2003035 Kerngroep Buytenhouttafel - gebiedsvisie Buytenhout-West

BRON VAN BIODIVERSITEIT (EcOlOGIScHE VERBINDINGEN) Voor de robuustheid van de ecologie in Buytenhout-west is het wenselijk dat het gebied beter verbonden wordt met andere groene gebieden in de omgeving (o.a. groenzoom, zuidpolder, Buytenhoutoost) en met de stad. Via die ecologische verbindingen kunnen planten en dieren ook vanuit Buytenhout-west migreren naar omliggende groene en stedelijke gebieden.

• water en groen (bos) in Buytenhout-west geven op warme dagen de mogelijkheid verkoeling te zoeken; • Het gebied kan regenwater vasthouden (buffering); • Het gebied biedt (beperkt) ruimte voor (droge) waterberging; • Het gebied laat zien hoe zorgvuldig intensief beheer en werken volgens kringloopdenken de negatieve ecologische voetafdruk kan beperken en de positieve juist kan optimaliseren.

KlIMAATADAPTATIE naast het tegengaan van klimaatverandering door vermindering van broeikasgasemissies, is ook het opvangen van de gevolgen van reeds optredende klimaatverandering een belangrijke opgave voor de regio. Buytenhout-west kan op verschillende manieren bijdragen aan het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering:

in Buytenhout-west zien wij geen ruimte voor de grootschalige opwekking van duurzame energie. mogelijkheden voor kleinschalige energieopwekking en streven naar zelfvoorzienende ondernemingen zouden verder onderzocht moeten worden.

DrUK EN TEGENDrUK

DE rOL VAN KAArTEN we hebben het tijdens het maken van de gebiedsvisie veel gehad over kaarten. ze leverden steeds veel discussie op. Hoe specifiek word je? waar liggen de grenzen van deelgebieden? Hoe richtinggevend is een kaart nog als hij gebaseerd is op ‘vlek-

voorbeeld uit het verleden is gebieden te kwalificeren als ‘landbouw’ of ‘natuur’. dat heeft allerlei reacties teweeggebracht: speculatie, angst voor beperkingen, belemmering van holistisch

er letterlijk toe in staat de dingen ‘plat te slaan’. ze presenteren keuzes als feiten, maar zijn vervolgens onherroepelijk voor meerdere interpretaties vatbaar. een slechte timing van het presenteren van een kaart kan funest zijn voor een proces waarin we

dus van belang uitermate voorzichtig te zijn met kaartmateriaal. want wie trekt de streep (ook al is het een stippellijn), of kleurt het vakje in (ook al is het een vage kleur), en met wat precies in

ken’? en soms kwam de term ‘witte vlekken’ boven dwarrelen. maar wat is ‘wit’? wat wit is voor de één, is juist heel kleurrijk of belangrijk voor de ander. Kaarten zijn tweedimensionaal, ze zijn

ruimte nastreven voor discussie en argumenteren over en weer. stel dat we stiltegebieden presenteren op de kaarten – wat betekent dat dan voor de andere deelgebieden? soms wordt juist ook in die drukkere gebieden het streven naar meer stilte breed gewaardeerd. de kaart roept dan meer vragen of weerstand op dan dat die antwoorden biedt. een ander bekend

32

BuytenKansen | september 2019

denken. juist voor onze visie, waarbij we ervoor hebben gekozen kernwaarden als ‘soortenrijkdom’ en ‘rust’ voorop te stellen en daarmee te integreren in alle vormen van ‘ontwikkeling’, is het

het hoofd? de werking van kaarten is dus iets om veel rekening mee te houden. Kaarten, en bijbehorende zonering, zijn niet weg te denken uit de ruimtelijke planvorming. maar ze staan er ook om bekend brokken te kunnen maken. in het proces van de Buytenhouttafel zijn er op een enkele keer na nog nauwelijks kaarten gepresenteerd. Het nu wel doen in het visiedocument voelt op zijn minst voorbarig.

BuytenKansen | september 2019

33

Bewoners, gebruikers, bezoekers, liefhebbers

DE MENSEN VAN BUYTENHOUT

34

BuytenKansen | september 2019

eer dan 150 mensen waren betrokken bij de totstandkoming van deze gebiedsvisie Buytenhout-West. Een bont gezelschap van bewoners, ondernemers, gebuikers, bezoekers en liefhebbers van het gebied heeft met niet aflatend enthousiasme gewerkt aan dit voldragen document, waarmee bestuurders en beleidsmakers aan de slag kunnen om hun omgevingsvisies vorm te geven. De laatste bijeenkomst van de BuytenHoutTafel vóór het verschijnen van BuytenKansen was een mooie aanleiding om met een groot deel van de betrokkenen op de foto te gaan. En dat leverde dit zonnige plaatje op, met veel lachende gezichten. Begrijpelijk, want er was veel tevredenheid en trots over wat er samen gerealiseerd is te bespeuren bij de aanwezigen. En dan wil je natuurlijk wel even op de foto, zo midden in het prachtige gebied waar het uiteindelijk allemaal om te doen is.

M

BuytenKansen | september 2019

35

Buyten

Kansen

5

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

TOEKOMSTpErSpECTIEF

In dit hoofdstuk concretiseren we onze ambities voor BuytenhoutWest aan de hand van een aantal thema’s: 1. Natuur en biodiversiteit 2. Kringlopen; de natuurgerichte landbouw van de toekomst 3. recreatie - een gebied om te ‘zijn’ 4. Water als bloedsomloop in Buytenhout-West 5. Passende mobiliteit 6. gebiedseconomie

5.1 natuur en biodiverSiteit

de BuytenHouttafel zet in op kwalitatief hoogwaardige natuurbeleving. daarvoor moeten de kwaliteit en veelzijdigheid van het landschap verder worden versterkt, zodanig dat de biodiversiteit in het gebied behouden en waar mogelijk verrijkt wordt én verschillende vormen van recreatie in de natuur mogelijk blijven. inrichting en beheer moeten gericht zijn op het ontwikkelen van steeds meer gevarieerde habitats (de leefmilieus voor planten en dieren), ten behoeve van een grote soortenrijkdom. schoon water, schone lucht en een gezonde bodem zijn daarbij belangrijke uitgangspunten.

BUYTENHOUT-WEST STrEEFT NAAr ZICHTBArE NATUUr EN BIODIVErSITEIT. NATUUr DIE ZÓ BIJZONDEr IS DAT JE Er VANZELF rESpECTVOL MEE OMGAAT 36

BuytenKansen | september 2019

leerproces stelt in staat om in te spelen op veranderingen. doelen worden geformuleerd (kwantitatief en/of kwalitatief), maatregelen genomen en eventueel later, na evaluatie, bijgesteld. relaties tussen deelgebieden in Buytenhout-west, en tussen Buytenhout-west en omliggende gebieden, krijgen veel aandacht. de biodiversiteit in Buytenhout-west draagt bij aan de belevingswaarde van het gebied en geeft het gebied ook een functie in de verspreiding van soorten naar omliggende groene, maar ook verstedelijkte gebieden. door Buytenhout-west te verbinden met andere groene gebieden, vormt het een onderdeel van een ecologisch netwerk waarlangs soorten kunnen migreren. Buytenhout-west streeft naar zichtbare natuur en biodiversiteit. natuur die zó bijzonder en nadrukkelijk aanwezig is dat je er vanzelf respectvol mee omgaat. een zodanige kwaliteit van natuur dat het uitstraalt naar omliggende stedelijke en andere gebieden. ecosystemen die de druk van toenemende recreatie kunnen weerstaan. dat bereiken we door een zorgvuldig doordachte inrichting, specifieke maatregelen (bijvoorbeeld een oeverzwaluwwand of een bijencorridor), schoon water, een schone, gezonde bodem en door duurzaam beheer in kringlopen. daarnaast verbinden

Biodiversiteit gaat niet alleen over in het oog springende bijzondere soorten. die zijn het topje van de ijsberg, hoogstens een graadmeter voor de onderliggende kwaliteit van het gebied. Biodiversiteit gaat over voedselpiramides en kringlopen, waarvan een groot deel zich aan het zicht van de waarnemer onttrekt. Het hele systeem moet kloppen, om natuur rijk en robuust te maken. om te weten hoe het met de biodiversiteit in het gebied gaat, en wat de oorzaken zijn van eventuele veranderingen, is monitoring nodig. Vrijwilligers en andere experts werken al intensief samen om de stand van soorten en condities zoals gezondheid van bodem en water nauwlettend te volgen. Het gezamenlijke BuytenKansen | september 2019

37

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

TOEKOMSTpErSpECTIEF we het gebied via groene corridors met andere groene gebieden in de omgeving en met ecologische verbindingszones in de omliggende wijken. waar in de bosgebieden nog monoculturen bestaan, worden deze geleidelijk vervangen door bos met meer afwisseling in soorten bomen én struiken en meer afwisseling in dichte en meer open stukken. Het Hertenkamp is van oudsher een bijzonder gebied om te bezoeken. een oase van rust en groen met veel historie. deze unieke plek zou beter vindbaar en bereikbaar moeten worden gemaakt. een voorbeeld voor een ecologische verbinding met het omringende bebouwde gebied is het aan de Hofweg aansluitende weiland. dit zou als een ecologische verbinding ingericht kunnen worden om inhoud te geven aan de gewenste verbetering van de verbindingen tussen dat deel van Buytenhout- west en de aangrenzende bebouwingsgebieden.

