E.1 Omgevingsdienst Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
Per 1 januari 2025 zijn de Kwaliteitscriteria 3.0 (KC3.0) van kracht als nieuwe standaard voor de uitvoering van Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving en Advisering (VTHA) binnen het omgevingsrecht. Deze criteria bieden omgevingsdiensten een belangrijk kader om de kwaliteit en continuïteit van hun taken onder de Omgevingswet te borgen. KC3.0 bestaat uit 23 deskundigheidsgebieden waarin eisen zijn vastgelegd ten aanzien van taken en verantwoordelijkheden, opleidingen, werkervaring en competenties van medewerkers. Het voldoen aan deze kwaliteitscriteria vormt een belangrijk onderdeel van de kwaliteitsborging en maakt deel uit van de robuustheidscriteria die voor omgevingsdiensten gelden.
Algemeen Bestuur OD Drenthe
Met alle deelnemers is frequent afstemming over de operationele gang van zaken. Zo vinden rondom rapportagemomenten individuele relatiegesprekken plaats. Ook is een 6-wekelijks overleg georganiseerd met alle accounthouders en eigenaren gezamenlijk. Accounthouders zijn werkzaam voor de gemeente of provincie en houden vinger aan de pols over de voortgang en kwaliteit van onze dienstverlening. Eigenaren zijn vertegenwoordigers van de gemeente of provincie die de bedrijfsvoering van Omgevingsdienst Drenthe monitoren.
In 2025 zijn wij gestart met de zelfevaluatie in het kader van KC3.0. Deze zelfevaluatie vormt de basis voor de nulmeting. De afronding van de nulmeting staat gepland voor 1 april 2026.
Visitatie cyclus We werken op basis van Drenthe brede afspraken zoals opgenomen in de gemeenschappelijke regeling. Traditiegetrouw vinden elke winter verkennende gesprekken plaats tussen de raad/staat/college en een lid van ons algemeen bestuur. Dan wordt op inhoudelijke dilemma’s, ontwikkelingen en wensen het gesprek gevoerd, en kunnen vragen, kaders en richtingen voor het opvolgend programmajaar worden meegeven. De opzet is over 3 regio's verdeeld; Noord, Zuidoost en Zuidwest.
In 2025 heeft Omgevingsdienst Drenthe verder ingezet op het verder versterken van de kwaliteit van de organisatie door middel van visitaties. Deze bezoeken vormen een belangrijk instrument om onze werkzaamheden onafhankelijk te laten beoordelen, goede praktijken te delen en gericht te werken aan continue verbetering. Door visitaties systematisch in te zetten, vergroten we de transparantie van onze uitvoering en versterken we het vertrouwen van inwoners, bestuurders en samenwerkingspartners.
Besluiten komen steeds vaker op integrale wijze tot stand conform de geest van de Omgevingswet. Ook de aanpak van milieuovertredingen. We werken daarom samen met waterschappen en de veiligheidsregio. De samenwerking in de strafrechtketen (OM) wordt steeds vanzelfsprekender. We doen dat zowel op platformniveau (OPD, kenniskring kwaliteit) als op uitvoerend niveau (ketentoezicht, asbesttoezicht). Ook met Rijkspartners zoals ILT en RWS stemmen wij regelmatig af. Omgevingsdienst Drenthe is echt een centrale schakel in de gehele keten.
Met een driejarige cyclus begint in 2026 een nieuwe ronde van visitaties. In 2025 is deelgenomen aan de landelijke evaluatiesessie.
48
A
Inhoudsopgave
5.4.1 Klachten
5.4.2 Duurzaamheid
1
Overeenkomstig de Algemene wet bestuursrecht (hoofdstuk 9 Awb) rapporteren wij jaarlijks over de ingediende klachten. Dat gaat niet over meldingen van milieuhinder maar over het optreden van of bejegening door medewerkers van Omgevingsdienst Drenthe. Wij werken daarvoor met een Klachtenreglement dat in 2025 is geactualiseerd. Doorgaans worden klachten afgehandeld op het niveau van teamleider, zodat waar nodig kan worden geëscaleerd naar de directie.
Wij hebben als omgevingsdienst natuurlijk oog voor duurzaamheid. Zo hebben we bij de aanbesteding van de kantoormeubelen de inschrijvers de mogelijkheid geboden om refurbished meubels aan te bieden. Zo maken we gebruik van treinzitjes gemaakt van PET flessen. Daarnaast zal, ook gedwongen door netcongestie, gebruik worden gemaakt van zonnepanelen om energie op te wekken en een Energie Opslag Systeem om de opgewekte energie op te slaan en terug te geven wanneer het elektriciteitsnet en de zonnepanelen de vraag niet aankunnen. Ook zal er extra isolerende beglazing worden aangebracht die bij koude de warmte binnenhoudt en bij warm weer de warmte buiten. Daarnaast zal het nieuwe kantoorpand emissieloos verwarmd en gekoeld worden zodat we ook aan de toekomstige wetgeving, 'emissieloze overheidsgebouwen', zullen voldoen.
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
In 2025 hebben wij zes klachten over gedragingen van medewerkers ontvangen. Vier klachten hadden betrekking op uitlatingen en gedrag van medewerkers van verschillende teams. Twee klachten betroffen het uitblijven van een reactie op een ingediende milieuklacht en een ingediende zienswijze.
