Bijlage Evaluatie cultuurkader 2021 2030

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Inhoudsopgave Managementsamenvatting

2

Inleiding

6

1 Uitvoeringsagenda Cultuur

8

1.1 Netwerkvorming 1.2 Sturing op de uitvoering 1.3 Aansluiting op landelijk beleid 1.4 Financiën

9 10 11 12

2 Opbrengst per programmalijn

14

2.1 Gemeentelijke doelstellingen 2.2 Programmalijn Meedoen met Cultuur 2.3 Programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid 2.4 Programmalijn Cultuur & Innovatie

3 De basis op orde?

14 15 20 25

28

3.1 Wat is de basis en waar staan we? 3.2 Financieel: wat is er nodig? 3.3 Regionale samenwerking

30 39 42

4 Maatschappelijk opdrachtgeverschap

44

4.1 Maatschappelijk opdrachtgeverschap aanmoedigen 4.2 Alternatieve publieke financieringsbronnen 4.3 Herijking subsidieregeling

5 Cultuurparticipatie van Delftenaren 5.1 De resultaten: weer vergelijkbaar met vóór de coronacrisis 5.2 Wat kan beter? 5.3 Conclusie

44 44 47

48 48 50 51

6. Bronnen

52

Bijlage 1. Resultaten en effecten

53

Afbeelding omslag: ‘Mira Mi’ van Beyond, het NOBIS Community Art project van stichting CANIDREAM aan de Chopinlaan, Buitenhof. Foto: Roelof Schierbeek. 1

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Managementsamenvatting In deze rapportage evalueren we de eerste twee jaar van de looptijd van het Cultuurkader Delft (2021-2030) dat eind 2021 door de raad is vastgesteld. Ook beantwoorden we de twee moties ‘Met stadspartners inzetten op maatschappelijk opdrachtgeverschap voor cultuur’ en ‘Cultuur voor alle inwoners toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk’. Cultuur in Delft is inclusief, past bij ons DNA en maakt de stad aantrekkelijk om in te wonen, in te werken en te bezoeken. We ondersteunen cultuur niet alleen vanwege haar intrinsieke waarde, maar ook vanwege de economische en maatschappelijke waarde voor de stad. Het cultuurbeleid heeft de ambitie dat: • •

•

inwoners zich herkennen in en deelnemen aan het inclusieve aanbod van een representatieve cultuursector (Programmalijn Meedoen met Cultuur); Delft passende culturele infrastructuur heeft die bijdraagt aan een bruisende stad en herstel na de coronacrisis (Programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid); Delft een podium voor cultuur & innovatie is (Programmalijn Cultuur & Innovatie).

Opbrengsten Op cultureel gebied staat Delft voor een grote opgave. In de periode tot 2030 moet groei worden bewerkstelligd vanuit een positie van achterstand. De jaren 2022 en 2023 waren voor de culturele sector (financieel) zwaar en uitdagend. Het jaar 2022 stond in het teken van het herstel van de coronacrisis. Kort hierop volgde de energiecrisis en inflatie welke aanzienlijke kostenstijgingen tot gevolg hadden die nu nog steeds doorwerken. Uit de evaluatie blijkt dat er eerste stappen zijn gezet om de ambities uit het Cultuurkader te verwezenlijken. Dit is in de eerste plaats de verdienste van de culturele partners, die met hun inspanningen en initiatieven een grote bijdrage hebben geleverd aan de uitvoering van het beleid. De belangrijkste opbrengsten zijn: Programmalijn Meedoen met Cultuur ❖ We hebben de wijkcultuurfunctie van het Cultuurhuis Delft voor de periode tot en met 2025 weten te behouden en uit weten te bouwen. ❖ We hebben onderzoek gedaan naar de meerkosten van de toepassing van Fair Pay in Delft. ❖ We hebben cultuur als preventief middel in het sociaal domein gepositioneerd in het plan van pak van de brede SPUK-regeling. ❖ Met een pilotproject hebben we binnenschools cultuureducatie aanbod met buitenschools cultuureducatie aanbod verbonden. ❖ We verkenden hoe amateurkunstverenigingen en -organisaties ondersteund kunnen worden.

2

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid ❖ Met de coronamiddelen hebben we de continuïteit van culturele instellingen geborgd, werkgelegenheid behouden en cultuurparticipatie gestimuleerd. ❖ We hebben een impuls gegeven aan de collectieve culturele marketing middels de Uitagenda. ❖ In het kader van de themaperiodes Het Delft van Vermeer, Antoni van Leeuwenhoek en het Slavernijverleden zijn culturele activiteiten in de hele stad georganiseerd. Qua bezoekers en waardering was het themajaar Vermeer een groot succes. ❖ Er zijn voorbereidingen getroffen voor het nieuwe filmhuis Lumen, de verbouwing van Museum Prinsenhof, de mogelijke verbouwing van het Rietveld Theater en scenario’s voor een toekomstbestendig Theater de Veste. ❖ Jonge ambitieuze culturele organisaties zijn opgestaan en ook bestaande culturele organisaties hebben initiatieven genomen voor een onderscheidend cultureel aanbod. Programmalijn Cultuur & Innovatie ❖ In het Kabeldistrict hebben het tijdelijke pop-up theater Hal 015 van het Rietveld Theater en de broedplaats een rol gespeeld in de transformatie van het gebied tot een levendig, gemengd en een economisch vitaal stedelijk gebied. ❖ Er zijn bijeenkomsten georganiseerd om het netwerk van culturele organisaties, makers, onderwijs, bedrijven en andere partners bij elkaar te brengen.

Aanbevelingen De belangrijkste aanbevelingen voor de komende jaren zijn: Programmalijn overstijgend ❖ Houd de reguliere subsidies op peil, indexeer subsidies realistisch, onderzoek de mogelijkheden van huursubsidie en stel ook een energieregeling in voor de gestegen kosten in 2023 ten opzichte van 2022. ❖ Onderzoek of een vierjarige subsidieperiode in Delft voor meer culturele organisaties haalbaar is. Dit geeft hen meer financiële zekerheid en biedt hen betere kansen op financiële bijdragen van andere financiers zoals landelijke fondsen. ❖ Goede en gestructureerde netwerkvorming in de culturele sector is niet vanzelfsprekend. Blijf initiatieven zoals de Cultuurtafel waar mogelijk faciliteren. ❖ Een sterke coördinerende en aanjagende rol van de gemeente is nodig om de ambities en doelstellingen van het cultuurbeleid uit te kunnen voeren. Maak hiervoor voldoende capaciteit binnen het team cultuur beschikbaar.

3

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

❖ Borg binnen de gemeente integraal samenwerken tussen verschillende beleidsdomeinen en de capaciteit die nodig is voor het aanvragen van subsidies buiten de gemeente zoals specifieke uitkeringen van het rijk. Programmalijn Meedoen met Cultuur ❖ Blijf zoeken naar mogelijkheden om Cultuurhuis Delft een structurele financiële basis te geven, om de wijken buiten Delft-West niet uit het oog te verliezen en de culturele wijkvoorzieningen mee te laten groeien in de gebiedsontwikkeling. ❖ Help culturele organisaties met het oplossen van Fair Pay problemen door voor het gemeentelijke deel van de meerkosten financiële middelen beschikbaar te stellen. ❖ Zoek naar mogelijkheden om te investeren in voldoende betaalbaar divers cultureel aanbod en ruimte voor alle jeugdigen in alle wijken om de cultuurparticipatie te verhogen. ❖ Geef de amateurkunstsector perspectief door structurele financiële middelen beschikbaar te stellen om amateurkunstverenigingen en -organisaties te ondersteunen. Programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid ❖ Zet in op de doorontwikkeling van de Creatieve Makersregeling. ❖ Monitor de financiële situatie van de evenementen. ❖ Blijf stappen maken om de collectieve promotie van het culturele aanbod en de Uitagenda van Delft Marketing te verbeteren in samenwerking met culturele instellingen.

