Bijlage Evaluatie cultuurkader 2021 2030

De basis zoals deze tijdens de vaststelling van het cultuurkader was, zou minimaal behouden moeten blijven, maar nog beter versterkt moeten worden naar de bovenkant van dit segment gezien Delft in 2023 ruim 106.000 inwoners telde. In dit hoofdstuk analyseren we hoe het ervoor staat met de tweede stapsteen, de basis op orde, en schetsen we wat het voor de lange termijn kost om deze basis op orde te houden. Tot slot gaan we in op het verzoek van de

6

Berenschot. Investeren in de toekomst van Delft, maart 2022, p.4.

28

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

raad om bij de regio aan te dringen op samenwerking tussen de cultuurvoorzieningen en podia om zo het aanbod voor Delft en de gehele regio te versterken.

Afbeelding. Het ringenmodel voor gemeentelijk cultuurbeleid (Wijn / VNG, 2013).

29

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

3.1 Wat is de basis en waar staan we? We gaan in op de elementen die de basis op orde moeten brengen in de culturele infrastructuur van Delft (als middelgrote gemeente) en de stand van zaken daarvan. Uitgangspunten hiervoor zijn de genoemde verkennende studies uit 2021 en 2022 (Berenschot) en het voortschrijdende inzicht dat we hebben opgedaan in de uitvoering van het Cultuurkader. We beoordelen de elementen volgens het stoplichtmodel: rood is fout, groen is goed en bij oranje/geel moet je uitkijken.

1. Bestendigen incidentele bijdragen en het op peil houden van reguliere exploitaties met (hogere) subsidies

In het coalitieakkoord is voor cultuur voor 2023 eenmalig € 500.000 beschikbaar gesteld. Voor een bedrag van € 210.000 zijn hiermee de reguliere subsidies te gerepareerd. Voor 2024 is opnieuw een bedrag van € 500.000 beschikbaar gesteld. Hiervan is € 102.000 gebruikt om de subsidie voor de projectoren van Lumen en de aangenomen motie ‘Geef Delftenaren een podium’ in 2023 te repareren. Een bedrag ad € 398.00 is overgebleven. Hiervan is een bedrag van € 182.500 benut om de financiële dekking voor de reguliere subsidies in 2024 te repareren. Vanaf 2025 wordt mede gezien de krappe structurele financiële kaders een structurele intensivering van € 250.000 voor de gehele cultuurbegroting voorzien. Dit bedrag zou bijna geheel ter dekking van het repareren van reguliere subsidie ingezet moeten worden. Omdat in principe elk jaar bij de kadernota opnieuw een afweging plaatsvindt, betekent dit dat culturele instellingen niet goed weten waar ze wat betreft de basis aan toe zijn, en waar zij op kunnen rekenen vanuit de gemeente. Dit is problematisch voor de financiële duurzaamheid en continuïteit van deze organisaties. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. Tot nu toe hebben we de reguliere subsidies met incidentele middelen weten te repareren, maar we zijn afhankelijk van het jaarlijkse kadernotaproces.

2. Adequate indexering van subsidies

In het verleden is de jaarlijkse indexering van subsidies vaak achterwege gebleven. Hierdoor heeft een proces van sluipende bezuinigingen plaatsgevonden7. In 2022 en 2023 kregen culturele instellingen te maken met sterk gestegen lasten door de inflatie en gestegen energiekosten. De gemeentelijke subsidieregeling Noodsteun Energiekosten Delfts Maatschappelijke Organisaties compenseerde gedeeltelijk de energiekosten. De gemeentelijke indexatie van de subsidies bleven echter achter bij de reële prijsstijgingen waar culturele instellingen mee te maken hadden. Ter illustratie onderstaand overzicht welke globale financiële consequenties de inflatie voor de culturele instellingen in Delft had in 2022. Het saldo van de totale uitgaven en 7

Dit geldt overigens niet voor Museum Prinsenhof, omdat het museum onderdeel is van de gemeente en door de gemeente bekostigd wordt.

30

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

inkomsten op taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie was in 2022 € 4,5 miljoen. Met een inflatie van 11,6% tegenover een gemeentelijke indexatie van 0,84% voor de subsidie betekent dit per saldo een sluipende bezuiniging van € 484.000 in 2022 die ook in de jaren opeenvolgend doorwerkt. Indexatie subsidie Inflatie8 2022 0,84% 11,6% 2023 3,1% 4,1% 2024 4,46% - 10% op 2,9% basis van maatwerk Figuur 2. Globale financiële consequenties inflatie.

Verschil -10,76% -1% +1,56 – +7,1%

Specifiek de huisvestingslasten, een grote kostenpost voor culturele instellingen, zijn sterk gestegen. Naast de energielasten zijn de huurlasten hier onderdeel van. Ter illustratie: de culturele instellingen die gebruik maken van gemeentelijk vastgoed zoals Theater de Veste, Rietveld Theater / Delfts Toneelgezelschap kregen te maken met een verhoging van de huurprijzen door de gemeente in 2022 met 2,7% en in 2023 met 8% (dit percentage was van 14,55% naar 8% gematigd). Dat tegenover een indexatie van respectievelijk 0,84% en 3,1%. Dit maakt duidelijk dat er op deze gestegen kostenpost onvoldoende compensatie in de subsidie tegenover staat. Dit is ten koste van de programmering en organisatie gegaan. Specifiek voor evenementen met een maximale subsidie van € 40.000 gold dat hun subsidie niet door de gemeente geïndexeerd werd. Dit betekent dat deze evenementen in 2022 de inflatie van 11,6% zelf hebben moeten opvangen. Dit is ten koste gegaan van de programmering en organisatie en werkt bovendien in volgende jaren nog financieel in negatieve zin door. Juist bij evenementen zijn de financiële gevolgen van de coronacrisis voelbaar, doordat er veel gewerkt wordt met mensen met tijdelijke contracten die in veel gevallen iets anders zijn gaan doen tijdens corona. Schaarste aan personeel (en ook materieel) leidt tot hogere kosten.

De kosten zijn hoger geworden terwijl de subsidies op hetzelfde niveau zijn gebleven. In 2023 is incidenteel € 150.000 beschikbaar gesteld voor noodlijdende evenementen ter compensatie van de gestegen kosten. Omdat het college zich realiseerde dat de compensatie in 2023 onvoldoende was in relatie tot de reële prijsstijgingen, heeft het twee maatregelen getroffen: • Voor 2024 is aanvullend een eenmalig budget van € 757.000 voor het Sociaal domein, Welzijn en Cultuur opgenomen. Hiermee ontstaat financiële ruimte om subsidies voor maatschappelijke organisaties eenmalig aan te vullen tot een percentage van maximaal 10% (op basis van maatwerk en de reële noden bij de instellingen). • Vanaf 2024 is structureel een bedrag van € 150.000 toegevoegd aan het evenementenbudget om hiermee tegemoet te komen aan de kostenstijgingen waar evenementen mee te maken krijgen. Hiermee worden evenementen vanaf dit jaar hoger gesubsidieerd dan de maximum bijdrage van € 40.000.

8

Op basis van de cijfers gepubliceerd door de Nederlandse Bank via https://www.dnb.nl/actuele-economischevraagstukken/de-stand-van-onze-economie/.

31

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Omdat het budget voor het aanvullen van de subsidies tot een percentage van maximaal 10% in principe eenmalig is, moeten er structurele middelen worden gevonden om de gestegen kosten te kunnen dekken. Lukt dat niet, dan betekent dit een bezuiniging op de culturele sector, waarmee de continuïteit van de culturele instellingen in gevaar komt. Conclusie: het stoplicht staat op rood. Na jaren van sluipende bezuinigingen zijn organisaties op de cultuurbegroting voor de recente inflatie slechts eenmalig gecompenseerd waarmee de continuïteit van organisaties nu op het spel staat.

3. Toepassen van de culturele codes (in het bijzonder Fair Practice)

Fair Pay gaat over eerlijke beloning en is een belangrijk onderdeel van de Fair Practice Code. We hebben het bureau PPMC ingeschakeld om onderzoek te doen naar de meerkosten van de toepassing van Fair Pay in Delft. Naar verwachting is het onderzoeksrapport begin 2024 gereed. Het onderzoeksrapport wordt separaat aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We brengen de meerkosten in kaart maar hebben Fair Pay nog niet toegepast in Delft.

