt eigenlijk door de eerste drie fasen heen. Hierbij wordt continu de opgehaalde informatie gestructureerd en geanalyseerd. Hierna kan besloten worden of de opgehaalde informatie voldoende is of dat deze nog verrijkt dient te worden. Dit zal in overleg gebeuren met de opdrachtgever zodat deze kan besluiten om eventueel andere informatie toe te voegen die relevant is en niet eerder voorhanden was.

/erschuren, Piet en Hans Doorewaard, Het ontwerpen van een onderzoek, vierde druk (Boom Lemma

Uitgevers: Den Haag, 2007), 205, 206. 11

N¢rskov, S. Rask, M. Observation of Online Communities: A Discussion of Online and Offline Observer Roles

in Studying Development, Cooperation and Coordination in an Open Source Software Environment. Qualitative social research vol. 12, no. 3, art.5. 9-2011 " Sloan, Luke, and Anabel Quan-Haase. The SAGE Handbook of Social Media Research Methods, (2017), 114.

FASE V: Rapportage

NTA

t I

In deze fase worden de eindproducten opgeleverd. Er wordt verslag gedaan van onze bevindingen en deze worden vervolgens geanalyseerd. Op basis van onze bevindingen geven we antwoord op de diverse onderzoekvragen. Onderdelen van deze fase zijn:

Gespreksverslagen valideren

3 Vervaardigen eindproducten 3

Analyse

3 Presentatie 3

Opleveren eindrapportage

3.3. Dataverzamelings- en analysemethoden

In dit onderzoek wordt de data op verschillende manieren verza meld en geanalyseerd en maken we gebruik van diverse respondenten. In deze paragraaf beschrijven we deze verschillende za ken. En eindigen we met de validiteit en betrouwbaarheid van ons onderzoek.

Dataverzamelingsmethoden

In dit onderzoek verzamelen we data op drie manieren: •

lnhouds-/documentenanalyse: We gaan de inhoud van bestaande informatie analyseren. Denk aan nieuwsberichten, social media berichten/video's, kamer van koophandel informatie, wetenschappelijke stukken, etc. over het onderzoeksonderwerp in het onderzoeksgebied. Deze methode is verkennend van aard en zullen we dan oak in de beginfase van het onderzoek inzetten om zoveel mogelijk te weten te komen over water speelt in het onderzoeksgebied.

•

Interview: We gaan ± 15 semigestructureerde diepte-interviews afnemen met verschillende soorten respondenten om zo de beleving van een respondent ten aanzien van het onderzoeksonderwerp te vatten. Op deze manier kunnen we diepgaand inzicht verkrijgen in de individuel e opvattingen van respondenten. Semigestructureerd betekent dat we een aantal gespreksonderwerpen van te voren zullen noteren. Zij vormen de leidraad van het gesprek, maar er is verder veel vrijheid voor de respondent om binnen deze kaders vrijuit te praten. En voor de interviewer is er de mogelijkheid om door te vragen.

•

Observatie: Observatie is een dataverzamelingsmethode dat inzicht verschaft in het gedrag van personen. De informatie die we hebben verza meld en geanalyseerd tijdens de inhouds/documentenanalyse en interviews kunnen met behulp van observatie verder aangevuld of aangepast worden. Voor dit onderzoek plannen we vier dagen van observatie in. We gaan het onderzoeksgebied in, op zoek naar uitingen (symbolen, graffiti, etc.) van extreemrechtse manifestaties.

Analysemethoden

Als we de data eenmaal hebben verzameld gebruiken we transcriberen (voor de interviews) en de coderingsmethode om de verza melde informatie te analyseren. Van de interviews maken we een globale transcriptie. Tijdens de interviews noteren we zoveel mogelijke antwoorden als geheugensteun voor de

NTA

verwerking van het interview. Na het interview schrijven wehet interview zo goed en volledig mogelijk

uit. Zodra de interviews zijn getranscribeerd gaan we coderen. Coderen houdt in dat we labels toekennen aan woorden, zinnen, alinea's die steeds terugkeren en/of die een relatie hebben met de onderzoeksvragen om hier patronen in te ontdekken. Dit doen we niet alleen bij de interviews, maar ook bij de andere verzamelde data. Deze labels vormen de bouwstenen van het eindrapport.13

Respondentenkeuze In dit onderzoek zullen we met verschillende soorten respondenten het gesprek aan gaan om informatie te verkrijgen en die te analyseren. In totaal willen we ± 15 interviews afnemen met gemeente en politie professionals, met potentiële doelwitten van extreemrechts en wellicht extreemrechtse actoren in het onderzoeksgebied. Op deze manier komen er verschillende perspectieven op het onderzoeksonderwerp. Tijdens deze interviews ma ken we gebruik van de snowball sampling methode. Dit houdt in dat de onderzoeker toegang krijgt tot andere mogelijke respondenten via de respondent waarmee de onderzoeker in gesprek is.14 Zo kunnen we in gesprek treden met personen die het meeste weten over het onderzoeksonderwerp en kunnen we toegang krijgen tot actoren die normaal gesproken wellicht verborgen blijven.15

(Interne en externe) validiteit en betrouwbaarheid Om de kwaliteit van het onderzoek te kunnen waarborgen hechten we grote waarde aan de validiteit en betrouwbaarheid van het onderzoek.16

Interne validiteit AIie data die we verzamelen slaan we op en kan ingezien worden. Er worden aantekeningen gemaakt van de interviews en waar mogelijk geluidsopnames. Ook worden er gedetailleerde verslagen gemaakt van observaties, waar mogelijk met video-opnames en foto's. Dit vergroot de geloofwaardigheid van het onderzoek.

Externe validiteit De bevindingen van ons onderzoek zijn niet overdraagbaar naar andere onderzoeksgebieden. De onderzoeksmethoden en fasen in dit onderzoek kunnen wel overgedragen worden en kunnen opnieuw uitgevoerd worden. De uitkomsten zullen echter verschillen in een ander onderzoeksgebied.

Ravenstein, R. van, "Interviewen voor je scriptie," 24 Editor (14 maart 2017), geraadpleegd op 11 augustus

2020 via: https://24ed i tor. com/interviewen-voor-je-scriptie/ 1 Noy, C., "Sampling knowledge: the hermeneutics of snowball sampling in qualitative research," International

Journal of Social Research Methodology, vol. 11 nr.4, (2008), 330. 15

1bid.

Halfman, Ivar, "Validiteit en betrouwbaarheid in kwalitatief onderzoek," Studiemeesters, geraadpleegd op 11

a ugustus 2020 via: https://www.stud iem eesters. nl/scriptie/val id iteit-en-betrouwbaarheid-kwa litatiefonderzoek/

NTA Betrouwbaarheid Om de betrouwbaarheid van het onderzoek te vergroten gebruiken we verschillende dataverzamelingsmethoden, zodat we vanuit meerdere perspectieven inzicht krijgen in het onderzoeksonderwerp. Dit wordt oak wel triangulatie genoemd. Hiermee verkleinen we de invloed van de individuele onderzoeker.'' Tijdens de interviews bestaat namelijk de kans op subjectiviteit van de onderzoeker. Om toch zo objectief mogelijk te blijven en selectiviteit te vermijden wordt het interview direct uitgewerkt om te voorkomen dat interpretaties verloren gaan. Tijdens de interviews is de onderzoeker zo objectief mogelijk gebleven door veel open vragen te stellen en zieh bewust te zijn van vooroordelen. Hiermee wordt geprobeerd om zo min mogelijk te sturen in de interviews. Oak zullen we de gebruikte onderzoeksmethoden en de stappen in het onderzoeksproces duidelijk beschrijven in het eindrapport zodat het onderzoek eventueel herhaald kan worden. Het ruwe datamateriaal slaan we op en is eventueel in overleg met de opdrachtgever beschikbaar voor derden.