Ook is in 2025 een begin gemaakt met het opstellen van een Duurzaam mobiliteitsbeleid. Daarin wordt een regeling voor zowel dienst- als woon-werk-reizen opgenomen. In dit beleid wordt ingezet op duurzaam of actief vervoer wanneer dat in redelijkheid mogelijk is. Over de uitgangspunten van deze regeling is overeenstemming bereikt in het Lokaal Overleg (met de vakbonden). Deze uitgangspunten worden vertaald naar een formele regeling die formeel per 1 januari 2026 van kracht wordt. Omdat het opstellen van dit beleid veel meer tijd in beslag heeft genomen dan eerst werd voorzien is na de bereikte overeenstemming over de uitgangspunten wel besloten tot uitbetaling van een woon-werkvergoeding per 1 juli 2025.
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening
Vier klachten zijn op informele wijze afgehandeld middels een telefoongesprek tussen klager en teamleider. Bij één klacht is een brief met orde ‘klacht gegrond’ verzonden. De laatste klacht zal naar verwachting in het eerste kwartaal van 2026 worden afgehandeld. Waar de behandeling van klachten aanleiding geeft tot aanpassing van onze werkwijzen, passen wij die aan. Wij hebben in 2025 geen bericht ontvangen dat een klager een procedure is gestart bij de Nationale Ombudsman.
7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
49
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
In dit hoofdstuk tonen we de financiële terugblik met verplichte paragrafen. Net als vorig jaar is het Jaarverslag en de Jaarrekening samengevoegd tot één integraal rapport. De Jaarrekening volgt in hoofdstuk 7.
Dienstverlening 2.1 2.2
3
6 Financieel
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
6.1 Samenvatting resultaat 2025 We beschrijven in deze paragraaf wat de financiële impact is van onze productie in relatie tot de prognose uit het Jaarprogramma 2025 en de Begrotingswijziging 2025. In de tabel hieronder wordt eerst een verkort financieel overzicht over 2025 getoond.
50
Inhoudsopgave A
1
2
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
Realisatie 2024
Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie 2025
24.378
26.313
26.310
26.987
Inkomsten Leges
141
200
200
111
Inkomsten Projecten
103
0
0
200
SPUK baten
562
260
260
260
Financiële baten
250
145
145
176
Overige baten
230
129
171
274
TOTAAL BATEN
25.663
27.047
27.086
28.007
Personeelslasten
20.267
22.604
22.603
3.212
3.801
Leges
88
Projecten SPUK lasten
Deelnemersbijdragen
Het BBV (Besluit Begroting & Verantwoording provincies en gemeenten) vereist dat de financiële verantwoording in verschillende paragrafen en programma’s wordt weergegeven. U treft de verantwoording aan in de navolgende paragrafen. 6.2.1 Programmaresultaten
Dienstverlening 2.1 2.2
3
vóór resultaatbestemming, x € 1.000
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
6.2 Overzicht baten en lasten 2024
Realisatie Omgevingsdienst Drenthe 2025
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
Onderstaande tabel bevat een overzicht – per programma- van de begrote en gerealiseerde baten en lasten in 2025. De kosten van de programma’s worden exclusief overhead- en treasurykosten getoond.
(bedragen x € 1.000)
Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie 2025
Afwijking
22.045
Taakveld 7.4 Milieubeheer
26.773
26.770
27.558
-788
3.881
3.756
Taakveld 0.4 Overhead
129
171
274
-102
140
140
19
Taakveld 0.5 Treasury
145
145
176
-31
103
0
0
200
TOTAAL BATEN
27.047
27.086
28.007
-921
562
260
260
260
Taakveld 7.4 Milieubeheer
17.768
18.011
17.505
506
Financiële lasten
0
0
14
28
Taakveld 0.4 Overhead
9.154
9.098
8.974
124
Incidentele lasten
254
118
226
199
Taakveld 0.5 Treasury
0
14
28
-14
0
125
125
0
Taakveld 0.6 Onvoorzien
125
125
0
125
24.486
27.047
27.248
26.508
27.047
27.248
26.508
740
SALDO VAN BATEN EN LASTEN
1.177
0
-162
1.499
0
-162
1.499
-1.661
Storting/onttrekking uit reserve
0
0
-162
199
Toevoeging reserves
0
0
278
-278
Tabel 14. Begrote en gerealiseerde baten en lasten over 2025
Onttrekking vanuit reserves
0
162
78
84
Het begrotingsjaar 2025 is afgesloten met een positief resultaat van € 1.300.023,na mutatie bestemmingsreserve. Bij de Begrotingswijziging 2025 waren de baten en lasten na mutatie bestemmingsreserve in evenwicht, waardoor het resultaat in positieve zin afwijkt van het begrote resultaat.
Taakveld 0.11 Saldo van baten en lasten na mutatie reserves
0
0
1.300
-1.300
Bedrijfsvoeringskosten
Onvoorzien TOTAAL LASTEN
RESULTAAT
TOTAAL LASTEN Saldo van baten en lasten voor mutatie reserves
TAAKVELD 0.10 MUTATIES RESERVES 1.177
0
0
1.300
Tabel 15. Begrote en gerealiseerde baten en lasten per programma
51
A
Inhoudsopgave
6.2.2 Algemene dekkingsmiddelen
6.2.7 Onvoorzien
1
Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. Omdat onze organisatie enkel specifieke dekkingsmiddelen kent, is deze post niet van toepassing op ons.
