Bijlage - Onderzoek-toekomst-agrarische-sector-De-Wolden-Westerveld.pdf
Tekst van het document
• Meermaals genoemde kansen gaan onder andere over: • samenwerkingen • natuurbeheer • Meermaals genoemde bedreigingen gaan onder andere over:
“Samenwerkingskansen, wij onderhouden ons grasland en zaaien kruidenrijk en zij geven ons de handvaten die zij nodig denken te hebben om de natura2000 gebieden te verbeteren en waarbij ons land aan kan bijdragen.”
“Ik zie weinig kansen. Het enige als je stopt kunnen rechten misschien geld op leveren.”
• bedrijfsbeëindiging • inkrimpen • niet kunnen uitbreiden • extra beperkingen/regelgeving • hogere investeringen • lagere opbrengsten
Bedreigingen: “Uitbreidingsmogelijkheden lijkt uitgesloten en mogelijk zelfs krimp.” “Hogere investeringen om stikstofuitstoot (verplicht) te verminderen.” “De grond niet meer kunnen bemesten naar behoefte. Minder opbrengsten.”
“Het niet optimaal landbouwkundig gebruik van het bedrijf. Problemen met vergunning verlening. Afhankelijk worden van schadevergoedingen. Veel beperkingen in het gebruik.” “Onvrijwillige bedrijfsbeëindiging, verplichte reductie aantal koeien om stikstofexcretie te verlagen, omzetten waardevolle landbouwgronden in natuur.”
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
“Agrarische bedrijven rondom natuurgebieden ruimen, omdat bebouwing/industrie/recreatie of wegen beter rondom de natuurgebieden past? Wat willen wij als gemeente, agrarische bedrijven ruimen rondom natuurgebieden (stikstof overlast), en waar gaan we vervolgens die ruimte mee vullen? Is woningbouw/industrie/recreatie/wegenbouw dan beter voor die natuurgebieden? Wat vergeten wordt in de algehele materie, is dat minder stikstof ENORM veel meer CO2 genereert. Stikstof is landelijke politiek, ondergeschikt aan CO2, wat Europees en wereldwijd veel belangrijker is!”
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
22
Toelichting: Deze vraag werd alleen gesteld aan degenen die hebben aangegeven dat stikstofproblematiek/Natura 2000 wetgeving enigszins of veel invloed heeft op het toekomstperspectief van hun bedrijf.
N 97
Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
Verwachtingen gemeente stikstofproblematiek/Natura 2000 wetgeving Men verwacht van de gemeente dat zij meedenkt met de sector en dat er een duidelijk beleid gevoerd wordt
Conclusies:
U heeft aangegeven dat stikstofproblematiek/Natura 2000 wetgeving invloed heeft op het toekomstperspectief van uw bedrijf.
• Hiernaast een overzicht van enkele (typerende) antwoorden als het gaat om verwachtingen over de gemeente, van de ondernemers die hebben aangegeven dat stikstofproblematiek/Natura 2000 wetgeving enigszins of veel invloed heeft op het toekomstperspectief van hun bedrijf.
Wat verwacht u van de gemeente, als het gaat om stikstofproblematiek/Natura 2000 wetgeving?
“De gemeente zal niet de grootse bedreiging zijn, deze komen vanuit Den Haag en Brussel, en de gemeente heeft dat maar uit te voeren. Wat ik wel verwacht van de gemeente is dat binnen de regels vanuit den Haag de gemeente wel medewerking verleend om landbouwbedrijven te moderniseren/ door te ontwikkelen. Let wel Westerveld bestaat uit toerisme en landbouw als deze laatste door geen opvolging of verkoop wegvalt heeft de gemeente ook een probleem met vergrijzing en krimp en een stuk leefbaarheid op het platteland.”
“Echte metingen gaan verrichten, zodat er eindelijk duidelijk wordt wat er uit de landbouw aan stikstof werkelijk in de natuurgebieden terecht komt en wat daar dan de gevolgen van zijn voor die natuur. Het is tot op heden één papieren werkelijkheid). Metingen gaan verrichten.”
“Dat een platteland gemeente wel met de agrarische sector mee denkt en het mogelijk blijft maken om te blijven ontwikkelen.”
“Dat de gemeente waar maakt wat ze altijd zeggen: dat Westerveld een agrarische gemeente is en dat de landbouw perspectief moet hebben.”