BiodiVersiteitsplan opstellen om te Kunnen sturen op natuurdoelen om te kunnen monitoren of ingrepen in het gebied wel of niet bijdragen aan het versterken van de ecologische basis en biodiversiteit is het nodig om de huidige natuurwaarden van het gebied beter in kaart te brengen. daarbij wordt rekening gehouden met de invloed van krachten van buiten het gebied die ook invloed hebben op de soortenrijkdom en ecologische kwaliteiten waardoor het wel of niet halen van doelen niet altijd in causaal verband gebracht kan worden met specifieke ingrepen. Voor verschillende deelgebieden kunnen dan concrete ecologische doelen voor de langere termijn geformuleerd worden. aan de hand daarvan kunnen dan ook concrete maatregelen voor het oplossen van ecologische knelpunten worden geformuleerd. deze activiteit moet in samenwerking tussen betrokken gemeenten en natuurverenigingen worden opgepakt. in aanvulling op het ‘sturen op natuurdoelen’, dat in het verleden weleens contraproductief heeft gewerkt als specifieke doelsoorten centraal werden gezet, wordt uitdrukkelijk gestuurd ‘op ecologische condities’, dat wil zeggen dat de omstandigheden worden gecreëerd waarin natuurwaarden zich kunnen ontwikkelen, zonder dat precies voorspelbaar is welke soorten of kwaliteiten zich feitelijk zullen ontwikkelen.

BeHeerplan Voor Het Hele geBied in samenspraak met de waterbeheerder, verschillende natuurbeheerders en agrarische beheerders en gemeenten/provincie wordt het beheer van het gebied aangescherpt. er komt een beheerplan voor het hele gebied. Bepaalde gebieden worden beter beschermd en overwogen wordt of het (deels) ontoegankelijk maken voor recreanten (zoals bijvoorbeeld nu al het geval is bij het Vogeleiland) daaraan bijdraagt.

5.2 Kringlopen; de natuurgeriCHte landbouw van de toeKomSt

we zijn ons ervan bewust dat het weidegebied in Buytenhout-west niet ideaal meer is voor weidevogels, vanwege het kleine oppervlak, de predatiedruk vanuit bomen in het gebied en de verschillende vormen van verstorende activiteiten. desalniettemin is onze ambitie om er wel naar te streven dat weidevogels in het gebied aanwezig zijn en er tot broeden komen. wie goed voor weidevogels zorgt, is namelijk ook goed voor insecten en biodiversiteit in brede zin, omdat weidevogels een voedselrijke bodem nodig hebben en een kruidenrijk weiland. om dat te bereiken is een hoge waterstand nodig die zorgt voor langzaam groeiend gras en een rijk bodemleven, dat voor de snavels van weidevogels bereikbaar is. Het behoud van weidevogelgebieden draagt ook bij aan behoud van oud cultuurlandschap. tevens verhoogt een grote soortenrijkdom de recreatieve belevingswaarde van Buytenhout-west en stimuleert deze specifieke vorm van natuurbeheer ook nieuwe samenwerkingen met nieuwe partners.

38

BuytenKansen | september 2019

Voedselproductie is traditioneel gezien een functie van de buitengebieden rondom de steden en dorpen. in de 20ste eeuw is de verwevenheid van die functie met het stadsleven veelal verdwenen. in Buytenhout-west is voedselproductie nog aanwezig al dan niet in combinatie met natuur- en landschapsbeheer. we maken dit zichtbaarder door: • te voorzien in voedselproductie dichtbij de stad omwille van beperken van de milieubelasting door vervoer; • mogelijkheden te creëren voor bewoners en bezoekers om in contact te blijven met de productie van hun voedsel, bijvoorbeeld in de (bestaande) zelfoogsttuin, en verkoop van groenten in het gebied (of aan de rand ervan); • te laten zien aan kinderen én volwassenen wat ervoor nodig is om eten te verbouwen, ook opdat zij zich (later) meer verantwoordelijk kunnen voelen voor dierenwelzijn en andere aspecten van duurzame voedselproductie. in Buytenhout-west wordt binnen het initiatief ‘Boeren voor natuur’ al sinds 2001 gewerkt volgens de principes van kringlopen. er is daarover al veel kennis opgedaan in het gebied. de agrarische

Bron: StudentenAtelier Landschapsarchitectuur, Universiteit Wageningen

functie is daarbij dienend aan de natuur- en recreatieve functie, dat wil zeggen dat de gewenste natuurwaarden c.q. biodiversiteit bepalend zijn voor het type agrarisch beheer dat specifiek die gewenste waarden oplevert. meerdere ondernemers en organisaties in Buytenhout-west hebben de ambitie om ook, of nog meer, volgens kringloopprincipes te gaan werken. een deel van Buytenhout-west is veenweidegebied. de natuur die daarbij hoort heeft, behalve een natuurwaarde ook een hoge recreatieve belevingswaarde. Het beheer van deze (veen)weidegebieden is van oudsher een taak van de boeren in het gebied. in Buytenhout heeft ‘Boeren voor natuur’ een belangrijke functie in het verhogen van de landschapskwaliteit, het versterken van de condities voor biodiversiteit op het boerenland en het verbeteren van de waterkwaliteit. nog altijd wordt op diverse plaatsen in en direct rond het gebied op verschillende manieren (land- en tuinbouw) voedsel geproduceerd. sinds een aantal jaren is hier ook biologische groententeelt bij gekomen. in het gebied zelf gaat de voedselproductie samen op met het behouden van een gezonde bodem en/of natuurbeheer en -ontwikkeling. de dierhouderij vervult daarbij een directe taak in het natuurbeheer. ‘Boeren voor natuur’ gaat zo ver mogelijk in het toepassen van een kringloopsysteem.

om dit specifieke beheer te kunnen laten functioneren zijn financieringsmodellen nodig die de wensen en mogelijkheden van leveranciers en afnemers van producten en of diensten, consumenten en overheden (inclusief wet- en regelgeving) bij elkaar brengen. Voor de komende decennia is de ambitie om de huidige koploperpositie van ‘Boeren voor natuur’ m.b.t. kringloopdenken te versterken door samen met het gehéle gebied als een kringloopsysteem te gaan werken én de mogelijkheden van het ontwikkelde kringloopdenken uit te breiden naar de omliggende gebieden.

integratie tussen natuurBeHeer en landBouw er wordt nog meer ingezet op het samengaan van natuur en landbouw via een intensieve samenwerking tussen natuurbeheerders en de agrarische sector. soms is de boer natuurbeheerder, of de natuurbeheerder boer. er is geen blauwdruk voor deze samenwerking of voor de financiële mogelijkheden hiervoor. deze zijn veelzijdig, maken de integratie tussen natuurbeheer en landbouw aantrekkelijk, en stimuleren ook nieuwe combinaties met zorg en recreatie. steeds wordt de grote maatschappelijke en ecologische relevantie van deze activiteiten meegewogen. Belangrijk is wel om steeds goed te monitoren of het agrarisch natuurbeheer ook leidt tot de gewenste ecologische verbeteringen. Het principe moet niet alleen op papier kloppen maar ook in de praktijk, in combinatie met de manier waarop het wordt uitgevoerd. naast natuurbeheer zorgt de voedselproductie in het gebied voor levendigheid en voor een groter bewustzijn van waar ons voedsel vandaan komt en van hoe het verbouwd wordt. Het is belangrijk niet uit het oog te verliezen en te stimuleren dat meerdere boeren en ondernemers via vormen van gebruik en beheer van het gebied op hun eigen manier bij willenjdragen aan een Buytenhout-west dat de kernwaarden omarmd.