❖ Zet in op een themaperiode Cultuur & Innovatie en maak daarvoor incidentele middelen vrij. ❖ Breng de infrastructuur op orde van Theater de Veste en het Rietveld Theater en blijf werken aan de ontwikkeling van de Delftse pop-infrastructuur. Programmalijn Cultuur & Innovatie ❖ Zoek naar mogelijkheden om te investeren in een cultureel onderscheidend innovatief aanbod. ❖ Ga door met het verbinden van culturele organisaties, makers, onderwijs, bedrijven en andere partners voor een stedelijk programma voor cultuur en innovatie. ❖ Onderzoek de mogelijkheden van de Innovation Gallery en het Innovation District Delft als vliegwiel voor samenwerking tussen de creatieve en culturele sector, de TU Delft en bedrijven.

4

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Basis op Orde De uitdrukking ‘de basis op orde’ heeft betrekking op de culturele infrastructuur gerelateerd aan de grootte van de gemeente. Voor Delft (2023: ruim 106.000 inwoners) betekent het dat de gemeente tenminste alle voorzieningen zou moeten hebben die horen bij de culturele infrastructuur van een middelgrote gemeente (tussen de 30.000 en 100.000 inwoners). De basis zoals deze tijdens de vaststelling van het cultuurkader was, zou minimaal behouden moeten blijven, maar nog beter versterkt moeten worden naar de bovenkant van het segment van een middelgrote gemeente. Voor het behouden van de basis die er nu is, zijn structurele middelen nodig voor: • Het repareren van structurele subsidies • Adequate indexering subsidies • Compensatie energielasten • Fatsoenlijke betaling door toepassen fair pay Voor het versterken van de basis die er nu is naar de bovenkant van het segment van een middelgrote gemeente, zijn middelen nodig voor: • Incidentele impulsen aan initiatieven • Matchen rijksbijdrage beeldende kunst • Popprogrammering • Ondersteuning amateurkunstsector • Evenementen met een regionale of landelijke uitstraling • Doorontwikkelen makersregeling • Budget culturele marketing en themaperiode • Versterken organiserend vermogen in de stad (incl.

uitvoeringsagenda) Hiernaast zijn investeringen en middelen nodig om de basis op orde te krijgen op het gebied van huisvesting, zoals bijvoorbeeld Theater de Veste en Rietveld Theater.

Maatschappelijk Opdrachtgeverschap Voor cultuur benutten we in Delft ook andere financieringsbronnen dan de gemeentelijke cultuurbegroting. Hoofdzakelijk gaat het om middelen uit de begroting Economie (evenementen), Onderwijs, het Sociaal Domein, Delft-West en diverse rijksmiddelen die in deze domeinen beschikbaar worden gesteld. Er zijn diverse aanbevelingen om als gemeente het maatschappelijk opdrachtgeverschap in andere sectoren te stimuleren en andere vormen van publieke financiering aan te boren. Hiermee kunnen we aan de slag. We denken echter dat het niet realistisch is dat de (financiële) basis in Delft voor cultuur hiermee structureel op orde gebracht kan worden.

5

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Inleiding “Cultuur in Delft is inclusief, past bij ons DNA en maakt de stad aantrekkelijk om in te wonen, te werken en te bezoeken”1 Op 18 november 2021 heeft de gemeenteraad het Cultuurkader Delft 2021-2030 Cultuur, motor van Delft in ontwikkeling vastgesteld. Het Cultuurkader zet voor de langere termijn een stip op de horizon en geeft een beeld van hoe cultuur bijdraagt aan de fysieke, sociaalmaatschappelijke en economische ontwikkeling van de stad. Hoe we dit willen bereiken, hebben we uitgewerkt langs drie programmalijnen: Meedoen met Cultuur, Stedelijke Aantrekkelijkheid en Cultuur & Innovatie. Bij de uitwerking hebben we rekening gehouden met de beperkte financiële ruimte die de gemeente heeft en de impact van de coronapandemie op de cultuursector. In deze rapportage evalueren we de eerste twee jaar van het cultuurkader. Het jaar 2022 stond in het teken van het herstel van de sector na de coronacrisis. Begin 2022 gold nog een lockdown, waardoor culturele organisaties inkomsten misliepen en inwoners geen gebruik konden maken van het cultuuraanbod. In 2023 herstelde het cultuurbezoek in Delft zich tot ongeveer het niveau van voor corona. Echter, als gevolg van de energiecrisis en inflatie kregen culturele instellingen in deze periode ook te maken met aanzienlijke kostenstijgingen.

Dit terwijl de gemeentelijke begroting steeds meer onder druk komt te staan en de landelijke vooruitzichten voor de financiën van de gemeenten er niet goed uitzien. Binnen deze uitdagende context evalueren we de tussentijdse resultaten van het cultuurkader. Voor deze evaluatie reflecteren we op onze ervaringen van de afgelopen twee jaar. Ook hebben we gesprekken gevoerd met onze culturele partners waarmee we samenwerken om het Cultuurkader uit te voeren en met vertegenwoordigers van verschillende andere domeinen. Daarnaast maken we gebruik van de resultaten van de gemeentelijke enquête cultuurparticipatie van het Delft Internet Panel en beschikbare jaarverslagen van culturele instellingen.

Leeswijzer In hoofdstuk 1 gaan we in op de manier waarop we uitvoering hebben gegeven aan de ambities en doelstellingen van het Cultuurkader 2021-20230 in de uitvoeringsagenda en gaan we in op de onderwerpen netwerkvorming, sturing op de uitvoering, aansluiting op het landelijke beleid en financiën. In hoofdstuk 2 kijken we per programmalijn naar de gestelde ambities en doelstellingen, welke resultaten we de afgelopen twee jaar hebben bereikt en welke aanbevelingen we voor het vervolg hebben.

1

Cultuurkader 2021-2030, p.4.

6

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

In hoofdstuk 3 en hoofdstuk 4 beantwoorden we de moties ‘Cultuur voor alle inwoners toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk’ en ‘Met stadspartners inzetten op maatschappelijk opdrachtgeverschap voor cultuur’. Hoofdstuk 5 presenteert de resultaten van het cultuurparticipatie onderzoek uit 2023.

Afbeelding: Wijklied in Theater de Veste, een project van DelftsPeil, Koninklijke Harmoniekapel en cabaretduo Maartje & Kine. Foto: Esther de Cuijper.

7

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

1 Uitvoeringsagenda Cultuur In 2022 zijn we begonnen met het proces om samen met onze partners te komen tot een uitvoeringsagenda. Met de Uitvoeringsagenda Cultuur geven we uitvoering aan de ambities van het Cultuurkader. Daarbij hebben we doorlopend met onze partners gekeken naar prioriteiten, mogelijke nieuwe acties, partners en verbanden tussen de programmalijnen en disciplines. Met een kerngroep van partners is besproken hoe het proces in te richten en wie welke rol daarin kan innemen. Gekozen is voor een structuur met een Projectgroep en Werkgroepen. De gemeente had een coördinerende rol en hield het overzicht. Per programmalijn is een aantal trekkers vanuit de culturele sector naar voren gestapt die als ambassadeur functioneerde en initiatieven nam voor ‘hun’ programmalijn. Zij kwamen bij elkaar in de Projectgroep, waarbij ook een aantal andere partners aansluiten. In de Projectgroep werd strategisch gekeken naar lopende en nieuwe acties. In de Werkgroepen kwamen de ambassadeurs en partners in een kleinere setting per programmalijn samen om acties verder uit te werken. Per programmalijn van het Cultuurkader waren de volgende trekkers en andere partners betrokken:

Programmalijn 1: Meedoen met Cultuur ➢ Trekker: Yuri Matteman, directeur-bestuurder DOK ➢ Trekker: Edwin Spek, directeur-bestuurder VAK ➢ Trekker: Nathalie van der Hak, directeur-bestuurder DelftsPeil ➢ Brenda Hooiveld, beleidsadviseur Erfgoed Delft Programmalijn 2: Stedelijke Aantrekkelijkheid ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Trekker: Marijtje Pronk, directeur-bestuurder Theater de Veste Trekker: Roel Beeftink-Funcken, directeur-bestuurder Delft Fringe Festival Trekker: Danielle de Jongh, hoofd marketing, communicatie en development, Museum Prinsenhof Brenda Hooiveld, beleidsadviseur Erfgoed Delft Anja Brouwer, beleidsadviseur Evenementen gemeente Delft Michiel van der Schaaf, directeur-bestuurder Delft Marketing