“Hart voor de landbouw. Meedenken.”
“Overleg, meedenken en samen opties verkennen! Er moet een derde win-win route zijn buiten verliezen voor de ene of de andere partij!”
“Meten is weten. En niet alles afschuiven op boeren. Boeren zijn en blijven nodig voor vitaal platteland.”
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
• Meermaals genoemde antwoorden gaan onder andere over:
“Dat de gemeente de landelijke regels volgt en niet meer verplichtingen oplegt. En dat er levensvatbare bedrijven overblijven. Dus dat er perspectief geboden wordt.”
• een gemeente die meedenkt met de sector • een gemeente die duidelijk beleid moet voeren • een gemeente die geen extra regels moet opleggen
“Dat in een agrarische gemeente zoals De Wolden, de boeren "beschermd" worden en betrokken worden. Alleen door samen te werken kom je verder.”
“Dat ze zich ook aan regels houden. Bij bestemmingsplan dat er niet zomaar landbouwgrond ingetekend word als natuur. Vraag mij dan af waar of wie is er dan aan het intekenen.” “Dat zij een actief beleid voeren om mee te werken met innovaties die de uitstoot op een rendabele manier kunnen verlagen. Door middel van financiering (via landelijk of provinciale subsidiëring) en door middel van wetgeving.”
|
050-3171777
|
23
Toelichting: Deze vraag werd alleen gesteld aan degenen die hebben aangegeven dat stikstofproblematiek/Natura 2000 wetgeving enigszins of veel invloed heeft op het toekomstperspectief van hun bedrijf.
N 97
Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
Lokale thema’s Belangrijke thema’s betreffen energie, vergunningen en biodiversiteit
Conclusies:
Welke lokale thema’s zijn voor uw bedrijf vooral belangrijk?
• Hiernaast een overzicht van enkele (typerende) antwoorden als het gaat om belangrijke lokale thema’s.
“Energietransitie.”
“Duurzaamheid, groene energie opwek, boerderij educatie, boer mogen blijven!”
“Subsidie energie opwekken. Betere waardering werkzaamheden voor waterschap.”
“Uitbreiding bouwblok. aanpassing vergunning voor beter leven concept.”
“Biodiversiteit.”
• Meermaals genoemde antwoorden gaan onder andere over:
“Kennisdeling (scholen, buurt, dorp) en betrokkenheid.”
“Verduurzamen.”
• energie(transitie) • vergunningen • biodiversiteit
“Leefbaarheid van het dorp.”
“Vergunningen stikstofregels.”
“Verbinding met de samenleving vergunning, verlening gemeentelijk r.o beleid.”
“Verdrijven van steenmarters, kraaien, zwanen, ooievaar en wolven.”
“Waardering, draagvlak, ruimte krijgen om het eerlijke verhaal te vertellen, samenwerken met andere sectoren: recreatie en zorg en educatie (weet van je eet)
“Grondprijs, spuitzones (drift en spuitvrije zones), natuurontwikkeling, stikstof problematiek.”
“Stikstof, water/bodemkwaliteit.”
“Platteland leefbaar houden.”
Toelichting:
N 141
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
24
Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
Aanpassingen afgelopen 5 jaar Driekwart heeft aanpassingen ten gunste van biodiversiteit, waterkwaliteit, dierenwelzijn etc. gedaan
Heeft u in de afgelopen 5 jaar aanpassingen doorgevoerd in uw bedrijfsvoering ten gunste van biodiversiteit, waterkwaliteit, benutting mineralen, dierenwelzijn, etcetera? Zo ja, welke aanpassingen hebben voor u als agrarisch ondernemer het meest positieve effect gehad?
• Driekwart (75%) van de ondernemers heeft in de afgelopen 5 jaar aanpassingen doorgevoerd. • Hiernaast een overzicht van enkele (typerende) antwoorden.
open antwoord
75,4
Nee, ik heb in de afgelopen 5 jaar geen aanpassingen doorgevoerd
N
Conclusies:
• Meermaals genoemde aanpassingen die het meest positieve effect hebben gehad gaan onder andere over:
24,6
• weidegang • het gebruik van een melkrobot
138
• het land inzaaien met ander gras/kruiden • duurzame energie
“Brede inzet van vaste mest voor biodiversiteit. Weidegang voor het melkvee.” “Aanschaf zonnepanelen.”
“Grasland opnieuw ingezaaid met gras dat meer structuur bevat en veel minder droogte gevoelig is.”