4. Cultureel aanbod: incidentele impulsen aan initiatieven

Het cultuurbudget is niet toereikend om nieuwe culturele initiatieven uit de stad mogelijk te maken. Dat betekent dat we in principe niet in kunnen spelen op initiatieven, projecten en samenwerkingen die in de stad ontstaan die het culturele aanbod in Delft versterken. In 2022 en 2023 hebben we via incidentele middelen wel in kunnen spelen op nieuwe culturele initiatieven en projecten uit de stad. We hebben in 2022 een budget van € 100.000 uit coronamiddelen ingezet om projecten van makers te ondersteunen en in 2023 een gelijk budget vanuit de extra middelen uit het coalitieakkoord. We hebben in 2022 en 2023 ca. €300.000 uit het door het rijk beschikbaar gesteld budget van € 654.065 ingezet voor projecten die cultuurparticipatie van jongeren stimuleren, en een budget van € 110.000 uit het eenmalig in 2023 beschikbaar gestelde budget ten behoeve van projecten en acties in het kader van de uitvoeringsagenda. Met deze incidentele budgetten konden we snel inspelen op ontwikkelingen en konden we veel culturele projecten ondersteunen die aansloten bij de behoeften in de stad. Dit zijn echter tijdelijke budgetten. De coronamiddelen zullen verdwijnen nu de coronacrisis ten einde is gekomen. Daarnaast gaat het om middelen met een specifiek doel, waardoor projecten niet vanuit de artistieke meerwaarde voor de stad kunnen worden gesubsidieerd.

Het risico is dat het culturele aanbod verder verschraalt.

32

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We hebben met tijdelijke middelen kunnen inspelen op initiatieven uit de stad maar dit kunnen we niet structureel doen.

5. Basis op orde podiumkunsten a. Theater de Veste: basis op orde in verband met kostenstijgingen b. Afweging nieuwbouw Theater de Veste c. Verbouwing Rietveld Theater d. Ontwikkeling popklimaat e. Basis op orde SPOD (Stichting Popoefenruimten Delft)

De extra middelen in verband met kostenstijgingen zijn structureel beschikbaar gekomen voor het huidige Theater de Veste. In 2022 is aandacht gevraagd voor de toekomst van het theater en het creëren van een toekomstbestendige situatie. Op basis hiervan heeft adviesbureau BMC in 2022 een onderzoek gedaan naar verschillende toekomstscenario’s voor nieuwbouw van Theater de Veste9. Een toekomstbestendig theater moet ten minste bestaan uit een theaterzaal met een capaciteit van minimaal 800 stoelen, een multifunctionele zaal met een flexibele capaciteit (250 stoelen/800 staanplaatsen) en een vestzakzaal voor kleine voorstellingen. In 2024 wordt gewerkt aan een studie op basis waarvan het college en de gemeenteraad in 2024 een besluit over de toekomstige huisvesting nemen van Theater de Veste. Aanleiding voor het renoveren van het Rietveld Theater is de problematiek rondom geluidsoverlast, de klimaatinstallatie en sanitaire voorzieningen. In februari 2022 heeft de raad een besluit genomen over de investering in het pand en de uitbreiding van het Rietveld Theater. De podiumfunctie moet in ieder geval bestaan uit een theaterzaal (110 stoelen) en een theaterzaal met een flexibele opstelling (70 stoelen/flexibel) voor kleine amateur- en semiprofessionele voorstellingen en vier studio’s voor repetities, decorbouw en kleine presentaties.

Uit de raming bij het concept Voorlopig Ontwerp (VO) bleek echter dat de bouwkosten beduidend hoger liggen. Dit heeft geleid tot een vervolgvraag of en op welke manier het pand Rietveld 49 wordt gerenoveerd. In samenwerking met Stichting Rietveld Theater en het Delfts Toneelgezelschap worden scenario’s in beeld gebracht waarmee de raad een weloverwogen keuze kan maken over de renovatie, inclusief de inhoudelijke en financiële kaders. In 2023 zijn incidentele middelen uit het coalitieakkoord en de regeling Impuls Jongerencultuur ter beschikking gesteld van de Delftse pop-organisaties Popdelft en Stichting Popoefenruimten Delft (SPOD). Voor het ontwikkelen van een goed popklimaat is een ontwikkeltijd van een aantal jaar nodig om iets tot stand te kunnen laten komen. Structurele middelen ontbreken hiervoor op dit moment. SPOD ontving in 2023 een bedrag van € 59.000, maar heeft te maken met fors gestegen kosten en niet goed geregeld voorzieningen voor het personeel in het 9

BMC. Naar een toekomstbestendig voorzieningenniveau podiumkunsten in Delft.

33

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

verleden. Om dit recht te trekken zal de subsidie in 2024 stijgen naar € 74.000. In 2024 gaat men een meerjarenplan ontwikkelen. Om de basis hier structureel op orde te brengen verwacht men minimaal naar een subsidiebedrag van € 100.000 te moeten gaan. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We onderzoeken en maken plannen. Definitieve besluitvorming over de podiumkunstvoorzieningen moet nog plaatsvinden. De ontwikkeling van het popklimaat is afhankelijk van incidentele middelen.

6. Cultuurhuis verankeren in enkele wijken voor een divers cultuuraanbod dichtbij inwoners in de wijken

Om een divers cultuuraanbod dichtbij inwoners in de wijken te kunnen borgen, willen we DelftsPeil, de combinatiefuncties Cultuur en het Cultuurhuis Delft structureel beter ondersteunen. In 2023 hebben we ons ingespannen om de gemeentelijke basissubsidie voor DelftsPeil, de combinatiefuncties Cultuur en het Cultuurhuis Delft te behouden en vanaf 2024 uit te bouwen, en om de combinatiefuncties cultuur uit te breiden met functie bij de VAK in de Tanthof. De toegekende budgetten zijn echter grotendeels incidenteel (meerjarig) beschikbaar in het kader van de brede specifieke uitkering (SPUK) 2023-2026 en het programma Wij West in het kader van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (2023-2025). Hierin ligt een risico voor de ambities op het gebied van cultuur in de wijken voor de periode na 2025. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We kunnen het Cultuurhuis Delft en DelftsPeil voorlopig met incidentele middelen in de lucht houden, maar zonder zicht op structureel geld staat deze voorziening na 2025 op het spel.

7. Basis op orde amateurkunst: ondersteuning amateurkunstsector (o.a. verenigingen)

In het verleden is het subsidiebudget voor amateurkunst in Delft wegbezuinigd. Onder andere door corona is de amateurkunstsector de afgelopen tijd flink geraakt, ook in Delft. Uit de Verkenning die we hebben gedaan en de bijeenkomst Amateurkunsten die we hebben georganiseerd, bleek dat er behoefte is aan ondersteuning. Er is behoefte aan handvatten voor het bereiken van jongeren en het behouden van bestaande leden, ondersteuning bij het aanvragen van subsidies en fondsen, voldoende betaalbare ruimte en coördinatie op vraag en aanbod naar ruimte, en een goede collectieve promotie van het amateurkunstenaanbod via onder andere de Uitagenda. Deze ondersteuning is momenteel niet (structureel) geborgd. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We hebben de behoefte aan ondersteuning met het veld onderzocht, maar hiervoor zijn geen structurele middelen beschikbaar.

34

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

8. Basis op orde film: nieuw Filmhuis Lumen

De bouw van de nieuwe locatie van Filmhuis Lumen in De Hooghe Delft is in september 2023 van start gegaan. Met de groei van de huidige 2 naar 4 filmzalen kan het filmhuis naar verwachting in 2025 het sterk gestegen aanbod van kwaliteitsfilms in Delft voldoende plek geven. Conclusie: het stoplicht staat op groen. Naar verwachting opent een toekomstbestendig filmhuis in 2025.