ZORGVulDIGHEID IN DE uITVOERING VAN BEHEER duurzaam beheer gaat niet alleen over de beheerprincipes, zoals het kringloopbeheer dat leidend is voor de landbouw in Buytenhoutwest, maar ook over de zorg en zorgvuldigheid waarmee alle beheer wordt uitgevoerd. Beheeractiviteiten worden gekozen op basis van gedegen ecologische overwegingen voor het gebied waarop ze worden toegepast en in relatie tot de gebiedsspecifieke wensen en mogelijkheden. de activiteiten worden zorgvuldig uitgevoerd en zijn in algemene zin passend bij de Kernwaarden van het gebied.

BuytenKansen | september 2019

39

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

TOEKOMSTpErSpECTIEF

5.3 reCreatie – een gebied om te ‘ziJn’

Buytenhout-west is een van de grote recreatiegebieden van de provincie zuid-Holland. Het gebied vertegenwoordigt belangrijke recreatieve waarden: buiten zijn is gezond en we hebben natuur nodig om te kunnen ontspannen in onze drukke, prikkelrijke levens. recreatie biedt een uitgelezen mogelijkheid om de kwaliteiten van Buytenhout te beleven: het groen, water, de rust, de landschappen en de openheid. de recreatiewaarde van Buytenhout-west hangt 100% samen met de natuurwaarde van het gebied (uit diverse onderzoeken blijkt dat ‘de’ recreant in Buytenhout-west vooral op zoek is naar bewegen en/of ontspanning in de natuur ). daarom is het in stand houden en versterken van de natuurwaarden en biodiversiteit een voorwaarde om als recreatiegebied ook op de langere termijn kwaliteit te kunnen (blijven) bieden. de recreatieve functie is dus in eerste instantie een afgeleide van de natuur, dat wil zeggen dat de gewenste natuurwaarden c.q. biodiversiteit bepalend zijn voor de soorten van recreatie die passen bij het gebied. daarbij gaat het er bijvoorbeeld om dat de verstorende werking van recreatie op de natuur de draagkracht van het gebied niet te boven gaat. en dat de ruimtelijke impact ervan past bij de aard en uitstraling van het gebied. Het gebied is een groene long in een verstedelijkte omgeving.

Het behoud en versterken van de natuurwaarden, de biodiversiteit en de waterkwaliteit, en ook een schone mobiliteit, zijn belangrijke voorwaarden om als recreatiegebied kwaliteit te kunnen blijven bieden aan verschillende gebruikers uit de omliggende gebieden. Het voorzien in vormen van schone recreatie is wenselijk. de recreatieve activiteiten zijn zo veel mogelijk schoon; niet belastend voor natuur, milieu en mede-recreanten (denk aan geluid!). met name initiatieven met een verbinding naar educatie en natuurbeleving worden aangemoedigd. de nadruk ligt hier op diverse kleinschalige en relatief extensieve recreatiemogelijkheden met zo weinig mogelijk verstoring door verkeer en vervoer. de BuytenHouttafel maakt duidelijke keuzes voor vormen van recreatie die passen bij het gebied. de kernwaarden zijn hierbij leidend. dat betekent dat vormen van recreatie die veel (geluids)overlast bezorgen aan andere

recreanten en/of de kwaliteiten van het gebied niet benutten niet welkom zijn, bijvoorbeeld extreem actieve recreatie zoals een waterskibaan, motorcrossen of extreme ‘house’-feesten. wel bij voorkeur activiteiten, die passen bij, dienend zijn aan en een bijdrage leveren aan de instandhouding van het gebied. de BuytenHouttafel ambieert dat het gebied vooral een plek is voor onthaasten en ontspannen voor de bewoners van de omliggende gebieden. dat betekent dus vooral ruimte bieden aan dagrecreatie en niet inspelen op het voorzien in een grootschalige toeristische behoefte. in de komende 20 jaar wordt ingezet op het vergroten van het draagvermogen van het gebied. daartoe moet de landschappelijke veelzijdigheid verder worden versterkt. dit zorgt ervoor dat verschillende vormen van recreatie (actief en passief) in het gebied naast elkaar mogelijk zijn. deelgebieden die nog weinig bezocht worden (zoals de randzone Balij, het meest oostelijke deel van het Buytenhout gebied, tussen oudeweg en de spoorlijn), worden beter en meer bij het gehele gebied betrokken. dat geldt ook voor unieke plekken zoals het arboretum-Heempark, waar rondleidingen worden georganiseerd.

INRIcHTING WEIlANDGEBIED lANGS DE HOfWEG Voor een deel van het nu nog bestaande weiland worden door de provincie plannen gemaakt tot inrichting van het gebied ten behoeve van recreatie in aansluiting op het reeds gerealiseerde project ‘wandelbos laakweg’. Het zou logisch zijn als ook het resterende weiland (langs de Hofweg) in die positieve ontwikkeling kan worden meegenomen. zo kan inhoud worden gegeven aan de ecologische verbindingen zoals aangegeven in het natuurbeleidsplan ‘natuur op de Kaart’ van de gemeente pijnacker-nootdorp. HOREcA AlS HuISKAMERS VAN BuyTENHOuT de horecagelegenheden van Buytenhout zijn de huiskamers van het gebied, en niet de feestzalen. diversiteit, kwaliteit en kleinschaligheid zijn daarbij de sleutelwoorden in het aanbod, naast het toepassen van het kringloopdenken. ook locatiekeuze en de manier waarop deze horeca bereikt kan worden zijn belangrijk. wanneer als gevolg van een toenemend aantal recreanten de behoefte aan horeca toeneemt, dan zijn extra voorzieningen alleen denkbaar als ze niet gerealiseerd worden op plekken waar nu al veel aanbod is, en waar dus al veel druk is op kernwaarden m.b.t. natuur en rust. nieuwe voorzieningen moeten dan op andere, zorgvuldig gekozen locaties aan de randen van het gebied worden geplaatst, dicht bij toegangen tot het gebied, waar ze kwaliteit kunnen toevoegen, óók in termen van rust en natuur.

in alle gevallen moeten het kleinschalige faciliteiten zijn die qua bouwstijl en landschappelijke inbedding goed op het karakter van het gebied zijn afgestemd. nieuwe initiatieven worden altijd getoetst aan de kernwaarden van het gebied, die niet slechts richtinggevend maar leidend zijn. in Buytenhout-west zijn nu enkele concentraties van horecavoorzieningen samen met andere (recreatieve) functies te vinden die veel bezoekers aantrekken. op dit moment wordt in Klein delfgauw

40

BuytenKansen | september 2019

(noordeindseweg en Bieslandseweg) mobiliteit als knelpunt ervaren waar het gaat om het aantal verkeersbewegingen, verkeersveiligheid en overlast voor omwonenden. om deze reden wordt hier geen uitbreiding van permanente horeca- en overnachtingsgelegenheden meer gewenst door de bewoners. de mobiliteitsstrategie die we in 5.5 voorstellen, zal er al voor zorgen dat er minder overlast van gemobiliseerd verkeer (bezoekers en belevering) naar en van deze deelgebieden zal zijn. BuyTENHOuT ZONDER AfVAl de logica van het kringloopdenken geldt ook voor afval, dat o.a. door recreanten wordt achtergelaten of geproduceerd wordt door horeca of andere bedrijvigheid in het gebied. door het sluiten van de kringlopen zou er in principe geen afval meer hoeven te zijn. afval is dan namelijk weer de grondstof voor een nieuw (of hetzelfde) product, net zoals de mest en mineralen van het agrarisch bedrijf dat zijn voor de groei van gewassen. we willen in Buytenhout de hoeveelheid afval zoveel mogelijk beperken. een rondgang door het gebied laat zien dat er diverse plekken zijn waar afval een probleem is of kan worden, niet in de laatste plaats rond de dobbeplas en de grote plas. de uitdaging is om elke soort ‘afval’ in kaart te brengen en te herdefiniëren tot grondstof, de hoeveelheid afval zoveel mogelijk te beperken en waar mogelijk weer te gebruiken, het liefst binnen het gebied.

een ‘eigen-afval-neutraal’ gebied zou een hele goede ontwikkeling zijn, waarmee ook de natuurwaarde en de recreatieve belevingswaarde naar een hoger niveau gebracht worden.