“Land met kruidenmengsel ingezaaid.”
“Melkrobot voor dierenwelzijn.”
“Transitie van melkrobot naar melkstal: meer weidegang. Deelnemer agrarisch natuurbeheer.”
“Minder kunstmest gebruik.” “Omgeschakeld naar biologische landbouw.” “Maximaal gebruik maken van vaste mest, eiwitrijke gewassen telen, weidegang.”
“Teeltvrije zones langs sloten vergroot. Beregening van gewassen. Aanschaf veldspuit met gps en dopafsluiting per dop in plaats van sectieafsluiting.”
“Scherper voeren. Dus beter sluitende kringloop. En meer beweiding.” “Glyfosaatvrije bedrijfsvoering, automatisch melksysteem, warmteboiler op zonne-energie. Het meeste effect geeft het automatisch melken van de koeien op dierenwelzijn.” Toelichting: Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
25
Zorgen Ruim driekwart maakt zich zorgen
Conclusies:
Maakt u zich nog ergens zorgen over als het gaat om uw bedrijf? open antwoord
77,4
Nee
N
• Ruim driekwart (77%) van de ondernemers maakt zich zorgen om zijn/haar bedrijf. • Hiernaast een overzicht van enkele (typerende) antwoorden.
22,6
• Meermaals genoemde zorgen gaan onder andere over: • regelgeving
137
• negatieve aandacht van buitenaf • stijgende kosten en lagere opbrengsten “De onduidelijke wet- en regelgeving.”
“Ja, zie alle moeilijkheden die op ons afkomen: onduidelijke en tegenstrijdige regelgeving, negatieve aandacht, publieke opinie.”
“Zorgen om de wolf.”
“Stikstof, Fosfaat en NB-wetgeving.”
“Ja, de steeds hogere kosten, veel kosten worden jaarlijks geïndexeerd en zien geen stijging van de opbrengstprijs.”
“Onteigening, verplaatsing, jacobskruiskruid van Natuurmonumenten.”
“Mensen roepen zoveel via social media dat soms aanvallend overkomt.”
“Toekomstige investeringen terugverdienen, ontwikkelingsmogelijkheden.”
“Regelgeving. Wat komt er nog allemaal op ons af. We zijn bang dat het in plaats van minder alleen maar meer wordt. Dit geeft veel onrust.”
• tegenstrijdige belangen van andere partijen (Natuurmonumenten, burgers, actiegroepen etc.)
“Ja, dat de "natuur" de overhand krijgt en er geen ontwikkelmogelijkheden meer zijn. Van de natuur kan niemand leven.”
“Financiële positie en dierziekten.”
Toelichting: Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
26
Duurzame productie Meerderheid vindt duurzame productie passen binnen de agrarische sector en een deel past het al toe
Conclusies:
In de landbouw is sprake van een veranderproces, waarbij duurzame productie van voedsel belangrijker wordt. Thema’s als energie, klimaat, bodem, natuur en stikstof krijgen een grotere rol. In een veranderproces zijn verschillende fasen te onderscheiden. Welke uitspraak past het beste bij u?
Duurzamere productie vind ik nergens voor nodig. Ik verander niets
2,2
Meer duurzame productie is pas aan de beurt als de sectoren die de klimaatproblemen hebben veroorzaakt hun werkwijze hebben aangepast. Ik verander niets
• De helft (50%) denkt dat duurzame productie past binnen de agrarische sector, maar wil eerst (financiële) zekerheid hebben over de investeringen. Dit zijn vaker melkveehouders* (59% vs. 38%).
9,6
Ik zie wel problemen rond klimaat en duurzaamheid, maar heb geen idee hoe ik daar met mijn bedrijf iets aan kan doen
• Minder dan een tiende (7%) ziet wel problemen rond klimaat en duurzaamheid, maar weet niet hoe zijn/haar bedrijf daar iets aan kan doen.
7,4
Ik denk dat duurzame productie prima past binnen de agrarische sector, maar ik investeer er pas in als ik zeker weet dat ik er (financieel) voldoende voor terug krijg
• Een tiende (10%) zegt niets te veranderen en dat meer duurzame productie pas aan de orde is nadat de veroorzakers van klimaatproblemen hun werkwijze hebben aangepast.
