2003035 Kerngroep Buytenhouttafel - gebiedsvisie Buytenhout-West

Buyten

Kansen

GEBIEDSVISIE BUYTENHOUT-WEST Een duurzame toekomstvisie van binnenuit

EEN INSpIrErENDE GEBIEDSVISIE VOOr BUYTENHOUT-WEST

DE BUYTENHOUTTAFEL: EEN pLAN VAN DE MENSEN ZELF

KEUZES VOOr EEN DUUrZAME VONKEN EN VISIE: EEN pLAN TOEKOMST VAN DE MENSEN ZELF

rUIM BAAN VOOr NATUUr EN BIODIVErSITEIT

Buyten

Kansen

EEN INSpIrErENDE GEBIEDSVISIE VOOr BUYTENHOUT-WEST

INHOUDSOpGAVE 3 5 7 9 13 25 31 34 37 47 49 50 51

2

Voorwoord Samenvatting Kernwaarden als startpunt een compact en overzichtelijk beeld van de gebiedsvisie. Handig om meteen inzicht te hebben in de meest essentiële onderdelen hieruit. Inleiding VonKen en VergezicHten waarom deze gebiedsvisie om twee redenen heel bijzonder is. Hoofdstuk 1 een eigen Visie op BuytenHoutwest Het proces van de totstandkoming van deze gebiedsvisie. Hoofdstuk 2 impressie Van BuytenHout-west de geschiedenis van Buytenhout-west in vogelvlucht. en een beschrijving van de filosofie van Buytenhout. Hoofdstuk 3 Kernwaarden Het ‘kompas’ voor besluitvorming over toekomstige ontwikkelingen. Hoofdstuk 4 Visie op Hoofdlijnen duidelijke keuzes voor de waarden in het gebied die onder druk staan. De mensen van Buytenhout Bewoners, gebruikers, bezoekers en liefhebbers in beeld.

Hoofdstuk 5 toeKomstperspectief ambities voor Buytenhout-west geconcretiseerd aan de hand van zes thema’s. Hoofdstuk 6 VerVolg over hoe de Buyten-

Houttafel haar betrokkenheid bij het gebied in de toekomst wil blijven vormgeven. Verantwoording Geraadpleegde bronnen Colofon

BUYTENHOUTWEST: prOEFTUIN VOOr INNOVATIE ier ligt ie dan! Onze gebiedsvisie voor Buytenhout-West, opgesteld door gebruikers van en betrokkenen bij dit gebied: burgers, bewoners, ondernemers en recreanten in samenspraak met ambtenaren van de gemeenten Delft en Pijnacker-Nootdorp en de provincie Zuid-Holland, leden van Hoogheemraadschap Delfland en medewerkers van Staatsbosbeheer. Allemaal mensen met een andere achtergrond, met een ander belang. En dat maakte dat het hele proces van samen tot een gebiedsvisie komen, ook een zoektocht was naar het omgaan met al die verschillende rollen en belangen. Een restauranthouder kijkt anders naar het gebied dan een recreant die er zijn hond uitlaat, of komt hardlopen, of de oeverzwaluwen en grutto’s op de foto wil zetten, en weer anders dan een bestuurder die weet dat er in de regio ook 150.000 woningen bijgebouwd moeten worden. En dan heb ik nog lang niet alles genoemd.

H

Om vanuit al die verschillende achtergronden tot een gezamenlijkheid te komen, zijn we eerst eens met elkaar het gebied ingetrokken. Want waar praten we precies over? We ontdekten dat Buytenhout-West een versnipperd karakter heeft: mensen die het ene deel van het gebied heel goed kenden, kwamen bij die eerste bijeenkomst ineens op plekken die ze nog nooit hadden gezien. Dat gebeurde over en weer. En zo maakten we kennis met elkaars bubbel, elkaars territorium. Vervolgens gingen we op zoek naar de kernwaarden van het gebied: welke abstracte waarden vonden we állemaal passen bij Buytenhout-West? Die abstractie maakte dat we ruimer konden denken, vanuit gezamenlijkheid en de wil om onze collectieve betrokkenheid bij het gebied te vertalen in een gebiedsvisie waar iedereen zich in kon vinden. Ook als het collectieve belang betekende dat het individu zich wat moest aanpassen. Niet vanuit ‘de meerderheid beslist’, maar vanuit begrip dat dit de logische consequentie is. Dat maakte het hele proces ook zo boeiend. Met een collectief belang kom je tot innovatieve oplossingen en nieuwe manieren van samenwerken. En later bleek die versnipperdheid van het gebied juist de kracht te zijn: al die verschillende landschappen maken het mogelijk dat er zoveel verschillende activiteiten los van elkaar kunnen bestaan. Het een staat het ander vaak helemaal niet in de weg.

Het hele proces om tot deze gebiedsvisie te komen was bepaald geen appeltje-eitje. Het was soms zoeken en experimenteren hoe we tot een volgende stap konden komen met elkaar. Dankzij de enorme betrokken‘Met een collectief belang kom je heid en bevlogenheid van iedereen en de goede energie bij de bijeentot innovatieve oplossingen en komsten konden we gelukkig altijd weer een volgende stap zetten. nieuwe manieren van samenwerken’ En wat ook zo mooi was: de nationale Omgevingsvisie met landelijke doelen waar we voor staan, werkte enorm inspirerend. Klimaatadaptatie, kringloopdenken en cohesie – inmiddels zo urgent dat het geen politieke begrippen meer zijn, maar primaire levensbehoeften. In deze gebiedsvisie zijn ze leidend geworden en dat plaatst de inrichting van een relatief klein groenblauw gebied in een ander licht. Klimaatadaptatie is een uitdaging waar het gebied alleen maar mooier en rijker van wordt. Juist de schaalgrootte van Buytenhout-West maakt dat het een pilot kan zijn, een proeftuin voor innovatie. Gé Kleijweg, voorzitter Kerngroep BuytenHoutTafel

BuytenKansen | september 2019

BuytenKansen | september 2019

3

Buyten

Kansen

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

SAMENVATTING

KErNWAArDEN ALS STArTpUNT In 2018 nam de BuytenHoutTafel het initiatief om een ‘eigen’ gebiedsvisie voor Buytenhout-West te maken. Enerzijds verwoordt de visie welke kwaliteiten van het gebied we willen behouden en versterken, anderzijds

beoogt de visie een startpunt te zijn om de partijen die zich sterk maken voor het behoud van deze waardevolle, groene long voor de toekomst met elkaar te verbinden.

De gebiedsvisie is een product waaraan alle deelnemers van de BuytenHoutTafel-sessies een bijdrage hebben geleverd in een proces van observeren, leren, ontmoeten en samenwerken. De visie laat zien welke richting we in de komende jaren op willen met Buytenhout-West. Zij reikt de bouwstenen aan voor de omgevingsvisies die de gemeenten Pijnacker-Nootdorp en Delft aan het ontwikkelen zijn. Kernwaarden: KompaS voor beSluitvorming over toeKomStige ontwiKKelingen

Het ‘hart’ van de gebiedsvisie wordt gevormd door de Kernwaarden. zij vertegenwoordigen hetgeen bewoners, recreanten, ondernemers en andere belanghebbenden, die betrokken zijn bij het Buytenhouttafelproces, belangrijk vinden in het gebied: wat erbij hoort, wat gekoesterd moet worden, wat versterking of ingrijpen verdient. de Kernwaarden dienen meestal meerdere doelen tegelijkertijd. ze vormen een toetsingskader om richting te geven aan ontwikkelingen of om inhoudelijk te onderbouwen waarom bepaalde activiteiten of initiatieven hier wel of niet passen. Kortom: ze zijn een soort ‘kompas’ voor besluitvorming over toekomstige ontwikkelingen.