9. Basis op orde cultureel erfgoed: verbouwing Museum Prinsenhof

Museum Prinsenhof Delft wordt verbouwd tot een toekomstbestendig museum. Hierover heeft de raad op 1 februari 2024 een besluit genomen. De gemeente Delft stelt € 18 miljoen beschikbaar om het monument in goede staat te brengen en voor het nageslacht te bewaren. De familie Vlek schenkt € 10 miljoen om de museale functie van het Prinsenhof te garanderen. De overige financiering moet uit aanvullende fondsen en subsidies komen. Hiervan is tot nu toe ruim € 5 miljoen toegezegd. Volgens planning starten de werkzaamheden begin 2025. Naar verwachting kan het museum begin 2027 weer open voor publiek. De verwachting is op dit moment dat de exploitatielasten na de renovatie hoger komen te liggen, waardoor structureel aanvullende middelen nodig zijn ter hoogte van jaarlijks € 450.000. Conclusie: het stoplicht staat op groen. Museum Prinsenhof Delft wordt verbouwd tot een toekomstbestendig museum.

10. Basis op orde beeldende kunst en bouwkunst: a. Matchen rijksbijdrage beeldende kunst b. Borgen beeldende kunst organisaties

Delft kent een levendig beeldend kunstklimaat met een divers aanbod en landelijke aantrekkingskracht. Stichting Land Art Delft is een jong initiatief dat sinds 2011 een beeldenpark met werk van nationale en internationale beeldend kunstenaars presenteert in het gebied tussen de Delft en Rotterdam, tussen de A13 en de Schie. In 2022 opende Radius, centrum voor hedendaagse kunst en ecologie, haar deuren bij de watertoren. Radius programmeert landelijk en internationaal bekende beeldend kunstenaars, ontvangt meerjarige financiële ondersteuning van het Mondriaan Fonds en zet Delft daarmee ook landelijk op de kaart op het gebied van beeldende kunst.

35

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

De beeldende kunst wordt in Delft bekostigd uit een rijksbijdrage voor beeldende kunst welke door de gemeente gematcht wordt. De rijksbijdrage is € 150.000 en de gemeente matcht dit met een bedrag van € 80.000. Het is echter noodzakelijk dat de gemeente Delft deze rijksbijdrage met een bedrag van minimaal € 150.000 matcht, anders valt dit budget op termijn weg. Dat betekent dat er minimaal een extra budget van € 70.000 benodigd is. Dit bedrag alleen is echter niet toereikend om bestaande organisaties als Land Art Delft en Radius (structureel) of andere beeldende kunstinitiatieven te kunnen ondersteunen. We zijn voornemens om de subsidieregels te herijken, daarin nemen we ook de subsidie ten aanzien van het beeldend kunstbeleid mee. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We ondersteunen een levendig beeldend kunstklimaat, maar de minimale matchingsbijdrage van het rijk ontbreekt.

11. Basis op orde festivals: evenementen met een regionale of landelijke uitstraling

Delft kent een divers aanbod aan culturele festivals en evenementen. Het Delft Chamber Music Festival geniet regionale en nationale bekendheid. Ook Delft Fringe Festival en Highlight Delft trekken publiek uit de regio. Op dit moment hebben evenementen en festivals het financieel zwaar, onder meer door de gestegen kosten. Festivalorganisaties hebben daardoor het festival in sommige gevallen zelfs moeten afgelasten. In het coalitieakkoord is afgesproken dat de gemeente zich ervoor inzet dat bestaande evenementen het hoofd boven water kunnen houden en dat er ruimte is voor nieuwe evenementen, verspreid door de stad. In 2023 is incidenteel € 150.000 beschikbaar gesteld voor noodlijdende evenementen ter compensatie van de gestegen kosten. Per 2024 is dit bedrag structureel toegevoegd aan het evenementenbudget. Onder de festivals is veel potentie om door te groeien naar een evenement met regionale betekenis en meer bezoekers. Misschien zelfs landelijk. De extra middelen bieden een compensatie voor de gestegen kosten, maar bieden geen ruimte voor nieuwe evenementen verspreid over de stad en geven geen impuls. Tot nu toe ontbreken de middelen om een doorontwikkeling te kunnen maken, ondanks dat organisaties ook financiële steun buiten de gemeente zoeken. Conclusie: het stoplicht staat op rood.

Evenementen worden structureel gecompenseerd voor gestegen kosten, maar er zijn geen financiële middelen voor doorontwikkeling naar een aanbod met een regionale of landelijke uitstraling.

12. Verbeteren van het makersklimaat a. Verbeteren ondersteuning makers in algemene zin b. Onderzoek ontwikkelen broedplaatsenbeleid

36

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Het is nodig om de creatieve cyclus en het makersklimaat10 in Delft beter te faciliteren. De verbouwing van het Rietveld Theater aan het Rietveld 49 draagt bij aan de verbetering van het aanbod aan speelplekken en repetitieruimten aan amateurs en semiprofessionele creatieve makers. Via de subsidieregeling Creatieve Makers hebben we in 2022 vierendertig en in 2023 tweeëntwintig projecten van kunstenaars en creatieve makers gesteund. Gezien deze regeling in een grote behoefte voorzag (de regeling werd in 2023 tweeëneenhalf keer overvraagd) en de projecten bijdroegen aan de innovatie van het culturele aanbod in Delft, is besloten om deze regeling in 2023 en 2024 te continueren op basis van de extra middelen uit het coalitieakkoord en de Kadernota 2023. Dit budget is echter incidenteel beschikbaar. Om een goed makersklimaat in Delft te stimuleren is echter een ontwikkeltijd van een aantal jaar nodig om iets tot stand te kunnen laten komen. Het beschikbaar stellen van betaalbare werkruimte zoals ateliers en broedplaatsen draagt bij aan het aantrekken en behouden van creatieven, kunstenaars en jong talent. Om deze professionele doelgroep te kunnen binden aan de stad zullen faciliteiten als werkruimte betaalbaar moeten blijven. Bij de gemeentelijke ateliers zien we dat de betaalbaarheid onder druk staat.

Op de gemeentelijke ateliers werd in 2022 een verhoging van de huur van 2,7% en in 2023 met 8% toegepast. De kunstenaars die deze atelierruimtes huren, ontvangen geen subsidie. Ook hadden zij te maken met gestegen energielasten. Op de korte termijn is het beleid erop gericht om leegstand te voorkomen en de atelierfunctie te kunnen behouden. Hier zijn op dit moment echter geen extra middelen voor beschikbaar. Het Kabeldistrict wordt de komende tijd ontwikkeld tot een levendig, gemengd en een economisch vitaal stedelijk gebied. Opgenomen in de plannen is om de circa 2.400 m2 BVO broedplaats in stand te houden. In 2023-2024 voeren we een verkenning uit naar de ontwikkeling van broedplaatsenbeleid. Hierin verkennen we onder meer welke behoefte aan huisvesting, ateliers en broedplaatsen, er is onder creatieven en kunstenaars. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We ondersteunen makersprojecten met incidentele middelen, verkennen broedplaatsenbeleid en hebben plannen voor Rietveld 49, maar het productieklimaat waaronder de beschikbaarheid en betaalbaarheid van broedplaatsen en ateliers staat steeds meer onder druk.

13. Verbeteren van de culturele marketing a. Verdere ontwikkeling onderscheidend aanbod onder andere in stille periodes en met themaperiodes b. Inhoudelijk laden van de themaperiode Cultuur & Innovatie

Evenementen zijn van belang voor het aantrekken van bezoekers en bestedingen. Met andere woorden: evenementen en een goede collectieve culturele marketing zijn belangrijk voor het stimuleren van de bezoekerseconomie van Delft. Zeker na corona 10

We verstaan onder creatieve makers: ZZP’ers en freelancers, gevestigd en/of werkzaam in de culturele sector in Delft, die met creatieve uitingen/producten in hun inkomen voorzien. Het gaat om creatieve makers op het gebied van muziek, theater, beeldende kunst, urban, mode, design, letteren, games, film, dans, strip of een mix van deze stijlen.