Het geraamde bedrag voor onvoorzien is niet gebruikt.
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
6.2.3 Vennootschapsbelasting De vennootschapsbelasting is niet van toepassing omdat het uitgangspunt van de OD Drenthe is dat, voor de Activiteiten van OD Drenthe die te kwalificeren zijn als onderneming, de organisatie in principe enkel die activiteiten onderneemt waarvoor sprake is van objectvrijstelling.
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie 2025
Afwijking
Onvoorzien
125.000
0
125.000
Totaal
125.000
0
125.000
Tabel 16. het gebruik van de post onvoorziene uitgaven
6.3 Verplichte paragraaf: Leges
6.2.4 Verplichte paragraaf: Grondbeleid
Per 1 januari 2014 zijn wij door de provincie gemandateerd voor de inning en heffing van leges. Het betreft de leges voor de luchtvaart en de Milieuactiviteiten MBA’s uit de Omgevingswet. De inning van de leges is gebaseerd op de Legesverordening van de provincie. We dragen zorg voor de verrekening met de gemeenten (zij maken het bouwdeel van de provinciale WABO/Omgevingswet –vergunning) waarbij 70% van de geïnde WABO/Omgevingswet-leges bij ons in rekening worden gebracht door de gemeenten. Het innen van leges behoort tot onze structurele taak en wordt daarom meegenomen in de begroting.
Grondbeleid is niet van toepassing omdat OD Drenthe wel eigen grond bezit voor haar huisvesting maar geen aan-en verkoop doet van gronden of ontwikkeling van gronden en grondexploitaties. 6.2.5 Verplichte paragraaf: Verbonden partijen Onze Gemeenschappelijke Regeling kent geen verbonden partijen.
De opgelegde leges worden conform BBV verantwoord onder taakveld 7.4 Milieubeheer.
6.2.6 Verplichte paragraaf: onderhoud kapitaalgoederen Voor de investering in installaties in het nieuwe pand Industrieweg 10-16 zullen we in de toekomst onderhoud moeten plegen. We zijn eigenaar van het pand en dus verantwoordelijk voor het onderhoud van de nieuwe installaties. Er wordt gewerkt aan het opstellen van een meerjaren onderhoudsplan ter onderbouwing van een mogelijk in te stellen voorziening voor groot onderhoud om de lasten te egaliseren over de jaren.
In 2025 resteerde hiervan € 91K als vergoeding voor de (administratieve, in de loonkosten verantwoorde) ondersteuning die wij hiervoor inzetten.
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie 2025
Afwijking
Taakveld 7.4 Milieubeheer
200.000
110.566
89.434
TOTAAL BATEN
200.000
110.566
89.434
Taakveld 7.4 Milieubeheer
140.000
19.119
120.881
TOTAAL LASTEN
140.000
19.119
120.881
TOTAAL
60.000
91.448
-31.448
Tabel 17. Raming en realisatie van de legeskosten en -opbrengsten
52
A
Inhoudsopgave
6.4 Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing
1
In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de relatie tussen de risico's en de weerstandscapaciteit.
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
bestemmingsreserves, de algemene reserve weer aan te vullen tot het niveau 31-122024 (voor foutherstel voorziening verlofsaldi en verplichting verlofsparen) en het restant uit te keren aan de deelnemers. Dit is in lijn met de afspraken die met het Bestuur zijn gemaakt om de onttrekkingen uit de reserves naar aanleiding van de herhuisvesting met toekomstige positieve rekeningresultaten weer aan te vullen.
6.4.1 Weerstandscapaciteit Op basis van het in de Begroting 2025 opgenomen benodigde weerstandsvermogen van € 522.500 is de ratio tussen aanwezige en benodigde weerstandsvermogen 1,0. In het onderstaande overzicht is weergegeven hoe de berekening tot stand is gekomen. Deze ratio voor het weerstandsvermogen wordt beoordeeld als voldoende. Wanneer het resterende positieve resultaat ten gunste van de deelnemers komt, dan blijft het weerstandsvermogen € 507.712 en de weerstandsratio 1,0. Dit wordt beoordeeld als voldoende. Indien de algemene reserve weer aangevuld is tot het niveau van ultimo 2024 (€ 637.343) komt de weerstandsratio uit op 1,5. Beoordeling wordt dan ruim voldoende.
Bij het weerstandsvermogen gaat het om de mate waarin wij in staat zijn middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat dit betekent dat het beleid veranderd moet worden. Een buffer is wenselijk. Bij het weerstandsvermogen gaat het om de robuustheid van de begroting enerzijds en de omvang van het eigen vermogen dat als buffer beschikbaar is anderzijds. De kosten die niet uit andere inkomsten kunnen worden gedekt, komen ten laste van de deelnemende organisaties. Dat impliceert dat de financiële gevolgen van risico’s, die niet binnen onze begroting kunnen worden opgevangen, uiteindelijk ten laste van de deelnemende organisaties worden gebracht. Deze bepaling zou tot de opvatting kunnen leiden, dat het voor ons niet nodig is om over weerstandscapaciteit te beschikken. Maar OD Drenthe is een zelfstandige rechtspersoon met eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Het is daarbij onwerkbaar als wij bij iedere tegenvaller ons tot de deelnemers moeten wenden met het verzoek om een (incidentele of structurele) verhoging van de Bijdrage.