5.4 water alS bloedSomloop in buYtenHout-weSt

lopend of fietsend door Buytenhout, tussen de bovenpolder en benedenpolder door, langs de waterplassen, de slootjes, de kleine waterwerken, dan weet je, dat water een belangrijk thema is in Buytenhout. water heeft ook veel belangstelling van bewoners in het gebied, bijvoorbeeld van vissers of andere geïnteresseerden in visleven. dit is ook het gebied waar de boer jaren geleden het waterpeil omhóóg wilde, in plaats van omláág. water speelt er een grote rol voor natuur, biodiversiteit en de landbouw. Het is van grote cultuurhistorische en recreatieve waarde, verbindt stad en land, en zorgt voor verkoeling en vermaak. tegelijkertijd zijn de verschillende peilniveaus, de grote hoeveelheid aan peilvakken en de slechte waterkwaliteit in de plassen (en de bijbehorende blauwalgproblematiek) een complex gegeven. daar komen bij: de lange tijden van extreme droogte en wateroverlast bij hevige regenval. Kortom, het gaat om een complex systeem van waterkwaliteit, waterberging en waterpeil. Het omgaan met deze situatie vraagt om een lange-termijnvisie, die tevens verbonden kan worden met het ‘kringloopdenken’ in het

gebied en met vormen van waterbeheer die ten dienste staan van een groter gebied dan alleen Buytenhout-west. de omliggende (stedelijke) omgeving staat ook voor steeds grotere uitdagingen op het gebied van water vasthouden, door extremer weer én de toe-name van verhard oppervlak. we kunnen Buytenhout-west dus niet los zien van de verstedelijkende omgeving. de bijeenkomsten lieten zien, dat het verbinden van water misschien mooi klinkt voor recreatie en vervoer, en kansen lijkt te bieden bij het voorzien in waterberging als een welkome ‘dienst’ bij watergerelateerde problemen in de stad. om allerlei redenen, waaronder verschillen in waterkwaliteit, complex peilbeheer, en ecologie is dat alleen lang niet altijd zo eenvoudig als het klinkt. de volgende punten vatten onze visie samen: PROBlEMEN IN HET GEBIED ZElf OPlOSSEN, NIET AfWENTElEN Het opvangen en bufferen van regenwater en de zuivering van oppervlaktewater kunnen in het gebied zelf plaatsvinden. Bij een toenemend gebruik van water voor o.a. recreatie is het nog belangrijker de waterkwaliteit goed te houden. Het Hoogheemraadschap van delfland wil circulair, energie- en klimaatneutraal worden in de eigen bedrijfsvoering, onder andere door restmateriaal te hergebruiken en mogelijkheden te verkennen van bijvoorbeeld warmte/koude-winning. dit sluit aan bij het kringloopdenken van Buytenhout.

we streven een grote variëteit na, en een gezonde verhouding van planten en dieren in het watersysteem. alleen gezonde ecosystemen kunnen de biodiversiteit en de ecologische kwaliteit in en om het water optimaal in stand houden en bijdragen aan recreatieve mogelijkheden. Bewuste vernatting in bepaalde gebieden speelt daarbij een belangrijke rol. dat heeft ook voordelen op het gebied van recreatie. een hoge waterstand in weidegebied in het voorjaar

BuytenKansen | september 2019

41

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

TOEKOMSTpErSpECTIEF zuiveringsmoerassen kunnen ons water zoveel mogelijk zuiveren. de aanwezigheid van een grote variatie aan water- en moerasvegetaties en poeltjes draagt bij aan meer biodiversiteit en het verbeteren van de waterkwaliteit. Het besef is daarbij belangrijk dat de organismen die de kwaliteit van het water verbeteren deel uit-maken van de grotere omgeving, dus ook het omringende gebied van een plas, bijv. amfibieën, libellen en andere waterorganismen. dus ook die verdienen ruimschoots aandacht.

Impressie van een mogelijke toekomstige gebiedsinrichting. Bron: StudentenAtelier Landschapsarchitectuur, Universiteit Wageningen

is cruciaal om de groei van het gras te vertragen en het gebied geschikt te maken, en houden, voor weidevogels. er is niet veel ruimte voor hen elders dus hier spelen de polders een belangrijke rol. VERBETEREN WATERKWAlITEIT waterkwaliteit is een terugkomende zorg. om de waterkwaliteit van met name zwemwater in brede zin goed te houden en de zwemwateren te verbeteren is het van belang om vervuiling en achteruitgang door overmatige algengroei en gebruik van chemische blauwalgbestrijding in het water te voorkomen. daarbij gaat het om de condities die schoon water schept voor biodiversiteit, maar ook voor waterrecreatie. de kwaliteit van het zwemwater in de dobbeplas is half juli 2019 goed. er wordt vanaf 2018 door het Hoogheemraadschap van delfland en gemeente delft gewerkt aan het minder steil maken van de oevers, waardoor meer ecologische zones ontstaan. dit draagt bij aan het verbeteren van de kwaliteit van het zwemwater in de grote plas van het delftse Hout (het tegengaan van blauwalg). Het is een gesloten watersysteem, er wordt geen water ingelaten vanuit de rest van het watersysteem. Voor de toekomst kan overwogen worden om binnen het gebied verbindingen tussen bestaande watergangen en -plassen te realiseren. water kan dan langer in het gebied vastgehouden worden en waar wenselijk beter door het gebied circuleren.

Het is daarbij wel belangrijk kleine ‘niches’ te houden voor bijzondere soorten. in 2017 heeft een groep masterstudenten uit wageningen hier een verkennend onderzoek naar gedaan.

42

BuytenKansen | september 2019

cREëER ZuIVERINGSMOERASSEN, POElTJES E.D. EN ZORG WAAR MOGElIJK VOOR DOORSTROOM de reinigende werking van natuurgebieden kan meer worden ingezet voor de zuivering van het water. daarvoor is het belangrijk om het water langer in het gebied te houden. gebiedsvreemd water toelaten in de sloten heeft als risico dat de waterkwaliteit verslechtert. Bij het oplossen van deze problemen kunnen op de lange termijn ook de bestaande plassen gebruikt worden als waterbuffer en voor doorstroom in het gebied. dit verkleint de kans op blauwalg.

REcREATIEVE BElEVINGSWAARDE EN MOGElIJKHEDEN VOOR EDucATIE de belevingswaarde kan worden versterkt door een grotere variëteit aan recreatieve en educatieve functies te koppelen aan het water. de complexiteit van het watersysteem en het beheer ervan wordt daarmee zichtbaarder. een voorbeeld is het varen vanaf de grachten in de stad naar Buytenhout mogelijk te maken. dit kan echter alleen onder de voorwaarde dat er geen vervuild water Buytenhout in kan stromen. een trekvaart van delft naar Buytenhout zal er op korte termijn niet komen in verband met de hoogteverschillen van de peilvakken. maar kanoroutes lijken wel mogelijk, omdat dit gebruik veel kleinschaliger en flexibeler is. dit verhoogt de belevingskwaliteit van het gebied. tegelijkertijd zit hier een mogelijk spanningsveld met de natuur en haar kwaliteit. in 2017 leverde ook op dit punt het onderzoek, gedaan door studenten al veel inzichten op, met name in de mogelijkheden van het combineren van waterrecreatie, natuur- en landschapseducatie, natuurontwikkeling, landbouw en voedselproductie. Het water werd in hun ontwerp een ‘oogstgrond’ (van eendenkroos). educatieve programma’s kunnen de kennis over het watersysteem verder versterken.