37

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

toen het bezoek weer op gang moest komen. In de zomer van 2023 nam Delft Marketing in samenwerking met Delft Fringe Festival, Delft Chamber Festival en Stichting Centrum Management Delft (SCMD) het initiatief voor een pilot-editie van de Delftse Festivalzomer, en in de winter van 2023 organiseerden ze rond Lichtjesavond een pilot-versie van Delft Verlicht. In de basis is de opzet om bestaande evenementen te bundelen, gezamenlijke promotie te doen en de stad als podium te benutten om bewoners van Delft en de regio te trekken. De pilots worden de komende tijd mede in samenwerking met de culturele sector doorontwikkeld. Het historische aspect van de stad is in de afgelopen themaperiodes goed naar voren Gekomen (‘Delft creating history’). Het onderscheidende DNA van Delft op het gebied van innovatie, technologie en creativiteit behoeft meer aandacht. De Werkgroep Aantrekkelijke Stad ontwikkelt hiervoor een voorstel. Er ontbreken echter middelen om een nieuw themajaar te organiseren. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We ontwikkelen pilots in stille periodes en organiseerden themaperiodes, maar de onderscheidende waarden innovatie, technologie en creativiteit behoeven meer aandacht en financiële middelen voor nieuwe thema’s ontbreken.

14. Integraal Huisvestingsplan Cultuur

Ambitie is om te komen tot een culturele infrastructuur die past bij de omvang en het profiel van Delft met de juiste culturele voorzieningen op de juiste plek, voorbereid op 2040. Dit moet onder meer aangepakt worden middels een integraal plan op cultuur in de fysieke ruimte met een duidelijke referentienorm in de gebiedsontwikkeling. Inmiddels spelen verschillende trajecten zoals de verbouwing van museum Prinsenhof. In 2024 gaan we aan de slag met het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan Cultuur (IHP Cultuur). Er is budget om een plan op te stellen, maar afgezien van de beschikbare onderhoudsbudgetten vooralsnog niet om dit plan uit te kunnen voeren. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. We hebben budget voor het maken van een plan in 2024, maar dit plan of middelen om het plan uit te voeren is er nog niet.

15. Versterken van het organiserend vermogen in de stad a. Cultuurtafel Delft b. Ondersteuning Cultuur en Innovatie platform c. Regisserende rol van de gemeente

Culturele partners verenigen zich binnen disciplines en/of werken samen in projecten. Toch is het nog steeds niet vanzelfsprekend dat de cultuursector als geheel een netwerk vormt, met één aanspreekpunt voor het bredere maatschappelijke veld. Een positieve ontwikkeling is dat de Cultuurtafel, het samenwerkingsverband van de culturele organisaties in Delft welke tijdens de coronacrisis tot stand kwam, werkt aan een doorontwikkeling. Ook positief is dat de samenwerking rond de 38

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

uitvoeringsagenda met de structuur van een Projectgroep en Werkgroepen in 2023 op gang is gekomen dankzij de actieve deelname van culturele instellingen. Samenwerking tussen de culturele sector en andere domeinen als het onderwijs met de TU Delft als belangrijke speler op het gebied van culturele voorzieningen en programmering voor studenten, maatschappelijke organisaties en bedrijven vindt plaats, maar is niet vanzelfsprekend. Eerste stappen rond het samenbrengen van het netwerk in Delft op het gebied van Cultuur & Innovatie zijn gezet. Echter, goede en gestructureerde netwerkvorming vanuit de culturele sector als geheel, zowel grote als kleinere organisaties - blijft een punt van aandacht. Dit moet ontwikkeld worden over een langere periode. Daarnaast is een meer regisserende rol van de gemeente hier gewenst. Hiervoor ontbreekt echter de (structurele) capaciteit bij de gemeente en ook een (structureel) budget om netwerkbijeenkomsten te kunnen organiseren. Conclusie: het stoplicht staat op oranje/geel. Er wordt in verschillende gremia samengewerkt, maar als cultuursector als geheel een netwerk vormen met één aanspreekpunt is niet vanzelfsprekend, omdat het aan structurele capaciteit en budget ontbreekt om hier op in te zetten.

3.2 Financieel: wat is er nodig? Om de basis op orde te brengen moet de cultuurbegroting van Delft groeien naar ruim € 15 miljoen op jaarbasis, zo blijkt uit de verkenning van Berenschot uit 202211. Dit is het benodigde budget voor exploitatiesubsidies. In 2022 bedroegen de uitgaven per saldo afgerond € 13,7 miljoen en in 2023 € 14,2 miljoen (zie Figuur 3) waarbij ongeveer een derde van het budget bestemd is voor Museum Prinsenhof (taak 5.4). Hierbij maken we de kanttekening dat het begrotingssaldo in 2023 vertekend is door tijdelijke financiële impulsen van het rijk en de gemeente waaronder de toevoeging van een bedrag van € 500.000 uit het coalitieakkoord. De krimp van het budget ten opzichte van het jaar 2011 (€ 15 miljoen) valt te verklaren door onder andere: • • •

11

de forse bezuinigingen dankzij de verzelfstandiging en reorganisatie van de VAK en de bezuinigingen op DOK de kortingen op de beeldende kunst en amateurkunst het vaak achterwege blijven van jaarlijkse indexeringen dan wel niet reëel compenseren van subsidies middels de jaarlijkse indexering

Berenschot. Investeren in de toekomst van Delft, maart 2022, p.23

39

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Cultuur/media begroting

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea* 5.6 Media Eindtotaal

2022 saldo werkelijke uitgaven -/inkomsten € 4,5 miljoen

2023 saldo werkelijke uitgaven -/inkomsten € 5,6 miljoen

2024 saldo begrote uitgaven /- inkomsten

€ 4,6 miljoen € 4,6 miljoen € 13,7 miljoen

€ 4,2 miljoen € 4,4 miljoen € 14,2 miljoen

€ 3,7 miljoen € 4,2 miljoen € 13,0 miljoen

€ 5,2 miljoen

Figuur 3. Cultuur/media begroting 2022-2024. * Dit betreft Museum Prinsenhof en is exclusief voorbereidingsbudget/ontwerpfase verbouwing Prinsenhof en exclusief Erfgoed.

We geven een schets van wat er financieel nodig is om de basis op orde te krijgen in Delft voor het segment van een middelgrote gemeente. Daarbij zijn twee scenario’s. De eerste is wat er nodig is om de basis die er nu is te kunnen behouden en niet verder terug te zakken naar de onderkant van het segment. Het tweede is wat er nodig is om de basis die er nu is te versterken naar de bovenkant van het segment. Op basis van de in paragraaf 3.1 genoemde elementen die horen bij de basis op orde voor een middelgrote gemeente, zien we in ieder geval dat het nodig is om voor de volgende elementen financiële middelen beschikbaar te stellen.

Behoud van de basis 1. Bestendigen incidentele bijdragen en het op peil houden van reguliere exploitaties met (hogere) subsidies Bedrag: € 185.000 structureel Toelichting: structureel repareren van subsidies NB: de middelen ter dekking van de reguliere subsidie van Cultuurhuis Delft en DelftsPeil zijn tijdelijk tot en met 2025 beschikbaar en zitten niet in dit bedrag. 2. Compensatie energielasten Bedrag: PM Toelichting: in 2023 bleek dat de hoogste stijgingen in de energielasten niet in 2022 plaatsvonden, maar in 2023 (en naar verachting ook in 2024). Daarom is het nodig om een nieuwe energieregeling in te stellen om de kostenstijgingen in 2023 ten opzichte van 2022 te kunnen compenseren. Daarbij in deze regeling ook rekening te houden met de groep beeldend kunstenaars die ook financiële problemen hebben opgelopen door de hogere energierekening. 3. Adequate indexering van subsidies Bedrag: PM Toelichting: realistisch indexeren subsidies. Daarnaast onderzoeken in hoeverre het toepassen van huursubsidie mogelijk is voor de organisaties 40

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

die gebruik maken van gemeentelijk vastgoed, zoals ook in andere gemeenten gedaan wordt. 4. Toepassen van de culturele codes (in het bijzonder Fair Practice) Bedrag: PM Toelichting: toepassen Fair Pay in Delft Versterken van de basis 5. Cultureel aanbod: incidentele impulsen aan initiatieven Bedrag: € 100.000 structureel Toelichting: structureel cultuurbudget om initiatieven, projecten en samenwerkingen uit de stad te stimuleren. 6. Basis op orde podiumkunsten: ontwikkeling popklimaat Bedrag: € 57.000 structureel Toelichting: bedrag nodig voor de ontwikkeling van het popklimaat. De investeringen en exploitatiesubsidies die nodig zijn in het kader van de verbouwing van het Rietveld Theater en Theater de Veste (zoals 0+ scenario onderdeel openstelling overdag) laten we hier buiten beschouwing. 7. Basis op orde amateurkunst Bedrag: € 150.000 structureel Toelichting: ondersteuningsfunctie amateurkunstsector (o.a. vraagbaak, bijeenkomsten en bemiddelen oefenlocaties) en basissubsidie voor een tegemoetkoming in de huisvestingskosten en professionele begeleiding van amateurkunstgroepen (o.a. dirigent, zangdocent), formeel en informeel. 8. Basis op orde beeldende kunst en bouwkunst Bedrag: minimaal € 70.000 structureel Toelichting: matchen van de rijksbijdrage beeldende kunst.