Programmalijn 3: Cultuur & Innovatie ➢ ➢ ➢

Trekker: Marijtje Pronk, directeur-bestuurder Theater de Veste Trekker: Roel Beeftink-Funcken, directeur-bestuurder Delft Fringe Festival Trekker: Teun Verkerk, curator Highlight Delft ➢ Niekolaas Johannes Lekkerkerk, directeur-bestuurder Radius

De Projectgroep en Werkgroepen kwamen twee keer per jaar bij elkaar (totaal zes bijeenkomsten per jaar). Er is naar gestreefd om per jaar minimaal twee kennis- en netwerkbijeenkomsten te organiseren voor het culturele veld in Delft. Voor de inzet van de trekkers van de uitvoeringsagenda stelde de gemeente een vergoeding 8

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

beschikbaar, omdat niet alle partners in staat zijn om de gevraagde tijdsinvestering te maken vanuit de beschikbare capaciteit en middelen. Omdat de gemeenteraad bij de vaststelling van het Cultuurkader geen extra budget beschikbaar gesteld heeft, vindt elk jaar met de kadernota een integrale afweging plaats van de benodigde extra middelen om invulling te kunnen geven aan de ambities van de cultuurnota. Via de prestatiesubsidie hebben we afgesproken dat instellingen bijdragen aan het behalen van de ambities en doelstellingen van het Cultuurkader. We keken in de uitvoering daarom zoveel mogelijk naar de aansluiting op de (meerjaren-)plannen van de culturele instellingen. Daarnaast keken we gezamenlijk naar kansen die zich voordeden vanuit rijksregelingen en andere domeinen waar cultuur aan bij kan dragen.

1.1 Netwerkvorming In 2022 lag de focus in de culturele sector op het herstel na corona. We maakten afspraken ten aanzien van de uitvoeringsagenda. Begin 2023 begon de samenwerking weer meer vorm te krijgen, en kwamen gemeente en de culturele sector in de setting van de Projectgroep en Werkgroepen regelmatig bij elkaar om uit te wisselen en aan de slag te gaan met acties. De Cultuurtafel, het samenwerkingsverband van de culturele organisaties in Delft, kwam in de coronacrisis tot stand. Toen de coronamaatregelen begin 2023 voorbij waren, heeft de Cultuurtafel gewerkt aan de doorontwikkeling van het verband. Inmiddels heeft de Cultuurtafel een Stuurgroep en vindt er overleg plaats over onderwerpen die collectief spelen. Cultuur in Delft is gebaat bij een sterk georganiseerde sector. Het is daarom een positieve ontwikkeling dat de Cultuurtafel zich verder door ontwikkelt. Hiernaast kwam de culturele sector samen op verschillende inhoudelijke thema’s: • Op het thema cultuureducatie en de samenwerking met scholen is het programma KLIK / Cultuurhelden met DOK als penvoerder een thema waarop afstemming plaatsvond. • Het Erfgoed Netwerk Delft kwam samen om verschillende thema’s en casussen op het gebied van erfgoed met elkaar te bespreken. • Een goede ontwikkeling die in 2023 plaatsvond, was dat de afstemming op het gebied van culturele marketing meer aandacht kreeg.

Als vliegwiel hiervoor fungeerden de nieuwe Uitagenda, de Always On campagne, de Festivalzomer en Delft Verlicht. Hiervoor werkte Delft Marketing samen met culturele instellingen op het gebied van programmering en marketing- en communicatie. Culturele organisaties hebben een pionierende rol gespeeld bij domeinoverstijgende thema’s zoals kansengelijkheid, een gezonde generatie, het slavernijverleden en de bezoekerseconomie. Diverse culturele instellingen zijn daardoor goed vertegenwoordigd in Delftse netwerkorganisaties. Zo wordt het Kwartiermakers comité Slavernijverleden gedragen door DelftsPeil, DOK, 38cc, Museum Prinsenhof Delft en Theater de Veste en zijn Theater de Veste, Delft Fringe Festival en Museum Prinsenhof vertegenwoordigd in het Delftse Platform Bezoekerseconomie.

9

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Afbeelding: dialoogavond Keti Koti - Dia di Lucha pa Libertat georganiseerd door CANIDREAM en Theater de Veste – Fotografie: Rob Hogeslag.

Tot slot werden er in 2023 een drietal bijeenkomsten voor het veld georganiseerd. In het kader van de Verkenning Amateurkunst organiseerde de gemeente in samenwerking met DelftsPeil en het Theaternetwerk voor de amateurkunstsector de Bijeenkomst Amateurkunst in HAL015. Tijdens de Maker Faire organiseerde de gemeente samen met het Science Center en Highlight Delft een brainstorm over het thema cultuur & innovatie. Dit werd in december vervolgd met een netwerkbijeenkomst voor de creatieve sector in Theater de Veste georganiseerd door Highlight Delft, Theater de Veste en Delft Fringe Festival.

Aanbeveling: goede en gestructureerde netwerkvorming in de culturele sector is niet vanzelfsprekend. Blijf initiatieven zoals de Cultuurtafel waar mogelijk faciliteren.

1.2 Sturing op de uitvoering In 2023 was incidenteel budget beschikbaar dat (deels) is ingezet voor de coördinatie van de uitvoering van het Cultuurkader en voor het ondersteunen van een aantal projecten en initiatieven. Hiermee kon de gemeente een coördinerende rol spelen in de uitvoering van acties uit de uitvoeringsagenda en een aanjagende rol spelen bij initiatieven. Alle bij de uitvoeringsagenda betrokken culturele organisaties hebben tijd en personeel vrijgemaakt om deel te nemen aan de bijeenkomsten en gesprekken in het kader van de uitvoeringsagenda. De trekkers die minder capaciteit hadden om mee te 10

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

doen, konden aanspraak maken op een vergoeding voor deelname aan bijeenkomsten georganiseerd door de gemeente. Daarnaast hebben de trekkers en vele andere culturele organisaties projecten en programma’s gerealiseerd die goed aansloten op de ambities van het cultuurkader. Hiermee kon de gemeente sturen op de uitvoering van de programmalijnen. Hierin bleek een actieve rol van de gemeente van belang, temeer omdat het niet vanzelfsprekend is dat de cultuursector in Delft als geheel met elkaar afstemt. Doordat in de integrale afweging de keuze is gemaakt voor acties die de culturele basis in stand houden, is in 2024 geen extra budget beschikbaar voor de organisatie van projecten en initiatieven of voor een coördinerende rol bij de gemeente in het kader van de uitvoeringsagenda. Dit betekent dat er in 2024 minder sturing vanuit de gemeente op de uitvoering van het Cultuurkader mogelijk is.

Aanbeveling: een sterke coördinerende en aanjagende rol van de gemeente is nodig om de ambities en doelstellingen van het cultuurbeleid uit te kunnen voeren. Maak hiervoor voldoende capaciteit binnen het team cultuur beschikbaar.

1.3 Aansluiting op landelijk beleid Het streven is om het Cultuurkader in de pas te laten lopen met het landelijke cultuurbeleid. Dit is belangrijk voor instellingen die ook willen aanvragen bij landelijke fondsen zoals het Fonds Podiumkunsten, het Mondriaanfonds, Fonds voor Cultuurparticipatie (voor onder andere het programma Cultuureducatie met Kwaliteit) of het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het rijk kent een vierjarige cyclus, waarvan de huidige cyclus loopt van 2021-2024. Het Cultuurkader van de gemeente Delft werd in het eerste jaar van de looptijd van deze periode vastgesteld. DOK voerde in deze periode het programma Cultuureducatie met Kwaliteit uit, dat met rijksmiddelen via het Fonds voor Cultuurparticipatie bekostigd is. Hiernaast kwamen er in voorbereiding op de nieuwe bibliotheekwet waarin gemeenten vanaf 2025 de zorgplicht krijgen voor voldoende en volwaardige bibliotheken specifieke uitkeringen voor de bibliotheek beschikbaar vanuit het rijk. Via de SPUK-regeling voor het versterken van bibliotheken kon de DOK bibliotheek vestiging in de Voorhof in 2023 10 uur extra open zijn. Ook is er een community librairian aangenomen. Eind 2023 is door DOK een nieuwe aanvraag gedaan op deze SPUK-regeling, waarin ingezet wordt op een nieuwe bibliotheekvestiging in Tanthof.