‘De kernwaarden zijn ons kompas voor besluitvorming over toekomstige ontwikkelingen.’ de kernwaarden waar het over gaat in Buytenhout-west op een rijtje:

DE VISIE LAAT ZIEN WELKE rICHTING WE DE KOMENDE JArEN Op WILLEN MET BUYTENHOUT-WEST. 4

BuytenKansen | september 2019

• ecosystemen met hoge biodiversiteit Het veelzijdige landschap van Buytenhout-west omvat onder meer polders en weiden, bos, parken, moerassen, watergangen en plassen. door de kwaliteit en veelheid aan biotopen en geleidelijke overgangen herbergt het gebied een verrassend grote hoeveelheid planten en dieren op het land, in het water en in de lucht. de afwisseling in landschapstypen zorgt voor contrast en

variatie met bijzondere doorkijkjes en uitzichten. de verschillende landschapstypen maken verschillende vormen van recreatie mogelijk. Behoud en versterking van deze landschappelijke veelzijdigheid zijn essentieel. • Cultuurhistorisch landschap je kunt nog steeds restanten herkennen van het oude polderlandschap in Buytenhout-west, de molens van het droogmalen, sloten en dijken, de weilanden met de koeien, de korenmolen de windlust die monumentenstatus heeft, en de boerderijen van Klein delfgauw. Het zijn sporen van menselijk handelen in het verleden die verhalen vertellen en van grote waarde zijn voor het heden. deze sporen zijn, samen met de karakteristieke openheid van het landschap, het water en de vrije uitzichten, kenmerkend voor dit polderlandschap en deze willen we behouden en versterken. • Samenhang: delen versterken het geheel, het geheel versterkt de delen Het is belangrijk dat activiteiten, initiatieven, gebruik en functies toegevoegde waarde hebben voor het gehele gebied Buytenhoutwest en de mensen die hier wonen, werken en recreëren. zij versterken in wederzijdse wisselwerking elkaar en het gebied en daarmee de sociale, ecologische en economische vitaliteit.

dit reikt verder dan het gebied zelf en neemt in beschouwing hoe activiteiten, initiatieven, gebruik en functies ook invloed hebben op de bredere omgeving en op mondiale vraagstukken (zoals bijvoorbeeld het klimaatveranderingen en de energietransitie). als we het over ‘gebied’ hebben gaat dat dus niet alleen over het geografische, maar ook over ons als betrokkenen, over hoe we ons bewust willen zijn van de consequenties van ons handelen voor anderen en voor elders.

BuytenKansen | september 2019

5

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

SAMENVATTING KErNWAArDEN ALS STArTpUNT • land in de Stad Buytenhout-west is een groene long te midden van sterk verstedelijkte gebieden; een uitnodigende plek voor jong en oud, voor verschillende activiteiten en functies, waar je van alles kunt doen. Het is een veelzijdig groenblauw gebied, waar landbouw, natuurlijke rijkdom, recreatie en rust elkaar vinden en ruimte bieden aan een veelheid van mensen en activiteiten. deze groene long is voor mens en natuur onmisbaar, zij zorgt voor een prettig leefklimaat; zonder dit kwetsbare natuurlijke fundament is er geen gezonde stad. • plek voor onthaasten en ontspannen in een wereld met toenemende onrust en drukte is rust en ruimte een schaars goed dat alleen maar belangrijker wordt. in Buytenhoutwest is de rust en de ruimte in een gevarieerd landschap een kernkwaliteit; hier kunnen we onthaasten en ontspannen.

gaande verkeersbewegingen, en andere mobiliteit in en langs het gebied. de natuur en de rust in Buytenhout-west zijn echter wel de basis voor de unieke waarde die het gebied heeft, voor zichzelf, en voor recreanten en bewoners van omliggende gemeenten. Het zorg dragen voor deze kwetsbare waarden is dus leidend voor alle andere activiteiten.

uitwerKing van de Kernwaarden

met onze Kernwaarden als vertrekpunt, en rekening houdend met de rol van het gebied in een grotere context en ontwikkelingen die daaruit op het gebied afkomen, hebben wij voor 6 thema’s, die voor Buytenhout-west belangrijk zijn, een aantal ambities geformuleerd. de visie presenteert de manieren waarop voor die thema’s invulling gegeven kan worden aan de kernwaarden. dat doen we in specifieke, maar niet al te concrete termen. Biodiversiteit kan bijvoor-

Land in de stad: een uitnodigende plek voor jong en oud, waar je van alles kunt doen.

• verbondenheid Buytenhout-west is een kwetsbaar ecosysteem te midden van stedelijkheid. actieve bewoners, gebiedsgebruikers en betrokken (gebiedsgebonden) bedrijven nemen met elkaar, vanuit een gevoel van verbondenheid met, en zorg voor het gebied verantwoordelijkheid voor een toekomstbestendig Buytenhout-west.

beeld gebaat zijn bij kringlooplandbouw, zorgvuldig beheer van natuurgebieden en parken, uitgekiend waterbeheer en lange termijn monitoring. we laten zien hoe bijvoorbeeld waterbeheer en mobiliteit een raakvlak hebben met de kernwaarden. andere voorbeelden vindt u in onze tekst. concretere maatregelen zullen moeten worden uitgewerkt in vervolgplannen.

we kiezen ervoor de meest kwetsbare waarden in het gebied, de natuur en biodiversiteit, maar ook rust en stilte, voorop te stellen. deze staan het meest onder druk van de (toenemende) recreatiebehoefte, verstedelijking, de bedrijvigheid en daarmee gepaard

natuur en biodiversiteit de biodiversiteit en de natuurwaarden in Buytenhout-west zijn niet vanzelfsprekend en staan in dit gebied onder druk. een robuust ecosysteem, met een hoge biodiversiteit, is in onze optiek dé basis voor de specifieke recreatieve en agrarische potentie van het gebied. inrichtingsmaatregelen en beheer moeten gericht zijn op

voorop Stellen van de meeSt KwetSbare waarden

6

BuytenKansen | september 2019

behoud en verbetering van de biodiversiteit in de verschillende biotopen binnen het gebied, uiteenlopend van bos en struweel, watergangen en plassen tot kruidenrijke weiden. nieuwe activiteiten in het gebied mogen de biodiversiteit niet aantasten en zouden deze bij voorkeur moeten versterken. Kringlopen; de natuurgerichte landbouw van de toekomst een deel van Buytenhout-west wordt gebruikt voor landbouw en veeteelt. Hier wordt gewerkt volgens de principes van kringlopen: eerlijke en duurzame voedsel- en landbouwsystemen met een verantwoord beheer van bodem, water, landschap, planten, en dieren. Kringlooplandbouw dient meerdere belangen: voedsel, natuur, klimaat en bodemkwaliteit, gaat uit van de draagkracht van de aarde en een efficiënt gebruik van grondstoffen op bedrijfsniveau en in de regio. de agrarische functie is dienend aan de natuur- en recreatieve functie. dat wil zeggen dat de gewenste natuurwaarden c.q. bio-diversiteit bepalend zijn voor het type agrarisch beheer dat specifiek die natuurwaarde oplevert én zorgt voor een economische drager. recreatie – een gebied om te ‘zijn’ Buytenhout-west is een van de grote recreatiegebieden in de provincie zuid-Holland. Het ligt dichtbij het stedelijk gebied en wordt intensief bezocht door verschillende groepen recreanten.

Het gebied heeft een belangrijke waarde voor mensen: buiten zijn is gezond en we hebben natuur nodig om te kunnen ontspannen en energie op te doen in onze drukke levens. de recreatiewaarde van Buytenhout-west hangt daarom 100% samen met de natuurwaarde van het gebied. water als bloedsomloop in buytenhout-west een gezonde waterhuishouding is van levensbelang voor de natuur, de landbouw en de recreatie in het gebied. de uitdagingen in Buytenhout-west gaan niet alleen over de kwaliteit van het water, maar ook om het aanpassen van het watersysteem aan de gevolgen van klimaatverandering, de ruimtelijke kwaliteit van waterpartijen en het spanningsveld tussen het toenemen van het gebruik van water (onder andere voor recreatie) en het beheersbaar houden van het watersysteem.

zeker wanneer op dezelfde wegen ook het langzaam verkeer toeneemt. er is een mobiliteitsstrategie nodig die past bij de functies en draagkracht van het gebied. Voorzieningen zoals tijdelijke regulerende maatregelen op drukke dagen zijn nodig om autoverkeer naar en in het gebied te verminderen en om de overlast voor inen omwonenden, m.n. langs toegangswegen, te beperken. als vervangend vervoer kunnen vervoerwijzen worden aangeboden die passen bij het gebied.