wie wist bijvoorbeeld, dat de polder wel 5,5 meter onder de zeespiegel ligt? BEPERKTE MOGElIJKHEDEN VOOR WATERBERGING, WEl VOOR BuffERING perioden met extreme neerslag en droogte zijn te verwachten effecten van klimaatverandering. ze vormen een belangrijke uitdaging voor de regio. gegeven de prioriteit voor natuur en recreatie, kan Buytenhoutwest geen grote capaciteit bieden voor berging van overtollig regenwater uit omliggende gebieden. de slechte kwaliteit van het ingelaten water zou de kwestbare ecologie in het gebied te veel belasten. Buytenhout-west kan echter wel enige ruimte bieden voor (droge) waterberging. dit dient verder onderzocht te worden. de belangrijkste functie van het gebied in deze context is buffering: het vasthouden van regenwater. MOGElIJKHEDEN VERKENNEN VOOR KlEINScHAlIGE OPWEKKING VAN DuuRZAME ENERGIE IN RElATIE TOT WATER leidend principe is dat alle activiteiten in het gebied zo

snel mogelijk energieneutraal zijn, d.w.z. dat er lokaal evenveel energie wordt opgewekt als gebruikt. duurzame energieopwekking moet wel kleinschalig zijn en passend bij de kwaliteiten van het gebied. dat betekent geen windmolens, of zonnepanelen op weiden of op het water. de wateropgave kan mogelijk wel gekoppeld worden aan kleinschalige vormen van warmteopslag of warmtewinning uit water, maar het is nog de vraag of dit haalbaar is qua gebruikers en kosten. Biomassa uit het water verwerken tot biogas vinden we niet wenselijk. Bij kringlooplandbouw kan de biomassa beter gebruikt worden als natuurlijke meststof uit het gebied zelf.

5.5 paSSende mobiliteit

de toename van het aantal bezoekers en recreanten in Buytenhoutwest, maar ook van het aantal ondernemers en horeca- en overnachtingsgelegenheden, heeft een toename van het aantal verkeersbewegingen met zich meegebracht, niet alleen van personen maar ook van goederen (o.a. belevering door vrachtwagens). ook agrarische activiteiten brengen mobiliteit met zich mee. dit is een punt van zorg voor delen van het gebied (m.n. noordeindseweg, Bieslandseweg, Korftlaan), omdat de beschikbare infrastructuur nu op piekdagen al overbelast is en voor onveilige situaties, hinder voor omwonenden en verstoring van natuur zorgt. parkeerdruk in het gebied komt niet alleen van bezoekers. de stad delft is 20 minuten lopen, waardoor het bij een steeds restrictiever parkeerbeleid in de stad ook voor bezoekers van delft aantrekkelijk wordt om in Buytenhout-west te parkeren.

een mobiliteitsstrategie die past bij de kernkwaliteiten en draagkracht van het gebied is daarom noodzakelijk, met heldere, en waar nodig, rigoureuze ingrepen. we zetten in op het drastisch beperken van gemotoriseerd verkeer naar en door het gebied (m.u.v. de noordweg / oudeweg). Voor een recreant is per slot van rekening de kwaliteit van de beleving van het gebied belangrijker dan het ‘ergens zo snel mogelijk kunnen komen’.

BuytenKansen | september 2019

43

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

TOEKOMSTpErSpECTIEF visueel meer opvallend en aantrekkelijk. dit kan in combinatie met het creëren van ecologische verbindingen tussen de stad en Buytenhout-west. een droombeeld voor de lange termijn zou verdiepte aanleg van de a13 zijn (vgl. a4 midden delfland). een deel van het oppervlak boven de weg zou kunnen worden gebruikt voor woningbouw, een ander deel voor uitbreiding van Buytenhout-west en het creëren van geleidelijke overgangen tussen het groen en de stad.

Het mobiliteitsaanbod in Buytenhout-west moet passen bij de kwaliteiten van het gebied en moet gewenste natuurwaarden en de recreatieve functie niet verstoren. Het aanbod wordt aangepast op de draagkracht van het gebied. als vervoer stil, schoon en veilig plaatsvindt via land of water draagt het ook bij aan de beleving. Bij het bepalen van de draagkracht van het gebied wordt gekeken naar de beschikbare fysieke openbare ruimte, de beschikbare milieuruimte en ecologische condities, en de belevingskwaliteit. een aantal parkeervoorzieningen midden in groene delen van het gebied (m.n. in delftse Hout) trekt niet alleen autoverkeer het gebied in, maar neemt ook ruimte in die beter gebruikt kan worden voor vergroting van de ruimte voor natuur en recreatieve beleving daarvan. een goed doordachte mobiliteitsstrategie creëert kansen om de sociale, ecologische, economische, ruimtelijke kwaliteiten, belevingswaarde en draagkracht van het gebied te vergroten en de kernwaarden te versterken. dit kan zonder uitbreiding van de weg- en parkeerinfrastructuur in het gebied. alternatieve, schone en langzamere vormen van vervoer krijgen voorrang op gemotoriseerd vervoer. op deze manier worden gezonde manieren van bewegen gestimuleerd.

EEN STRATEGIE VOOR (GEMOTORISEERD) VERKEER NAAR EN IN HET GEBIED Het verkeerssysteem wordt aangepast aan de ‘draagkracht’ en de natuurlijke beperkingen van Buytenhout-west. Het is denkbaar het verkeersbeleid te differentiëren naar plaats en tijd. een ‘goed-weer’- en een ‘minder-goed-weer’-strategie zorgen dat delen van het gebied bij slecht weer en weinig bezoekers wel voor auto’s toegankelijk zijn. op dagen met de verwachting van mooi weer en veel bezoekers, zal op strategische plekken een aantal wegen in het gebied worden afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. in dat laatste geval worden alternatieve vervoerwijzen aangeboden. deze strategie wordt stapsgewijs ingevoerd en goed gemonitord.

5.6 gebiedSeConomie

Bij succes wordt uiteindelijk het doorgaand gemotoriseerd verkeer permanent zo veel als mogelijk uit het gebied geweerd en het aantal parkeervoorzieningen drastisch teruggebracht. Hiermee ontstaat ruimte voor nieuwe gewenste functies. met betrekking tot de milieuruimte zal het terugdringen van automobiliteit in het gebied een belangrijke bijdrage leveren aan de verbetering van de leefbaarheid en beleving in het gebied, maar ook de overlast van verkeer van en naar het gebied op omliggende wegen en wijken beperken. Voor langzaam verkeer worden de mogelijkheden juist uitgebreid: (recreatieve) fietsers, wandelaars en ruiters krijgen prioriteit. Het netwerk van functionele en recreatieve verbindingen voor langzaam verkeer in en naar het gebied wordt uitgebreid en verbeterd. dit stimuleert ook het langzaam verkeer boven het autogebruik. de bereikbaarheid voor gemotoriseerd verkeer is buiten het hoogseizoen gewaarborgd door het op strategische plekken inrichten van goed ingepaste parkeervoorzieningen van een beperkte omvang. aansluitend daarop worden voorzieningen die veel bezoekers trekken naar de randen van het gebied verplaatst.

concreet kan dit betekenen dat alternatieve vormen van vervoer, zoals het uitbreiden van de ov-ontsluiting, fietstaxi’s, fietsuitgiftes bij horecavoorzieningen en metro/trein-stations, witte fietsen (Buytenhout-fietsen?), fluisterboten, huifkarren en shuttlebusjes op drukke dagen, worden geïntroduceerd. Voor bezoekers die slecht ter been zijn worden alternatieve vormen van vervoer aangeboden. TOEGANGSPOORTEN de a13 vormt nu een harde scheiding tussen de stad delft en Buytenhout-west / delftse Hout. Het gebied is aan het zicht vanuit de stad onttrokken en alleen toegankelijk via een beperkt aantal, niet erg aanlokkelijke onderdoorgangen. Verkend kan worden hoe de overgang tussen stad en groen buitengebied hier meer geleidelijk gemaakt kan worden en

44

BuytenKansen | september 2019

Buytenhout-west heeft belangrijke waarden te bieden, maar er zijn ook voldoende middelen nodig om deze waarden in stand te kunnen houden. dit vraagt om investeringen en doorlopende fondsen van de verantwoordelijke overheden en andere partijen. Het is van belang dat er voor een langere periode gelden ter beschikking worden gesteld om dit gebied als een ‘goede huisvader’ te beheren. deze middelen moeten niet gezien worden als kosten, maar als investering in de waarden die Buytenhout-west vertegenwoordigt voor de regio. de stad is aantrekkelijker, omdat die grenst aan een groene omgeving, en heeft deze groene ruimte tevens nodig voor de klimaatadaptieve functies. de bijbehorende recreatieve waarden versterken het leefklimaat in algemene zin en de omringende gemeenten vinden dit ook belangrijk in het kader van de versterking van hun vestigingsklimaat. ook de bestaande economische dragers zijn belangrijk om de gewenste ontwikkelingen in het gebied mogelijk én volhoudbaar te maken. Van de ondernemingen wordt verwacht dat hun activiteiten ondersteunend zijn aan de kernwaarden van het gebied. de ondernemingen gaan bij hun activiteiten uit van het kringloopdenken. een onderdeel hiervan is dat natuurlijke hulpbronnen niet sneller verbruikt worden dan dat het gebied ze kan hernieuwen.

werking tussen alle belanghebbenden nodig, openheid en kennisdeling op kleinschalig niveau. er zijn ondernemers actief die inzien dat wanneer hun activiteiten bijdragen aan het versterken van de kernwaarden in het gebied, ook hun eigen onderneming daar baat bij heeft. Van de overheden wordt gevraagd open te staan voor nieuwe manieren van samenwerking en mee te werken om de gewenste ontwikkelingen in dit gebied mogelijk te maken.