Het rijk kondigde eind 2023 bovendien een investering van € 74 miljoen in de Bibliotheek op School en Boekstart voor het bevorderen van leesplezier in kinderopvang en basisscholen aan. Wat dit voor Delft kan betekenen, moet nog duidelijk worden. In 2022 en 2023 ontving Radius van het Mondriaanfonds € 110.000 per jaar, en ontvingen Theater de Veste en het Rietveld Theater in het kader van de Podiumregeling een klein bedrag van het Fonds Podiumkunsten. Deze subsidies zijn niet voor de reguliere exploitatie bedoeld, maar voor het inhoudelijke programma. In december 2023 opende de aanvraagprocedure voor de nieuwe vierjarige kunstenplanperiode van het rijk (culturele basisinfrastructuur 2025-2028). Radius is 11

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

van plan meerjarige financiering bij het Mondriaanfonds aan te vragen en Delft Fringe Festival bij het Fonds voor Cultuurparticipatie en het Fonds Podiumkunsten. De landelijke fondsen verwachten ook een meerjarige bijdrage van de gemeente. In Delft werken we echter doorgaans met jaarlijkse subsidies, in sommige gevallen ook met vierjarige subsidies. Dat betekent dat er voor culturele instellingen in Delft in principe geen meerjarig financieel perspectief is en richting landelijke fondsen een commitment va de gemeente van één jaar afgegeven kan worden.

Aanbeveling: onderzoek of een vierjarige subsidieperiode voor meer culturele organisaties met een jaarlijkse subsidie in Delft haalbaar is. Dit geeft hen meer financiële zekerheid en biedt hen betere kansen op financiële bijdragen van andere financiers zoals landelijke fondsen.

1.4 Financiën De vaststelling van het Cultuurkader 2021-2030 eind 2021 ging gepaard met een bezuiniging op het structurele budget voor cultuur. DOK heeft een bezuinigingstaakstelling gekregen. Deze bedroeg in 2023 € 200.000, wat oploopt naar € 350.000 structureel vanaf 2024. In onderstaand figuur is te zien dat er in 2022 een budget van afgerond € 13,7 miljoen besteed is aan cultuur (exclusief erfgoed) en in 2023 een budget van € 14,22. Hierbij maken we de kanttekening dat het bedrag in 2023 vertekend is door tijdelijke financiële impulsen van het rijk en de gemeente waaronder de toevoeging van een bedrag van € 500.000 uit het coalitieakkoord. Cultuur/media begroting

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea* 5.6 Media Eindtotaal

2022 saldo werkelijke uitgaven -/inkomsten € 4,5 miljoen

2023 saldo werkelijke uitgaven -/inkomsten € 5,6 miljoen

2024 saldo begrote uitgaven /- inkomsten

€ 4,6 miljoen € 4,6 miljoen € 13,7 miljoen

€ 4,2 miljoen € 4,4 miljoen € 14,2 miljoen

€ 3,7 miljoen € 4,2 miljoen € 13,0 miljoen

€ 5,2 miljoen

Figuur 1. Cultuur/media begroting 2022-2024. * Dit betreft Museum Prinsenhof en is exclusief voorbereidingsbudget/ontwerpfase verbouwing Prinsenhof en exclusief Erfgoed. 2

Figuur 1 is gebaseerd op de Programmabegroting 2024-2027 gemeente Delft. Diverse eenmalige budgetten zorgen voor fluctuaties in de verschillende jaarschijven. In 2022 waren er frictiekosten voor DOK en werden de eigenaarskosten van het pand Museum Prinsenhof nog doorbelast en met ingang van 2023 niet meer. In 2023 waren er eenmalige rijksbudgetten voor de Jeugdcontributie bibliotheek en de SPUK lokale bibliotheken en budget van de gemeente voor de tentoonstelling het Vermeer van Delft, Lumen, renovatie Rietveldtheater en uit het coalitieakkoord voor de uitvoeringsagenda. In 2024 zijn budgetten beschikbaar uit het coalitieakkoord en DelftWest.

12

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Bij het coalitieakkoord was voor 2023 voor cultuur € 500.000 beschikbaar gesteld. Dit is besteed aan het herstellen van weggevallen subsidiebudgetten, aan projecten en acties in het kader van de uitvoeringsagenda, het Themajaar (Vermeer, Slavernijverleden en Antoni van Leeuwenhoek), de aansluiting van binnen- en buitenschoolse cultuureducatie en aan popprogrammering. Voor de realisatie van de ambities uit het Cultuurkader is intensief ingezet op alternatieve financieringsmogelijkheden. In samenwerking met culturele partners is gebruik gemaakt van een breed scala aan mogelijkheden, zoals diverse coronaregelingen, de brede SPUK-regeling in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), de SPUK-regeling bibliotheken, de SPUK-regeling Kansrijke Wijk en het Fonds Cultuurparticipatie. Hiernaast zijn kansen benut binnen het domein onderwijs (bijvoorbeeld de Rijke Leerdag) en het sociaal domein (Sociale Basis). Hiervoor hebben de gemeente en culturele instellingen veel extra werk verzet en integraal samengewerkt. Deze manier van werken (integraal samenwerken, doorlopend subsidieaanvragen) is echter niet vanzelfsprekend en is nog niet goed belegd binnen de ambtelijke organisatie.

Aanbeveling: borg binnen de gemeente integraal samenwerken tussen verschillende beleidsdomeinen en de capaciteit die nodig is voor het aanvragen van subsidies buiten de gemeente (zoals specifieke uitkeringen van het rijk).

13

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

2 Opbrengst per programmalijn 2.1 Gemeentelijke doelstellingen Cultuur in Delft is inclusief, past bij ons DNA en maakt de stad aantrekkelijk om in te wonen, te werken en bezoeken. We ondersteunen cultuur vanuit het besef dat cultuur een op zichzelf staande waarde heeft. Cultuur maakt de stad attractiever door haar intrinsieke waarde. In het bestuurlijk accent ‘Economische kracht en een bruisende stad’ staat: “een bruisende stad – met cultuur, actieve verenigingen, ruimte voor uitgaan en pop – brengt een stad tot leven, zorgt ervoor dat mensen er graag wonen, werken en uitgaan”3. Naast economische waarde is cultuur ook van maatschappelijk belang voor de Delft. Het is niet “iets leuks voor erbij”. Het werkt preventief, het verbindt en het is van belang voor het welbevinden van jong en oud. De uitvoeringsagenda voor het Cultuurkader 2021-2030 is gericht op de drie programmalijnen: Meedoen met Cultuur, Stedelijke Aantrekkelijkheid en Cultuur & Innovatie. Per programmalijn hebben we de opbrengsten van het Cultuurkader Delft 2021-2030 in kaart gebracht. Deze opbrengsten moeten bezien worden in de context van de nasleep van de coronacrisis en de daarop volgende energiecrisis en inflatie. De jaren 2022 en 2023 waren daarmee voor de culturele sector (financieel) zwaar en uitdagend. Desalniettemin heeft de culturele sector niet bij de pakken neer gezeten en de schouders eronder gezet.

In de bijlage van deze rapportage kan een uitgebreide analyse van de opbrengst per programmalijn gevonden worden. In dit hoofdstuk kijken we per programmalijn naar de gestelde ambities en doelstellingen, naar de resultaten van de afgelopen twee jaar en naar aanbevelingen voor het vervolg.

Afbeelding: optreden van Laser Lemon in HAL015. Foto: Hans Dunlop.

3

Coalitieakkoord 2022-2026, p.18.