‘De recreatiewaarde van BuytenhoutWest hangt voor 100% samen met de natuurwaarde van het gebied.’ gebiedseconomie in Buytenhout-west streven we naar een gebiedseconomie die gericht is op samenwerken, kennis delen, meervoudigheid en wederkerigheid. in dat type economie staat zorg voor natuur en mens centraal en tellen maatschappelijk of ecologische waarden ook mee. die economie is circulair in plaats van lineair, omdat het verkwisten van grondstoffen en het vervuilen van het landschap echt niet meer kan en veel te kostbaar is. met ondernemers die het belangrijk vinden dat hun activiteiten bijdragen aan het versterken van (de Kernwaarden in) het gebied.

passende mobiliteit een toename van het aantal bezoekers en recreanten in Buytenhout-west betekent ook een toename van het aantal verkeersbewegingen. dit is een punt van zorg, omdat het op sommige plekken nu al als te druk wordt ervaren. drukker autoverkeer zorgt bovendien voor onveilige situaties, BuytenKansen | september 2019

7

Buyten

Kansen

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

INLEIDING

VONKEN EN VErGEZICHTEN De gebiedsvisie voor Buytenhout-West die voor u ligt is om twee redenen heel bijzonder. en eerste het proces. Bij het bedenken en vormgeven van het proces vlogen bij de kerngroep soms de vonken er vanaf. we waren het lang niet altijd met elkaar eens. soms ook moesten we simpelweg de tijd nemen om elkaars taal te leren begrijpen. tegelijkertijd was de toewijding indrukwekkend. gedurende een jaar is een groep van rond de 150 bewoners, bezoekers, ondernemers, natuurverenigingsleden, ambtenaren en andere betrokkenen gepassioneerd met elkaar in gesprek gegaan. dit document doet daarvan verslag. Het bundelt de wensen, ideeën maar ook de zorgen die tijdens de bijeenkomsten naar voren kwamen en formuleert op basis daarvan een visie voor de toekomst. Bij de presentatie van resultaten verdwijnt soms naar de achtergrond hoe moeilijk dat was. dat geldt ook voor de zoektocht naar de be-tekenis van die nieuwe ruimte van ontmoeten die we ‘tafel’ noemden. maar: tot keuzes komen kón alleen door ruimte te geven aan verschillen van inzicht. ten tweede de stijl. de visie is geschreven in een taal die misschien anders is dan u gewend bent. de BuytenHouttafel is tenslotte een heel diverse groep mensen. in het schrijven vonden we sommige dingen moeilijk te verwoorden.

als je bijvoorbeeld vindt dat de kruisbestuiving tussen verschillende onderwerpen belangrijk is (landbouw en natuur bijvoorbeeld), hoe structureer je dan een tekst zonder in droge ‘sectorale’ opsommingen te vervallen?

T

‘Al snel lijkt alles even belangrijk. Maar in onze visie kiezen we voor de dingen die kwetsbaar zijn en laten die leidend zijn voor de toekomstige ontwikkelingen en activiteiten.’

WAT VOOr U LIGT IS BIJZONDEr. OM DE INHOUD, MAAr ZEKEr OOK OM HET prOCES. SOMS VLOGEN DE VONKEN Er VANAF. 8

BuytenKansen | september 2019

Kiezen voor natuur en biodiverSiteit

Het allerbelangrijkste vonden we het uiteindelijk om te kiezen voor de gebiedswaarden die het meest kwetsbaar zijn, voor de zaken die het meeste onder druk staan. in de afweging (prioritering) tussen de voor ons belangrijke thema’s, was de kwetsbaarheid van die waarden doorslaggevend. Verstedelijking en recreatief gebruik van Buytenhout zullen zich met een groeiende bevolking en verdichtende stad vanzelf blijven aandienen. waarden als natuur en stilte zijn

BuytenKansen | september 2019

9

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

Buyten

INLEIDING VONKEN EN VErGEZICHTEN ten opzichte van die functies kwetsbaar. wij geven ze in deze visie een luidere stem. om die reden was het voor ons een vanzelfsprekendheid om natuur en biodiversiteit op de eerste plaats te zetten. de specifieke recreatieve waarde van het gebied is in belangrijke mate gebaseerd op de natuurwaarden en dient die dus ook te respecteren. soortenrijkdom is dus een belangrijk vertrekpunt. de vervolgvraag is hoe daarvoor de condities te creëren. daarvoor volgen we onder andere de logica van het ‘kringloopdenken’ van het initiatief ‘Boeren voor natuur’. die staat voor een aanpak waarbij er geen mest en mineralen worden aangevoerd naar, of afgevoerd uit het gebied. dit leidt dan tot verschraling van de bodem en schept daarmee (samen met andere maatregelen) de condities voor het hoeden van belangrijke, maar

‘Interessant genoeg blijkt dan dat we hiermee ook krachtig inspelen op ontwikkelingen zoals klimaatverandering. Daarmee nemen we als gebied verantwoordelijkheid voor onderwerpen die verder gaan dan wat hier in de regio gebeurt.’ kwetsbare natuurwaarden. die zouden bij gangbare landbouw grotendeels onder druk komen te staan. deze logica - van het creëren van gunstige condities voor het beschermen van kwetsbare waarden - kan in andere vormen ook gevolgd worden voor andere functies en activiteiten dan natuurgerichte landbouw. er gebeurt in het gebied al veel op basis van dit type denken, ook via andere initiatieven dan ‘Boeren voor natuur’, en het kwam steeds terug in de gesprekken. natuur en biodiversiteit zijn natuurlijk niet de enige (kwetsbare) waarden in Buytenhout-west. de set Kernwaarden die we zijn overeengekomen brengt ze in kaart. als je die dingen bij elkaar optelt, dan ontstaat een visie op wat we willen, en wat we juist niet willen. en het interessante is, dat we met die visie, juíst omdat we vertrekken vanuit hetgeen het meest kwetsbaar is, ook andere dringende opgaven oppakken. dat zijn bijvoorbeeld klimaatverandering, of waterkwaliteit, of rust en openheid.

actief inspelen op trends van buitenaf, waar wij geen invloed op hebben, maar die wel druk uitoefenen op bijvoorbeeld de rust, stilte en soortenrijkdom in het gebied - zoals verstedelijking en ongedoseerde economische groei, hyper-recreatie en vervuilende landbouw - vergt moed en leiderschap. daar hopen wij vanuit het gebied, met de tafel als nieuwe plek van discussie en kennisdelen, blijvend een rol in te spelen.

SAMEN BOUWEN EN BEHErEN WE EEN BUYTENHOUT WAAr BELEVEN EEN GEBIEDSBEGrIp AAN HET WOrDEN IS. 10

BuytenKansen | september 2019

Kansen sommigen vragen zich misschien af: ‘maar waar blijft de economie?’ die is in ons verhaal juist heel belangrijk, maar het is een ándere economie. een economie die bijdraagt aan Buytenhout als geheel en juist aan de kwetsbare waarden. waarin ondernemers samen het verschil gaan maken. ondernemers die willen bijdragen en investeren in het gezond houden van het gebied. een economie waarin wederkerigheid en ontwikkelingen die passen bij het draagvermogen van het gebied centraal staan. dan is dus bijvoorbeeld de vraag: wat zijn de vormen van recreatie die bijdragen aan behoud, herstel en ontwikkeling van onze kernwaarden? welke vorm van natuurbeheer is optimaal voor het vergroten van de soortenrijkdom? en: wat betekenen de kernwaarden voor mobiliteit in het gebied? stilte en soortenrijkdom verhouden zich slecht tot autocrossen. autocrossen is dan dus iets dat we niet als wenselijk zien voor dit gebied. Het is maar een voorbeeld van de redenering die we willen volgen. wij kunnen als groep betrokken vrijwilligers niet de taken van overheden en andere publieke partijen in het gebied overnemen. met deze visie doen we daarom een appèl op hun daadkracht om het proces van verdere ontwikkeling handen en voeten te geven. gelukkig is er al regelmatig contact geweest bij de voorbereiding van dit verhaal. dat hebben we als zeer waardevol ervaren. Het verhaal stopt nu ook niet.

de BuytenHouttafel vertegenwoordigt een proces waarbij deze visie ‘slechts’ een tussenstand is. de visie presenteert dus geen uitgetekend plan, maar kernwaarden en prioriteiten. wanneer deze visie door de betrokken gemeenten wordt overgenomen in de

‘Als nieuwe democratische ruimte moeten we kritisch en betrokken bij besluitvorming blijven. Niet omdat het straks moet van de Omgevingswet, maar omdat we verantwoordelijkheid nemen voor dit gebied en zijn voetafdruk elders.’