50,0
Ik zie juist toekomstkansen in duurzame productie en dat pas ik al toe of ben ik van plan toe te passen op mijn bedrijf N
• Drie op de tien (31%) ondernemers zien toekomstkansen in duurzame productie. Zij passen dit al toe of zijn van plan om dat te doen. Dit zijn vaker andere ondernemers dan melkveehouders* (43% vs. 23%).
30,9
• Een enkeling (2%) wil niets veranderen omdat zij duurzamere productie niet nodig vinden.
136
Uitsplitsing naar gemeente Duurzamere productie vind ik nergens voor nodig. Ik verander niets Meer duurzame productie is pas aan de beurt als de sectoren die de klimaatproblemen hebben veroorzaakt hun werkwijze hebben aangepast. Ik verander niets Ik zie wel problemen rond klimaat en duurzaamheid, maar heb geen idee hoe ik daar met mijn bedrijf iets aan kan doen Ik denk dat duurzame productie prima past binnen de agrarische sector, maar ik investeer er pas in als ik zeker weet dat ik er (financieel) voldoende voor terug krijg Ik zie juist toekomstkansen in duurzame productie en dat pas ik al toe of ben ik van plan toe te passen op mijn bedrijf N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
Totaal Westerveld 2,2 2,6
De Wolden 1,7
9,6
10,4
8,5
7,4
10,4
3,4
50,0
46,8
54,2
30,9
29,9
32,2
136
77
59
050-3171777
|
27
Toelichting: * Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Verduurzamen energievraag Merendeel ziet kansen op het gebied van energie voor het bedrijf
Conclusies:
Het verduurzamen van de energievraag op het erf kan op verschillende manieren. Het begint bij besparen. Daarnaast kan het (grootschaliger) opwekken van duurzame energie een (financieel) interessante neventak zijn. Waar ziet u voor uw bedrijf kansen, als het gaat om energie? U kunt meerdere antwoorden geven. (Meer) zonnepanelen op dak of land
• Het vaakst ziet men kansen in (meer) zonnepanelen op dak of land (60%) en het opwekken van windenergie (49%).
59,6
Windenergie opwekken
• Ondernemers uit de gemeente De Wolden (31% vs. 14%) en ondernemers van 40 jaar en jonger (39% vs. 17%) zien vaker kansen m.b.t. monovergisting en groen gas.
49,3
Monovergisting en groen gas
• Ondernemers uit de gemeente Westerveld zien vaker kansen m.b.t. het produceren van waterstof (20% vs. 5%).
21,3
Waterstof produceren
13,2
Anders namelijk:
• Melkveehouders* zien vaker kansen voor hun bedrijf (94% vs. 75%), met name in het opwekken van windenergie (64% vs. 29%), monovergisting en groen gas (34% vs. 4%).
16,2
Ik zie op dit punt geen kansen voor mijn bedrijf
N
• Ruim acht op de tien (86%) ondernemers zien kansen voor hun bedrijf als het gaat om energie.
14,0
136
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 59,6 55,8 49,3 46,8 21,3 14,3 13,2 19,5 16,2 20,8 14,0 14,3 136 77
(Meer) zonnepanelen op dak of land Windenergie opwekken Monovergisting en groen gas Waterstof produceren Anders namelijk: Ik zie op dit punt geen kansen voor mijn bedrijf N
De Wolden 64,4 52,5 30,5 5,1 10,2 13,6 59
Toelichting: Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%. De antwoordopties zijn t.b.v. de rapportage gesorteerd van vaakst naar minst vaak genoemd. significant hoger significant lager
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
28
* Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Kleine windmolens Meerderheid heeft interesse in kleine windmolens op het bedrijf
Conclusies:
Gemeenten hebben vooral invloed op de ruimtelijke regelgeving. Daarom willen zij weten of er behoefte is aan meer mogelijkheden binnen bestemmingsplannen voor kleine windmolens op of nabij boerenerven. Wat vindt u van dergelijke molens?
• 15% van de ondernemers overweegt zelf een kleine windmolen te plaatsen.
Interessant, ik overweeg er zelf één te plaatsen
15,4
• Een vergelijkbaar deel (15%) zou wel een kleine windmolen willen hebben, maar de ruimtelijke regels/vergunning staan dat niet toe. Dat wordt vaker gezegd door ondernemers uit de gemeente Westerveld (21% vs. 9%).
Ik zou er wel één willen, maar de ruimtelijke regels/vergunning staan het niet toe
15,4
• Drie op de tien (30%) hebben wel interesse, maar missen investeringskapitaal.