14

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

2.2 Programmalijn Meedoen met Cultuur De ambitie van de programmalijn Meedoen met Cultuur is dat inwoners zich herkennen in en deelnemen aan het inclusieve aanbod van een representatieve cultuursector. Binnen deze programmalijn zijn drie doelen geformuleerd op het gebied van verbinding, toegankelijkheid en cultuureducatie. Verbinding

Doelstelling: Delft wil nóg meer een verbonden stad zijn, waar gemeenschapszin en nabijheid centraal staan. Cultuur draagt daaraan bij met hoogwaardig en vraaggericht cultuuraanbod en cultuurvoorzieningen in de wijken en in de binnenstad.

Culturele organisaties hebben verschillende activiteiten dichtbij inwoners in de wijk georganiseerd. Zoals het community art project Woord en Draad van DelftsPeil en Mira Mi van CANIDREAM, de Delftse Blik van Museum Prinsenhof, het jubileumfestival Bont en Blauw van Theater de Veste en het Meemaakpodium van DOK Delft. Bijzonder was hoe 38CC grote fotowerken van Lisandro Suriel op verschillende plekken in de wijken tentoonstelde. DelftsPeil / Cultuurhuis Delft vervult met haar vraaggerichte en integrale werkwijze een belangrijke spilfunctie. Bewoners, scholen, maatschappelijke en culturele instellingen doen een groot beroep op DelftsPeil / Cultuurhuis Delft om culturele activiteiten in de wijk te organiseren. Het culturele aanbod dichtbij inwoners in de wijken blijft echter schaars. Binnen de huidige begroting is het voor culturele instellingen niet mogelijk om in alle wijken actief te zijn. De focus wat betreft activiteiten ligt op Delft-West. Maar in wijken als bijvoorbeeld Wippolder, Vrijenban en Harnaschpolder is ook weinig cultureel aanbod. Het wijkgerichte aanbod dat er is in Delft, is kwetsbaar. Het aanbod is veelal projectmatig van aard en afhankelijk van incidentele subsidies die onder andere door het rijk beschikbaar gesteld worden.

Het Cultuurhuis Delft is, naast de DOK vestiging in de wijk Voorhof en het aanbod van de VAK in De Hofstee in de wijk Tanthof, onze belangrijkste culturele voorziening in de wijk. Cultuurhuis Delft wordt gerund door DelftsPeil en opereert vanuit een aantal tijdelijke geïmproviseerde locaties in de wijken Buitenhof en de Voorhof: Abtswoude Bloeit, wijkcentrum Buitengewoon, KopieKoffie, stichting Stunt, Jongerencentrum The Mall en bibliotheek DOK Voorhof. De gemeente heeft ingezet op het behouden en uitbreiden van de reguliere subsidie voor Cultuurhuis Delft en DelftsPeil. Deze middelen zijn echter tijdelijk tot en met 2025 beschikbaar. Dat betekent dat er vanaf 2025 onvoldoende subsidie voor het Cultuurhuis Delft en DelftsPeil is om activiteiten uit te kunnen voeren. We moeten dus opletten hoe we de ambities ook voor de langere termijn kunnen blijven financieren en hoe we de wijken buiten Delft-West niet uit het oog verliezen.

15

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Afbeelding: Open Studio bij Cultuurhuis Delft. Foto: DelftsPeil.

Om aan de (toekomstige) vraag naar cultureel aanbod te kunnen voldoen, is er meer fysieke ruimte nodig voor cultuur in de wijken. Specifiek voor Delft-West geldt bijvoorbeeld dat het functioneren van het wijkcentrum Buitengewoon, één van de locaties waar Cultuurhuis Delft gebruik van maakt, van belang is. Een verdubbeling van de huidige oppervlakte is nodig, met name door de toekomstige gebiedsontwikkeling Delfia – Gillesbuurt. Ook voor het verder doorontwikkelen van het concept van de Buurtfabriek, dat voor de kickstart voorlopig tijdelijk ondergebracht is op het terrein van wijkcentrum Buitengewoon, is deze locatie essentieel. In de wijk Tanthof onderzoekt DOK de mogelijkheden om via een tweede SPUK-regeling bibliotheken in te zetten op een bij voorkeur multifunctionele vestiging in de Tanthof. Het is van belang dat de huidige voorzieningen meegroeien met de groei van de stad.

Aanbeveling: blijf zoeken naar mogelijkheden om Cultuurhuis Delft een structurele financiële basis te geven, om de wijken buiten Delft-West niet uit het oog te verliezen en de culturele wijkvoorzieningen mee te laten groeien in de gebiedsontwikkeling.

16

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Toegankelijkheid

Doelstelling: het cultuuraanbod is gelijkwaardig toegankelijk voor iedereen.

Een meer toegankelijk en inclusief cultuuraanbod begint bij de culturele partners. De grotere culturele organisaties in Delft zijn bezig met de verschillende gedragscodes zoals de Fair Practice Code, Governance Code Cultuur en de Code Diversiteit en Inclusie. Fair Pay is een onderdeel van de Fair Practice Code en gaat over eerlijke beloning in de culturele sector. We hebben onderzoek laten doen naar de meerkosten van het toepassen van Fair Pay in Delft. Begin 2024 wordt het onderzoeksrapport verwacht. De verwachting is dat subsidies nu tekortschieten, dat niet alle organisaties aan de code kunnen voldoen en dat er een structureel extra bedrag nodig is om Fair Pay in Delft te kunnen toepassen. Met name de kleinere culturele organisaties hebben ondersteuning nodig op het gebied van kennis over en het maken van een plan voor Fair Pay/de Fair Practice Code. Hiervoor ontbreekt het op dit moment aan capaciteit en middelen bij instellingen. Doordat de armoede onder de inwoners van Delft de afgelopen tijd is toegenomen, nemen ook de financiële drempels om deel te nemen aan het culturele aanbod van de stad toe. Een positieve ontwikkeling is dat in Delft per 2024 het minimum inkomen om in aanmerking te komen voor sociale voorzieningen van 110% naar 120% is verhoogd en dat er een pilot met het Volwassenfonds Sport en Cultuur is gestart.

Culturele organisaties nemen verschillende initiatieven om inwoners met een kleine beurs te bereiken. In samenwerking met haar Businessclub organiseerde Theater de Veste bijvoorbeeld dat er vrijkaarten via het Cultuurhuis Delft uitgedeeld werden voor inwoners die dat niet kunnen betalen. Culturele organisaties zouden inwoners met een kleine beurs collectief gerichte kortingen willen aanbieden, maar hiervoor zijn nu geen mogelijkheden. Medio 2024 vervalt de compensatie voor het gratis jeugdabonnement tot 18 jaar voor de bibliotheek vanuit het rijk. Indien hiervoor geen oplossing wordt gevonden, gaat dit ten koste van de basisvoorziening van de bibliotheek. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur zorgt ervoor dat kinderen tot 18 jaar die leven rond het bestaansminimum toch kunnen deelnemen aan een culturele activiteit. Aandachtspunt voor zowel het Jeugdfonds als het Volwassenfonds, is de communicatie en de bevordering van het geven aan bekendheid van het fonds onder de doelgroep, vooral in de wijken. Indien het fonds in 2024 de verhoogde maximale bijdrage niet meer kan financieren, vervallen we naar het lagere standaard bedrag en is de verwachting dat minder kinderen zullen deelnemen via het fonds. Cultuur kan een bijdragen leveren aan positieve gezondheid.

We hebben de rol van cultuur als preventief middel in het sociaal domein in het integrale Plan van Aanpak voor de brede SPUK-regeling in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) beschreven. Met name is er een rol voor cultuur bij de onderdelen Versterken van de Sociale Basis, Eén tegen eenzaamheid en de Brede Regeling Combinatiefuncties. Daarnaast hebben we via de rijksregeling SPUK Impuls Jongerencultuur diverse projecten kunnen ondersteunen die werkten aan het vergroten van cultuurparticipatie van jongeren na corona. 17

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Aanbevelingen: • Help culturele organisaties met het oplossen van Fair Pay problemen door voor het gemeentelijke deel van de meerkosten financiële middelen beschikbaar te stellen. • Compenseer als gemeente DOK voor het wettelijk verplichte gratis jeugdabonnement tot 18 jaar voor de bibliotheek vanaf medio 2024. • Indien het Jeugdfonds Sport en Cultuur de verhoogde maximale bijdrage voor activiteiten niet kan continueren, kijk dan naar andere financiële oplossingen.