Daarnaast is het nodig om de subsidies beeldende kunst te herijken en daarin ook te onderzoeken wat er financieel nodig is om bestaande organisaties te kunnen borgen. 9. Basis op orde festivals: evenementen met een regionale uitstraling Bedrag: € 250.000 structureel Toelichting: extra budget ter versterking van het bestaande evenementenaanbod en voor verbreding van het aanbod in de wijken. Nota bene: we laten hierbij buiten beschouwing wat financieel nodig is voor de versterking van een landelijk profiel. 10. Verbeteren van het makersklimaat Bedrag: € 100.000 structureel Toelichting: doorontwikkelen van de Creatieve Makersregeling die is ontstaan tijdens de coronacrisis om de werkgelegenheid van kunstenaars te behouden naar een subsidieregeling voor projecten en initiatieven van professionele makers.

41

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

11. Verbeteren van de culturele marketing: themaperiode Cultuur & Innovatie Bedrag: € 150.000 incidenteel Toelichting: budget om in 2025 een themaperiode met een kwalitatief hoogwaardige Cultuur & Innovatie aanbod te organiseren. Dit in samenwerking tussen culturele instellingen, Delft Marketing en Platform Bezoekerseconomie. 12. Versterken van het organiserend vermogen in de stad Bedrag: € 100.000 structureel Toelichting: ondersteuning activiteiten Cultuurtafel Delft, platform Cultuur & Innovatie en capaciteit voor het team cultuur om een coördinerende en regisserende rol te kunnen uitvoeren in het culturele veld.

In totaal gaat het om een bedrag ad. € 1,2 miljoen voor exploitatiesubsidies, exclusief de benodigde middelen voor de compensatie van de gestegen energielasten (punt 2 uit bovenstaande lijst), het realistisch indexeren van subsidies (punt 3) en het toepassen van Fair Pay in Delft (punt 4). Ook is dit exclusief de investeringen en middelen die nodig zijn om de basis op orde te krijgen op het gebied van huisvesting. 3.3 Regionale samenwerking De raad heeft het college in de motie ‘Cultuur voor alle inwoners toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk’ verzocht om “bij de regio (o.a. Rijswijk, Schiedam, Zoetermeer) aan te dringen op samenwerking tussen de cultuurvoorzieningen en podia (bv theaterplaatsen en gelijk-vloerszalen) om zo het aanbod voor Delft en de gehele regio te versterken”. •

•

•

Onder regie van de provincie Zuid-Holland komt Delft met regiogemeenten op het thema cultuur samen in een Bestuurlijk Overleg. Vanuit de provincie wordt het belang een goede spreiding van culturele voorzieningen en samenwerking tussen culturele instellingen en podia gezien. De provincie heeft de rol om de tweedelijns basisvoorzieningen (Kunstgebouw, Jeugdtheaterhuis, Popunie en Stichting Educatieve Orkestprojecten) in stand te houden. De provincie geeft ook aan een rol te kunnen spelen in het verbinden van de voorzieningen in de eerste lijn. Zij is momenteel bezig met een beleidsevaluatie. Vanuit het Themafonds Cultuurparticipatie steunde de provincie onder andere het samenwerkingsproject Theaterdelta van de theaters van Leiden, Gouda en Dordrecht met als doel om theater dichterbij de jeugd te brengen in samenwerking met MBO-scholen. De kennis die in deze projecten wordt opgedaan kan worden gedeeld in de regio. De provincie is momenteel bezig met een evaluatie van het Themafonds. In het kader van de cultuurregio’s en de nieuwe BIS-periode van het rijk (2025-2028) gaan we het gesprek aan met regiogemeenten en de provincie over verdere programmatische samenwerking in de regio Haaglanden. Hierin zullen we het verzoek van de raad voor samenwerking om het culturele aanbod te versterken meenemen. 42

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

•

Theaters werken op veel manieren onderling samen in de regio. Theater de Veste is bijvoorbeeld onderdeel van het regio Zuid-Holland overleg met alle theaters en het regionaal marketing overleg van alle theaters. Er is incidenteel direct overleg met theaters, maar ook indirect via de bookers van artiesten en voorstellingen om af te stemmen wie wat wanneer programmeert. Theater de Veste onderscheidt zich in de regio met een innovatief aanbod en artiesten. Het theater trekt hiermee ook publiek vanuit de grotere regio en ver daarbuiten.

43

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

4 Maatschappelijk opdrachtgeverschap In de motie ‘Met stadspartners inzetten op maatschappelijk opdrachtgeverschap voor cultuur’ heeft de raad op 9 november 2023 gevraagd aan het college om aan de slag te gaan met maatschappelijk opdrachtgeverschap voor cultuur en met het aanboren van financieringsbronnen uit andere sectoren die profiteren van de bijdragen die de culturele sector levert. Dit sluit aan op de opdracht die de raad heeft gegeven in de motie ‘Cultuur voor alle inwoners toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk’ om de mogelijkheden te verkennen voor lange termijn cofinanciering van de basisvoorziening cultuur.

4.1 Maatschappelijk opdrachtgeverschap aanmoedigen Allereerst willen we benadrukken dat we voor cultuur in Delft ook andere financieringsbronnen dan de gemeentelijke cultuurbegroting benutten. Hoofdzakelijk gaat het om middelen uit de begroting Economie (evenementen), Onderwijs, het Sociaal Domein, Delft-West en diverse rijksmiddelen die in deze domeinen beschikbaar worden gesteld. Vooral op de verbinding tussen cultuur met het onderwijs, het sociaal domein en de bezoekerseconomie zijn er dwarsverbanden. Dit levert zowel maatschappelijke als economische baten op voor Delft, alsook extra banen. Dit zijn economische baten in de vorm van bestedingen van bezoekers aan Delft en maatschappelijke baten zoals bijvoorbeeld het tegengaan van laaggeletterdheid en het voorkomen van eenzaamheid of depressie. Op het gebied van de bezoekerseconomie spelen evenementen een belangrijke rol in het aantrekken van (regionale) bezoekers. Highlight Delft en Delft Fringe Festival worden bijvoorbeeld zowel vanuit de evenementenbegroting als de cultuurbegroting gesubsidieerd. Bij het themajaar Vermeer zorgde de aantrekkelijke culturele programmering voor meer bezoekers en inkomsten in de vorm van bestedingen voor de stad.

Cultuur is betrokken in het programma Wij West, het plan van de brede specifieke uitkering in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), de Sociale Basis en de specifieke uitkering Kansrijke Wijk. DOK speelt een rol in het onderwijsprogramma Rijke Leerdag en is als penvoerder van KLIK / Cultuurhelden de schakel tussen het onderwijs en de culturele sector in Delft op het gebied van cultuureducatie.

4.2 Alternatieve publieke financieringsbronnen In het kader van de motie hebben we gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers uit verschillende sectoren en gevraagd naar mogelijke vormen van publieke financiering die zouden kunnen worden aangeboord voor cultuur. Hierin hebben we ook de drie vormen van financiering meegenomen die in het rapport van Berenschot worden genoemd: het afnemen van een cultureel product, het verlenen van een opdracht en het afdragen aan cultuur.