Ik heb op dit moment al één of meerdere kleine windmolens op mijn bedrijf
1,5
• 16% heeft geen interesse.
Ik heb interesse, maar ik mis op dit moment investeringskapitaal
30,1
Ik heb geen interesse in het plaatsen van dergelijke molens op mijn bedrijf
16,2
Anders, namelijk:
14,7
Weet ik niet N
• Melkveehouders* zeggen vaker dat zij een kleine windmolen overwegen te plaatsen (21% vs. 7%). Ook hebben ze vaker interesse maar ontbreekt het aan investeringskapitaal (40% vs. 16%). Andere ondernemers zeggen vaker geen interesse te hebben in deze windmolens (29% vs. 8%).
6,6 136
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 1,5 0,0
Ik heb op dit moment al één of meerdere kleine windmolens op mijn bedrijf Interessant, ik overweeg er zelf één te plaatsen Ik zou er wel één willen, maar de ruimtelijke regels/vergunning staan het niet toe Ik heb interesse, maar ik mis op dit moment investeringskapitaal Ik heb geen interesse in het plaatsen van dergelijke molens op mijn bedrijf Anders, namelijk: Weet ik niet N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
De Wolden 3,4
15,4 15,4
14,3 20,8
16,9 8,5
30,1
26,0
35,6
16,2
20,8
10,2
14,7 6,6 136
9,1 9,1 77
22,0 3,4 59
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
Toelichting: significant hoger significant lager
|
29
* Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Rol gemeente
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
30
Verwachte ondersteuning gemeente Agrarische belangen opnemen in beleid en regelgeving (eenduidig en maatwerk) staan bovenaan
Conclusies:
Welke ondersteuning verwacht u van uw gemeente? U kunt meerdere antwoorden geven.
Agrarische belangen goed opnemen in gemeentelijk beleid
75,4
Ruimte voor maatwerk in ruimtelijke regelgeving en vergunningenbeleid
69,7
Eenduidige regels voor agrarische bedrijven
63,1
Vertegenwoordiging van het agrarisch belang bij provincie en Rijk
52,5
Ruimte in regelgeving voor het opwekken van energie op mijn grond/perceel
44,3
Informatie geven over regionale en landelijke beleidsontwikkelingen die met agrariërs te maken hebben
35,2
Controle en handhaving op ongewenste ontwikkelingen in het buitengebied (ondermijning e.d.)
30,3
Hulp en advies over het inspelen op ontwikkelingen als energietransitie en verduurzaming van de bedrijfsvoering
28,7
Hulp en advies over hoe ik invloed kan hebben op beleidsontwikkelingen
N
5,7 122
Uitsplitsing naar gemeente Agrarische belangen goed opnemen in gemeentelijk beleid Ruimte voor maatwerk in ruimtelijke regelgeving en vergunningenbeleid Eenduidige regels voor agrarische bedrijven Vertegenwoordiging van het agrarisch belang bij provincie en Rijk Ruimte in regelgeving voor het opwekken van energie op mijn grond/perceel Informatie geven over regionale en landelijke beleidsontwikkelingen die met agrariërs te maken hebben Financiële regelingen en subsidies voor agrariërs C ontrole en handhaving op ongewenste ontwikkelingen in het buitengebied (ondermijning e.d.) Hulp en advies over het inspelen op ontwikkelingen als energietransitie en verduurzaming van de Hulp en advies over hoe ik invloed kan hebben op beleidsontwikkelingen Anders, namelijk: N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
• Melkveehouders* verwachten vaker dat de gemeente agrarische belangen goed opneemt in haar beleid (85% vs. 61%), eenduidige regels hanteert (73% vs. 49%) en het agrarisch belang bij provincie en Rijk vertegenwoordigt (63% vs. 37%).
23,0
Anders, namelijk:
050-3171777
Totaal Westerveld 75,4 71,6 69,7 68,7 63,1 59,7 52,5 50,7 44,3 41,8 39,3 38,8 35,2 31,3 30,3 28,4 28,7 28,4 23,0 19,4 5,7 7,5 122 67
|
31
• Ruim de helft (53%) verwacht (ook) vertegenwoordiging van het agrarisch belang bij provincie en Rijk. • Ondernemers tot en met 50 jaar verwachten vaker financiële regelingen en subsidies voor agrariërs (45% vs. 27%) en hulp en advies over hoe zij invloed kunnen hebben op beleidsontwikkelingen (38% vs. 11%).