Cultuureducatie

Doelstelling: in Delft kan iedereen zich een leven lang (creatief) ontplooien en ontwikkelen. Dit draagt bij aan het meedoen in de samenleving. Op verschillende niveaus stimuleren en faciliteren we talentontwikkeling.

In 2022 startte DOK het nieuwe cultuureducatieprogramma KLIK voor het basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Dit programma bevordert kansengelijkheid voor jeugdigen. Voor het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit (20212024) fungeerde DOK als penvoerder van het project KLIK / Cultuurhelden. In dit project werkte DOK in nauwe samenwerking met culturele instellingen en scholen aan de verdere ontwikkeling van cultuureducatie in het basisonderwijs. Samen met Cultuurhuis Delft ontwikkelde DOK de pilot Verbinding Binnen- en Buitenschools. In 2022 ging een naschools theaterproject op twee scholen in de wijk Buitenhof van start. Deze pilot werd in 2023 vervolgd met een project voor schooljaar 2023-2024 waarin gewerkt werd aan de voortzetting en verbetering van de samenwerking tussen Cultuurhelden, het Cultuurhuis Delft en drie basisscholen. In de vrije tijd organiseerden DelftsPeil en het Cultuurhuis Delft laagdrempelige kennismakingsactiviteiten, de VAK een cursusaanbod en konden inwoners bij verschillende amateurverenigingen zoals de Koninklijke Harmoniekapel Delft en amateurkunstgroepen terecht. DOK, DelftsPeil, Cultuurhuis Delft, de VAK en Rietveld Theater werken nauw samen om met het kennismakings- en educatieaanbod zo goed mogelijk aan te sluiten op de vraag van inwoners. Aandachtspunt is hierbij voldoende en divers betaalbaar aanbod voor alle inwoners.

De focus ligt op aanbod voor inwoners van Delft-West, de jonge jeugd en ouderen, omdat daar de nood het hoogst is. Idealiter zou ook voldoende aanbod voor andere wijken en doelgroepen zoals jongvolwassenen beschikbaar zijn. Alsmede voldoende betaalbare ruimte om te oefenen, repeteren en op te treden. Meer integrale samenwerking tussen de afdeling Cultuur van de gemeente en andere afdelingen zoals Onderwijs en Sociaal Domein is nodig om de samenwerking en het kennismakings- en educatieaanbod beter op elkaar af te stemmen.

18

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Afbeelding: VAK Muziekprijs 2022. Foto: VAK.

Zwakke schakel in het kennismakings- en educatieaanbod in Delft, is het amateurkunstaanbod. De amateurkunstsector heeft het momenteel zwaar, onder andere doordat het aantal leden bij verenigingen aan het afnemen is. Ook legden de coronamaatregelen het amateurkunstleven lange tijd plat. We onderzochten hoe we in de nasleep van corona de amateurkunstverenigingen en -organisaties kunnen ondersteunen om hun zelfredzaamheid te verhogen. Het ontbreekt echter aan (structureel) budget om de amateurkunstsector in hun activiteiten te kunnen ondersteunen. We hebben zorgen dat op termijn het aantal leden bij amateurkunstverenigingen verder zal afnemen, de nodige verjonging en vernieuwing moeizaam doorgang zal vinden en oefenen en optreden voor amateurkunstenaars onbetaalbaar zal worden. Mogelijk zullen hierdoor meer verenigingen stoppen met hun activiteiten. Indien besloten wordt dat de verbouwing van het Rietveld Theater in gang gezet wordt, dan biedt dit mogelijk meer perspectief op betaalbare ruimte om te oefenen en op te treden.

Aanbevelingen: • Zoek naar mogelijkheden om te investeren in voldoende betaalbaar divers cultureel aanbod en ruimte voor alle jeugdigen in alle wijken om de cultuurparticipatie te verhogen. • Verbeter de integrale samenwerking tussen de afdeling Cultuur en andere afdelingen van de gemeente zoals Onderwijs en het Sociaal Domein. • Geef de amateurkunstsector perspectief door structurele financiële middelen beschikbaar te stellen om amateurkunstverenigingen en organisaties te ondersteunen.

19

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

2.3 Programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid De ambitie van de programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid is een passende culturele infrastructuur die bijdraagt aan een bruisende stad en herstel na de coronacrisis. Binnen deze programmalijn zijn doelen geformuleerd op de thema’s: cultuur tijdens en na corona, onderscheidend aanbod, vindbaar aanbod, bezoekers en bewoners en stad in ontwikkeling. Cultuur tijdens en na corona

Doelstelling: we ondersteunen cultuur tijdens en na de coronacrisis om onze culturele infrastructuur te behouden.

Met de coronamiddelen hebben we de continuïteit van culturele instellingen kunnen borgen, werkgelegenheid van makers kunnen behouden en cultuurparticipatie van jongeren in Delft kunnen stimuleren. Het overleg met het culturele veld hebben we onder meer via de Cultuurtafel Delft gestructureerd. Ook hebben we via de Uitagenda een impuls aan de cultuurmarketing gegeven. We konden snel op ontwikkelingen in de stad inspelen. Nu de (rijks-)middelen worden afgebouwd, moeten we op zoek naar andere manieren om deze impuls voor het culturele aanbod in Delft te kunnen continueren. Bijvoorbeeld door de makersregeling voor projecten van creatieve makers door te ontwikkelen. Een crisis die ten tijde van de vaststelling van het cultuurkader niet voorzien was, was de energiecrisis en de daaropvolgende inflatie. Deze stelden de culturele sector in 2023 voor nieuwe uitdagingen. Dit heeft geleid tot extra financiële problemen in de culturele sector die nu nog steeds actueel zijn. Het op peil houden van de reguliere subsidies, een realistische indexering van subsidies, onderzoek naar de mogelijkheden van huursubsidie en een energieregeling voor de gestegen kosten in 2023 ten opzichte van 2022 zijn nodig, omdat de hogere kosten anders ten koste gaan van de programmering.

Voor het borgen van de continuïteit van organisaties is het ook aan te bevelen te onderzoeken of een vierjarige subsidieperiode voor meer culturele organisaties met een jaarlijkse subsidie in Delft haalbaar is. De culturele evenementen in Delft hebben het extra zwaar gehad en krijgen in 2024 een structurele financiële extra impuls. We blijven de situatie monitoren. Aanbevelingen: • Zet in op de doorontwikkeling van de Creatieve Makersregeling. • Houd de reguliere subsidies op peil, indexeer subsidies realistisch, onderzoek de mogelijkheden van huursubsidie en stel ook een energieregeling in voor de gestegen kosten in 2023 ten opzichte van 2022. • Onderzoek of een vierjarige subsidieperiode in Delft voor meer culturele organisaties haalbaar is om hen meer financiële zekerheid te geven en zodat zij betere kansen hebben op financiële bijdragen van andere financiers zoals landelijke fondsen. • Monitor de financiële situatie van de evenementen. 20

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Onderscheidend aanbod

Doelstelling: het cultuuraanbod is onderscheidend en sluit aan op het DNA van Delft. Naast projecten die het erfgoed en de historie van Delft tot uiting brengen, zetten we ook in op de waarden innovatie, technologie en creativiteit van Delft.

Met een aantrekkelijk en onderscheidend cultuuraanbod (‘Delft creating history’) versterkt Delft de positie als kwalitatief hoogwaardige vestigingsplaats voor bewoners en bestemming voor bezoekers. Het historische DNA van Delft kwam naar voren in bijvoorbeeld de tentoonstelling Het Delft van Vermeer van Museum Prinsenhof en in het Open Monumentenweekend. Theater de Veste programmeerde innovatief aanbod onder bijvoorbeeld de noemer Innovatie en Debat en Delft Fringe Festival en Highlight Delft brachten innovatief aanbod met bijzondere podiumkunstvoorstellingen en experimentele installaties van creatieve makers verspreid door de stad. Bijzonder is dat in 2022, tijdens de coronaperiode, een nieuw kunstpodium het licht zag in Delft. Met haar onderscheidende programma heeft Radius zich in korte tijd op de kaart gezet en trekt zij naast Delftenaren ook vele landelijke bezoekers.