Voor de toekomst willen we helderheid van de overheden/ partijen over een structurele basis voor grondig beheer van dit welbezochte gebied met een daarbij behorend controleerbaar beheerplan. zorgvuldig en integer beheer door alle beheerders van dit gebied staan voorop. we streven naar een gezond gebied waar het kringloopdenken centraal staat. Hergebruik van bestaande (ruimtelijke-, of infra-) structuren, gebouwen, materialen, kennis hierover en het verlengen van de levensduur zijn hierbij belangrijke uitgangspunten. om ervoor te zorgen dat een circulaire gebiedsaanpak het héle gebied ten goede komt is samen-

BuytenKansen | september 2019

45

Buyten

Kansen

6

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

VErVOLG

Het vertalen van de inhoud van deze gebiedsvisie naar de Omgevingsvisies van beide betrokken gemeenten zal voor alle deelnemers een belangrijke vervolgstap zijn. Daarmee worden de waarden en ideeën die in deze gebiedsvisie zijn benoemd voor de lange termijn verankerd in beleid. maar de precieze manier waarop ze uiteindelijk concreet worden gemaakt kunnen we nu nog niet voorzien. Dat wordt uitgewerkt bij de vertaling van de genoemde Omgevingsvisies van beide gemeenten naar een Omgevingsplan voor Buytenhout-West. Ook in dat traject zien we een belangrijke rol voor de BuytenHoutTafel. Wij willen in de komende jaren het platform zijn, waarbinnen de innovatieve nieuwe manier van (samen)werken verder wordt ontwikkeld.

Het zou optimaal zijn als de gemeenten delft en pijnacker-nootdorp samen één omgevingsplan voor het hele gebied uitwerken in plaats van ieder een plan voor dat deel van het gebied dat tot hun gemeente behoort. Het omgevingsplan voor Buytenhout-west moet vanzelfsprekend afgestemd zijn op het plan voor het oostelijk deel van Buytenhout. als de partijen die bij dat gebied betrokken zijn een visie gaan ontwikkelen kunnen we dat proces ondersteunen met de ervaring die we in Buytenhout-west hebben opgedaan.

‘Het zou optimaal zijn als de gemeenten Delft en Pijnacker-Nootdorp samen één Omgevingsplan voor het hele gebied uitwerken ’

EéN VAN ONZE prIOrITEITEN IN DE KOMENDE JArEN ZAL ZIJN, HOE WE DIT prOCES VAN KENNIS DELEN, DISCUSSIërEN EN LErEN, LEVEND KUNNEN HOUDEN. 46

BuytenKansen | september 2019

bijvoorbeeld de belevingswaarde in het gebied willen vergroten door gemotoriseerd verkeer terug te dringen, wie gaat dat dan organiseren en wie is verantwoordelijk voor de uitvoering? we weten dat versnippering van taken en verantwoordelijkheden niet zullen leiden tot de gewenste uitkomsten. in een gebied met zo veel verschillende eigenaren, beheerders en andere betrokkenen (denk aan staatsbosbeheer, Hoogheemraadschap, gemeenten, bewoners, ondernemers en natuurverenigingen) is het urgent om met elkaar te zoeken naar nieuwe samenwerkingsverbanden op het gebied van onderhoud, beheer en economische activiteiten. Belangrijk voor de BuytenHouttafel zijn de volgende vragen: Voegen de economische activiteiten meerwaarde toe aan het hele gebied (of alleen aan een deelgebied)? leidt een specifieke maatregel die goed is voor het één,

eén van onze prioriteiten in de komende jaren zal zijn, hoe we dit proces van kennis delen, discussiëren en leren, levend kunnen houden. of we dat nu monitoring of lerend netwerken noemen, het gaat erom de verschillende bronnen van kennis, praktijkervaringen en meningen in en over het gebied blijvend te activeren. zijn we nog op de goede weg? scheppen we inderdaad de condities voor een andere manier van omgaan met kwetsbare landschappen? of leiden nieuwe inzichten of ontwikkelingen ertoe dat we onze ambities moeten bijstellen? tot slot roepen de verschillende ideeën die in de voorgaande hoofdstukken beschreven zijn, vragen op over de uitvoering. als we BuytenKansen | september 2019

47

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

• Gebiedsvisie Buytenhout-West niet tot verlies voor het ander? Versterken het type onderhoud, beheer en economische activiteiten de kernwaarden? Voor al deze zaken heb je uiteindelijk een passende organisatievorm en middelen nodig. daar zal in de komende jaren naar gezocht moeten worden. Vorm je samen een gebiedscoöperatie? richt je een gebiedsfonds op? Ben je een vereniging of meer een open netwerk? welke mate van professionalisering van de werkzaamheden van de BuytenHouttafel is nodig? of niets van dat al? met het verder uitwerken van de ambities, zullen ook deze vragen concretere invullingen krijgen. de BuytenHouttafel lijkt dé plek om met elkaar te zoeken naar de best passende oplossingen en elkaar te blijven inspireren, maar is niet de heilige graal. mensen hebben zich ook op andere manieren georganiseerd in het gebied, bijvoorbeeld via bewoners- of natuurverenigingen. dat is een rijkdom die we ook in de toekomst willen koesteren, en met name ook de verschillen van inzicht of zelfs de tegenstrijdigheden. ook zij maken deel uit van de nieuwe democratische ruimte die in Buytenhout lijkt te ontstaan. de kwaliteit van de gesprekken en het debat is dus belangrijker dan het komen tot consensus.

UITDAGINGEN

in de gebiedsvisie is vanwege het hoge, richtinggevende abstractieniveau geen plaats voor concrete plannen of voorstellen. een aantal actuele uitdagingen in het gebied behoeft echter wel snelle maatregelen. we willen die onderwerpen hier in ieder geval agenderen. ook zijn er tijdens de werksessies verschillende interessante ideeën naar voren gekomen die we hier kort aanstippen.

ONDERWERPEN MET EEN HOGE PRIORITEIT • eén controleerbaar beheerplan voor het hele gebied (dus inclusief bossen, waterpartijen, recreatiegebieden en landbouw) met structurele financiering. de uitvoering van dit beheerplan zal worden gemonitord en bewaakt. • een biodiversiteitsplan om te kunnen sturen op natuurdoelen en ecologische condities. • een oplossing voor de verkeersproblematiek noordeindseweg, delfgauw. • een goed onderbouwd beleid voor (auto)mobiliteit; schets van mogelijke mobiliteitsmaatregelen. • een betere verbinding voor het laakweg-gebied met Buytenhout-west en met de gebouwde omgeving, met ecologische verbindingen als uitgangspunt. • inrichting van het weilandgebied langs de Hofweg ten behoeve van recreatieplannen. • een aantrekkelijke en zichtbare toegang tot de delftse Hout en de attracties; toegangspoorten vanuit de stad delft naar het gebied. • een verbeterde waterkwaliteit en versterkte waterinfrastructuur.