Aanwezige weerstandscapaciteit per 31 december 2025 Algemene Reserve
€ 382.712
Exploitatieresultaat Onvoorzien Begroting 2025
€ 125.000
Totaal weerstandscapaciteit
€ 507.712
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
Daarnaast is met de deelnemers expliciet afgesproken dat het niet wenselijk is als een gemeenschappelijke regeling een groot eigen vermogen opbouwt. Op grond van Drentse afspraken is hiervoor een weerstandsvermogen van 2,5% overeengekomen. De relatie tussen risico’s en weerstandsvermogen is een onderwerp wat onder de aandacht blijft.
Richtlijnen weerstandscapaciteit Betekenis ratio Uitstekend
Ultimo 2025 bedraagt het totaal eigen vermogen € 2.781.854 met een algemene reserve van € 382.711, een bestemmingsreserve van € 1.099.120 en een positief exploitatieresultaat over 2025 van € 1.300.023. De bestemmingsreserve maakt geen onderdeel uit van de weerstandscapaciteit, maar dat geldt wel voor het positieve exploitatieresultaat over 2025. Een post onvoorzien in de Begroting 2025 is beschikbaar voor het opvangen van (incidentele) tegenvallers. OD Drenthe stelt voor om van het positieve rekeningresultaat een deel toe te voegen aan de
Ratio weerstandscapaciteit
Factor:
1,0
> 2,0
Oordeel:
Ruim voldoende
Ruim voldoende
1,4 < x > 2,0
Voldoende
1,0 < x > 1,4
Matig
0,8 < x > 1,0
Onvoldoende
0,6 < x > 0,8
Ruim onvoldoende
< 0,6
Tabel 18. conclusie van het weerstandsvermogen
53
Factor aanwezig/benodigd weerstandsvermogen
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
6.5 6.6 6.7
7
De omvang van ons weerstandsvermogen is gerelateerd aan de risico’s die de organisatie loopt. Deze risico’s zijn volledig in kaart gebracht inclusief een financiële vertaling. Hierbij is rekening gehouden met de invloed van reeds getroffen dekkingsmaatregelen, zoals verzekeringen. IMPACT
In de Begroting 2025 passen we de financiële risico’s toe op basis van een onderverdeling in categorieën, zoals in onderstaande tabel is benoemd. In het model is de wijze van risicobeoordeling en -kwantificering gehanteerd, zoals deze aanbevolen wordt door het Ministerie van BZK. De risico's geven inzicht in het benodigde weerstandsvermogen. Kleinere risico's worden geacht onderdeel te zijn van de reguliere bedrijfsvoering. De vermenigvuldiging met de wegingsfactoren impact en frequentie geeft inzicht in het bedrag dat beschikbaar moet zijn als weerstandsvermogen.
FREQUENTIE
PM
RISICO PROFIEL 2025
Gevolgen omgevingswet
PM
IMPACT
FREQUENTIE
1 5
Leges
3
IMPACT
5
FREQUENTIE
Zaaksysteem
Werving nieuwe medewerkers
1
IMPACT
4
FREQUENTIE
3
IMPACT
4
FREQUENTIE
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
Ziekteverzuim
Dienstverlening 2.1 2.2
3
6.4.2 Risicobeheersing
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
Nr
Categorie
Omschrijving
Effect
Financieel
Impact
Frequentie
Benodigde weerstandscapaciteit
1
Personeel
Ziekteveruim
Productieverlies
€ 250.000
3
5
€ 250.000
2
Personeel/bedrijfsvoering
Werving nieuwe medewerkers
Productieverlies
€ 150.000
3
4
€ 112.500
3
Personeel
Leges
Frictiekosten
€ 60.000
2
5
€ 60.000
4
Personeel
Zaaksysteem
Productieverlies
€ 500.000
2
2
€ 100.000
5
Personeel/bedrijfsvoering
Gevolgen omgevingswet
Productieverlies
PM
PM
PM
PM
Totaal
€ 522.500
Klasse/impact
Financieel
Wegingsfactor
1
< 50.000
€ 25.000
2
50.001 - 100.000
3
Kans
Wegingsfactor
1
1 keer per 10 jaar of minder
0,10
€ 75.000
2
1 keer per 5 - 10 jaar
0,20
100.001 - 250.000
€ 175.000
3
1 keer per 2 - 5 jaar
0,50
4
250.001 - 1.000.000
€ 625.000
4
1 keer per 1 - 2 jaar
0,75
5
> 1.000.000
€ 1.000.000
5
1 keer per jaar of meer
1,00
Tabel 19. Risicoprofiel 2025
Frequentie/impact
54
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
De uiteindelijke effecten behorende Bij de benoemde risico’s worden puntsgewijs toegelicht. Voor zover de risico’s zich hebben voorgedaan zijn de Bijbehorende lasten in het rekeningresultaat 2025 verwerkt.
Financiële kengetallen onderdeel van weerstandsvermogen en risicobeheer In onderstaand overzicht staan kengetallen uiteengezet die op onze organisatie van toepassing zijn, met een korte toelichting per kengetal.
1. Ziekteverzuim OD Drenthe heeft over heel 2025 een gemiddeld ziekteverzuimpercentage van 8,0%. Ten opzichte van 2024 is dit een stijging van 1,37% (2024: 6,63%) en een overschrijding van 1,50% t.o.v. Het begrote ziekteverzuim van 6,5%.