Afbeelding: Delft Fringe Festival x Museum Prinsenhof tijdens Lichtjesavond 2023. Foto: Marco Swart.

21

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

In navolging van het themajaar van de Gouden Eeuw in 2019, stond het jaar 2023 in het teken van de themaperiodes Het Delft van Vermeer, Antoni van Leeuwenhoek en het Slavernijverleden waaraan de gemeente ook financieel bijdroeg. De thema’s fungeerden als aanjager voor (culturele) organisaties in de stad om een stedelijk programma voor bezoekers en inwoners neer te zetten met verschillende activiteiten. Zoals bijvoorbeeld wandelroutes in de voetsporen van Antoni van Leeuwenhoek, microscopie workshops in Radius of de theaterversie van de Keti Koti tafel en dialoogavond in Theater de Veste. Het thema Vermeer was een groot succes. Met de hoge waarderingscijfers van het publiek en de bezoekersaantallen overtrof de tentoonstelling Het Delft van Vermeer van Museum Prinsenhof alle verwachtingen. Maar liefst 71.000 bezoekers uit binnen- en buitenland bezochten de tentoonstelling. Samen met de tentoonstelling Vermeer in het Rijksmuseum won de tentoonstelling de Tentoonstellingsprijs 2023. Hiernaast was er meer te doen en te zien rond Vermeer. Zoals bijvoorbeeld de duo-tentoonstelling In de voetsporen van Vermeer: Helmantel, Pol en laureaten van de Prix de Norvège in de Oude Kerk en in het Vermeer Centrum Delft of de fototentoonstelling Pearls of Light van Caroline Sikkink.

Afbeelding: tentoonstelling Het Delft van Vermeer in Museum Prinsenhof. Foto: Marco De Swart, 2023.

De zomer en winter zijn periodes waarin het qua bezoek stiller is voor culturele instellingen. In de zomer van 2023 nam Delft Marketing in samenwerking met Delft Fringe Festival, Delft Chamber Festival en Stichting Centrum Management Delft (SCMD) het initiatief voor een pilot-editie van de Delftse Festivalzomer. In de winter van 2023 organiseerde Delft Marketing in de periode van Lichtjesavond tot en met de kerstvakantie een pilot-versie van Delft Verlicht. Het historische aspect van de stad is in de afgelopen themaperiodes goed naar voren gekomen. Het onderscheidende DNA van Delft op het gebied van innovatie, technologie en creativiteit behoeft meer aandacht. De Werkgroep Aantrekkelijke Stad ontwikkelt hiervoor in overleg met onder andere TU Delft, Delft Marketing en Platform Bezoekerseconomie een voorstel onder de noemer ‘The Robots are coming’. Er zijn op dit moment echter nog niet voldoende middelen om een nieuw themajaar succesvol te maken. 22

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Aanbeveling: zet in op een themaperiode Cultuur & Innovatie en maak daarvoor incidentele middelen vrij.

Vindbaar aanbod

Doelstelling: het aanbod is makkelijk vindbaar en stimuleert cultuurbezoek, zowel voor mensen die actief op zoek zijn als voor mensen die nog niet weten wat ze precies zoeken. Een sterke marketingstrategie draagt hieraan bij.

Door de impuls aan de Uitagenda Delft is de campagne Always On mogelijk gemaakt, waardoor de online community en volgers van de Uitagenda is gegroeid. De communicatie- en marketingprofessionals van de culturele instellingen zijn betrokken bij de verdere verbeteringen van het platform en ontwikkeling van marketing tools als het UITmagazine, UITladder in de Delft op Zondag, een UITmail en nieuwe campagnes. De Uitagenda van Delft Marketing is een belangrijk middel voor de collectieve marketing van het culturele aanbod in Delft. De gezette stappen om het platform verder te verbeteren en in samenwerking met culturele instellingen en ondernemers gerichte campagnes op te tuigen in voor culturele instellingen stillere periodes (Delftse Zomer, Delft Verlicht, themaperiodes), worden de komende periode vervolgd. Ook van belang is om te kijken naar de inzet van lokale media voor de collectieve culturele marketing.

Aanbeveling: blijf stappen maken om de collectieve promotie van het culturele aanbod en de Uitagenda van Delft Marketing te verbeteren in samenwerking met culturele instellingen.

Bezoekers en bewoners

Doelstelling: het culturele aanbod sluit aan bij de wensen en behoeften van inwoners en bezoekers. Dit komt tot uiting in de deelname aan en de waardering van het culturele aanbod in Delft.

In oktober 2023 werd voor het eerst sinds de coronacrisis weer een onderzoek naar de cultuurparticipatie van Delftenaren uitgezet onder de leden van het Delft Internet Panel (18 jaar en ouder). Uit het onderzoek bleek dat het bezoek aan voorstellingen/activiteiten in Delft weer terug op het niveau voor de coronacrisis is. Gemiddeld beoordeelden Delftenaren het cultureel aanbod in 2023 met een 7,0. In 2019 en 2017 was dat een 7,1; en in 2015 een 6,9. We zien dus een opgaande lijn waarbij de minimale score van een 7 in 2023 is gehaald. Het streven is om richting 2030 uit te komen op het cijfer van een 8.

23

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Stad in ontwikkeling

Doelstelling: de culturele basisinfrastructuur past bij een veranderende stad.

Er zijn acties genomen met betrekking tot de volgende culturele voorzieningen in Delft: • •

•

•

•

•

De bouw van de nieuwe locatie van Filmhuis Lumen in De Hooghe Delft is in september 2023 van start gegaan. Op 1 februari 2024 heeft de gemeenteraad een besluit genomen over de verbouwing van Museum Prinsenhof Delft tot een toekomstbestendig museum. De gemeente Delft stelt € 18 miljoen beschikbaar om het monument in goede staat te brengen en voor het nageslacht te bewaren. De familie Vlek schenkt € 10 miljoen om de museale functie van het Prinsenhof te garanderen. De overige financiering moet uit aanvullende fondsen en subsidies komen. Hiervan is tot nu toe ruim € 5 miljoen toegezegd. In verband met kostenstijgingen is, uitgaande van de instandhouding van het huidige pand van Theater de Veste, vanaf 2023 extra structureel budget beschikbaar gesteld om de basis op orde te kunnen houden voor het theater. Er wordt gewerkt aan een studie op basis waarvan het college en gemeenteraad in 2024 een besluit over de toekomstige huisvesting van het theater nemen. In samenwerking met het Rietveld Theater en het Delfts Toneelgezelschap worden scenario’s in beeld gebracht waarmee de raad een keuze kan maken over de renovatie van het pand aan het Rietveld 49. Wat dit betekent voor het tekort aan (betaalbare) ruimte voor amateurs en (semi-)professionals om te oefenen en op te treden moet nog duidelijk worden.

In 2023 zijn middelen ter beschikking gesteld van de Delftse pop-organisaties Popdelft en Stichting Popoefenruimten Delft (SPOD) waarmee diverse popconcerten zijn georganiseerd. We werken door aan de ontwikkeling van de Delftse pop-infrastructuur, maar zijn daarbij wel afhankelijk van incidentele middelen en het ontstaan van initiatieven in de stad. We zijn gestart met een verkenning naar broedplaatsenbeleid. Dit moet input geven voor het maken van beleid om het makersklimaat te verbeteren.

De plannen voor het toekomstbestendig maken van Theater de Veste en de verbouwing van Rietveld 49 en middelen voor de ontwikkeling van de Delftse popinfrastructuur, zijn belangrijk om de culturele basisinfrastructuur klaar voor de toekomst te maken en een aantrekkelijk cultureel aanbod voor bewoners te kunnen blijven garanderen. Met de groei van de stad zullen ook de culturele voorzieningen in Delft moeten meegroeien. In 2024 werken we daarom aan een integraal huisvestingsplan cultuur op basis van de referentienorm die voor cultuur in de gebiedsontwikkeling is opgesteld.