LEESWIJZEr Hoe leest u BuytenKansen? in hoofdstuk 1 worden de aanleiding, de doelen en het proces van de totstandkoming van deze gebiedsvisie beschreven en met welk doel het burgerinitiatief de BuytenHouttafel is ontstaan. Hoofdstuk 2 geeft een impressie van het plangebied anno 2019 en schetst in vogelvlucht de geschiedenis van Buytenhout-west. dit hoofdstuk eindigt met de ‘filosofie van Buytenhout-west’, een korte beschrijving van de verbindende kwaliteiten en waarden die steeds naar boven komen in de gesprekken over Buytenhout. Vervolgens presenteren we in hoofdstuk 3 de Kernwaarden die we gaandeweg met bewoners en omwonenden, ondernemers en andere belanghebbenden hebben geformuleerd. deze kernwaarden zijn belangrijk: ze vormen het ‘kompas’ voor besluitvorming over toekomstige ontwikkelingen. de BuytenHouttafel maakt duidelijke keuzes voor de waarden in het gebied die onder druk staan. in hoofdstuk 4 beschrijven we onze visie op hoofdlijnen. in hoofdstuk 5 concretiseren we onze ambities voor Buytenhout-west aan de hand van een zestal thema’s. tot slot gaat hoofdstuk 6 over het vervolgproces, over hoe de BuytenHouttafel haar betrokkenheid bij het gebied ook in de toekomst wil blijven vormgeven.

omgevingsvisies, zal ze kaders bieden voor de uitwerking van gebiedsplannen waarin concretere maatregelen kunnen worden uitgewerkt. de kerngroep nodigt u – bewoner, ondernemer, bezoeker, recreant, beheerder, deskundige, beleidsmaker, raadslid of bestuurder – uit om samen met ons verder deze spannende reis te vervolgen.

BuytenKansen | september 2019

11

Buyten

Kansen

1

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

EEN EIGEN VISIE Op BUYTENHOUT-WEST

1.1 aCHtergrond

‘BIJ OMWONENDEN EN BEZOEKErS LEEFT HET BESEF VAN DE BETEKENIS EN WAArDEN VAN DIT LANDSCHAp. MAAr OOK DAT HET BEHOUD VAN DEZE KWALITEITEN NIET VANZELFSprEKEND IS’ 12

BuytenKansen | september 2019

in de afgelopen decennia heeft het landelijk gebied tussen delft, pijnacker, nootdorp, den Haag (ypenburg) en zoetermeer een enorme metamorfose ondergaan. Van een voornamelijk open polderlandschap met boerderijen, is het veranderd in een sterk verstedelijkt gebied (volgebouwd) met grootschalige infrastructuur (o.a. rijkswegen a13, a12), recreatiegebieden en glastuinbouw. Binnen dat gebied is Buytenhout-west een waardevolle, groene enclave. Het is een levendig landschap met plassen (de grote plas, de dobbeplas), monumentale gebouwen zoals korenmolen windlust, bossen (Bieslandse Bos, wandelbos laakweg en de Balij), het krekengebied, het trilveen bij de tweemolentjeskade, de delftse Hout met parken als het arboretum Heempark en het Hertenkamp en polders en weiden, waar nog steeds de historie van ontginning, cultuurlandschap en agrarisch gebruik te zien is, inclusief de natuurwaarden die daarbij horen. Bij omwonenden en bezoekers van Buytenhout-west leeft het besef van de grote betekenis en waarden van dit landschap. maar ook dat het behoud van deze kwaliteiten niet vanzelfsprekend is. want het aantal inwoners in de regio groeit en samen met opgaven als klimaatverandering leidt dit ertoe, dat landschap en biodiversiteit steeds meer onder druk komen te staan.

daarom heeft ‘de BuytenHouttafel’ in 2018 het initiatief genomen om samen met een brede groep betrokkenen een ‘eigen’ gebiedsvisie voor Buytenhout-west te maken. met het doel de kwaliteiten van het gebied goed onder loep te nemen en ideeën te ontwikkelen voor de versterking van het gebied als geheel. en om de partijen die zich sterk maken voor het behoud van deze waardevolle, groene long voor de toekomst met elkaar te verbinden.

1.2 doelen van de gebiedSviSie

• met deze gebiedsvisie, die een tijdshorizon heeft tot 2040, wil de BuytenHouttafel duidelijk richting geven aan de toekomst van Buytenhout-west. Het doel is ervoor te zorgen dat het gebied gezond en veerkrachtig blijft, zodat de bewoners van de gebieden rondom Buytenhout-west, hun kinderen, kleinkinderen en nog vele generaties na hen van het gebied kunnen blijven genieten. • de BuytenHouttafel bouwt al lange tijd aan een cultuur van samenwerking, wederkerigheid, dienstbaarheid en eigenaarschap. Het opstellen van deze gebiedsvisie is een belangrijke stap om aan deze gedeelde verantwoordelijkheid inhoud te geven. • toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot bijvoorbeeld recreatiedruk, economie en klimaatverandering, en de gevolgen daarvan voor het gebied, zijn onzeker. deze gebiedsvisie biedt houvast bij het omgaan met deze onzekerheden. door vast te houden aan de kernwaarden en de visie blijven we op koers. maar binnen de visie is er wel ruimte om flexibel/adaptief om te gaan met onzekere ontwikkelingen die op het gebied afkomen. onze Kernwaarden (zie hoofdstuk 3) zorgen ervoor dat de hoofdrichting steeds duidelijk is.

BuytenKansen | september 2019

13

DE OMGEVINGSWET

• Gebiedsvisie Buytenhout-West • de BuytenHouttafel wil de gebiedsvisie laten opnemen in de gemeentelijke omgevingsvisies van delft en pijnacker-nootdorp, zodat de nieuwe ideeën over waarden, inrichting, beheer en gebruik daarin verankerd worden. • de BuytenHouttafel wil een rol houden bij de verdere uitwerking naar een omgevingsplan. om te kunnen blijven meedenken en meebeslissen over de keuzes voor de toekomstige ontwikkelingen in het gebied.

1.3 ligging en plangebied

deze gebiedsvisie gaat over Buytenhout-west. aangezien Buytenhout-west onderdeel is van een groter landschappelijk gebied, Buytenhout, worden afwisselend deze twee namen gebruikt in het document. een relatie met Buytenhout-oost is ook gemakkelijk te maken en tijdens de bijeenkomsten werd ervoor gepleit daar in de toekomst aandacht aan te geven.

De ovale BuytenHoutTafel, een ontwerp van kunstenaar Tijn Noordenbos. Hieronder: de groei van de stedelijke bebouwing in en rondom Delft tussen 1850 en 2017.

1850

14

1930

BuytenKansen | september 2019

1.4 Hoe deze viSie tot Stand iS geKomen

in Buytenhout-west zijn de Vrienden van Biesland actief sinds er op Hoeve Biesland in 2001 werd gestart met de uitvoering van het initiatief ‘Boeren voor natuur’ (zie het kader op pagina 22). de Vrienden van Biesland signaleerden in de loop der jaren een flinke toename van het aantal activiteiten in het gebied. ze voelden behoefte aan een platform dat overzicht kon bewaren, een wakend oog kon bieden en afstemming van activiteiten en initiatieven kon bevorderen. zo ontstond het idee voor een BuytenHouttafel: een laagdrempelige plek om alles wat Buytenhout-west aangaat te bespreken en uit te wisselen. over de grenzen van gemeenten en de diverse beheersorganisaties heen. de Buytenhouttafel werd in 2016 opgericht op initiatief van de ‘Vrienden van Biesland’, enkele ondernemers uit het gebied en de vereniging voor natuur- en milieubescherming pijnacker.

1. een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; 2. de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; 3. de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid. de in een omgevingsvisie vastgelegde keuzes zijn richtinggevend voor het omgevingsplan. de opstellers van een omgevingsvisie zijn vrij om zelf te bepalen welke vorm de visie krijgt.