3.4. Strategie per deelvraag Per deelvraag beschrijven we de manier waarop we de betreffende vraag gaan beantwoorden.

Welke politiek extremistische groeperingen spelen een actieve rol in de regio?

Aan de hand van bureauonderzoek wordt een lijst opgesteld van extreemrechtse en rechts-extremistische actoren, die in de afgelopen vijf jaar actief zijn geweest in het onderzoeksgebied. We leggen hierbij uit wat de aard en omvang is van de actor en welke personen formeel betrokken zijn (als het gaat om organisaties of platformen). Via gegevens van de Kamer van Koophandel wordt nagegaan welke personen formeel in de besturen zitten van deze organisaties. Vervolgens wordt via openbronnenonderzoek informatie verzameld over de activiteiten van de actoren en over de betrokkenheid en mate van invloed. Dit kan via sociale media accounts, maar ook via krantenartikelen of ander soortige informatie. De informatie kan worden aangevuld of aangepast via veldonderzoek.

Hoe uiten, rekruteren, en organiseren deze groeperingen zieh?

In aanvulling op deelvraag één gaan we hier via bureauonderzoek dieper in op de activiteiten van de actoren (groeperingen, individuen). We beschrijven, analyseren en duiden de activiteiten die plaatsvinden. Het gaat in eerste instantie om offline activiteiten, maar ook de online activiteiten worden meegenomen. Onze hypothese (gebaseerd op jarenlange ervaring op het thema extreemrechts) is namelijk dat we meer inzicht kunnen krijgen in het rekruterende en organiserende vermogen door de activiteiten van deze actoren op het internet te volgen. We besteden expliciet aandacht aan de boodschap van extreemrechtse en rechts-extremistische actoren: hoe wordt de boodschap ingezet? Wat is de inhoud van de boodschap? En wat is het bereik ervan? Deze informatie wordt vervolgens in het veld geverifieerd en aangevuld/gewijzigd.

Zwieten, Myra van en Dick Willems, "Waardering van kwalitatief onderzoek," Huisarts & Wetenschap,

vol.47, nr.13, (2004), 631, 632.

ATA 3.

Welke drijfveren en voedingsbodems speien een rol bij het aanhangen van rechtsextremistisch gedachtegoed?

Middels bureauonderzoek zullen we een onderzoek starten (onder andere via social media) naar de gemanifesteerde actoren. De motivatie, houding, normen en waarden van de actoren staan centraal. Ook kijken we naar literatuur voor algemene drijfveren en combineren we die met de lokale context. In gesprek met lokale professionals (gemeente en politie) vragen we hen of en welke inzichten ze hebben in recente casuïstiek en welke drijfveren hier telkens in terugkomen.

Hoe kunnen de gemeenten effectief inspelen op deze drijfveren?

Voorde beantwoording van deze deelvraag gaan we enerzijds de (wetenschappelijke) literatuur in om inzicht te krijgen in het handelingsperspectief van professionals en overheidsorganisaties op extreemrechtse en rechts-extremistische drijfveren. Anderzijds bespreken we dit onderwerp met lokale gemeenteprofessionals van de vier deelnemende gemeenten en politieagenten om inzicht te krijgen op hun visie hierop. Waar mogelijk gaan we ook in gesprek met potentiële doelwitten en andere actoren die op enigerlei wijze betrokken zijn bij extreemrechts en rechts-extremisme in het onderzoeksgebied. En tot slot nemen we best practises (vanuit NTA's ervaring met andere gemeenten op dit thema) voor de beantwoording van deze deelvraag mee. Op deze manier krijgen we inzicht in het aanbod van gemeentelijke interventies die goed zouden kunnen passen op het indammen van extreemrechtse en rechts-extremistische drijfveren.

Welke gevaren kunnen voortkomen uit rechts-extremistisch gedachtegoed?

Via (wetenschappelijke) literatuur maken we inzichtelijk welke gevaren kunnen voortkomen uit extreemrechts gedachtegoed en rechts-extremistische gedragingen (extremisme). Onder gevaren verstaan we maatschappelijke onrust, problematisch gedrag en polarisatie of gewelddadige uitingen. De uitkomsten passen we vervolgens toe op het onderzoeksgebied. Dit doen we door de antwoorden op deelvragen één tot en met vier te vergelijken met de uitkomsten van het literatuuronderzoek in deze deelvraag. We zullen hierbij specifiek aandacht hebben voor symbolen/gebouwen in het onderzoeksgebied die doelwit zouden kunnen zijn van rechts-extremistische actie. Symbolen in de publieke ruimte kunnen namelijk een potentiële dreiging aan een locatie verbinden of duiden op spanningen tussen verschillende groepen die de publieke ruimte willen markeren.

Ook nemen we internationale, nationale en regionale ontwikkelingen mee. Ontwikkelingen in andere landen kunnen aanleiding vormen om bestaand beleid van actoren op lokaal niveau in de gemeente Delft te wijzigen. Ook in Nederland is een aantal politieke en maatschappelijke ontwikkelingen gaande waardoor extreemrechtse en rechts-extremistische actoren hierop kunnen anticiperen en hun gedrag daarop aanpassen. Hetzelfde geldt voor regionale en lokale ontwikkelingen. Provincie- en/of gemeentebeleid kan aanleiding vormen om als actor bepaalde activiteiten te verrichten of juist niet. lnformatie over deze ontwikkelingen wordt via bureauonderzoek naar boven gehaald en wordt aangevuld via gesprekken met wetenschappers en professionals van de gemeenten en politieafdelingen binnen het onderzoeksgebied.

NTA 6.

L t

Hoe acuut zijn deze gevaren in de regio?

De uitkomsten van deelvraag vijf worden hier in een nationale en internationale context geplaatst om te zien hoe acuut de risico's zijn in het onderzoeksgebied. Ook gaan we in gesprek met de politie om antwoord te kunnen geven op deze deelvraag.

Hoe kan er effectief op deze gevaren ingespeeld worden door de gemeenten?

Voor de beantwoording van deze dcelvraag gaan we op eenzelfde manier te werk als bij deelvraag vier. We gaan enerzijds de (wetenschappelijke) literatuur in om inzicht te krijgen in het handelingsperspectief van professionals en overheidsorganisaties op extreemrechtse en rechts-extremistische gevaren. Anderzijds bespreken we dit onderwerp met lokale gemeenteprofessionals en politieagenten om hun visie hierop waar te nemen. Ook zullen we met enkele gemeenteprofessionals van andere gemeenten in Nederland spreken die in hun gemeente ervaring hebben met extreemrechtse en rechts-extremistische actoren. Op deze manier krijgen we inzicht in het aanbod van gemeentelijke interventies die goed zouden kunnen passen op het indammen van extreemrechtse en rechts-extremistische gevaren.