Aanbeveling: breng de infrastructuur van Theater de Veste en het Rietveld Theater op orde en blijf werken aan de ontwikkeling van de Delftse pop-infrastructuur. 24

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

2.4 Programmalijn Cultuur & Innovatie De ambitie van de programmalijn Cultuur & Innovatie is dat Delft een podium voor cultuur & innovatie is. Binnen deze programmalijn zijn doelen geformuleerd op de thema’s: op het podium, onderdeel van gebiedsontwikkelingen en zichtbaarheid in de stad.

Afbeelding: Poietic Veil van Philip Beesley tijdens Highlight Delft. Foto: Sing Dekker.

Op het podium

Doelstelling: Delft presenteert zich met een activiteitenaanbod dat past bij het DNA van Delft en dat de spannende wisselwerking tussen cultuur en innovatie laat ervaren. Cultuur en innovatie dragen bij aan een bruisende stad.

Culturele organisaties hebben diverse (innovatieve) activiteiten op verschillende locaties en podia in de stad georganiseerd. Denk aan de uitvoering van de Matthäus Passion in de Nieuwe Kerk in Delft door het Bachkoor Holland of de innovatieve festivals en activiteiten die bij Lijm en Cultuur plaatsvonden. In Delft is een aantal jonge ambitieuze organisaties zoals Highlight Delft, Delft Fringe Festival en Radius aan de weg aan het timmeren. Zij dragen met hun programmering bij aan het onderscheidende culturele aanbod in Delft en de regio. Ook wordt veel samenwerking gezocht tussen culturele organisaties om tot nieuwe programmering te komen. Het vernieuwende concept Theater van de Toekomst van Theater de Veste4 heeft de ambities om regionaal of zelfs landelijk onderscheidend op het gebied van podiumkunsten te worden. Het tijdelijke pop-up theater HAL015 brengt met experimentele programmering reuring op de Schieoevers en in de culturele broedplaats werken creatieve makers aan nieuwe projecten. Er is in de kiem veel

4

BMC rapport Naar een toekomstbestendig voorzieningenniveau podiumkunsten in Delft, p.6.

25

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

potentie aanwezig in Delft. De ambitie om verder te groeien ook. Dit is afhankelijk van draagvlak, tijd en voldoende financiële middelen.

Aanbeveling: zoek naar mogelijkheden om te investeren in een cultureel onderscheidend innovatief aanbod.

Onderdeel van gebiedsontwikkelingen

Doelstelling: in de fysieke ontwikkeling van de stad brengt cultuur Delft als innovatieve stad over het voetlicht. Daarbij stimuleren we waar mogelijk samenwerking tussen innovatieve en creatieve ondernemers en organisaties en culturele en creatieve makers. En we onderzoeken op welke locaties dit mogelijk is.

In het Kabeldistrict heeft het tijdelijke pop-up theater van het Rietveld Theater en de broedplaats een rol gespeeld in de transformatie van het gebied tot een levendig, gemengd en een economisch vitaal stedelijk gebied. In 2023 zijn we gestart met een verkenning naar broedplaatsenbeleid voor Delft om het makersklimaat te verbeteren. In 2024 werken we aan een integraal huisvestingsplan cultuur op basis van de referentienorm die voor cultuur in de gebiedsontwikkeling is opgesteld. In dit traject moet ook duidelijk worden welke kansen er op locaties in de gebiedsontwikkeling van Delft voor cultuur zijn. Zichtbaarheid in de stad

Doelstelling: het stedelijk programma voor cultuur en innovatie presenteert zich als één geheel door het aanbrengen van bundeling en focus. Het aanbod is zichtbaar en goed vindbaar voor bezoekers en bewoners.

Met activiteiten tijdens de themaperiodes Vermeer, Antoni van Leeuwenhoek en het Slavernijverleden, werkten we samen met de culturele organisaties aan het verstevigen van de programmering en het netwerk rondom Cultuur & Innovatie. We hebben een start gemaakt met een Cultuur- en Innovatieplatform door het netwerk van culturele organisaties, makers, onderwijs, bedrijven en andere partners bij elkaar te brengen. Er liggen kansen in het verder verbinden van deze partners en samen te werken aan een stedelijk programma voor cultuur & innovatie. De netwerkbijeenkomsten voor makers die Theater de Veste, Highlight Delft en Delft Fringe Festival zijn gestart, bieden hiervoor een mooi platform. Mogelijk vliegwiel voor verdere samenwerking zou een project als de Innovation Gallery, waar verschillende partijen zich kunnen presenteren, kunnen zijn in het Huis van Delft5. Daarnaast liggen er kansen om creatieve makers en broedplaatsen in Delft te verbinden aan het Innovation District Delft. Dat is het werk-woongebied Schieoevers dat de komende periode in samenhang met de aangrenzende TU Delft Campus ontwikkeld wordt.

5

Zie https://www.huisvandelft.nl

26

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

Afbeelding: Radical Symbiosis tijdens Antoni van Leeuwenhoek themaperiode. Foto: Gunnar Meier.

Aanbevelingen: • Ga door met het verbinden van culturele organisaties, makers, onderwijs, bedrijven en andere partners voor een stedelijk programma voor cultuur en innovatie. • Onderzoek de mogelijkheden van de Innovation Gallery en het Innovation District Delft als vliegwiel voor samenwerking tussen de creatieve en culturele sector, de TU Delft en bedrijven.

27

Evaluatie Cultuurkader Delft 2021-2030

3 De basis op orde? In de Motie ‘Cultuur voor alle inwoners toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk’ heeft de raad op 9 november 2023 gevraagd om concreet te benoemen wat de basisvoorziening van cultuur moet zijn en wat het voor de lange termijn kost deze basis op orde te houden. Cultuur is op de bibliotheek na geen wettelijke taak, maar er bestaat wel een richtlijn vanuit de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). In het ringenmodel (zie afbeelding hieronder) wordt beschreven hoe de culturele infrastructuur van een gemeente er in de basis uit moet zien (Wijn / VNG, 2013). De uitdrukking ‘de basis op orde’ heeft betrekking op de culturele infrastructuur gerelateerd aan de grootte van de gemeente. Voor Delft (2023: ruim 106.000 inwoners) betekent het dat de gemeente tenminste alle voorzieningen zou moeten hebben die horen bij de culturele infrastructuur van een middelgrote gemeente (tussen de 30.000 en 100.000 inwoners). Op basis van een verkenning naar de Delftse culturele infrastructuur (Berenschot, 2021) is in het cultuurkader beschreven dat Delft gezien de groei van het aantal inwoners naar 120.000 zou moeten doorgroeien naar een infrastructuur die past bij een 100.000-plus gemeente. De infrastructuur in Delft werd voor een middelgrote gemeente echter al als dun beoordeeld. Met andere woorden: Delft staat op cultureel gebied voor een grote opgave.

Er moet groei worden bewerkstelligd vanuit een positie van achterstand”6. Het cultuurkader is opgesteld tijdens de coronapandemie – een tijd waarin de cultuursector en cultuurbeleving onder grote druk stond, en in een periode waarin de gemeente in financieel zwaar weer verkeerde. De gemeente heeft stevige keuzes gemaakt en in de periode dat het Cultuurkader werd vastgesteld structureel op het cultuurbudget bezuinigd. In 2022 is een tweede verkenning uitgevoerd (Berenschot, 2022) naar wat er nodig is om de ambities uit het Cultuurkader, ondanks de budgettaire krimp op de gemeentelijke budgetten en de financiële gevolgen van de coronamaatregelen voor de cultuursector, te kunnen realiseren. Er is toen een route naar 2040 in vier “stapstenen” geschetst. De eerste stapsteen (2022) is gericht op het herstel na corona, de tweede stapsteen (2023-2026) op het op orde brengen van de basis, waarna in de derde stapsteen (2027-2039) aan verbreding en verdieping gewerkt kan worden en in de vierde stapsteen zicht op het perspectief 2040 is (2040). Waar staan we in dit spoorboekje op weg naar 2040? We kunnen terugblikken op het eerste jaar dat we gewerkt hebben aan het op orde brengen van de basis. We kijken hierbij naar de culturele basisinfrastructuur die past bij een middelgrote gemeente van 30.000-100.000 inwoners.