39,3
Financiële regelingen en subsidies voor agrariërs
• Wat ondernemers vooral verwachten van de gemeente zijn het goed opnemen van agrarische belangen in gemeentelijk beleid (75%), ruimte geven voor maatwerk in ruimtelijke regelgeving en vergunningenbeleid (70%) en eenduidige regels voor agrarische bedrijven (63%).
De Wolden 80,0 70,9 67,3 54,5 47,3 40,0 40,0 32,7 29,1 27,3 3,6 55
Toelichting: Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%. * Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Waarden
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
32
Reden bedrijfsuitoefening De meeste ondernemers zijn gevestigd in hun gemeente omdat het familiebedrijf daar staat
Conclusies:
Wat is de reden dat u uw bedrijf in de gemeente {Westerveld}{De Wolden} uitoefent?
• Verreweg de meeste ondernemers zeggen hun bedrijf uit te oefenen in hun gemeente omdat het familiebedrijf daar staat (57%).
Familiebedrijf staat op deze plek
57,0
Toeval, bedrijf gekocht
15,6
Ik ben hier geworteld en heb mijn professionele- en sociale netwerk hier
14,8
Specifieke factoren die passen bij bedrijfstype (grondsoort, ligging e.d.)
6,7
Anders, namelijk:
5,9
N
• 16% zegt dat toeval is. • Een vergelijkbaar deel (15%) zegt te zijn geworteld in zijn/haar gemeente en daar een professioneel en sociaal netwerk te hebben.
• Specifieke factoren (grondsoort, ligging etc.) zijn voor minder dan een tiende (7%) de reden. Dat is vaker de reden voor ondernemers die geen melkveehouder* zijn (13% vs. 3%).
135
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 57,0 55,3 15,6 17,1 14,8 11,8
Familiebedrijf staat op deze plek Toeval, bedrijf gekocht Ik ben hier geworteld en heb mijn professionele- en sociale netwerk hier Specifieke factoren die passen bij bedrijfstype (grondsoort, ligging e.d.) Anders, namelijk: N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
De Wolden 59,3 13,6 18,6
Toelichting:
6,7
7,9
5,1
De antwoordopties zijn t.b.v. de rapportage gesorteerd van vaakst naar minst vaak genoemd.
5,9 135
7,9 76
3,4 59
* Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
33
Trots De meerderheid kan voorbeelden noemen van dingen waar men trots op is
Kijkend naar de bedrijfsvoering, kunt u voorbeelden noemen van keuzes die in uw bedrijf hebben gezorgd voor meer resultaatgerichtheid, verbetering omzet, efficiëntie of marge? Waar bent u vooral trots op? open antwoord
• Acht op de tien (80%) ondernemers noemen één of meerdere dingen waar zij trots op zijn. • Hiernaast een overzicht van enkele (typerende) antwoorden.
79,9
Nee, ik kan geen voorbeelden noemen
Conclusies:
• Meermaals genoemde zaken gaan onder andere over:
20,1
• aanpassingen in stallen N
• werk niet uitbesteden
134
• efficiënte productie • kwaliteit leveren
“Er is geen sector zo innovatief als de landbouw. We hebben 60% co2 gereduceerd 50% N uitstoot 90% minder gewasbeschermingsproducten en 70.% minder antibiotica gebruik. Daar zijn we trots op maar het wordt niet gewaardeerd.”
“Zo veel mogelijk melk en biggen produceren tegen een zo laag mogelijke kostprijs en proberen te doen wat anderen niet doen en vooral op het moment wanneer anderen het niet doen.”
“We gaan vrijloopstal bouwen. 3 vliegen in 1 klap. Duurzamer, dierwelzijn omhoog en arbeidsgemak.”
“Trots als je beesten bij je komen en graag een aai over hun kop willen hebben, dus dier is gezond en blij.”
“We hebben ons steeds op groei in gezet zo dat we nu een mooi gemiddeld bedrijf hebben en een mooie plek om te wonen hebben gerealiseerd, dat het allemaal gelukt is maakt ons wel trots.”
“Steeds meer mijn eigen grondstoffen en uitgangsmateriaal verzorgen ipv afhankelijkheid van externe partijen. Compostering in eigen hand. Gebruik maken van groenbemesting, waardoor er minder bemesting hoeft worden aangevoerd.”