3.5. Afbakening en risico's Verwachtingen omtrent quickscan Dit onderzoek is een 'quickscan': een beperkt onderzoek naar een bepaald onderwerp. Het is een onderzoek op hoofdlijnen, de belangrijkste aandachtspunten worden benoemd. De onderzoeksresultaten kunnen aanleiding zijn voor een uitgebreider onderzoek. Deze quickscan focust zieh daarom op de volgende vragen: of er een extreemrechtse en rechts-extremistische manifestatie in het onderzoeksgebied aanwezig is en zo ja, welke dan. Deze quickscan gaat expliciet niet over de omvang en reikwijdte van bepaalde manifestaties. En het omvat geen langdurige analyse van dieperliggende kwesties random standpunten van bepaalde onderzochte actoren.

Ook is dit geen onderzoek naar strafbare feiten. De opdrachtgever wil inzicht in rechts-extremistische manifestaties. 'Extremisme' betekent dat uitingen strafbaar kunnen zijn. In dit onderzoek zullen we vooral op zoek gaan naar uitingen die voor maatschappelijke onrust en polarisatie zorgen. Natuurlijk nemen we strafbare uitingen mee als we die tegenkomen en zullen we die rapporteren aan de bevoegde instanties, maar dit vormt niet de basis van ons onderzoek.

lnvloed van internationale en nationale ontwikkelingen op onderzoek Diverse ontwikkelingen op nationaal en internationaal niveau, zoals aanslagen vanuit een extreemrechts gedachtegoed of de recente infiltratie van de AIVD en de politie in de extreemrechtse politieke partij de NVU zorgen ervoor dater sprake is van een gepolariseerd speelveld. Dat betekent dat deze quickscan gaat over een gevoelig onderwerp. Respondenten (en andere bronnen van informatie) kunnen verschillende belangen hebben va nuit politieke overwegingen of een aanwezig veiligheidsbewustzijn. Dit kan ertoe leiden dat de uitkomsten van het onderzoek een gekleurd beeld schetsen. Om dit zoveel mogelijk te ondervangen zal gebruik gemaakt worden van triangulatie. Dit is een onderzoeksmethode waarbij eenzelfde fenomeen vanuit verschillende bronnen onderzocht wordt. Op deze wijze verkrijgen we verschillende perspectieven op een onderwerp/situatie en kunnen we informatie controleren of

NTA

falsificeren. Dit versterkt de validiteit en betrouwbaarheid van de gevonden resultaten. Tot slot zal de

projectleider bij nieuwe ontwikkelingen/incidenten contact opnemen met de opdrachtgever om deze te informeren over de impact en signa len uit het veld en de openbronnen. De opdrachtgever krijgt de kans om bij te sturen indien dit gewenst is.

Rol van gatekeepers Gatekeepers gedragen zieh als intermediairs die de deur proberen dicht te houden voor buitenstaanders. Dit kan ervoor zorgen dat onderzoekers de deur wordt gewezen of bewust een vertekend beeld wordt gecreëerd. Hierdoor wordt de kans beperkt om gedegen (veld)onderzoek te doen. Door ons uitgebreide netwerk en ervaring met veldonderzoek binnen diverse gemeenschappen, hebben we geleerd om vanuit "warm" contact het gesprek aan te gaan zonder direct in te gaan op het onderzoek. Daarnaast zullen we de snowball sampling methode inzetten om in contact te kamen met actoren. NTA wordt dan door een respondent geïntroduceerd bij mogelijk nieuwe respondenten. Dit zorgt ervoor dat eventuele drempels verlaagd worden en het risica op 'gatekeeping' geminimaliseerd.

Tijdsoverschrijdingen (bijvoorbeeld door COVID-19 ontwikkelingen) We hebben een gedegen en weloverwogen planning gemaakt van het onderzoeksproces en de bijbehorende deadlines van de opdrachtgever. Toch kan het zijn dat er door onvoorziene omstandigheden (bijvoorbeeld door ontwikkelingen omtrent COVID-19) vertraging plaatsvindt in bepaalde fasen van het onderzoek, waardoor de definitieve deadline voor het opleveren van het eindrapport in gevaar kamt. Om dit risica te minimaliseren kunnen we onderdelen van de verschillende onderzoeksfasen (zie paragraaf 3.2.) simultaan uitvoeren. In het verleden, bij andere onderzoeksopdrachten, hebben we vaker te maken gekregen met dit risica en konden we dit in meerderheid van de gevallen opvangen door flexibel om te gaan met onderdelen van de onderzoeksfasen. Mocht dit risica voorkomen dan treden we in overleg met de opdrachtgever en zullen we in overleg afspraken maken over het onderzoeksproces (ze paragraaf 1.3.).

NTA

4. EXPERTISE ONDERZOEKSTEAM Zoals onder meer blijkt uit onderstaande profielen en cv's (zie document CV/ervaring en competenties in te zetten personeel') van de betrokken onderzoekers, beschikt NTA over een ervaren en multidisciplinair onderzoeksteam met toegang tot brede netwerken in politiek extremistische groeperingen en moslimgemeenschappen in Nederland alsmede in gemeenten en academische kringen.

4.1. 512e Naarn: E-mail: Telefoonnummer:

5.1.2 e

@ntadvies.nl

51.2.e s.1.2 .•

Profiei heeft een s12·

5.1.2.e

achtergrond en ru ime ervaring in het aansturen

en coördineren van onderzoeksteams. Hij heeft jarenlang zelf s12e

51.2.e

verricht in

verschillende gemeenschappen in Nederland. Daarnaast adviseert hij diverse klanten op het gebied van (s12e

)s12e

en 51.2e

en gerelateerd lokaal beleid. +12e

heeft een 51.2¢

51.2.e

En ook met betrekking tot andere politiek extremistische

5.1.2.e

gemeenschappen (zoals extreemrechts en -links) heeft s.,.2 ••

de afgelopen jaren meerdere regionale

netwerken opgebouwd.

Hij heeft jarenlange ervaring met veldonderzoek in moeilijk toegankelijke velden en inhoudelijke ken nis van de dynamieken in diverse gemeenschappen. Hij geeft momenteel s12e

en s12e

aan

verschillende onderzoeksteams binnen Nuance door Training & Advies voor het uitvoeren van lokale krachtenveldanalyses in opdracht van diverse gemeenten binnen Nederland. Hierbij onderhoudt hij ook het contact met deze opdrachtgevers over de voortgang van het onderzoek en bewaakt hij het gehele proces. Deze rol zal hij ook binnen dit onderzoek innemen.

Rol binnen het onderzoek zal s.1.2.e

Als s12e

het procesen de voortgang van het onderzoek bewaken. Tevens zal hij het

primaire contact onderhouden met de opdrachtgever.

4.2. s1.2e

en 5.1.2.e

Naarn:

5.1.2e

E-mail:

s12e

Telefoonnummer:

s.1.2e

@ntadvies.nl

Profiei is 51.2e

5.1.2.e

en heeft ervaring met het onderzoeken van radicaliseringsfenomenen binnen

Europa. Zij heeft zich gespecialiseerd in het gedachtengoed van 512· 51.2.e

51.2.e

en s12e

Verder is ze opgeleid tot s12e

5.1.2.e 51.2e

(zoals het wat haar in

staat stelt ontwikkelingen in het internationale krachtenveld - die ook invloed in Nederland kunnen

hebben - goed in kaart te brengen. Hoewel opgeleid tot s12e 5.1.2.e

5.1.2.e

5.1.2.

met specifieke kennis over

heeft s12 zich bij NTA verder gespecialiseerd op

5.1.2.e

andere politiek extremistische groepen.