2. Werven nieuw personeel Vanwege een krappe arbeidsmarkt is afgelopen jaar vooral ingezet op werving van trainees en zij-instromers. Het effect van de arbeidsmarktcampagne is voor het hele jaar 2025 te zien. We zien hier zeker al positieve effecten van waardoor de impact op de productie relatief beperkt is gebleven.
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
Begroting 2025
Jaarrekening 2025
Netto schuldquote
-7,1%
-2,5%
10,7%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Solvabiliteit ratio
17,1%
11,3%
18,5%
3,7%
-0,1%
4,6%
Structurele exploitatieruimte
Tabel 20. Overzicht van de financiële kengetallen
Netto schuldquote
3. Leges
Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. In 2025 is een 40- jarige lening afgesloten bij de BNG van € 3.650.000 met een rente van 3,6% voor de aankoop van het pand voor de nieuwe huisvesting aan de Industrieweg te Assen. Bij een grote investering waar geld voor aangetrokken wordt, stijgt het kengetal boven de 0% zoals in 2025. De kortlopende schulden zijn per 31 december 2025 nog wel lager dan de kortlopende vorderingen. Het kengetal is door het aangaan van de lening positief namelijk 10,7%. Hiermee voldoen wij ruimschoots aan de norm van de VNG.
Onzekerheid over leges inkomsten is opgenomen als risico. De leges zijn later in het jaar pas geëffectueerd door invoeringsproblematiek bij de invoering van de Omgevingswet.
Jaarrekening 7.1 7.2
Jaarrekening 2024
4. Zaaksysteem Het zaaksysteem LOS (leefomgevingssysteem) wordt in 2026 opnieuw Europees aanbesteed. De implementatie zal in 2027 geschieden en de verwachting is dat het nieuwe zaaksysteem per 1 januari 2028 in gebruik kan worden genomen. In het boekjaar 2025 is er geen extra druk op de productiviteit hierdoor gelegd.
5. Invoering Omgevingswet Uitgaande van het afgeschaalde percentage van 18% naar uiteindelijk 5% impact op de productie als gevolg van de invoering van de Omgevingswet, heeft het risico zich niet vertaald in financieel hogere claim op de deelnemers, maar wel geleid tot complexere processen waardoor de werkvoorraad enorm is opgelopen. 55
A
Inhoudsopgave
Solvabiliteit ratio
1
Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de organisatie in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. Het betreft het aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen. De VNG geeft aan dat Bij een ratio lager dan 20% de organisatie zich op glad ijs bevindt, de norm voor de ODD Drenthe is daarom minimaal 20%. Onze solvabiliteit ratio bedraagt 18,5%. Het kengetal valt lager uit dan het door de VNG geadviseerde percentage omdat met voorschotten van de deelnemers wordt gewerkt. De voorschotten leiden tot een hoger kortlopend vreemd vermogen en hebben daarmee een negatief effect op de ratio maar zorgen niet voor een slechte financiële weerbaarheid. Immers, die voorschotten worden in het nieuwe boekjaar besteed aan de taken waarvoor wij dit geld hebben ontvangen.
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
een externe lening. Wanneer wordt besloten dat de deelnemers het voorstel van de directie overnemen om een deel van het positieve resultaat over 2025 toe te voegen aan de bestemmingsreserves en de algemene reserve (n.a.v. Foutherstel voorziening verlofsaldi en verplichting verlofsparen ultimo 2024) dan zal dat bijdragen aan een verbetering van de totale financiële weerbaarheid van de organisatie.
6.5 Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury De randvoorwaarden waarbinnen de treasury zich kan en mag bewegen worden geformuleerd in het treasurystatuut. Uiteraard valt dit binnen het wettelijke kader zoals gesteld door de Wet Fido (financiering decentrale overheden). In deze paragraaf worden de ontwikkelingen met betrekking tot de kasgeldlimiet, de renterisiconorm, de verwachte toe- of afname van geldleningen of uitzettingen en het verdere beleid ten aanzien van de treasury benoemd.
Structurele exploitatieruimte
Uitgangspunten risicobeheer
Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. De norm voor onze organisatie is 0% of hoger. Ultimo 2025 is de structurele exploitatieruimte 4,6%. In principe betekent dit dat de dekking toereikend is. Nu is het echter zo dat de ratio voor de structurele exploitatieruimte altijd wat schommelt rond nul. Soms verschuiven baten en lasten enigszins tussen de jaren en het uitgangspunt binnen onze organisatie is dat in principe alle lasten worden gedekt door deelnemer bijdragen. Dit geldt zowel voor incidentele als structurele lasten.
Het beheersen en vermijden van risico's staat in het treasurybeleid voorop. In dit verband is het risicomanagement gericht op het inzichtelijk maken van toekomstige risico's en deze te beheersen, te verminderen en te spreiden. De treasuryfunctie zal nadrukkelijk geen bankachtige activiteiten ontplooien die erop zijn gericht om geld te verdienen. Onze treasuryfunctie dient tot:
✓ Verzekering van duurzame toegang tot financiële markten tegen acceptabele condities;
✓ Bescherming van vermogens- en (rente)resultaten tegen ongewenste financiële risico's zoals renterisico's, koersrisico's, liquiditeitsrisico's en kredietrisico's;
Algeheel oordeel
✓ Minimalisering van de interne verwerkingskosten en externe kosten Bij het Het BBV schrijft voor een beoordeling te geven van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. De drie kengetallen geven een redelijk beeld. Het gerealiseerde positieve exploitatieresultaat over 2025 heeft enigszins een positieve weerslag op de kengetallen. Als we de ratio’s bekijken samen met de eerder gemelde ontwikkelingen in de weerstandscapaciteit dan kan worden gesteld dat de gehele financiële positie nog steeds robuust is ondanks het aangaan van
beheren van de geldstromen en financiële posities;
✓ Optimalisering van de renteresultaten binnen de kaders van de Wet Fido respectievelijk de limieten en richtlijnen van dit statuut.