OmgEvINgsvIsIE de nieuwe omgevingswet verplicht gemeenten om een omgevingsvisie op te stellen. een omgevingsvisie is een integrale visie op de fysieke leefomgeving voor de lange termijn en bevat de volgende elementen:

Bronnen: Werken met de omgevingswet, mr J. van der Velde, www.vng.nl, aandeslagmetdeomgevingswet.nl, www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet

democratie en participatie die daarvoor nodig zijn. en vooral ook om meer samenwerking te bevorderen binnen het gebied en tussen het gebied en de stad. in het voorjaar 2018 vonden de eerste openbare bijeenkomsten plaats met een diverse groep gebiedsgebruikers, ondernemers, ambtenaren, natuurverenigingen en andere belangstellenden.

de BuytenHouttafel heeft de gebiedsvisie voor de omgevingswet aangegrepen om ideeën over waarden, inrichting, beheer en gebruik van het gebied te ontwikkelen samen met de nieuwe vormen van

1960

op 1 januari 2021 gaat de nieuwe omgevingswet in. met de omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Het doel van de wet is om beleid en regelgeving voor ruimte en milieu integraler en participatiever te maken. integraal werken, of samenhangend werken volgens de omgevingswet, gaat over het bijeenbrengen van allerlei verschillende onderwerpen, perspectieven en belangen om daar vervolgens in samenhang een afweging in te maken. participatie onder de omgevingswet gaat over een ander samenspel met bewoners, bedrijven en andere belanghebbenden. zodat goede ideeën meteen op tafel komen, bestuurders betere en beter gedragen besluiten kunnen nemen en initiatieven uit de samenleving een plek krijgen. de maatschappelijke doelstelling van een goede omgevingskwaliteit is één van de grote vernieuwingen van de omgevingswet. waarbij de omgevingswet een integrale benadering van kwaliteit stimuleert: een synthese van natuurlijke en milieutechnische, culturele en sociale componenten. omgevingskwaliteit beperkt zich niet tot objecten, maar is gericht op de publieke ruimte als geheel, op alles wat daarin voorkomt. Het gaat niet alleen over het visuele aspect (z.g. welstand of beeldkwaliteit) maar is gericht op een goed samengaan van gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde.

1985

2005

de BuytenHouttafel koos voor een stapsgewijze aanpak, om samen met de deelnemers de kennis te ontwikkelen die nodig was om deze visie te kunnen maken. een proces dat niet tot doel had om op de snelste manier van a naar B te komen, maar waarin het steeds gezamenlijk vinden van de volgende stap essentieel was om uiteindelijk te komen tot een gedeelde ambitie.

2017

Bron: www.topotijdreis.nl

BuytenKansen | september 2019

15

• Gebiedsvisie Buytenhout-West we begonnen met gebiedsverkenningen en het ophalen van persoonlijke observaties over gebruik, beleving en betekenissen van het gebied. dit heeft een overzicht van persoonlijke/individuele waarderingen, wensen en dromen opgeleverd. al deze inbreng in verschillende dialogen is vertaald naar een set kernwaarden voor het gebied. Voor de deelnemers aan het proces vertegenwoordigen de kernwaarden hetgeen zij – als bewoners, ondernemers en anderszins betrokkenen - belangrijk vinden in het gebied.

De verzameling van individuele waarderingen is vertaald naar collectieve kernwaarden terwijl thema’s als de relatie met de stad, klimaatverandering of veiligheid ook steeds ter tafel kwamen, werden in vervolgsessies een aantal specifieke thema’s uitgediept: waterbeheer, voedselproductie, recreatie, afvalbeheer, mobiliteit, energieproductie en biodiversiteit. daarvoor nodigden we apart deskundigen uit. om de relaties tussen de thema’s niet uit het oog te verliezen, zijn tijdens die bijeenkomsten meerdere thema’s met elkaar verbonden, zoals recreatie en mobiliteit, en landbouw en biodiversiteit. Bij het onderzoeken van mogelijkheden speelden steeds de eerder geformuleerde Kernwaarden op de achtergrond. in totaal hebben er negen bijeenkomsten plaatsgevonden. er waren ongeveer honderdvijftig mensen actief bij betrokken. de verslagen van de bijeenkomsten zijn te vinden op www.buytenhouttafel.nl.

MENSEN, WENSEN, DrOMEN, pLEKKEN, KNELpUNTEN EN WAArDEN

Er waren meer dan 150 mensen intensief betrokken bij de totstandkoming van deze gebiedsvisie. mensen met allerlei verschillende wensen en dromen. mensen die verschillende waarden aan het gebied hechten. En met hun uiteenlopende geliefde plekjes. Daarom was het een langdurig proces, waarbij alles wat er door de deelnemers werd geopperd letterlijk ‘in kaart’ is gebracht. Die ‘waarde’kaarten vindt u op de volgende pagina’s. En hieronder in chronologische volgorde de ‘route’ naar deze gebiedsvisie. juni 2019 april 2019

gebiedsvisie

maart 2019

Inspiratie-ateliers

november 2018

Kernwaarden in deelgebieden

september 2018

Kernwaarden Thematische scenario’s

januari 2019

juni 2018 mei 2018

Wensen, dromen en knelpunten Kernwaarden

Kwaliteiten en plekken met betekenis veldverkenningen

GELIEFDE pLEKKEN

‘Hermans Boomhut’

‘Ik kom hier volledig tot rust’

‘Nootdorpse plassen: één van de parels van Buytenhout’

‘Leuk om een boerenbedrijf aan de rand van de stad te kunnen zien. Alsof je ineens buiten de Randstad bent’

‘Het uitzicht over de plas met de molen is het mooiste stukje Nederland’

‘Poldergevoel van vroeger door de aanwezigheid van weilanden, slootjes en begroeiing’

‘Hier kun je de hond even laten rennen en zwemmen en heb je veel mooie doorkijkjes’

‘Hier zwem ik in de zomer’ ‘Belangrijkste weidevogelgebied van de wijde omgeving’ ‘Ik fiets graag vanuit Delft naar de Bieslandse Polder. Het is een zeer afwisselend landschap met veel vogels’ ‘Mooie, idyllische plek door combi van groen met wonen en bedrijvigheid’

‘Dit is de plek waar mensen tot rust komen en blij worden en waar gezonde groenten groeien’

Hier woont een kudde paarden in alle rust

‘Belangrijk voor mij: routepaden en verbindingen tussen diverse gebieden’

‘Mooie overzichtsplek met het meeste uitzicht op verschillende elementen in de polder’

KENMErKEN EN WAArDEN Delftse Hout, Grote Plas - zwemmen - paardrijden hardlopen - waterplanten en -dieren - zwemwaterkwaliteit - blauwalg -strand - recreatie - vissen watervogels - vissers - ronde ‘tribune’ om water, mooie plek - hondenstrand - scouting

‘We komen hier te weinig’

Hertenkamp - natuur - grote verscheidenheid aan (oude) bomen, struiken, planten unieke Nootdorpse plassen

Bieslandse Bos wandel- en stiltegebied

Delftse Natuurwacht activiteiten met kinderen in de Delftse Hout-natuur: snoeien op vogeleiland, hooien

Speelzone wandelen - recreatie - Biesbush wilgenpaadje

Hoeve Biesland - boerderij van de toekomst, goed voor mens, dier en natuur gezond eten, vogels - biologisch eten open - weidevogels - mooie plek Boer Jan - Boeren voor Natuur samenwerken met omliggende gebieden boerenbedrijvigheid - meest oorspronkelijk landschap - ruimte -vee- zorgboerderij weilandwinkel - ondergaande zon

‘Rondje Dobbeplas’ diversiteit aanbevelingen afwisseling met bosschages en water - actieve recreatie gebied voor oud en jong beleven van de seizoenen hondenuitlaatzone

De Vang - horeca prachtig terras - ‘entree’ van het gebied

De Volkstuinen Biesland - sociale ontmoeting – natuurbeheer educatief en zelfvoorzienend

Monotoon ‘nieuw’ gebied welk waarde voegt de nieuwe aanplant van bos toe?

Delftse Hout - Kinder-/Stadsboerderij - Waterspeeltuin Papaver - plekken waar activiteit is - steeds vernieuwend, passend in de natuurlijke omgeving

‘Nieuw’ gebied - verbinding tussen meerdere groengebieden - oude, volwassen bos is inrdukwekkend heel rustig, schoon en netjes - afwisseling mooie doorkijkjes

Oeverzwaluwenwand - lepelaars reigers - vogel-/natuurbeleving Heemtuin - stilte, rust ‘Ikea-bosje’ - natuur(weide) bomenrand aan het water Buurtschap Klein Delfgauw Bonkerbuurt - uniek - niet aanpassen ondernemen -goede buren - Du Midi horeca - ‘pure opvoeding’ - B&B restaurant - vergaderlocatie - trots op ondernemers die dit gebied levendig hebben gemaakt - bewoners zorgen voor behoud van landelijke sfeer

16

BuytenKansen | september 2019

Molen Windlust - volledig functionerende korenmolen

Fietspad - mooie zichtpunten - weidegebied en vele vogels - contrasten (bedrijvigheid vs rust) in balans - polderkade natuurlijke scheiding

BuitenLeeft - biologische zelfoogsttuin ontmoetingsplek therapie: ‘Van buiten word je beter!’ Vrij toegankelijk notenbos waar iedereen noten mag rapen: één maand per jaar een drukke bedoening

Scouting - werkt intensief samen met de omgeving, bijv. Staatsbosbeheer, gemeente, milieuorganisaties, scholen, omwonenden en ondernemers Krekengebied -Benedenbos en Bovenbos zeer veel rust met variatie aan bomen uniek natuurgebied, mooi te overzien vanaf wandelpad over de dijk - vogelen wandelen in stilte - gevoel van rust en ruimte - doorkijkjes naar polder mooie zonsopgang

Koekoek - wandelen recreatie

BuytenKansen | september 2019

17

KNELpUNTEN Meer diversiteit in bomen en planten is wenselijk, ook meer bloeiend groen

Spanningsveld natuurbehoud versus onderhoudskosten

‘Harde grens stad-land’

Barrière A13

DrOMEN Festiviteiten in het gebied geven overlast, maar hebben wel sociaal-culturele waarde. Hier zit een spanningsveld tussen.