Als s12e

bij Nuance door Training & Advies, heeft ze diverse onderzoeksopdrachten

5.1.2.e

gedaan naar de achtergrond en dynamiek van buitenlandse financiering van diverse moskeeën en islamitische stichtingen. En heeft ze meegewerkt aan onderzoeksopdrachten die zieh richten op lokale en regionale manifestaties van extreemrechts. Haar kracht zit hem in het analyseren en duiden van complexe data in een sensitief politiek-bestuurlijke context.

Rol binnen het onderzoek s12e

zal in dit onderzoek optreden als s12e

binnen het onderzoeksteam en betrokken zijn bij het

ophalen, analyseren en duiden van data. Tevens zal zij s12e

4.3. s1.2e

zijn van het eindrapport.

en 512e

Naarn: E-mail: Telefoonnummer:

51.2.e

@ntadvies.nl

5.1.2.e s12e

Profiei 5.1.2.e

heeft s1.2e

5.1.2.e

s.1.2.0

en 51.2.e

51.2 4

gestudeerd met een major in s12e

s12e

Daarnaast heeft ze een master in 512e

5.12.e

5.1.2.e

Al tijdens haar studie heeft ze meegewerkt aan onderzoeken naar

5.1.2.e

met een Europees onderzoeksteam namens Universiteit s12e

onderzocht s12e 5.1.2.e

5.1.2.e

5.1.2.

binnen de

5,1.2.e

s12e

5.1.2.e 5.1.2.e

Sinds s12·

en een minor in su2, 512e 5•1•2·•

Haar bachelor scriptie

en haar masterscriptie 512e bij NTA is komen werken heeft ze

onder andere meegewerkt aan de publicatie s12e 51.2e 5.1.2.e

s12

". Ook mede-ontwikkelt en geeft ze trainingen over 512e

5,1.2.e

51.2.e

512e

heeft ervaring met veldonderzoek, interviews en openbronnenonderzoek. Het liefst gaat ze de

wijken in, zoekt ze naar manifestaties op straat of bekijkt ze demonstraties. Ze kent en kan komen in de hoeken van het Nederlandse politieke (radicale en extreme) landschap, en is continu nieuwsgierig om hier meer over te leren.

Rol binnen het onderzoek s1.2e

zal in dit onderzoek optreden als s12e

4.4. s12e

en s12e

en 512e

Naarn: E-mail: Telefoonnummer:

5.1.2.e

s12e

@ntadvies.nl

s12e

NTA

Profiei 5.1.2.e

heeft hij ruime ervaring in het uitvoeren van veldwerk binnen uiteenlopende

onderzoeksvelden, met name gericht op extreemrechts, s12e over de ideologie van het zogenaamde 's.12e deze groepen. Ook is hij s12e

heeft uitgebreide praktijkkennis opgedaan

'en's12¢

' en de uitingsvormen en cultuur van

en heeft hij praktische ervaring met zogenaamde ' 512e

'die

hij voert namens NTA voor verschillende gemeenten in het land.

Als onderzoeker bij NTA heeft hij diverse onderzoeksopdrachten gedaan, zoals duidingen en veldwerkzaamheden voor lokale krachtveldanalyses. Deze richten zieh hoofdzakelijk op extreemrechtse personen of organisaties. Zo was hij een van de auteurs van de NTA-publicatie s12e .Tot slot wordt hij ook als s12e

s12e

Zijn kenn is van het extreemrechtse krachtenveld stelt

s1.2e 51.2e

in staat op genuanceerde, daadkrachtige manier data te verzamelen voor onderzoeksopdrachten.

Daarnaast begeleidt s12e

lokale expertisepools (gemeentelijke specialisten) in verschillende gemeenten.

Hij doet dit door ze te coachen tijdens het werk en doorlopende intervisie te organiseren. s12 onderzoek optreden als 512e

zal in dit

binnen het onderzoeksteam

Rol binnen het onderzoek s12e

zal als 512e

van het onderzoeksteam het team ondersteunen bij het veldwerk en het

tegenlezen van het rapport.

TA S. PLANNING Het onderzoek wordt uitgevoerd in een periode van maximaal 6 maanden:

Startdatum: 7 september 2020 Einddatum: 1 maart 2021 (definitief)

Aantal uren per onderzoeksfase Uren begroot

Fase

1 2 3 4

5 6

16 32 20 128 16 16 50 25 40 15 358

Oriëntatie Openbronnenonderzoek Tussentijdse rapportage opdrachtgever Veld onderzoek Analyse Rapportage Coördinatie Tegenlezen Eindredactie Overleggen TOTAAL:

Deadlines per onderzoeksfase Fase

1 2 3 4 5

Interne deadline voor afronden fase

Oriëntatie Openbronnenonderzoek Tussentijdse rapportage opdrachtgever Veld onderzoek Analyse Rapportage Tegenlezen Eindredactie Toesturen eindrapportage

01/11/2020 23/12/2020 23/12/2020 25/01/2021 31/01/2021 07/02/2021 14/02/2021 21/02/2021 01/03/2021

Wie doet wat?

1 2 3 4 5

Fase

Uitvoeren van fase

Oriëntatie Openbronnenonderzoek Tussentijdse rapportage opdrachtgever Veld onderzoek Analyse Rapportage Coördinatie Tegenlezen Eindredactie Over I eggen

5.1.2.e 5.1.2.e

en 51.2e en 51.2e

5.1.2.e 5.1.2.e 5.1.2.e

en 51.2e

5.1.2.e 5.1.2.e 5.1.2.e

Afdeling eindredactie Onderzoeksteam

Belangrijke vergaderdata

1 2

3 4 5

6 7 8

Datum

Wat?

05/10/2020 09/11/2020 07/12/2020 23/12/2020 08/01/2021 18/01/2021 01/02/2021 15/02/2021

Kick-off

NTA I 5.1.2.e

Status update oriëntatie en openbronnenonderzoek Status update openbronnenonderzoek en begin veldonderzoek Tussentijdse presentatie Status update veldonderzoek Status update veldonderzoek en analyse Status update analyse en rapportage Statusupdate rapportage

TA 6. PRIVACY Op 25 mei 2016 is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in werking getreden die vanaf 25 mei 2018 wordt gehandhaafd door de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Sindsdien worden er allerlei regels gesteld aan het omgaan met persoonsgegevens. In dit onderzoek zullen we ook te maken krijgen met persoonsgegevens die we ofwel via internet verwerken ofwel via veldwerkverslagen naar aanleiding van (farmele) interviews. We vinden het waarborgen van de privacy van de respondenten, onze eigen medewerkers en medewerkers van de opdrachtgever van zo'n groot belang dat we in dit plan van aanpak extra aandacht besteden hieraan. De farmele za ken zullen geregeld worden via een aparte verwerkingsovereenkomst, maar hier willen we alvast een aanzet geven tot de zaken die wij als opdrachtnemer (in AVG termen dus de verwerker) zullen toepassen om te voldoen aan de privacy uitgangspunten van de AVG. Bij de beschrijving van de onderstaande principes zijn de volgende codes/wetten ons uitgangspunt: 3 Algemene Verordening Gegevensbescherming - 2016/mei 2018 3