48

BuytenKansen | september 2019

• financieringsmodellen voor ondernemers om het specifieke beheer bij natuurgerichte landbouw (m.b.t. het zover mogelijk toepassen van het kringloopsysteem; zie hoofdstuk 5.2) te laten functioneren; hierbij worden wensen en mogelijkheden van leveranciers en afnemers van producten en of diensten, consumenten en overheden (inclusief wet- en regelgeving) bij elkaar gebracht. • een verder vormgegeven en uitgevoerd beheerplan voor het Hertenkamp. INTERESSANTE IDEEëN VOOR DE TOEKOMST • Het creëren van toegangspoorten op geschikte plekken met horeca en educatie. • mogelijkheden die waterbeweging bevorderen zoals watermolens en fonteinen. • de wateropgave (beheer en onderhoud) middel van ‘dubbel ruimtegebruik’ koppelen aan nieuwe manieren van voedselproductie of de productie van andere gewassen: het water wordt zo een ‘oogstgrond’ (denk aan het oogsten van eendenkroos als bron van nutriënten). • Kanoroutes maken voor het verhogen van de belevingswaarde. tegelijkertijd zit hier een mogelijk spanningsveld met de natuur en haar kwaliteit. • Het varen van de stad naar Buytenhout-west. dit kan alleen onder de voorwaarde dat er geen vervuild water van buiten Buytenhout-west instroomt. • een trekvaart van delft naar Buytenhout-west. Vanwege hoogteverschillen van de peilvakken zal dit niet op korte termijn te realiseren zijn. • Het uitwerken van een plan voor overkapping van de a13.

VErANTWOOrDING

tijdens het proces voor de totstandkoming van deze visie is gepoogd een grote diversiteit van mensen en organisaties te betrekken. om zorgvuldig om te gaan met de uitnodigingen voor bijeenkomsten heeft in 2018 een stakeholdersonderzoek plaatsgevonden. Het volledige adresbestand van betrokken stakeholders bestaat op 20 mei 2019 uit 615 geadresseerden. dit zijn o.a. bewoners, belangen-, buurt-, en bewonersverenigingen, ondernemers, groene organisaties en natuurverenigingen, sport-, scouting- en overige organisaties, (zorg)instellingen, gemeenten, provincie, Hoogheemraadschap, staatsbosbeheer en raadsleden. organisaties of indivi-duen konden op ieder moment van de voorbereiding aansluiten. een groeiende mailinglijst stelde in staat om een steeds grotere groep uit te nodigen. ook via de eigen website, facebook en online platform chainels (delftse Hout) zijn bijeenkomsten aangekondigd. als tijdens het proces gesignaleerd werd dat bepaalde partijen niet vertegenwoordigd waren, zijn deze apart benaderd via persoonlijke contacten uit de netwerken van de kerngroepleden. lokale kranten zijn uitgenodigd persberichten te plaatsen met uitnodigingen voor bijeenkomsten: ad delftdichtbij, Krant op zondag, delftse post, indebuurt, omroep west, stadskrant delft, stadsradio delft, telstar/de eendracht, ypenburg nu.

omliggende buurtverenigingen en de Vrienden van Biesland zijn ook bij elke bijeenkomst per separate mail gevraagd om deze bij hun achterban onder de aandacht te brengen. de griffies van de gemeente pijnacker-nootdorp en delft hebben van elke bijeenkomst een separate mail ontvangen met de vraag de uitnodiging voor deze bijeenkomsten aan de raadsleden door te geven. dat is gebeurd om het proces van informele visievorming via de BuytenHouttafel en het formele proces van besluitvorming over omgevingsvisies en omgevingsplannen in gemeenteraden op elkaar te laten aansluiten. Verslagen van bijeenkomsten waren openbaar en zijn toegankelijk gemaakt via de website www.buytenhouttafel.nl. Via nieuwsbrieven werd de achterban van de BuytenHouttafel daarop geattendeerd. een kerngroep van 10 vrijwilligers coördineerde dit proces in samenspraak met ingehuurde (betaalde) professionals. de samenstelling van de kerngroep is organisch gegroeid uit de initiatiefnemers voor de BuytenHouttafel en mensen die later aansloten. de leden van de kerngroep vormden de klankbordgroep waarmee de voortgang van het proces maandelijks en soms wekelijks is afgestemd. de dagelijkse aansturing van het proces lag in handen van gé Kleijweg met steun van alexandrien van der Burgt en elise van Kalmthout (alle drie onbezoldigd).

de kosten voor het inhuren van professionele ondersteuning, voor het organiseren van de verschillende bijeenkomsten en voor het drukken van de gebiedsvisie zijn gedekt uit financiële bijdragen van de provincie zuid-Holland, de gemeenten delft en pijnackernootdorp, het Hoogheemraadschap delfland, het ondernemers-

fonds delft van de ondernemersvereniging delftse Hout, het ondernemersfonds pijnacker-nootdorp en de stichting Vrienden van Biesland. een conceptversie van de gebiedsvisie is aan alle betrokkenen voorgelegd via de volgende kanalen: onze nieuwsbrief, de website, chainels, en facebook. extra reminders zijn verstuurd naar verschillende geclusterde doelgroepen zoals ondernemers, groene organisaties en natuurverenigingen, sportverenigingen, bewonersen belangenverenigingen, raadsleden en overige (overheids- en aan de overheid gerelateerde) partijen die actief zijn in het gebied. naar aanleiding hiervan hebben wij ruim 20 reacties op het concept ontvangen van betrokken individuen, ondernemers en verenigingen. de reacties waren uiteenlopend van aard. ook zijn er reacties ontvangen van de gemeente, provincie en Hoogheemraadschap. na ontvangst van alle reacties is de conceptvisie bewerkt. op sommige punten zijn naar aanleiding van de reacties de teksten fors aangepast. de penvoering en eindredactie is in handen geweest van vrijwilligers/kerngroepleden marleen Buizer, elise van Kalmthout en richard smokers. daarna is de (definitieve) gebiedsvisie met illustraties gestuurd naar alle deelnemers tegelijk, met daarbij gevoegd een overzicht van de reacties en uitleg over hoe er met de reacties is omgegaan. dit overzicht is weer beschikbaar gemaakt via de website www.buytenhouttafel.nl.

Voor deze wijze van antwoord geven op de reacties van de deelnemers is gekozen om zowel de reacties op de concept-gebiedsvisie als de manier waarop die verwerkt zijn zo transparant mogelijk over het voetlicht te brengen. de voor- en nadelen van dit soort participatieve processen moeten uitdrukkelijk geëvalueerd worden. een belangrijke vraag is bijvoorbeeld wat voor soort ‘democratische ruimte’ een proces als dit oplevert, en hoe wenselijk en effectief dat is. Hoe komt de verbinding tot stand met formele gemeentelijke besluitvorming? Hoe zijn ambtenaren betrokken, en in welke hoedanigheid? Het informele karakter van ‘ons’ BuytenHouttafel-proces maakte het mogelijk dat zowel op persoonlijke als vertegenwoordigende titel bijdragen werden geleverd. Het is onze inschatting dat daardoor meer kennis aangeboord en benut kon worden, en dat de sfeer van praten vrijer en productiever kon worden. maar was dat voor iedereen zo? en wat betekent deze informele dynamiek weer voor de relatie met de formele besluitvorming? deels zal de toekomst dat leren, maar deels ook zijn het vragen die we nu al, als een ‘lerend netwerk’ kunnen oppakken. Hoewel we ons best gedaan hebben zoveel mogelijk partijen te betrekken en het proces zo open, transparant en neutraal mogelijk te organiseren, is het mogelijk dat bepaalde partijen of individuen zich niet vertegenwoordigd of onvoldoende gehoord voelden.

Het kan daarom niet genoeg benadrukt worden dat de uitkomst van dit proces van visievorming geen eindstation is. wel hopen we dat deze partijen of individuen in de toekomst hun stem zullen of blijven laten horen.