44

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

De volgende aanbevelingen zijn gedaan: •

•

•

•

Bedrijfsleven en kennisbedrijven: Delftse bedrijven sponsoren culturele organisaties en evenementen in de stad. Theater de Veste heeft bijvoorbeeld een Businessclub waar verschillende bedrijven in participeren. Wij horen echter dat de sponsoring voor evenementen in de stad steeds moeilijker wordt. Het aantal grote bedrijven in Delft is beperkt. Delft heeft veel kennisbedrijven die net zijn gestart, veel ZZP’ers en start- en scale-ups waar minder financiële mogelijkheden liggen om te sponsoren. De gemeente heeft met de TU Delft een samenwerkingsconvenant afgesloten. Mogelijk biedt de samenwerking tussen gemeente, culturele organisaties en de onderdelen TU X en het Science Center en het programma Wetenschap en Beeldende Kunst aanknopingspunten. Na de zomer opent de Innovation Gallery haar deuren in Huis van Delft. De Innovation Gallery is beoogd als een plek waar de grootste partijen van Delft actief zichzelf en hun betrokkenheid bij de stad laten zien. Partijen die betrokken zijn, zijn onder andere DSM, TU Delft, Reinier de Graaf Gasthuis, Deltares, IHE Delft Institute for Water Education. Hier liggen kansen voor culturele organisaties om zich bij aan te sluiten. Tot slot biedt aansluiting van culturele organisaties bij het Innovation District mogelijk kansen.

Het werk-woongebied Schieoevers wordt in samenhang met de aangrenzende TU Delft Campus namelijk ontwikkeld tot Innovatiedistrict Delft. Onderwijs: via de programma’s KLIK, Cultuurhelden, het project binnen- en buitenschoolse cultuureducatie en de Rijke Leerdag kunnen scholen via DOK cultuureducatie-aanbod van culturele instellingen afnemen en doorverwijzen naar het culturele aanbod buitenschools. DOK fungeert hierbij als eerste aanspreekpunt en ankerpunt. We benutten hier reeds alle beschikbare mogelijkheden, maar blijven alert op nieuwe regelingen of programma’s die van toegevoegde waarde kunnen zijn. Gezondheid: in het kader van de brede aanpak van Positieve Gezondheid in de wijk en het Delfts preventieakkoord, worden wekelijkse bijeenkomsten Café Positief Gezond georganiseerd door inwoners en wijkverbinders. Op basis van de behoefte wordt waar nodig en mogelijk de verbinding met een cultuurcoach of cultuuraanbieder gelegd. De ervaring tot nu toe leert echter dat de focus bij inwoners die naar het Café Positief Gezond komen bij andere zaken ligt en dat er weinig behoefte is aan of vraag naar culturele activiteiten. Binnen dit thema liggen budgetten reeds vast in afspraken met ondersteunende organisaties als de GGD. Sociale Basis (welzijn en preventie): cultuur is onderdeel van de brede SPUK regeling en ontvangt hieruit financiële middelen voor de combinatiefuncties Cultuur.

Ook ontvangt cultuur middelen uit de Sociale Basis. Delft voor Elkaar12 communiceert het welzijnsaanbod onder meer via de Delftse Kaart13, waarin ook verwezen wordt naar culturele activiteiten. Er liggen kansen voor cultuur binnen de thema’s Eenzaamheid, Valpreventie en Welzijn op Recept. Bijvoorbeeld door culturele activiteiten te ontwikkelen voor inwoners die

12

Delft voor Elkaar is een netwerkorganisatie voor de uitvoering van de professionele welzijnsaanpak bestaande uit de organisaties Participe-Delft, Kwadraad, Stichting MEE Zuid-Holland Noord en Haaglanden Beweegt. 13 Zie https://www.delftvoorelkaar.nl/delftsekaart/

45

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

•

eenzaam zijn of die kunnen inspelen op valongelukken bij ouderen. Bij het traject Welzijn op Recept kan gekeken worden in hoeverre huisartsen patiënten ook kunnen doorverwijzen naar culturele aanbieders (Kunst op Recept). De komende periode wordt een (beleids)visie op een sterke Sociale Basis in Delft ontwikkeld. Dit doen we met partners in de stad in het sociaal domein, waaronder culturele organisaties. Wmo: gemeenten moeten inwoners met een ondersteuningsvraag, die dit niet op eigen kracht kunnen regelen, helpen. Dit gebeurt bij voorkeur via algemene, vrij toegankelijke voorzieningen. Als dit geen oplossing voor de inwoner biedt, moet de gemeente een maatwerkvoorziening bieden. Voor deze laatste voorzieningen zijn contracten afgesloten. Culturele aanbieders kunnen de samenwerking aangaan met gecontracteerde zorgaanbieders. Onderzocht kan worden om passend cultureel aanbod aan te bieden in het voorliggend veld van de Wmo, oftewel aan te merken als een voorziening die zonder indicatie toegankelijk is14. Daarnaast zou met Delft voor Elkaar en Delft Support, zorginstellingen als GGZ Delfland en culturele aanbieders het gesprek gevoerd kunnen worden over op welke manier de toeleiding vanuit welzijn en WMO naar culturele aanbieders verbeterd kan worden en wat daarvoor precies nodig is.

Ten aanzien van de door de raad genoemde opties voor financiering kunnen we het volgende zeggen: • Brede specifieke uitkering (SPUK): vanuit cultuur hebben we samen met culturele instellingen bijgedragen aan het Plan van Aanpak voor deze regeling. Dit plan is goedgekeurd door de werkgroep VNG/VSG. De combinatiefuncties cultuur worden voor de periode 2023-2026 vanuit deze regeling gefinancierd. • Samenwerkingsconvenant met fondsen (voorbeeld MRA convenant): in het kader van de cultuurregio’s en de nieuwe BIS-periode van het rijk (2025-2028) gaan we het gesprek aan met regiogemeenten en de provincie over verdere programmatische samenwerking in de regio Haaglanden. Mogelijk liggen er kansen voor een regionaal convenant (met fondsen). Hiernaast zien we kansen voor het versterken van de samenwerking met het Kunstgebouw als het gaat om fondsenwerving voor de culturele sector. Het Kunstgebouw vervult hierin voor Delft een adviserende rol. • Percentageafdracht naar cultuur: dit zou bijvoorbeeld kunnen worden toegepast in het fysieke domein bij gebiedsontwikkelingen. De percentageregeling die er in het verleden voor beeldende kunst in de openbare ruimte was, is in Delft afgeschaft. Technisch zou een dergelijke regeling kunnen worden opgetuigd. Kanttekening hierbij is dat de omvang van de investeringen in gemeentelijke gebouwen c.q. bouwwerken over de jaren flink kan fluctueren.

Daarmee is de voeding van een mogelijk in te stellen bestemmingsreserve niet direct stabiel te noemen. We onderzoeken de toegevoegde waarde van cultuur bij de aanpak “Gevel tot Gevel”. Te denken

14

Lees meer over cultuur in het voorliggende veld via https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/2020/08/2020-Dekracht-van-het-gewone.pdf

46

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

valt aan een percentageafdracht om in de wijken waar de openbare ruimte opgeknapt wordt culturele activiteiten mogelijk te maken. Ten aanzien van het werken met lokale intermediairs die een brug slaan tussen de culturele sector, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en fondsen kunnen we het volgende zeggen: • We zien kansen in het versterken van de samenwerking met het Kunstgebouw. Het Kunstgebouw is de provinciale ondersteuningsinstelling op het gebied van cultuur voor Zuid-Holland en dus ook Delft. Zij organiseren kennis- en netwerkbijeenkomsten en geven advies over het aanvragen van subsidie bij verschillende (landelijke) fondsen. Tijdens de bijeenkomst amateurkunsten gaf het Kunstgebouw bijvoorbeeld voorlichting en advies over de landelijke regeling Pilot Nationaal Akkoord Amateurkunst in Delft. Binnen de Projectgroep van de uitvoeringsagenda zijn we met de culturele sector doorlopend alert op verbindingen met andere sectoren en mogelijke financieringsbronnen. We denken echter dat het niet realistisch is dat de (financiële) basis die op dit moment structureel ontbreekt in Delft voor cultuur met alleen een inzet op maatschappelijk opdrachtgeverschap of het werken met een intermediair kan worden opgelost. Daarbij moet ook aangetekend worden dat de financiële tekorten ook spelen in andere domeinen dan cultuur, zoals in de jeugdzorg.