Code for Ethics for Research in the Social and Behavioural Sciences involving Human Participants - 23 mei 2018 (Nationaal Ethiek Overleg Sociale en Gedragswetenschappen) Integriteitscode voor statistisch en data-analytics-onderzoek- maart 2018 (Vereniging voor Statistiek en Onderzoek)

Data minima/isatie

NTA verwerkt niet meer gegevens dan nodig is. De leden van het onderzoeksteam zijn zieh bewust en hebben kennis van hoe om te gaan met vertrouwelijke informatie. Intern bedrijfsbeleid zorgt al voor het minimaliseren van datastromen. Alleen de leden van het onderzoeksteam hebben toegang tot de data. Hierbij zijn de uitgangspunten van de Code for Ethics for Research in the Social and Behavioural Sciences involving Human Participants en de lntegriteitscode voor statistisch en data-analytics-onderzoek van belang. Zo zullen we zo weinig mogelijk persoonsgegevens verwerken van de respondenten, omdat we extra gewicht toekennen aan de privacy van de respondenten. We wegen continu de belangen van de respondenten af tegen het belang van het onderzoek.

Gegevenskwaliteit

NTA verwerkt juiste, actuele en volledige gegevens. De data die we verwerken voorzien we altijd vaneen bron. Als het gaat om openbronnen informatie kan uiteindelijk iedereen de oorspronkelijke bran eenvoudig inzien. Als het gaat om informatie uit veldwerkverslagen of andere gesloten bronnen dan is de data a Ileen inzichtelijk voor het onderzoeksteam. Intern worden al dit soort bronnen gecheckt op volledigheid en actualiteit door een ander lid van het onderzoeksteam.

Doelbinding

We zullen de data die we verkrijgen in het kader van dit onderzoek alleen verwerken voor dit onderzoek, het oorspronkelijke doel. Na afloop van dit onderzoek zullen we in overleg met de opdrachtgever de verwerkte data direct verwijderen of toesturen naar de opdrachtgever (afhankelijk van de afspraken die we hier gezamenlijk over ma ken in de verwerkingsovereenkomst).

NTA 4.

Limitering van gebruik

NTA ontsluit zo weinig mogelijk gegevens naar de juiste personen. Alleen binnen het onderzoeksteam wordt informatie vrijelijk met elkaar gedeeld binnen de online omgeving van Microsoft Teams.

Beveiliging van gegevens

NTA heeft de afgelopen jaren verschillende organisatorische en technische maatregelen genomen voor de bescherming van haar gegevens en systemen. Op deze manier hebben we het risico op verlies of diefstal van informatie beperkt.

Transparantie

Als NTA het onderzoek gegund krijgt zullen we in overleg met de opdrachtgever bespreken welke gegevens er verwerkt moeten (en kunnen) worden binnen onze organisatie. We zijn transparant hierover.

Verantwoording/rechtmatigheid

NTA neemt verantwoordelijkheid voor de verwerking van de gegevens, omdat we een wettelijke grondslag hebben voor het verwerken van gegevens.

Rechten van betrakkenen

We hebben op de website een privacyverklaring waarin staat aangegeven hoe betrokkenen hun rechten kunnen uitoefenen. Als betrokkenen inzicht willen krijgen in gegevens die we in het kader van dit onderzoek van hen hebben verwerkt zullen we in overleg met de opdrachtgever bekijken hoe we invulling geven aan dit verzoek. De opdrachtgever is in het kader van de AVG immers verwerkingsverantwoordelijke. Het proces van NTA hoe we hier intern mee omgaan hebben we ingericht en we voeren assessments uit op AVG-verzoeken, waardoor we actuele kennis hebben van hoe we hier mee om kunnen/moeten gaan.

NTA BIJLAGEN Bijlage 1: Over NTA Nuance door Training en Advies

Nuance door Training & Advies (NTA) is een onderzoeks- en adviesbureau in het sociale veiligheidsdomein. Ons advies en onderzoek richten zieh op de veiligheidsthema's 'gewelddadig extremisme' en 'radicalisering' en op sociale vraagstukken die samenhangen met polarisatie.

NTA levert een belangrijke bijdrage aan de (persoonsgerichte) aanpak van radicalisering en gewelddadig extremisme. We staan onder andere gemeenten bij in de duiding van radicaliseringsproblematiek (door middel van het ontwikkelen van duidingsinstrumenten en het voeren van duidingsgesprekken op bijvoorbeeld extreemrechts) en ondersteunen professionals uit het veiligheidswerkveld met advies en opleiding. Onze adviseurs en onderzoekers werken onder meer als deskundigen in strafrechtzaken en we worden regelmatig gevraagd door internationale organisaties, zoals de Verenigde Naties, om onze kennis en kunde te delen met andere landen.

NTA beschouwt het als taak om tijdig de gevaren van extremisme, radicalisering en polarisatie te signaleren en hierover te communiceren. Dit doen we onder meer van u it fundamenteel onderzoek en door continu de praktijk te monitoren (bijvoorbeeld door onze publicatie De nieuwe generatie extreemrechts en haar online schaduw en middels doorlopend onderzoek naar de gevolgen van de corona crisis op uiteenlopende gemeenschappen). Onze onderzoeksmethoden kamen voort uit de antropologie. Dit betekent dat wehet perspectief van de ander willen begrijpen en dit perspectief diepgaand inzichtelijk willen maken. Oat doen we door primaire bronnen te gebruiken en via contextueel, langdurig en diepgaand veldonderzoek. Onze methode stelt ons in staat om professionals te equiperen om geïnformeerd beleid te ontwikkelen en uit te voeren.

Docnr9

AAN: Gemeente Delft T.a.v. meVroUw s12e afdeling Veiligheid Advies Postbus 78 2600 ME Delft Deventer, 14 augustus 2020

Betreft: Aanbiedingsbrief offerte onderzoek rechts-extremisme

Geachte mevrouw sa·

beste 51a·

Bijgaand treft u de offerte behorende bij uw offerteaanvraag van 22 juni ji. Er is getracht om een evenwichtige offerte op te maken welke recht doet aan de beste balans tussen kwaliteit en prijs. Ook is er bij het samenstellen van het onderzoeksteam rekening gehouden met de verschillende competenties welke nodig zijn voor een optimaal resultaat. Tot slot wil ik u bedanken voor het selecteren van Nuance door Training & Advies als

potentiele opdrachtnemer en kijken wij uit naar een vruchtbare samenwerking. Met vriendelijke groet, 5.1.2.e

5.1.2.e

Nuance door Training & Advies Diepenveenseweg 147 7413 AP Deventer Telefoon: 030 6878769 E-mail: facturatie@ntadvies.nl IBAN: 512e KvKnummer: 51550121 BTW nr: NL 185 636 986 BOI

NTA

ONDERZOEKSPLAN Quickscan rechts-extremisme Gemeente Delft, Rijswijk, Midden-Delfland en Westland

s.~Gr IIV1!£lf'l.li' .