‘Jammer dat er overal veel honden rondlopen’ – veel hondenpoep.

‘Meer biodiversiteit en vogels’

Beheer bereklauw en holpijp bij viaduct

Monoculturen: populieren – dilemma’s: bos versus weiland; intensief gebruik van het bos versus natuur of vogels

Helaas blauwalg Ruiterpad loopt hier niet door; geen veilige situatie Waarom zijn er geen wandelpaden naast de fietspaden?

‘Noordeindseweg prachtige, maar drukke toegangsweg naar Buytenhout-West’ ‘Op de Noordeindseweg wordt te hard gereden’

‘Over 20 jaar nog steeds “Zen”-gebied en gezonde lucht’

‘Met z’n allen de verantwoordelijkheid nemen om op duurzame wijze de kracht van dit gebied te behouden’

‘Autoluwe Noordeindseweg’

Zorgen om economische ontwikkelingen versus verkeersdruk in het gebied

‘Harde grens stad-land – Vanuit natuurgebied kijk je tegen woonwijken of kassen aan’

‘Door ontbreken van grote grazers krijgt bosvorming een kans’

Waterkwaliteit: water via de Noordpolder naar krekengebied en Bovenpolder (is ook een verbeterpunt).

Maatregelen t.b.v. beperken verkeer 24-uurs drinkwaterpunt bij Knus voor hardlopers, zoals bij zwembad

‘Meer landschapseigen activiteiten: herder, imker, honingmakerij, schaapskooi’

Uitbreiding recreatiefaciliteiten voor tieners, liefst in combinatie met leren respecteren natuurwaarden van het gebied

Zelfvoorzienende landbouw die past bij het karakter van het gebied

Hoe om te gaan met afval, met name in de zomer rond de plas? Tussen het diverse groen: meer biodiversiteit d.m.v. bloemdragende struiken voor alle insecten

Kans voor voedselbos/weide met fruitbomen en struiken, niet alleen bramen

Natuurbegraafplaats

Verrijken circulaire economische mogelijkheden

Groene geluidswering (TU betrekken, innovatie)

Fietspaden ook geschikt maken voor ‘rondje skaten’

Aanpak blauwalg Verbeteren relaties met omliggend gebied / entrees naar Buytenhout

Behoud polder Beter gebruik mogelijk van parkeerplaatsen buiten het gebied?

Herbouw molen uit 1784

Meer bankjes om op te zitten bij mooie uitkijkpunten

Anders omgaan met energiegebruik in het gebied Aardwarmte voor het hele gebied

BuytenKansen | september 2019

‘Over 20 jaar deze groep weer tegenkomen als een duurzaam netwerk’

THEMA’S Vitaliseren Hertenkamp?

18

‘Ruimte voor sociaalculturele activiteiten; duurzaam, niet verstorend’

‘Boomaanplant in rijtjes?!’

VErBETErpUNTEN

‘Mogelijkheden onderzoeken om de drukte, verkeer, recreatie en horeca te spreiden’

‘Natuurwaarden boven economische groei’

Beperk verkeer

Landschapseigen- en aanverwante activiteiten: schaapsherder of kooi, imker, bierbrouwer

‘Welk type recreatie draagt bij aan een toekomstbestendig gebied?’

‘Wat voor type voedselproductie past bij Buytenhout-West?’

‘Welke soort mobiliteit past bij Buytenhout-West?’

‘Welke soort energieproductie past bij Buytenhout-West?’ ‘Wat voor type waterbeheer past bij een toekomstbestendig Buytenhout-West?’

‘Wat voor soort infrastructuur past bij een toekomstbestendig Buytenhout-West?’

‘Wat voor type afvalbeheer past bij een toekomstbestendig Buytenhout-West?’

BuytenKansen | september 2019

19

Buyten

Kansen

2

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

IMprESSIE VAN BUYTENHOUT-WEST

2.1 veelziJdig gebied

Buytenhout-west is een veelzijdig groen-blauw gebied, met polders en weiden, bos, parken, moerassen, watergangen en plassen. door de kwaliteit en veelheid aan biotopen, en geleidelijke overgangen daartussen, herbergt het gebied een verrassend grote hoeveelheid planten en dieren op het land, in het water en in de lucht. de hoge biodiversiteit draagt bij aan de belevingswaarde van het gebied. uit de bijeenkomsten van de BuytenHouttafel voor dit visietraject kwam duidelijk naar voren dat deze veelzijdigheid en de afwisseling van verschillende landschappelijke gebieden door iedereen gewaardeerd worden, en dat men om die reden ook graag van het gebied gebruik maakt. dat geldt ook voor de grote hoeveelheid planten- en diersoorten die in het gebied zichtbaar aanwezig is en die het gebied ook een belangrijke rol geeft bij de verspreiding van soorten naar omliggende onbebouwde èn bebouwde gebieden.

2.2 polderlandSCHap en reCreatiegebied

HET GEBIED HErBErGT EEN VErrASSEND GrOTE HOEVEELHEID pLANTEN EN DIErEN Op HET LAND, IN HET WATEr EN IN DE LUCHT 20

BuytenKansen | september 2019

Buytenhout-west heeft er niet altijd zo uitgezien als nu: een landschappelijk gebied omringd door stedelijke bebouwing, infrastructuur en kassen. ooit behoorde het gebied tot de Hof van delft, een grafelijk grootgrondbezit. de eerste grote transformaties vonden plaats in de middeleeuwen, toen de wildernis werd omgevormd tot weide en bouwland. toen ontstond ook het basispatroon van wegen en sloten, dat nu in het buitengebied nog steeds grotendeels aanwezig is. de afgelopen zeventig jaar heeft zich een tweede reeks grote transformaties in het gebied voltrokken. Vanaf de jaren vijftig van de twintigste eeuw heeft de verstedelijking in de regio gezorgd voor een schrikbarende afname van landelijk gebied. daarmee zijn ook in Buytenhout-west de met name bij het agrarisch landschap horende natuurwaarden sterk onder druk komen te staan. tegelijkertijd is de betekenis van het gebied als recreatiegebied juist toegenomen, tijdens een van de BuytenHouttafels benoemd als ‘mensen-uitlaat-plek’: buiten zijn is gezond en we hebben natuur nodig om te kunnen ontspannen in ons drukke bestaan.

rELATIE MET HET LANDSCHAp Veranderd landschap

restanten oorspronkelijk cultuurlandschap

Bron: Karres en Brands landschapsarchitecten in de tijd is het Hertenkamp als eerste aangelegd als cultuurhistorische parel van delft. daarna startte de aanleg van Buytenhout met de realisatie van de delftse Hout. later werden deelgebieden door verschillende opdrachtgevers ontwikkeld: het Bieslandse Bos door staatsbosbeheer, de dobbeplas door de functionele commissie dobbeplas, het Balijbos in het kader van de floriade 1992 en het wandelbos laakweg sinds 2017 onder verantwoordelijkheid van de provincie.

BuytenKansen | september 2019

21

DE FILOSOFIE VAN BUYTENHOUT-WEST

• Gebiedsvisie Buytenhout-West 2.3 boeren voor natuur

er zijn nog maar weinig overgebleven agrarische bedrijven in het gebied. deze boerenbedrijven hebben een belangrijke positie. niet alleen omdat het boerenbedrijf ervoor zorgt dat een stuk cultuurhistorisch landschap behouden blijft. maar vooral omdat het hier lukt om via de visie van Boeren voor natuur verschillende vormen van landgebruik te integreren. natuur, landbouw en een aantrekkelijk landschap voor bepaalde typen recreatie (vogelaars, rustzoekers, genieters van het boerenlandschap, maatschappelijk boeren) gaan hier samen door een innovatieve manier van werken. Het beschermt kwetsbare natuurwaarden die beheer door landbouw nodig hebben en die goed kunnen samengaan met bewuste, rustgerichte recreatie.