Bij de inzet van de schaarse publieke middelen zal daarom gekeken moeten worden naar hoe een samenwerking integraal een positieve businesscase kan opleveren voor de Delftse inwoner. En naar hoe we als stad een zo breed en divers en inclusief aanbod kunnen aanbieden voor iedereen.

4.3 Herijking subsidieregeling In 2024 voeren we een herijking van de subsidieregeling Delft uit. Hieronder vallen ook de subsidies voor cultuur. In de nieuwe subsidieregels moet het duidelijker worden waarvoor de gemeente subsidie verstrekt en welke activiteiten de gemeente subsidieert. We willen de uitkomsten van dit traject afwachten, voordat we nog een stap dieper gaan zoals het verstrekken van subsidie voor verschillende functies (basis, kern en de plus) zoals door de raad gesuggereerd.

47

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

5 Cultuurparticipatie van Delftenaren In oktober 2023 was er voor het eerst sinds de coronacrisis weer een onderzoek naar de cultuurparticipatie van Delftenaren, uitgezet onder de leden van het Delft Internet Panel (18 jaar en ouder)15. Eerdere onderzoeken vonden plaats in de jaren 2008, 2010, 2012, 2015, 2017 en 2019. Van de 2.486 uitgenodigde DIP-leden hebben er 1.226 de vragenlijst ingevuld; een respons van 49%. We kijken hier naar de resultaten over 2023, en naar die van 2019 en indien mogelijk verder terug om trends te zien.

5.1 De resultaten: weer vergelijkbaar met vóór de coronacrisis De cultuurparticipatie van Delftenaren is nu in 2023, na de coronacrisis, over het algemeen weer redelijk vergelijkbaar met de laatste paar metingen vóór de coronacrisis. Ofwel de resultaten van dit jaar zijn redelijk vergelijkbaar met 2019 en 2017. Bezoek (in %) Bezoek aan één of meer voorstellingen (in Nederland) Bezoek aan één of meer bezienswaardigheden (in Nederland) Bezoek aan één of meer bibliotheken Bezoek aan éém of meer voorstellingen/activiteiten in Delft Beoefening van één of meer kunstzinnige activiteiten Figuur 4. Bezoek 2017-2023.

2017 83

2019 84

2023 84

83

81

83

39

41

40

71

71

76

55

59

72

Er zijn, net als in eerdere jaren aanzienlijke verschillen in cultuurparticipatie per wijk. Mogelijk vanwege woonlocatie ten opzichte van de binnenstad waar cultuurvoorzieningen zich over het algemeen centreren. Allereerst is er gevraagd of men het belangrijk vindt dat er cultuurvoorzieningen zijn in de wijk. Ruim een derde van de respondenten geeft aan het belangrijk te vinden dat er cultuurvoorzieningen zijn in de wijk (36%). Het aandeel bewoners dat het belangrijk te vindt dat er cultuurvoorzieningen zijn in de wijk is relatief groot in de wijken Binnenstad (52%) en Tanthof (44%), en relatief klein in de wijken Hof van Delft (31%), Voordijkshoorn (24%) en Vrijenban (22%).

15

Zie www.delft.nl/DIP

48

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Het bezoek aan één of meer voorstellingen is bovengemiddeld in de wijken Binnenstad (92%), Hof van Delft (90%) en Wippolder (89%), en onder het gemiddelde in de wijken Voorhof (82%), Buitenhof (80%), Voordijkshoorn (80%), Tanthof (79%) en Vrijenban (77%). Dus in Tanthof wordt er weinig bezocht en vindt men het wel belangrijk dat er cultuurvoorzieningen in de wijk zijn. In Vrijenban wordt het weinig bezocht en vindt men het minder belangrijk dat het in de wijk is. Delftenaren beoordelen de kwaliteit van de podiumkunsten in Delft met een 7,5 gemiddeld, en de variatie in het aanbod met een 7,2 gemiddeld. In 2019 en 2017 is deze vraag ook gesteld. De cijfers verschillen nauwelijks. Podiumkunsten 2017 2019 Delft Kwaliteit 7,3 7,4 variatie 7,1 7,1 Figuur 5. Beoordeling podiumkunsten 2017-2023.

2023 7,5 7,2

Gemiddeld beoordelen Delftenaren het cultureel aanbod met een 7,0. Dit cijfer verschilt nauwelijks met eerdere jaren. Het streven was om in 2023 een opgaande lijn te bereiken met een score van minimaal een 7 en richting 2030 uit te komen op een 8. Cultureel aanbod 2017 2019 Delft Cijfer 7,1 7,1 Figuur 6. Beoordeling cultureel aanbod 2017-2023.

2023 7,0

In het onderzoek van 2023 is gevraagd naar de ambities van het nieuwe cultuurkader 2021-2030. Het merendeel van de Delftenaren herkende zich in de volgende ambities: • De meeste bewoners zijn het (zeer) eens met de stelling ‘Delft heeft een hoogwaardig cultureel aanbod’ (56%). • Ongeveer de helft is het (zeer) eens met ‘Delft beschikt over voldoende plekken en locaties waar je iets creatiefs kan maken of cultureel iets kan beleven’ (52%) • Ongeveer de helft is het eens met ‘cultuur in Delft is toegankelijk en inclusief, iedereen kan meedoen’ (51%). De Delftenaren waren minder bekend met de themaperiodes van 2023 dan in 2019 in het jaar van de Gouden Eeuw. Ook minder Delftenaren hebben hierover gelezen via advertenties of redactie in de lokale kranten. De helft heeft niets gezien of gehoord over de specifieke activiteiten of uitingen die bij de jaarthema’s hoorden (51%).

49

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Gouden Eeuw (2019) Johannes Vermeer (2023) Antoni van Leeuwenhoek (2023) Slavernijverleden (2023) Figuur 7. Themajaren.

Bekendheid met het themajaar 64% (ja, dat wist ik) 57% 43%

Informatievoorziening over het themajaar 7 van de 10 6 van de 10 6 van de 10

35%

6 van de 10

Aan de respondenten is gevraagd op welke manier zij op de hoogte gehouden willen worden van het culturele aanbod in de stad. Opvallend is dat de helft van de Delftenaren via advertenties in de lokale kranten geïnformeerd wil worden.

5.2 Wat kan beter? Natuurlijk zijn er altijd verbeteringen mogelijk. Hieronder volgt een opsomming van verbeterpunten die voortkomen uit het onderzoek: • Net als in het onderzoek van 2019 geeft 17% van de Delftenaren aan dat zij het aanbod livemuziek/popconcerten (zeer) onvoldoende vindt. Een goed poppodium (grotere artiesten/bands) zou dit gat kunnen vullen. De extra activiteiten die in 2022-2023 op het gebied van popmuziek zijn ingezet, hebben de mening van de Delftenaar nog niet veranderd. • Daarnaast valt op dat net als in het onderzoek van 2019 de cultuurparticipatie in de wijken aanzienlijk verschilt. In 2023 is de deelname in de Binnenstad ten opzichte van andere wijken relatief hoger. Dit blijft de komende jaren een belangrijk punt van aandacht om actie op te ondernemen. • De themaperiodes waren dit jaar minder bekend dan in 2019 met de Gouden Eeuw. Ook in 2023 reageert men net als in 2019 vooral neutraal op het themajaar. Toch vindt bijna de helft dat Delft vaker themajaren moet organiseren. • Opvallend is dat de helft van de Delftenaren via de lokale media op de hoogte gehouden wil worden over het cultuuraanbod. De Uitagenda zou zich daarom niet alleen op online publiek, maar ook op offline publiek moeten concentreren. Wellicht kan de samenwerking met de lokale media hierin verder opgepakt worden.