Augustus 2020

l H-

ATA INHOUDSOPGAVE INLEIDING

AANLEIDING 1.1.

Opdrachtgever en opdrachtnemer

1.2.

Deel- en eindproducten

1.3.

Contactmomenten

DOEL- EN VRAAGSTELLING

2.1.

Doelstelling

2.2.

Onderzoeksvraag

2.3.

Deelvragen

2.4.

Operationaliseren begrippen

2.4.1.

Extreemrechts

2.4.2.

Radicalisering en (rechts-)extremisme

2.4.3.

Polarisatie

ONDERZOEKSMETHODE

3.1.

Type onderzoek

3.2.

Onderzoeksfasen

3.3.

Dataverzamelings- en analysemethoden

3.4.

Strategie per deelvraag

3.5.

Afbakening en risico's

EXPERTISE ONDERZOEKSTEAM

4.1.

Projectleider

4.2.

Analist en onderzoeker

4.3.

Analist en veldonderzoeker

4.4.

Advise ur en tegenlezer

PLANNING

PRIVACY

Bijlagen Bijlage 1: Over NTA

25 25

ATA

l r

INLEIDING De gemeente Delft heeft Nuance door Training & Advies (zie bijlage 1 voor meer achtergrondinformatie over NTA) gevraagd een onderzoeksplan op te stellen. Dit in het kader vaneen aanbestedingstraject voor een onderzoek (quickscan) naar de aard en mogelijke verschijningsvormen van rechts-extremisme in de gemeenten Delft, Rijswijk, Midden-Delfland en Westland. Het beoogde onderzoek zal worden uitgevoerd als onderdeel (en interventie) van de Delftse districtelijke aanpak extremisme, polarisatie en radicalisering.

Hoewel deze districtelijke aanpak in Delft in het verleden vooral was geënt op salafisme en gewelddadig jihadisme, wilde gemeente de aanpak vanaf begin 2020 meer verbreden naar het gehele spectrum van radicalisering en (gewelddadig) extremisme, waar ook rechts-extremisme onder valt. Deze ambitie volgt uit het actuele Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) die ontwikkelingen heeft waargenomen in andere vormen van radicalisering en (gewelddadig)extremisme, zoals het rechts-extremisme.

Het kwalitatieve onderzoek dat NTA wil uitvoeren zal bijdragen aan het vergroten van inzicht van gemeenteprofessionals in de manifestatie van extreemrechtse en rechts-extremistische uitingsvormen en gedragingen in de gemeente Delft, Rijswijk, Midden-Delfland en Westland. Ook zal het inzicht verschaffen in mogelijke en aanwezige kwetsbaarheden en weerbaarheden voor de lokale samenleving, die uit deze uitingsvormen kunnen voortkomen. Dit samen levert concrete handelingsperspectieven op voor gemeenteprofessionals en haar partners om in te speien op de waargenomen manifestatie. In het onderzoek ligt de focus op uitingen en problematische gedragingen in de offline wereld, maar ook online uitingen zullen worden meegenomen.

In dit plan van aanpak beschrijven we de wijze waarop NTA het onderzoek wil uitvoeren. De eisen uit de offerteaanvraag zijn daarbij onze leidraad.

ATA l. AANLEIDING In opdracht van de gemeente Delft wil NTA graag het onderzoek naar verschijningsvormen van rechtsextremisme in de gemeente Delft, Rijswijk, Midden-Delfland en Westland uitvoeren (hierna: onderzoeksgebied). Dit hoofdstuk beschrijft de opdrachtgever en -nemer, de verschillende tussentijdse en definitieve producten en de contactmomenten.

1.1. Opdrachtgever en opdrachtnemer De opdrachtgever is de gemeente Delft.

De opdrachtnemer is het team Onderzoek van NTA. De medewerkers van NTA die het onderzoek gaan oppakken en zullen uitvoeren zijn:

512e

s12e

5.1.2.e

en 51.2e

51.2e

5.1.2.e

en 512.e

5s12e

51.2.e

en 51.2e

Zie document 'referentie opdracht bij een andere gemeente incl. contactpersoon' voor een referentie van een andere gemeente over NTA. En zie hoofdstuk 4 voor meer achtergrondinformatie over de expertises van individuele onderzoeksteamleden.

1.2. Deel- en eindproducten Het eindproduct dat NTA zal opleveren bestaat uit een eindrapportage (opgeleverd in 5-voud en een digitale versie). In deze rapportage staan uiteraard de bevindingen van het onderzoek, maar besteden we ook aandacht aan: 3 Concrete aanbevelingen voor handvatten om als gemeenteprofessional adequaat te kunnen acteren op verschijningsvormen van extreemrechts en rechts-extremisme 3

Een visuele weergave van de extreemrechtse en rechts-extremistische manifestatie, gekoppeld aan potentiële doelwitten, in het onderzoeksgebied

Dit onderzoek levert ook een aantal deelproducten op, die uiteindelijk leiden tot het eindproduct, te weten: 1.

Dit onderzoeksplan (dat tussentijds gewijzigd kan worden);

Een tussentijdse rapportage waarin de waargenomen actoren in het lokale netwerk gepositioneerd worden (gemaakt door de analist);

Een format per onderzochte actor. Dit kunnen er veel zijn, afhankelijk van de hoeveelheid actoren (gemaakt door de ana list en de veldonderzoekers). Dit wordt op aanvraag verstrekt aan opdrachtgever;

Verschillende veldwerk verslagen, per veldwerk-bezoek (hierin staan de bevindingen per veldwerkbezoek van de veldonderzoeker(s)). Dit wordt op aanvraag verstrekt aan opdrachtgever.

NTA

In samenspraak met de opdrachtgever zullen de wijze en het moment van publicatie van het eindrapport bepaald worden.

1.3. Contactmomenten Tijdens de uitvoering van het onderzoek zal er maandelijks contact zijn tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. NTA, als opdrachtnemer, zal de opdrachtgever maandelijks op de hoogte houden van de voortgang van het onderzoek. Ook zal NTA inzetten op een kennismakingsmoment na gunning van de onderzoeksopdracht en op afstemming over een conceptrapport. Macht NTA op enig ander moment aanleiding zien tot naciere afstemming met opdrachtgever, dan zal NTA contact opnemen met de opdrachtgever.

TA 2. DOEL- EN VRAAGSTELLING Dit hoofdstuk beschrijft de doelstelling en de onderzoeksvragen van het onderzoek.

2.1. Doelstelling De doelstelling van deze opdracht is het leveren van een bijdrage aan het vergroten van de informatiepositie over de aard en verschijningsvormen van extreemrechts en rechts-extremisme in de gemeente Delft, Rijswijk, Midden-Delfland en Westland.

2.2. Onderzoeksvraag De onderzoeksvraag die centraal staat in dit onderzoek is:

Wat zijn op dit moment de gevaren die voortkomen uit extreemrechts gedachtegoed en rechtsextremistische acties binnen de gemeenten Delft, Rijswijk, Midden-Delfland en Westland, en hoe kunnen deze gemeenten daar effectief op inspelen? De onderzoeksperiode wordt afgebakend naar: de laatste vijf jaar **In de onderzoeksvraag van de gemeente Delft stond hier 'rechts-extremistisch gedachtegoed'. Dit is wat ons betreft een samenvoeging van extreemrechts gedachtegoed en rechts-extremistische gedragingen of acties. Extreemrechts wordt in dit kader gezien als gedachtegoed dat hoort bij rechtsextremistische gedragingen.