BuytenKansen | september 2019

49

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

COLOFON

GErAADpLEEGDE BrONNEN

alkemade, F. e.a. (2018). Panorama Nederland. den Haag: college van rijksadviseurs Blom, g. e.a. (2017). Verkenning stedelijk landschap en groenblauwe structuur Zuid-Holland. den Haag: provincie zuid-Holland Boomen, g. van den e.a. (2018). Delft 2040, Ruimte voor keuzes; Impactanalyse verstedelijkingsopgave Delft. rotterdam: Kuiper compagnons campen, J. van. (2017). Schetsboek voor een omgevingsplan op kwaliteit. amsterdam: mooiwaarts / federatie ruimtelijke Kwaliteit Eerd, c. van e.a. (2018). Aan de slag met de Omgevingswet, Eindrapport pilots omgevingsvisie 2017-2018. programma aan de slag met de omgevingswet. gemeente Delft ism Bosch slabbers landschapsarchitecten. (2008). Gebiedsvisie Delftse Hout. delft: gemeente delft goudappel coffeng. (z.d). Presentatie Routestructuur Delftse Hout, presentatie klankbordgroep dH. Harm gerrits. (september 2018). Kernwaarden Buytenhout. nootdorp: werkgroep groenbeheer nootdorp - leidschendam Harst, g. van der. (2010). De Delftse Hout, De aanleg van een natuurgebied. delft: delf, cultuurhistorisch magazine voor delft, jaargang 12, nr. 1 Jan maurits van linge & Henk de Wit. terra incognita stedenbouw en landschapsarchitectuur. (2009). Buytenhout, voor wie van buiten houdt! den Bosch: terra incognita Jonker, E. e.a. (2017). Bezoekersonderzoek natuur- en recreatiegebieden, Bijlage: gebieden zuid-Holland 2017. nBtc-nipo research Jonker, E. e.a.

(2017). Bezoekersonderzoek natuur- en recreatiegebieden, Zuid-Holland 2017. nBtc-nipo research lycklama, T. & Thijs, J. J. (2013). Vraaggericht ontwikkelen vrijetijdsaanbod buitengebied Pijnacker-Nootdorp. driebergen-rijsenburg: Bureau voor ruimte & Vrije tijd ministerie van Infrastructuur en milieu. (2015). Omgevingswet in thema's, De stelselherziening uitgediept. den Haag: ministerie van infrastructuur en milieu most, K. van der e.a. (2014). Dagrecreatiemonitor Zuid-Holland 2013-2014. nBtc-nipo research Naeff, g. & Hattem, c. van. (2016). Pionieren met de Omgevingswet. den Haag: ministerie van infrastructuur en milieu Noud Janssen. (2008). De Geschiedenis van de Polder van Biesland. nootdorp: Vereniging noitdorpsche Historiën Ondernemers, instellingen en verenigingen in Delftse Hout. (z.d.). Buytenhout - Extra investeren in aantrekkelijkheid en herkenbaarheid in de entrees van het gebied Plukaard, a. e.a. (2018). Visie rijke groenblauwe leefomgeving, Zuid-Holland investeert in een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. den Haag: provincie zuid-Holland Programmabureau Hof van Delfland Werkgroep rO e.a. (2010). Ruimtelijke Visie Hof van Delfland 2025. programmabureau Hof van delfland

50

BuytenKansen | september 2019

robin slagmolen-Waterreus & Nelly de ridder. (november 2018). Stadsgesprek Impactanalyse Delft 2040. delft: topdelft sandström, E. e.a. (2017). From green enclave to green example: Buytenhout-West, Reinventing the future of the last green enclave. wageningen: wageningen ur veen, a. van e.a. (2012). Vijf Sterren, Kwaliteitsschouw recreatiegebieden Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke Kwaliteit in zuid-Holland veenenbos, H. (2018). Energielandschappen, Ontwerpend onderzoek landschap en duurzame energie. provinciaal adviseur ruimtelijke Kwaliteit in zuid-Holland velde, J. van der. (2017). Werken met de Omgevingswet. amsterdam: Berghauser pont publishing Warmsteeker, a. e.a. (2019). Startnotitie Omgevingsvisie Pijnacker-Nootdorp. pijnacker: gemeente pijnacker-nootdorp Westerink, J. & Kruit, J. (2017). Binnentuin Buytenhout, pva voor het opstellen van een gebiedsvisie van onderop. wageningen: wageningen ur Zwikstra, W. e.a. (2018). Uitvoeringsagenda rijke groenblauwe leefomgeving, Intensiveringen 2019. den Haag: provincie zuid-Holland webpagina’s www.aandeslagmetdeomgevingswet.nl www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet www.topotijdreis.nl www.vng.nl www.wur.nl/nl/project/Boeren-voor-Natuur

we bedanken alle ruim 150 deelnemers voor het participeren in het proces dat heeft geleid tot de totstandkoming van de gebiedsvisie voor Buytenhout-west: bewoners(organisaties), ondernemers, recreanten, natuurorganisaties, sport-, en overige vrijetijdsorganisaties, instellingen, vertegenwoordigers van gemeente delft, gemeente pijnacker-nootdorp, Hoogheemraadschap delfland, staatsbosbeheer en provincie zuid-Holland en alle overige partijen die met het gebied verbonden zijn. we zouden hier heel graag de namen van alle deel-nemers willen opnemen, maar vanwege privacyredenen (aVg) kunnen we geen namen noemen. deze namen zijn wel bekend bij de BuytenHouttafel. aan de gebiedsvisie Buytenhout-west is gewerkt in de periode van mei 2018 t/m augustus 2019.

Kerngroep buytenHouttafel gé Kleijweg, voorzitter eric Biesmeijer marleen Buizer alexandrien van der Burgt jan duijndam josje duijndam elise van Kalmthout margriet Knospe pim meijkamp richard smokers tekst concept gebiedsvisie en beeld ellen Holleman, islant atelier voor stedebouw sabrina lindemann, Buro optrek tekst finale gebiedsvisie marleen Buizer, elise van Kalmthout en richard smokers, leden kerngroep BuytenHouttafel procesbegeleiding, programma en participatie sabrina lindemann, Buro optrek, in samenwerking met ellen Holleman, islant atelier voor stedebouw Secretariële ondersteuning en organisatie mariëtta Verloove, jetregeltHet irma van der Kleij, shift2control (april 2018 tot dec. 2018) verslaglegging bijeenkomsten anita Boone, theatertaal (nov. 2018 - juni 2019) irma van der Kleij, shift2control (april 2018 tot dec. 2018) mariëtta Verloove, jetregeltHet

financiële administratie dijade, diane van der does

eindredactie anita Boone, aad derwort, mariëtta Verloove

advies judith westerink en jeroen Kruit van wageningen university & research.

fotografie aad derwort, primo!studio mariëtta Verloove, jetregeltHet leden ‘Vrienden van Biesland’ ondernemersvereniging delftse Hout Hans de Vries Herman zonderland fotografie

Studentenprojecten in buytenhout-west studentengroep studentenatelier landschapsarchitectuur en ruimtelijke planning 2019, universiteit wageningen: frank wortelboer, Kimo van den Berg, emma nilsson, Katarzyna Klancko, Keren zhang. studentengroep studentenatelier landschapsarchitectuur en ruimtelijke planning 2017, universiteit wageningen: rob stuijt, steven Heyde, joran lammers, elli sandström, ruben weggemans. Begeleidende docenten: marleen Buizer, clemens driessen en marlies Brinkhuijsen, universiteit wageningen.

drukwerk grafisch bedrijf tuijtel, Hardinxveld-giessendam financieel de ontwikkeling van de gebiedsvisie en het magazine zijn financieel mede mogelijk gemaakt door: • provincie zuid-Holland • gemeente delft • gemeente pijnacker- nootdorp • Hoogheemraadschap delfland • ondernemersfonds delft van de ondernemersvereniging delftse Hout • ondernemersfonds pijnacker-nootdorp • stichting Vrienden van Biesland

inhoudelijke bijdragen aan kennissessies Leven met water, de bloedsomloop van Buytenhout-West Harald ten dam en ronald Bakkum, Hoogheemraadschap van delfland Bert satijn, strategisch adviseur water en klimaat rob stuijt en ruben weggemans, studentenatelier universiteit wageningen

Bijzondere dank aan de stichting Vrienden van Biesland die dit burgerinitiatief is gestart. Contact BuytenHouttafel info@buytenhouttafel.nl www.buytenhouttafel.nl fB BuytenHouttafel

Mobiliteit en recreatie laurens engelbrecht, gemeente delft rik grashoff tinco lycklama, Bureau voor ruimte & Vrije tijd diny tubbing, gemeente delft rudy van Venetie, staatsbosbeheer Hans Voerknecht, ce delft Kees van wijk, gemeente pijnacker-nootdorp Landbouw, biodiversiteit en circulariteit anne Koning, fractievoorzitter van de pvda in de provinciale staten van zuid-Holland job wittens, praedium, samen buiten ondernemen richard smokers, vereniging voor natuur- en milieubescherming pijnacker (nmp) diny tubbing, gemeente delft jan paul wagenaar, louis Bolk instituut