‘Natuur, landbouw en een aantrekkelijk landschap gaan samen door een innovatieve manier van werken’

BOErEN VOOr NATUUr Boeren voor Natuur is een visie over het samengaan van natuur en landbouw door middel van een extensief bedrijfssysteem. mest wordt schaars gemaakt op het bedrijf en de boer werkt met hogere waterstanden en meer landschapselementen. Het bedrijf krijgt hiervoor een vergoeding op basis van een langjarige overeenkomst.

BIODIvErsITEIT vaN BOErENlaND Boeren voor natuur is in 2001 door wageningen environmental research (alterra) geïntroduceerd als een visie voor de ontwikkeling van het platteland en samen met onder andere boeren en natuurbeheerders steeds verder ontwikkeld. Het concept is gericht op versterking van biodiversiteit op boerenland, verbetering van de waterkwaliteit en verhoging van de landschapskwaliteit, door gezonde boerenbedrijven. uitgangspunt van Boeren voor natuur is, dat boeren goed in staat zijn om de condities te scheppen voor de biodiversiteit die van oudsher gepaard ging met het boerenbedrijf. dit gaat vooral om de landschapselementen van de oude cultuurlandschappen, de biodiversiteit van graslanden en akkers, en de voormalige ‘outfields’ (wingebieden) zoals heidevelden en schraallanden. deze natuurtypen zijn over het algemeen relatief duur in het beheer, doordat er meer arbeid in moet worden gestoken dan in beheer van ‘wilde’ natuur. DE BOEr gEBruIKT EN maaKT HET laNDscHaP een ander belangrijk uitgangspunt is, dat dergelijke biodiversiteit het product is van extensieve bedrijfssystemen en functionaliteit van het landschap. Heidevelden, schraallanden en houtwallen hadden in het verleden een functie binnen het gemengde boerenbedrijf. weiden en hooilanden leverden voldoende mest en compost voor de akkers.

in het veenweidegebied werden riet en boerengeriefhout gebruikt en was er een onderscheid in intensievere huis- en extensievere veldkavels. door de afwisseling van verschraling en bemesting zijn cultuurlandschappen en bijbehorende biodiversiteit ontstaan. een bedrijfssysteem waarbinnen verschillende vormen van landgebruik een functie hebben, kan bijdragen aan duurzame ontwikkeling van het

22

BuytenKansen | september 2019

Waar vind je een gebied als Buytenhout: een gevarieerd landschap te midden van stedelijkheid - een veelzijdige plek waar landbouw, natuurlijke rijkdom en rust elkaar vinden en ruimte geven aan een veelheid van mensen en activiteiten?

Buytenhout is zo’n plek, met een gevarieerd en dynamisch landschap, met polders, bos, moeras en park, bedrijvigheid, verrassend veel planten en dieren op het land, in het water en in de lucht, met bijzondere uitzichten en ontmoetingsplekken. Buytenhout is eigenlijk binnen: land in de stad. Buytenhout zoals het is, is er niet vanzelf gekomen: actieve bewoners en bedrijven nemen er vanuit een sterk gevoel van verbondenheid met dat landschap, verantwoordelijkheid voor de toekomst. inspelend op verstedelijking en klimaatverandering, bewust van de risico’s van het verdwijnen van plant- en diersoorten (insecten!), willen we dit bijzondere ‘land in de stad’ ook voor de toekomst op een manier beheren en ontwikkelen die goed is voor het gebied zelf, en de voetafdruk buiten het gebied beperken tot positieve waarden.

flodders de samenhang verstoren, maar steeds het geheel versterken. dat doen we in contact met elkaar en zonder het altijd met elkaar eens te hoeven zijn, maar wel verbonden. die holistische* filosofie is niet in een paar woorden samen te vatten, maar moeten we samen beleven, levend houden, koesteren. in dat bijzondere landschap te midden van de stedelijkheid blijven we leren en experimenteren, om het voor nu en de toekomst, sterk te houden en nog sterker te maken.

Buytenhout gaat ook over hoe we omgaan met elkaar. relaties tussen overheden en bewoners en bedrijven veranderen. Buytenhout experimenteert met een grotere rol voor de beweging van binnenuit. zodat de ontwikkelingen niet als losse

*Holisme is het geheel van eigenschappen, tastbaar, biologisch, menselijk, technisch, economisch, enz., die niet alleen maar wel samen een geheel kunnen vormen.

landschap door het creëren van gradiënten (overgangen) van nat naar droog en van (voedsel-)rijk naar arm. sTEuN vaNuIT vrIENDEN vaN BIEslaND éN mINIsTEr inmiddels wordt het ‘kringloopboeren’ ook voor en door andere boeren in nederland ondersteund en presenteerde minister carola schouten (ministerie van landbouw, natuur en Voedselkwaliteit) in september 2018 op Hoeve Biesland haar visie op kringlooplandbouw in nederland. in Buytenhout-west zijn de Vrienden van Biesland actief sinds er op Hoeve Biesland in 2001 werd gestart met de uitvoering van het initiatief ‘Boeren voor natuur’. zij vormden een netwerk van mensen die zich zeer betrokken voelen bij het gebied en hebben verantwoordelijkheid genomen voor het creëren van maatschappelijk draagvlak voor Boeren voor natuur, met name omdat de aanpak er niet alleen voor gezorgd heeft dat landbouw en natuur in dit stedelijke landschap sterk geïntegreerd zijn geraakt, maar ook omdat aspecten als recreatie, waterkwaliteit en klimaat er baat bij hebben. gaandeweg is de behoefte ontstaan de aanpak als inspiratie te gebruiken voor een groter gebied dan Biesland, maar ook om het te versterken voor de polder zelf door de ontwikkelingen in het gebied goed te blijven volgen door middel van monitoring, zodat waar nodig bijgestuurd kan worden. bron: www.wur.nl/nl/project/Boeren-voor-Natuur

BuytenKansen | september 2019

23

Buyten

Kansen

3

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

ONZE KErNWAArDEN

3.1 identiteit en Kernwaarden alS baSiS voor de gebiedSviSie

de kernwaarden vatten samen hoe de deelnemers aan het proces van visievorming - bewoners, recreanten, ondernemers en andere betrokkenen – de kwaliteiten van het gebied waarderen. en welke kwaliteiten zij dus voor de langere termijn willen behouden en versterken. de kernwaarden kunnen gebruikt worden als afwegingskader: ze zijn bedoeld om te helpen bij de inhoudelijke onderbouwing van keuzes over waarom bepaalde activiteiten, ingrepen of andere initiatieven wel óf niet passend worden gevonden in dit gebied. ze zijn passend als ze in ieder geval niet afdingen op de kernwaarden, maar bij

KErNWAArDE

1

voorkeur dragen ze positief bij aan één of -liever nog- meerdere kernwaarden. we hebben in een aantal bijeenkomsten geoefend aan de hand van denkbeeldige ingrepen in het gebied. Voor uiteenlopende, hypothetische veranderingen in het gebied hebben we gediscussieerd over de manieren waarop die de kernwaarden versterken of verzwakken en bekeken of de kernwaarden voldoende houvast boden om een oordeel te vellen over de mogelijke wenselijkheid van die veranderingen. zo zijn we gekomen tot een definitieve set, voldoende onderscheiden en onderscheidende kernwaarden voor Buytenhout-west.

Ecosystemen met hoge diversiteit KErNWAArDEN HELpEN BIJ DE ONDErBOUWING VAN KEUZES WAArOM BEpAALDE ACTIVITEITEN EN INGrEpEN WEL ÓF NIET pASSEND WOrDEN GEVONDEN IN HET GEBIED 24

BuytenKansen | september 2019

Het veelzijdige landschap van Buytenhout-west omvat onder meer polders en weiden, bos, moerassen, watergangen en plassen. door de kwaliteit en veelheid aan biotopen en geleidelijke overgangen herbergt het gebied een verrassend grote hoeveelheid planten en dieren op het land, in het water en in de lucht. de afwisseling in landschapstypen zorgt voor contrast en variatie met bijzondere doorkijkjes en uitzichten. de verschillende landschapstypen maken verschillende vormen van recreatie mogelijk. Behoud en versterking van deze landschappelijke veelzijdgheid zijn essentieel.

variatie en afwisseling, zichtlijnen, doorkijkjes, weidsheid, groen, water & lucht, ruimte voor het oog.