2.3. Deelvragen Om tot een beantwoording van de onderzoeksvraag te komen zijn de volgende deelvragen opgesteld door de opdrachtgever:

Welke rechts-extremistische groeperingen speien een actieve rol in de regio?

Hoe uiten, rekruteren, en organiseren deze groeperingen zieh?

Welke drijfveren spelen een rol bij het aanhangen van rechts-extremistisch gedachtegoed?

Hoe kunnen de gemeenten effectief inspelen op deze drijfveren?

Welke gevaren kunnen voortkomen uit rechts-extremistisch gedachtegoed?

Hoe acuut zijn deze gevaren in de regio?

Hoe kan er effectief op deze gevaren ingespeeld worden door de gemeenten?

2.4. Operationaliseren begrippen Een aantal begrippen is belangrijk om nader uit te leggen alvorens het onderzoek start. Het gaat om begrippen uit de onderzoeksvraag en deelvragen als extreemrechts, rechts-extremisme. Ook besteden we aandacht aan termen die in het politiek-maatschappelijke debat vaak in verband worden gebracht met extreemrechts en rechts-extremisme, namelijk radicalisering en polarisatie. Al deze termen worden hieronder uitgelegd.

»+-

NTA

2.4.1. Extreemrechts Extreemrechts en rechts-extremisme worden regelmatig door elkaar gehaald, maar zijn twee wezenlijk andere za ken. Waar rechts-extremisme over 'daden' gaat, gaat extreemrechts over 'ideeên'. Anders gezegd: extreemrechts is het gedachtegoed op basis waarvan extreemrechtse groeperingen rechtsextremistische daden uitvoeren (zie hieronder de definitie van 'radicalisering en (rechts-)extremisme').

De extreemrechtse ideologie stelt dat de 'eigen' groep (vaak het 'blanke ras') bedreigd wordt. Door andere culturele, etnische of religieuze groepen en een linkse, progressieve of globalistische (soms joodse) elite. Ook het huidige democratische systeem, wat de eigen groep niet dient, is onderdeel van het probleem. Extreemrechts wil een betere wereld waarin geen 'vreemde' groepen in de nabijheid zijn van de 'eigen' groep. In deze betere wereld leeft de 'eigen' groep volgens duidelijke tradities, regels én waarden en normen. Het traditionele gezin is hierin belangrijk. Voor deze nieuwe wereld is systeemverandering nodig, een (gewapende) revolutie of een rassenoorlog. Dit kan op verschillende manieren: via actievoeren met middelen die binnen de grenzen van de Nederlandse wet vallen (activisten), door het legitimeren van geweld (extremisten) of door het toepassen van geweld (gewelddadige extremisten). Hoewel de kern van de extreemrechtse ideologie hier concreet wordt beschreven, zijn er verschillende variaties mogelijk op de ideologische stand punten van extreemrechts.

2.4.2. Radicalisering en (rechts-)extremisme Als we extreemrechts en rechts-extremisme willen definiëren kunnen we dat niet doen zonder de context daaromheen te schetsen. Extremisme is één van de drie mogelijke eindstadia van een radicaliseringsproces. Radicalisering zien we als een preces, niet als een eindstadium. Er bestaan uiteenlopende definities van radicalisering. Voor dit onderzoek gebruiken wij de uitleg van de AIVD, die de volgende definitie hanteert:

"Het (actief) nastreven en/of ondersteunen van diep ingrijpende veranderingen in de samenleving, die een gevaar kunnen opleveren voor (het voortbestaan van) de democratische rechtsorde (doel), eventueel met het hanteren van ondemocratische methodes (middel), die afbreuk kunnen doen aan het functioneren van de democratische rechtsorde (effect)."

Het gaat er dus om dat er een (groeiende) bereidheid is om dit soort veranderingen zelf na te streven en/of te ondersteunen (eventueel op ondemocratische wijze), of om andere mensen hiertoe aan te zetten.2 Radicalisering wordt hier gesteld als een proces dat drie verschillende eindstadia kent (en waar men zieh tussen kan bewegen): 1.

Activisme

Extremisme

Gewelddadig extremisme

'AIVD, "Van Dawa tot Jihad," Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2004), 15. AIVD, "Van Dawa tot Jihad," 15.

NTA

Onder activisme verstaan wehet inzetten van politieke, democratische, middelen voor het berei ken van

zijn of haar doelen. Er worden geen ondemocratische doelen nagestreefd en activisten blijven binnen de kaders van de democratische rechtsorde.3 Als we, voor de context van dit onderzoek, extreemrechts hierin plaatsen spreken we van extreemrechts gemotiveerd activisme.

Extremisme gaat een stap verder. Extremisten vinden geweld een legitiem middel voor het berei ken van

zijn of haar doelen. Ze gebruiken ondemocratische niet-gewelddadige middelen hiervoor. Voorbeelden van dit soort middelen zijn: systematisch oproepen tot onverdraagzaamheid, verspreiden van angst, verspreiden van desinformatie, demoniseren en intimideren.4 Als we, voor de context van dit onderzoek, extreemrechts hierin plaatsen spreken we van extreemrechts gemotiveerd extremisme oftewel 'rechtsextremisme'.

Gewelddadig extremisme gaat nog een stap verder. Gewelddadige extremisten gebruiken geweld voor

het bereiken van zijn of haar doelen. Ze gebruiken ondemocratische gewelddadige middelen hiervoor. Voorbeelden van geweldsmiddelen zijn: geweldplegingen, mishandelingen of ernstiger vormen van geweld.5 Deze laatste stap wordt nog wel eens gelijkgesteld met de term 'terrorisme'. Als we, voor de context van dit onderzoek, extreemrechts hierin plaatsen spreken we van extreemrechts gemotiveerd gewelddadig extremisme oftewel gewelddadig rechts-extremisme.

2.4.3.

Polarisatie

In deze paragraaf gebruiken we de definitie van het Kennisplatform lntegratie en Samenleving (KIS) om polarisatie uit te leggen. KIS geeft de volgende omschrijving:

"Polarisatie is toenemend wij-zij-denken. Het is een proces waarbij de tegenstellingen tussen groepen in de samenleving sterker worden, waardoor groepen steeds meer tegenover e/kaar komen te staan. Polarisatie kan zieh manifesteren op verschillende locaties, bijvoorbeeld in een buurt, op een school of op de werkvloer, maar ook op (sociale) media."6

Polarisatie is dus een proces waarbij verschillende groepen tegenover elkaar komen te staan. Deze groepen kunnen op verschillende manieren gekarakteriseerd worden, bijvoorbeeld op basis van:7

■

etnisch-culturele-religieuze verschillen

■

lokale/nationale oriëntatie versus 'kosmopolieten'

■

randstad versus niet stedelijke gebieden

■

arm en rijk

AIVD, "Extremisme," geraadpleegd op 20 juli 2020 via: www.aivd.nl/onderwerpen/extremisme

AIVD, "Extremisme," geraadpleegd op 20 juli 2020 via: www.aivd.nl/onderwerpen/extremisme ·AIVD, "Extremisme," geraadpleegd op 20 juli 2020 via: www.aivd.nl/onderwerpen/extremisme 6

Wonderen, Ron van, "Wat is polarisatie? Hoe ontstaat dit en hoe ziet het eruit?" Kennisplatform Integratie &

Samenleving, geraadpleegd op 20 juli 2020 via: https://www.kis.nl/artikel/wat-is-polarisatie 7

Wonderen, Ron van, "Wat is polarisatie?"