“Niet meer en groter, maar beter met minder. Lage kosten, simpel en eenvoudige bedrijfsvoering.”
“Op onze dieren, die in een welzijnsvriendelijke stal verblijven en topprestaties leveren en elke dag met veel liefde en passie verzorgt worden door ons gezin. Hierdoor kunnen we op een diervriendelijke manier efficiënt produceren.”
“Kwaliteit! Als je een goed kwalitatief product levert dan heb je al 80% gewonnen.”
Toelichting: Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
34
Leefomgeving Zeven op de tien vinden landschapskenmerken belangrijk in hun leefomgeving
Conclusies:
Wat vindt u als agrarisch ondernemer belangrijk dat er in uw leefomgeving behouden of ontwikkeld wordt? U kunt meerdere antwoorden geven.
Landschapskenmerken (openheid, kavelgrootte, wegenstructuur, bos, waterhuishouding, biodiversiteit)
70,5
Economisch klimaat, regelgeving
56,1
Sociale cohesie, wisselwerking met omwonenden en (dorps)gemeenschap
53,0
Anders, namelijk:
• Ruim de helft (56%) vindt het (ook) belangrijk dat het economische klimaat, regelgeving behouden of ontwikkeld wordt. Dit zijn vaker melkveehouders* (68% vs. 39%). • Een vergelijkbaar deel (53%) vindt sociale cohesie, wisselwerking met omwonenden en (dorps)gemeenschap belangrijk in zijn/haar leefomgeving.
6,1
Weet ik niet
N
• De meeste ondernemers vinden het belangrijk dat landschapskenmerken in hun leefomgeving behouden of ontwikkeld worden (71%).
7,6
132
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 70,5 69,9
Landschapskenmerken (openheid, kavelgrootte, wegenstructuur, bos, waterhuishouding, biodiversiteit) Economisch klimaat, regelgeving Sociale cohesie, wisselwerking met omwonenden en (dorps)gemeenschap Anders, namelijk: Weet ik niet N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
De Wolden 71,2 Toelichting:
|
56,1 53,0
53,4 53,4
59,3 52,5
6,1 7,6 132
6,8 9,6 73
5,1 5,1 59
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%. De antwoordopties zijn t.b.v. de rapportage gesorteerd van vaakst naar minst vaak genoemd. * Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
|
35
Reden dat het bedrijf nog steeds bestaat Actief bezig zijn met de toekomst en op tijd investeren worden het vaakst genoemd
Vergeleken met twintig jaar geleden is het aantal boerenbedrijven fors afgenomen. Ook in uw gemeente. Wat is de reden dat uw bedrijf nog bestaat? U kunt meerdere antwoorden geven.
Ik ben actief bezig met de toekomst en pas mijn bedrijfsvoering daarop aan
47,7
In ons bedrijf is op tijd geïnvesteerd in groeistappen
47,0
Er zit relatief weinig vreemd vermogen in ons bedrijf
N
Uitsplitsing naar gemeente
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
19,7
132
Totaal Westerveld 47,7 42,5
Ik ben actief bezig met de toekomst en pas mijn bedrijfsvoering daarop aan In ons bedrijf is op tijd geïnvesteerd in groeistappen Er zit relatief weinig vreemd vermogen in ons bedrijf Door nevenactiviteiten kunnen we het bedrijf rendabel houden Anders, namelijk: N
|
• Drie op de tien (29%) ondernemers geven (ook) als reden dat er relatief weinig vreemd vermogen in hun bedrijf zit.
• Ondernemers van 50 jaar en jonger zeggen vaker actief bezig te zijn met de toekomst en daar hun bedrijfsvoering op aan te passen (61% vs. 37%).
21,2
Anders, namelijk:
• Actief bezig zijn met de toekomst en de bedrijfsvoering daarop aanpassen (48%) en op tijd investeren in groeistappen (47%) zijn de vaakst genoemde redenen waarom bedrijven nog bestaan.
• Twee op de tien (21%) houden hun bedrijf rendabel door nevenactiviteiten.