• Qua bezoek: o In het algemeen is het bezoek aan voorstellingen in Nederland en Delft licht afgenomen (verschil 4% met 2010). De laatste vier metingen is het echter vrij stabiel. Dit geldt overigens niet voor Theater de Veste die in 2023 qua bezoekers een recordjaar hebben gehad. o Vergeleken met 2019 is het percentage dat in Nederland een bezoek bracht aan een concert pop-/wereldmuziek gestegen van 26% naar 34%, terug op het niveau van 2017. De bezoekfrequentie ligt hier echter wel lager dan 2019. o Er zijn afnames in het bezoekerspercentage (vergeleken met 2019) bij toneelvoorstellingen (-5%) en uitvoeringen van een koor (-6%). Dit zou mogelijk verband kunnen houden met dat koren en 50

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

o

amateurtoneelgroepen mede door corona in zwaar weer verkeren en het aanbod daardoor ook minder is. Bijna vier van de tien Delftenaren bezochten DOK in Delft (37%). Dit is sinds de meting van 2015 vrij stabiel. De bezoekfrequenties zijn dit jaar het laagst van alle metingen (11,1%). De tevredenheid over het aanbod van DOK is sinds 2019 wel omhoog gegaan van 72% naar 83%.

5.3 Conclusie Voor de volgende periode is het belangrijk om in te spelen op de volgende zaken: • Het vergroten van de cultuurparticipatie in het algemeen, bibliotheekbezoek in het bijzonder en in de wijken buiten het centrum in het bijzonder. • Verder werken aan het versterken van het aanbod van livemuziek/popconcerten. • Bij de informatievoorziening over het cultuuraanbod ook in te spelen op lokale kranten. • Terugloop in bezoek aan toneelvoorstellingen en koren adresseren. Dit zijn opgaven waarop de komende tijd ingespeeld kan worden om de ambitie naar een waardering van het culturele aanbod in Delft naar een 8,0 in 2030 te realiseren.

51

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

6. Bronnen Berenschot. Culturele infrastructuur Delft. Een verkenning, 31 maart 2021. Berenschot. Investeren in de toekomst van Delft. Perspectieven en instrumenten voor een duurzame culturele infrastructuur, 18 maart 2022. Berenschot. In de schijnwerpers. Groeipotentie voor de culturele sector door bijdragen aan maatschappelijke opgaven. Onderzoek in opdracht van de Vaste Commissie OCW van de Tweede Kamer, 13 juni 2023. BMC. Naar een toekomstbestendig voorzieningenniveau podiumkunsten in Delft, januari 2020. Cultuurtafel Delft. Brief: te lage structurele indexering cultuursubsidies 2024, 6 november 2023. DOK. Culturele Kaart van Delft. Gemeente Delft. Cultuurkader Delft 2021-2030. Cultuur, motor van Delft in ontwikkeling, mei 2021. Gemeente Delft. Samen werken aan Delft. Coalitieakkoord 2022-2026, juni 2022. Gemeente Delft. Amateurkunstverkenning 2022, maart 2022. Gemeente Delft. Verslag bijeenkomst amateurkunst, november 2023. Gemeente Delft. Nota Armoede, 2023. Gemeente Delft. Een gezonde generatie in 2040. Integraal plan van aanpak Brede SPUK 2024-2026. Gemeente Delft. Programmabegroting 2024-2027. Gemeenteraad Delft. Motie ‘Met stadspartners inzetten op maatschappelijk opdrachtgeverschap voor cultuur’ (M4.3), 9 november 2023. Gemeenteraad Delft. Motie ‘Cultuur voor alle inwoners toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk’ (M4.28), 9 november 2023. Gemeente Delft.

Cultuurparticipatie 2023. Een onderzoek onder DIP-leden naar deelname aan cultuur in 2023, november 2023. Springco / Stipo. Referentienormen maatschappelijke voorzieningen Delft, 2021. Wijn, Cor. De culturele stad. Een handboek voor beleidsmakers en zij die het willen worden, 2013. 52

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Bijlage 1. Resultaten en effecten In deze bijlage hebben we de belangrijkste resultaten opgenomen, per programmalijn en daarbinnen per doelstelling. Het overzicht is niet uitputtend. De resultaten moeten bezien worden in de context van de nasleep van de coronacrisis. Eind 2021, midden in de coronacrisis, werd het cultuurkader vastgesteld. Culturele organisaties moesten de deuren sluiten en schakelden snel om naar alternatief en innovatief aanbod. Zo organiseerde Popdelft dat singersongwriters langs de deuren gingen, haalde het Rietveld Theater de landelijke pers met haar livestream en was de coronaproof fietsroute van Land Art Delft een succes. In maart 2022 vervielen de laatste coronamaatregelen, ging de samenleving weer open en kon men weer naar het theater, het museum of de film of met het koor oefenen of optreden. Het jaar 2022 stond in het teken van het herstel na corona. In de periode van na de zomer van 2022 tot en met 2023 herstelde het bezoek zich grotendeels en konden organisaties weer vooruit gaan kijken. Echter snel tekende zich een nieuwe crisis af, namelijk een energiecrisis en inflatie. Hierdoor liepen de kosten voor culturele instellingen in rap tempo op. Ondanks deze omstandigheden heeft de culturele sector niet bij de pakken neer gezeten en de schouders eronder gezet. 1. Programmalijn Meedoen met Cultuur Doelstelling: verbinding.

Delft wil nóg meer een verbonden stad zijn, waar gemeenschapszin en nabijheid centraal staan. Cultuur draagt daaraan bij met hoogwaardig en vraaggericht cultuuraanbod en cultuurvoorzieningen in de wijken en in de binnenstad. Divers cultuuraanbod in de wijk We hebben gewerkt aan een divers cultuuraanbod dichtbij inwoners in de wijken in combinatie met programmering in de stedelijke cultuurgebouwen. Culturele instellingen hebben met diverse activiteiten bijgedragen aan deze doelstelling. In de wijken Buitenhof en Voorhof programmeerde het Cultuurhuis Delft activiteiten met en voor inwoners, zoals 015Girls Urban House, Culture Club, Muurgedichten en Open Studio. De VAK biedt niet alleen lesaanbod aan in het centrum, vanuit OPEN, maar ook in de Tanthof vanuit wijkcentrum de Hofstee. Hier werden diverse activiteiten georganiseerd zoals meezingmiddagen voor senioren. In 2022 is DelftsPeil begonnen met het community art project Woord en Draad vanuit de wijken Buitenhof en Voorhof. DelftsPeil werkte in dit project samen met 38cc, Museum Prinsenhof, ondernemers en partners in het sociaal domein. Onder artistieke leiding is een groep kwetsbare inwoners aan de slag gegaan met podiumkunsten en textiel waarbij de resultaten in Museum Prinsenhof gepresenteerd werden. 53

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Museum Prinsenhof zoekt met de Delftse Blik actief verbinding met de stad en de wijken. Theater de Veste bestond in 2022 25 jaar en gaf het podium twee weken lang aan de inwoners van Delft: amateurkunstbeoefenaars konden hun kunsten tonen tijdens een jubileumfestival, getiteld Bont Blauw. DOK fungeert steeds meer als verbinder van het cultuureducatie aanbod op scholen in de wijk, naar naschools en buitenschools cultuureducatie-aanbod en werkt daarvoor nauw samen met onder andere DelftsPeil en de VAK. In 2023 is DOK gestart met het project Meemaakpodium. Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door subsidie van het Fonds Cultuurparticipatie en de gemeente Delft. DOK werkt in het project samen met VAK, DelftsPeil, Theater de Veste en CANIDREAM. Doel van dit project is om meer bewoners van Delft te bereiken en écht mee te laten doen. In de wijken én in het centrum. In co-creatie: met elkaar én met professionals. Binnen de eigen leeftijdsgroep én tussen de generaties. In dit project werken de cultuurpartners aan de verduurzaming van de Cultuuranker methodiek16. DelftsPeil heeft een cruciale functie in de Delftse culturele infrastructuur als het gaat om cultuuraanbod dichtbij inwoners. DelftsPeil beschikt over een grote expertise op het gebied van vraaggericht programmeren.