56
A
Inhoudsopgave
Rentevisie
6.6 Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering
1
Gezien de geringe invloed van de renteontwikkeling op onze begroting is geen lange termijn rentevisie opgenomen. Leningen worden voor de looptijd van de leningen met een vaste rente afgesloten.
Bedrijfsvoering ondersteunt de andere programma’s door te voorzien in diensten als personeelszaken, informatievoorziening, administratie, communicatie, sturing, planning en control. Onze organisatie is op dit vlak continue in ontwikkeling. Enkele jaren geleden werden de opgaven gebundeld in een ontwikkelprogramma met separate financiering. Inmiddels zijn, vanwege de implementatie van een aangepaste productienorm, de ontwikkelopgaven regulier onderdeel van de begroting.
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
5
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Wij betalen het overgrote deel van onze werkzaamheden uit de voorschotbetalingen van de bevoegde gezagen. De verwachting is dat deze voldoende zijn om aan de verplichtingen te kunnen voldoen. Zoals boven vermeld is een 40-jarige lening afgesloten bij de BNG voor € 3.650.000 voor aankoop van een pand.
Belangrijke ontwikkellijnen zijn en blijven de totstandkoming van de Uitvoering & Handhaving strategie en het Interbestuurlijk Programma (IBP) versterking VTH-stelsel. In 2025 zijn naar aanleiding hiervan onder andere de volgende activiteiten uitgevoerd:
Kasgeldlimiet
✓ Verdere omzetting van het inrichtingenbestand naar milieubelastende activiteiten.
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Geldleningen
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
✓ Voorbereiding op het aanbestedingstraject voor een nieuw zaaksysteem.
De kasgeldlimiet stelt dat de gemiddelde netto-vlottende schuld van een decentrale overheid (ofwel openbaar lichaam) in een bepaald kwartaal niet hoger mag zijn dan een wettelijk bepaald percentage van het begrotingstotaal. Volgens artikel 3, lid 2, van de Wet Fido bedraagt de kasgeldlimiet van gemeenschappelijke regelingen minimaal € 300.000. Bij de BNG-bank houden wij een kasgeldlimiet van € 250.000 aan. We hebben het bedrag van de kasgeldlimiet niet overschreden.
✓ Verdere ontwikkeling en realisatie nieuw dashboard voor monitoring en sturing voor de deelnemers.
✓ Doorontwikkeling van P&C producten zoals rapportages. ✓ Inzet op opleiding en ontwikkeling zodat medewerkers voldoen aan de
Renterisiconorm
kwaliteitscriteria.
✓ Inzet op bewustwording en toepassing van informatieveiligheidsvereisten in de
Ter beperking van het renterisico op vaste schuld is er een renterisiconorm vastgesteld. De renterisiconorm schrijft voor welk deel van de lange termijn leningen (> 1 jaar) maximaal vernieuwd mag worden in een begrotingsjaar. Voor gemeenschappelijke regelingen zoals OD Drenthe is dit vastgesteld op 20% van het begrotingstotaal. Het renterisico op de vaste schuld in een jaar wordt als volgt berekend: de som van het bedrag aan herfinanciering en het bedrag aan renteherziening op de vaste schuld. In 2025 is alleen een nieuwe lening aangetrokken maar er heeft geen herfinanciering plaatsgevonden van bestaande leningen. Er waren geen leningen op de balans ultimo 2024. Er is geen sprake van herfinanciering aangezien er geen leningen zijn aangegaan.
organisatie.
✓ Een arbeidsmarktcampagne en een Young Professionals-programma samen met de andere Noordelijke Omgevingsdiensten.
✓ Naar aanleiding van het onderzoek naar huisvestigingsbehoefte is er een keuze gemaakt voor de verbouw van een bestaand pand in Assen. Dit betekent dat we in de toekomst vanuit 1 locatie gaan werken. De jaren 2025 en 2026 zullen al gebruikt worden om de verbouwing en inrichting van het pand te realiseren. De planning is erop gericht om uiterlijk medio 2026 naar het pand te verhuizen. Voor
57
de verbouwing zullen er geldleningen worden aangetrokken in het jaar 2026. Een gedeelte wordt gefinancierd met eigen middelen.
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
Zie hieronder de nadere toelichting per criterium:
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Begrotingscriterium
✓ Inzet in het kader van het landelijke IBP– versterking VTH-stelsel voor de verdere
Geconstateerde begrotingsonrechtmatigheden
professionalisering van het landelijk stelsel van Omgevingsdiensten.
Toelichting rechtmatigheidsverantwoording Het dagelijks bestuur is van mening dat de in deze Jaarrekening verantwoorden baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens. Wel is sprake van de volgende afwijkingen > de rapporteringstolerantie van € 30.000 op het gebied van rechtmatigheid(voorwaardencriterium, de verantwoordingsgrens en/of misbruik & oneigenlijk gebruik criterium) welke cumulatief de verantwoordingsgrens niet overschrijden maar individueel boven de rapporteringstolerantie van € 30.000 liggen.