L I

hoog- en laagopgeleid ■

links of rechts

Polarisering is echter niet a lleen maar een negatief begrip. We kennen zowel gewenste als ongewenste polarisatie. Gewenste polarisatie heeft te maken met tegenovergestelde of zelfs onverenigbare standpunten die kunnen bijdragen aan meningsvorming en het bespreekbaar maken van problemen. Het wordt pas ongewenste polarisatie als de tegenstellingen verscherpen en als die verscherpte tegenstellingen resulteren in spanningen tussen groepen en in de toename van segregatie langs etnische en religieuze lijnen.8

8 Nederlands Jeugd Instituut, "Polarisatie en radicalisering," 1, geraad pleegd op 20 ju Ii 2020 via:

https://www.nji.nl/nl/Download-NJi/Publicatie-NJi/Polarisatie_Radicalisering.pdf 9 Nederlands Jeugd Instituut, "Polarisatie en radicalisering," 2.

NTA 3. ONDERZOEKSMETHODE In dit hoofdstuk beschrijven we het type onderzoek, de onderzoeksfasen, de onderzoeksmethoden per deelvraag en de afbakening en risico's van het onderzoek.

3.1. Type onderzoek Dit onderzoek is een kwalitatief onderzoek. Het onderzoek omvat een combinatie van openbronnen- en veldwerk onderzoek. Kwantitatieve onderzoeksresultaten, zoals cijfers over incidenten, dienen ter ondersteuning van het kwalitatieve onderzoek waarin gesprekken met gemeenteprofessionals en openbronnen centraal staan. Het doel van dit onderzoek is om een actueel beeld te krijgen van de manifestatie van extreemrechts en rechts-extremisme (en de kwetsbaarheden en weerbaarheden voor de lokale samenleving die hieruit voortvloeien) in het onderzoeksgebied.

3.2. Onderzoeksfasen Het onderzoek is in vijf fasen uit te splitsen:

FASE I: Oriëntatie - Bureau onderzoek (of wel: deskresearch) In deze fase wordt een O-meting uitgevoerd. Bestaande rapporten van openbare onderzoeken (AIVD/NCTV/ gemeenten), reeds opgestelde (veiligheids) beelden, ervaringen die in 2018/2019 zijn opgedaan door NTA en eventueel deelbare politierapporten worden onderzocht. Tevens worden er interviews gehouden met diverse professionals binnen het onderzoeksgebied (oriënterende gesprekken). Deze informatie vormt het startpunt voor de volgende fase.

FASE II: Openbronnenonderzoek - bureau onderzoek (of wel: deskresearch) De informatie uit de oriëntatiefase zal in deze fase verrijkt worden. Deze fase is onderdeel van de dataverzameling en voorbereiding op het veldwerk. Aan de ene kant wordt informatie verza meld ten behoeve van het theoretisch kader. Aan de andere kant gaat het om het creëren vaneen extreemrechts en rechts-extremistisch krachtenveld in het onderzoeksgebied. lnformatie wordt verzameld uit de volgende bronnen: 3

Media (dagbladen, tijdschriften, radio en televisie)

Internet (online publicaties, blogs, discussiegroepen, YouTube, Facebook, Twitter, echo chambers etc.)

Overheidsstukken (basisregisters (bijv. KvK), Kamerbrieven, rapporten, beantwoording Kamervragen, beleidsstukken, etc.)

Professionele en academische publicaties

Grijze literatuur (nieuwsbrieven, technische rapporten, ongepubliceerde stukken, etc.)

H-

Voor- en nade/en openbronnenonderzoek

Het belangrijkste voordeel van openbronnenonderzoek is dat de onderzoeker door middel van open bronnen en literatuur snel over een groot aantal gegevens kan beschikken en zieh op de hoogte stelt van reeds bestaande kennis, inzichten en gerelateerde politieke en maatschappelijk debatten." Ook geeft het de mogelijkheid om data vanuit verschillende perspectieven over de tijd heen te zien, in de natuurlijke setting.'' Open bronnen kunnen echter een gekleurd beeld geven door standplaats-gebondenheid of door expliciete (politieke) belangen. Daarnaast kunnen ze de illusie geven dat ze het hele verhaal verteilen, terwijl er een selectie kan zijn in wat iemand wel en niet (prominent) laat zien. Tot slot laat het alleen de data zien van publieke profielen en content.12

FASE Ill: Veld onderzoek (ofwel: fieldresearch) In deze fase wordt de verzamelde informatie uit de eerste twee fasen door middel van veld onderzoek, getoetst en verrijkt met realtime offlinedata. De veld onderzoeker zal een aantal locaties binnen het onderzoeksgebied bezoeken om op zoek te gaan naar extreemrechtse en rechts-extremistische uitingen zoals stickers en graffiti. Deze uitingen verteilen ons meer over de kwantiteit van de manifestatie. Via deze uitingen kunnen we vaststellen welke extreemrechtse en rechts-extremistische actoren en sentimenten speien op die locatie. Dit veld onderzoek is een aanvulling op de al eerder verza melde informatie uit het openbronnenonderzoek en de oriënterende gesprekken met gemeenteprofessionals. De keuze voor bepaalde locaties zal worden gemaakt op basis van de eerder verzamelde data uit het openbronnenonderzoek, waaruit we een aantal 'hotspots' destilleren.

Tenslotte is het veldwerk slechts een momentopname en is de data die gegenereerd wordt niet generaliseerbaar naar andere gemeenten.

FASE V: Rapportage

Verschuren, Piet en Hans Doorewaard, Het ontwerpen vaneen onderzoek, vierde druk (Boom Lemma

Uitgevers: Den Haag, 2007), 205, 206. 11

Norskov, S. Rask, M. Observation of Online Communities: A Discussion of Online and Offline Observer Roles

in Studying Development, Cooperation and Coordination in an Open Source Software Environment. Qualitative social research vol. 12, no. 3, art.5. 9-2011 1

? Sloan, Luke, and Anabel Quan-Haase. The SAGE Handbook of Social Media Research Methods, (2017), 114.

NTA

In deze fase worden de eindproducten opgeleverd. Er wordt verslag gedaan van onze bevindingen en

deze worden vervolgens geanalyseerd. Op basis van onze bevindingen geven we antwoord op de diverse onderzoekvragen. Onderdelen van deze fase zijn:

Gespreksverslagen valideren

3 Vervaardigen eindproducten 3

Analyse

Presentatie

Opleveren eindrapportage

3.3. Dataverzamelings- en analysemethoden

In dit onderzoek wordt de data op verschillende manieren verzameld en geanalyseerd en ma ken we gebruik van diverse respondenten. In deze paragraaf beschrijven we deze verschillende zaken. En eindigen we met de validiteit en betrouwbaarheid van ons onderzoek.

Dataverzamelingsmethoden

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12940939/1