BuytenKansen | september 2019

25

• Gebiedsvisie Buytenhout-West KErNWAArDE

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

2

cultuur-historisch open landschap

je kunt nog steeds restanten herkennen van het oude polderlandschap in Buytenhout: de molens van het droogmalen, sloten en dijken, de weilanden met de koeien en de boerderijen van Klein delfgauw. Het zijn sporen van menselijk handelen in het verleden die verhalen vertellen en van grote waarde zijn voor het heden. deze sporen zijn, samen met de karakteristieke openheid van het landschap, het water en de vrije uitzichten, kenmerkend voor dit polderlandschap en deze willen we behouden en versterken.

KErNWAArDE

behoud van cultuurhistorisch landschap, zichtlijnen, weidsheid, ruimte voor het oog, verhalen.

3

land in de stad

Buytenhout-west is een groene long te midden van sterk verstedelijkte gebieden: een uitnodigende plek voor jong en oud, voor verschillende activiteiten en functies, waar je van alles kunt doen. Het is een veelzijdig groenblauw gebied, waar landbouw, natuurlijke rijkdom, recreatie en rust elkaar vinden en ruimte bieden aan een veelheid van mensen en activiteiten. deze groene long is voor mens en natuur onmisbaar, zij zorgt voor een prettig leefklimaat; zonder dit kwetsbare natuurlijke fundament is er geen gezonde stad.

KErNWAArDE

4

groene long, natuur in relatie met de stad, klimaatadaptatie, hoogwaardige natuurbeleving.

samenhang

delen versterken het geheel, het geheel versterkt de delen

Het is belangrijk dat activiteiten, initiatieven, gebruik en functies toegevoegde waarde hebben voor het hele gebied Buytenhoutwest en de mensen die hier wonen, werken en recreëren. zij versterken in wederzijdse wisselwerking elkaar en het gebied en daarmee de sociale, ecologische en economische vitaliteit. dit reikt verder dan het gebied zelf en neemt in beschouwing hoe activiteiten, initiatieven, gebruik en functies ook invloed hebben op de bredere omgeving en op mondiale vraagstukken (zoals bijvoorbeeld het klimaat).

26

BuytenKansen | september 2019

initiatieven en activiteiten die elkaar en het gebied versterken (passend bij de aard van het gebied). bevorderen van natuurlijke balans.

BuytenKansen | september 2019

27

• Gebiedsvisie Buytenhout-West KErNWAArDE

5

Plek voor onthaasten en ontspannen in een wereld met toenemende onrust en drukte zijn rust en ruimte een schaarse goederen die alleen maar belangrijker worden. in Buytenhout zijn rust en ruimte in een gevarieerd landschap een kernkwaliteit: hier kunnen we onthaasten en ontspannen.

openheid, ruimte om je heen, groen, sereniteit, stilte, balans tussen mens en natuur.

KErNWAArDE

6

verbondenheid Buytenhout-west is een kwetsbaar ecosysteem te midden van stedelijkheid. actieve bewoners, gebiedsgebruikers en betrokken gebiedsgebonden bedrijven nemen, vanuit een gevoel van verbondenheid met, en zorg voor het gebied met elkaar, verantwoordelijkheid voor een toekomstbestendig Buytenhout-west. dat doen zij op sociaal, ecologisch en economisch niveau.

28

BuytenKansen | september 2019

Collectieve verantwoordelijkheid nemen, verbindingen met elkaar, met de omgeving, de bodem, de geschiedenis, betrokkenheid, zorg dragen.

BuytenKansen | september 2019

29

Buyten

Kansen

4

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

VISIE Op HOOFDLIJNEN

4.1 voorop Stellen van de meeSt KwetSbare waarden

WE KIEZEN ErVOOr KWETSBArE WAArDEN IN HET GEBIED, DE NATUUr EN BIODIVErSITEIT, MAAr OOK rUST EN STILTE VOOrOp TE STELLEN. 30

BuytenKansen | september 2019

we kiezen ervoor de meest kwetsbare waarden in het gebied, de natuur en biodiversiteit, maar ook rust en stilte en bijzondere cultuurhistorische elementen, voorop te stellen. deze staan het meest onder druk van de (groeiende) recreatiebehoefte, verstedelijking, de bedrijvigheid, de daarmee gepaard gaande verkeersbewegingen en andere mobiliteit in en langs het gebied. de natuur en de rust in Buytenhout-west zijn wel de basis voor de unieke waarde die het gebied heeft, voor zichzelf, en voor recreanten en bewoners van omliggende gemeenten. Het zorg dragen voor deze kwetsbare waarden is dus leidend voor alle ander activiteiten. daarom is het van belang dat er tegenover deelgebieden met intensievere recreatie, ook deelgebieden zijn waar de natuur meer met rust wordt gelaten. zorgvuldig beheer in het gebied is tijdrovend, maar van groot belang. door goed voor deze meest kwetsbare waarden te blijven zorgen kan Buytenhoutwest ook in de toekomst belangrijke functies voor de regio blijven vervullen m.b.t. het gezond houden van mensen, dieren en planten, maar ook voor het produceren van goed voedsel en het omgaan met klimaatverandering.

4.2 buYtenHout-weSt levert tegendruK

de veelzijdige betekenis van Buytenhout-west voor het grotere gebied wordt onder druk gezet als het gebied verder verkleind

wordt door verstedelijking, of verstoord wordt door een teveel aan recreatie, grootschalige festivals of horeca. zuid-Holland heeft een verstedelijkingsopgave van ongeveer 230.000 woningen tussen 2010 en 2030. een deel daarvan, zo’n 80.000 woningen, is al gebouwd. dan blijft er nog een opgave van zo’n 150.000 woningen over . ook in Buytenhout zal deze enorme groei van inwoners voelbaar zijn, onder andere door een toename van bezoekers en hun behoefte aan meer (recreatieve) voor-

zieningen. de behoefte aan lokale recreatiemogelijkheden zal ook toenemen door demografische veranderingen of omdat we vanwege het klimaat minder verre vakanties gaan hebben. de groene, open ruimte, als tegenhanger van de stedelijke dynamiek, zal in de toekomst nóg belangrijker worden voor het vinden van rust, ruimte en andere leefkwaliteiten.

BuytenKansen | september 2019

31

• Gebiedsvisie Buytenhout-West

VISIE Op HOOFDLIJNEN in Buytenhout-west gaan de betrokkenen zorgen voor ‘tegendruk’, door: • het actief stimuleren van ontwikkelingen en initiatieven die de kernwaarden van het gebied versterken; • waar mogelijk functies te combineren; • waar mogelijk de verbindingen tussen stad en land te versterken en ‘het land’ bij wijze van spreken ook in de stad (of kassengebied) te laten doordringen door creatief ontwerpend om te gaan met barrières zoals viaducten, harde stadsgrenzen of verharding; • het maken van aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer (zoals fiets- en voetpaden) waarmee parkeer- en verkeersdruk verminderen; • deelgebieden die nu nog weinig gebruikt worden, maar wel geschikt zijn voor intensiever gebruik, beter benutbaar maken; • in overleg te bepalen waar beheer versterkt kan worden in deelgebieden die dat nodig hebben en daar plannen voor ontwikkelen en die ook uitvoeren; • verder te gaan met het vergroten van de betrokkenheid van uiteenlopende partijen bij het gebied in het algemeen en bij de visievorming en -uitvoering in het bijzonder; • laten zien en communiceren wat het gebied uniek maakt en te bieden heeft: natuur, biodiversiteit, recreatieve mogelijkheden, ruimte, gezondheid, het bijdragen aan schone lucht en schoon water, verkoeling, voedselproductie, openheid, enzovoort; • nog meer aandacht te besteden aan natuureducatie, -bewustwording en -beleving.

4.3 funCtieS van buYtenHout-weSt voor de regio

REcREATIE uit de uitwisseling met alle betrokkenen voor het maken van de visie kwam steeds heel duidelijk naar voren dat er grenzen zijn aan de recreatieve functie, ook al is die op zichzelf heel belangrijk door de ligging van het gebied. zowel de aard als de omvang van de recreatie moeten blijven passen bij het karakter en de draagkracht van het gebied. dat betekent dat vormen van recreatie, waarbij genieten van natuur, ruimte en rust belangrijke elementen zijn, leidend zijn en blijven voor het recreatief gebruik van het gebied.