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording
14
Totaal
14
Treasury: Het betreft rente lening verhuurd deel nieuwe huisvesting en naheffing (inclusief rente) van de loonheffing 2020. In 2026 is de begroting verder uitgesplitst om verdere afwijkingen te voorkomen door nadere monitoring t.o.v. realisatie.
Bevindingen boven de rapporteringstolerantie Bevinding
Bedrag
Maatregel om bevinding in de toekomst te voorkomen
436
Vanaf 2026 wordt de inkoopfunctie verder geprofessionaliseerd. Daarbij is specifieke aandacht voor het opstellen van een raming vooraf en het hanteren van juiste contractvoorwaarden.
Niet naleven Europese aanbestedingsrichtlijn
Hieronder is een nadere toelichting opgenomen op de in de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen onrechtmatigheden. Het kader is hiervoor opgenomen in artikel 18 van de financiële verordening.
Overige (niet financiële) onrechtmatigheden Onderwerp
Hierbij is onderscheid gemaakt naar de 3 criteria waarover via de rechtmatigheidsverantwoording verantwoord wordt: • • •
Overschrijding van lasten op programma’s die op grond van de financiële verordening als acceptabel zijn aangemerkt
Toelichting of afwijking
Voorwaardencriterium
Jaarrekening 7.1 7.2
Bedrag (x €1.000)
Begrotingscriterium: Het naleven van het budgetrecht van het algemeen bestuur Voorwaardencriterium: Het naleven van wet- en regelgeving Misbruik & Oneigenlijk gebruik criterium: Het waarborgen van een adequaat beleid om misbruik en/of oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen
Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
58
Sprake van bevindingen
Maatregel om bevinding in de toekomst te voorkomen (alleen bij geconstateerde niet-naleving)
Veelvuldig niet naleven van de normen uit de gids proportionaliteit
Ja
Zie ook hierboven. Vanaf 2026 wordt de inkoopfunctie verder geprofessionaliseerd.
Fraude door eigen medewerkers
Nee
N.v.t
Inhoudsopgave A
1
Aspect
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
3
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
Toelichting Nee Zo nee, waarom niet: Gelet op de aard van de activiteiten wordt het risico op misbruik en/of oneigenlijk gebruik zeer beperkt geacht.
Is er oneigenlijk gebruik door mensen buiten de organisatie vastgesteld?
Nee (N.v.t.)
Is er sprake van financiële gevolgen als gevolg van vastgesteld misbruik gepleegd door burgers en bedrijven buiten de organisatie?
Nee (N.v.t.)
Verder hebben wij een aantal informatieverzoeken afgehandeld. Dergelijke verzoeken vallen niet onder de WOO. Bij deze zaken is geen sprake van besluitvorming. Tot slot zijn wij door een aantal van onze opdrachtgevers gevraagd om een zienswijze te geven op het openbaar maken van documenten waarin gegevens zijn opgenomen die betrekking hebben op onze eigen organisatie. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van het aantal WOO-verzoeken, informatieverzoeken en verzoeken om een zienswijze per opdrachtgever, waarin wij ondersteuning hebben verleend.
Nadere toelichting voorwaardencriterium: •
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
Onze organisatie heeft een vastgesteld beleid om misbruik en/of oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen.
Dienstverlening 2.1 2.2
Daarnaast kan iemand een verzoek indienen bij OD Drenthe om milieu-informatie openbaar te maken. In dat geval neemt het verantwoordelijk bestuursorgaan een beslissing op dit verzoek. Wij hebben het afgelopen jaar ondersteuning geboden aan onze opdrachtgevers bij het afhandelen van WOO-verzoeken.
Misbruik & Oneigenlijk gebruik criterium
•
In totaal zijn 4 overige opdrachten als onrechtmatig aangemerkt. Voor al deze opdrachten ontbreekt een raming vooraf en is sprake van een contract met verleningsopties. Op grond van art.2.17 sub e Aanbestedingswet dient in die gevallen de opdrachtwaarde berekend te worden op basis van een looptijd van 48 maanden. In deze 4 gevallen overschrijdt de opdrachtwaarde over 48 maanden de EU-aanbestedingsgrens. De onrechtmatige bestedingen voor 2025 bedragen € 436.198. Daarnaast is in relatief veel gevallen (17 gevallen, waarvan 4 betrekking op EU-aanbestedingen (zie bevindingen voorgaande bullit) het eigen inkoopbeleid niet nageleefd. Deze onrechtmatigheid weegt niet mee maar dient wel gerapporteerd te worden in deze paragraaf.
JAARTAL 2025
BEVOEGD GEZAG
WOOVERZOEK
Aa en Hunze
3
Assen
1
Coevorden
10
Emmen
8
Hoogeveen
3
Meppel
6 1
1
1
Tynaarlo
2
1
Westerveld
1
2
5
1
1
33
15
2
Noordenveld
6.7 Openbaarheidsparagraaf
1
De Wolden Provincie Drenthe
Omgevingsdienst Drenthe (OD Drenthe) kan actief informatie openbaar maken of als iemand daarom vraagt. Dit is geregeld in de Wet open overheid (WOO).
INFO-VERZOEK
1
Borger-Odoorn
Midden-Drenthe
ZIENSWIJZE
1
OD Drenthe Totaal
Tabel 21. Overzicht aantal verzoeken
In 2025 hebben wij geen informatiecategorieën actief openbaar gemaakt via de W))index. De WOO-index is het landelijk platform waarop alle actief openbaar gemaakte informatie door OD Drenthe en andere overheidsorganen vindbaar en doorzoekbaar is.
In 2025 is geen WOO-verzoek ingediend die betrekking had op het openbaar maken van informatie die onze eigen organisatie betrof. 59
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Iedereen kan aan OD Drenthe vragen om milieu-informatie openbaar te maken, via een Woo-verzoek. In dat geval neemt het verantwoordelijk bestuursorgaan een beslissing op dit verzoek. Wij hebben geen mandaat van onze deelnemers om namens hen te beslissen op een Woo-verzoek. Wij bieden wel ondersteuning bij het aanleveren van informatie.
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
60
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording
Deel B Financiële verantwoording
Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
61
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Voor u ligt de jaarrekening van Omgevingsdienst Drenthe over 2025. We lichten het rekeningresultaat en de balanspositie toe. Sober ramen en kritisch programmeren heeft eraan bijgedragen dat de cijfers positief uitvallen. We zijn erin geslaagd de in het jaarprogramma opgenomen productieve uren ruimschoots te maken. Daar staat tegenover dat door de krappe financiële ruimte we onvoldoende capaciteit beschikbaar hadden om aan de vraag naar onze inzet te kunnen voldoen. Het begrotingsjaar 2025 is, zoals u kon lezen in paragraaf 6.2, afgesloten met een productie van 103% ten opzichte van het jaarprogramma en een positief rekeningresultaat van € 1.300K.
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
7 Jaarrekening
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
62
Inhoudsopgave A
1
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
7
Ref
Begroting 2025 na wijziging
Begroting 2025 voor wijziging
Realisatie 2025
Afwijking
BATEN Deelnemersbijdragen
1
26.313
26.310
26.987
-677
Inkomsten leges
2
200
200
111
89
Inkomsten projecten
3
0
0
200
-200
Inkomsten SPUK baten
4
260
260
260
-0
Inkomsten financiële baten
5
145
145
176
-31
Inkomsten overige baten
6
129
171
274
-102
27.047
27.086
28.007
-921
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
TOTAAL BATEN LASTEN Personeelslasten
7
22.604
22.603
22.045
558
Bedrijfsvoeringkosten
8
3.801
3.881
3.756
125
Financieel
Legeskosten
9
140
140
19
121
6.1 6.2 6.3 6.4
Projectkosten
10
0
0
200
-200
SPUK lasten
11
260
260
260
-0
Financiële lasten
12
-
14
28
-14
Jaarrekening
Incidentele lasten
13
118
226
199
26
7.1 7.2
Onvoorzien
14
125
125
0
125
27.047
27.248
26.508
740
0
-162
1.499
-1.661
6.5 6.6 6.7
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Bedragen (x1.000)
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
7.1 Staat van baten en lasten in de Jaarrekening
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen
TOTAAL LASTEN Saldo van baten en lasten voor mutatie reserves Toevoeging en onttrekking reserves Toevoeging reserves
15
0
0
278
-278
Onttrekking vanuit reserves
15
0
162
78
84
0
0
1.300
-1.300
RESULTAAT
Tabel B1. Staat van baten en lasten vóór resultaatbestemming
* de referentienummers corresponderen met de nummers in toelichting van de W&V.
63
A
Inhoudsopgave
7.1.1
1
Ten tijde van de 8-maands rapportage zijn de uren voor de laatste vier maanden per deelnemer zo goed als mogelijk ingeschat en is elke deelnemer – met voorschottenafgerekend tegen het voorlopig uurtarief conform de gewijzigde Begroting 2025.
De omgevingswaarden 1.1. Afval 1.2. Bodem 1.3. Duurzaamheid 1.4. Geluid 1.5. Licht 1.6. Lucht 1.7. Omgevingsveiligheid
2
Dienstverlening 2.1 2.2
3
Impact Omgevingswet 3.1 3.2
4
6.5 6.6 6.7
7
Bedrijfsmatige ontwikkelingen Beleidsmatige ontwikkelingen Relatiemanagement Kwaliteit
Financieel 6.1 6.2 6.3 6.4
B
Bezetting en formatie Arbeidsomstandigheden Verzuim Training en scholing Arbeidsmarkt – werving en selectie
Organisatie 5.1 5.2 5.3 5.4
6
Generieke effecten Effecten per onderwerp
Personeel 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5
Realisatie Jaarprogramma Terugblik per taakveld
Samenvatting resultaat 2025 Overzicht baten en lasten 2024 Verplichte paragraaf: Leges Verplichte paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf
Jaarrekening 7.1 7.2
Staat van baten en lasten in de Jaarrekening Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 7.3 Balans per 31 december 2025 7.4 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 7.5 Toelichting op de balans 7.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 7.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 7.8 WNT-verantwoording Bijlage A Specificatie afrekening Jaarprogramma (uren) Bijlage B Specificatie afrekening Jaarprogramma (euro) Bijlage C Totaaloverzicht Extra opdrachten en complexe VTH-taken (uren) Bijlage D Bodemsaneringsprojecten Provincie Drenthe Bijlage E Bodemsaneringsprojecten Gemeente Emmen