28,8
Door nevenactiviteiten kunnen we het bedrijf rendabel houden
Conclusies:
De Wolden 54,2
47,0 28,8 21,2
46,6 27,4 17,8
47,5 30,5 25,4
19,7 132
19,2 73
20,3 59
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
Toelichting: Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%. De antwoordopties zijn t.b.v. de rapportage gesorteerd van vaakst naar minst vaak genoemd.
|
36
Advies en ondersteuning
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
37
Informatie en advies (1) Bijna een kwart gaat naar de gemeente voor informatie en advies
Conclusies:
Bij welke instanties wint u over het algemeen informatie en advies in over zaken die betrekking hebben op het bedrijf? U kunt meerdere antwoorden geven. Accountant/ boekhouder
81,0
Toeleverancier (bv. voeradviseur, bodem en bemesting, machines en werktuigen, pootgoed, zaaigoed)
65,1
Rijksoverheid (bv. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, RVO)
57,1
Collega-ondernemers
52,4
Veearts
47,6
Agrarische brancheorganisaties, zoals LTO Noord of agrarische vakbonden (NMV, NAV, NVP en POV) DAJK, Bionext
42,9
Lokale gebiedsorganisaties, zoals Gebiedscoöperatie Zuidwest-Drenthe, Boermarkes, Werktuigenvereniging, Landschapsbeheer Drenthe, Agrarisch Natuur Drenthe
31,0
Teeltadviseur / Gewasbeschermingsspecialist
29,4
Afnemer/handelaar
26,2
Provincie
24,6
Gemeente
23,0
Bank/kredietverstrekker
21,4
Advocaat/juridisch adviseur
• Twee derde (65%) doet dat (ook) bij de toeleverancier en bijna zes op de tien (57%) (ook) bij de Rijksoverheid. • De helft (52%) raadpleegt collega-ondernemers en/of een veearts (48%). • Ruim vier op de tien (43%) winnen informatie en advies in bij agrarische brancheorganisaties. • Bijna een kwart (23%) richt zich tot de gemeente. Men wendt zich iets vaker tot lokale gebiedsorganisaties (31%), een teeltadviseur/gewasbeschermingsspecialist (29%), een afnemer/handelaar (26%) en de provincie (25%).
11,1
Terreinbeheerders, zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Drents Landschap, Drents particulier grondbezit, Bosgroep Bosgroep Noord-Oost Nederland
7,9
Plaatselijk Belang
3,2
MKB Nederland, VNO-NCW
1,6
Huisarts, maatschappelijk werk, GGD
0,8
UWV
0,0
Anders, namelijk: N
• De ondernemers raadplegen het vaakst een accountant/boekhouder. Acht op de tien (81%) winnen hier informatie en advies in over zaken die betrekking hebben op hun bedrijf.
Toelichting:
13,5
Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%.
126
De antwoordopties zijn t.b.v. de rapportage gesorteerd van vaakst naar minst vaak genoemd.
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
38
Informatie en advies (2) Ondernemers uit de gemeente De Wolden raadplegen vaker een toeleverancier
Conclusies:
Bij welke instanties wint u over het algemeen informatie en advies in over zaken die betrekking hebben op het bedrijf? U kunt meerdere antwoorden geven.
• Ondernemers uit de gemeente De Wolden raadplegen vaker een toeleverancier (77% vs. 55%). • Ondernemers uit de gemeente Westerveld lijken vaker informatie en advies in te winnen bij een teeltadviseur/gewasbeschermingsspecialist (36% vs. 21%), collega-ondernemers (58% vs. 46%) en de Rijksoverheid (62% vs. 51%) (indicatieve verschillen).
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 81,0 79,7 65,1 55,1
Accountant/ boekhouder Toeleverancier (bv. voeradviseur, bodem en bemesting, machines en werktuigen, pootgoed, zaaigoed) Rijksoverheid (bv. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, RVO) C ollega-ondernemers Veearts Agrarische brancheorganisaties, zoals LTO Noord of agrarische vakbonden (NMV, NAV, NVP en POV) DAJK, Bionext Lokale gebiedsorganisaties, zoals Gebiedscoöperatie Zuidwest-Drenthe, Boermarkes, Werktuigenvereniging, Landschapsbeheer Drenthe, Agrarisch Natuur Drenthe Teeltadviseur / Gewasbeschermingsspecialist Afnemer/handelaar Provincie Gemeente Bank/kredietverstrekker Advocaat/juridisch adviseur Terreinbeheerders, zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Drents Landschap, Drents particulier grondbezit, Bosgroep Bosgroep Noord-Oost Nederland Plaatselijk Belang MKB Nederland, VNO-NC W Huisarts, maatschappelijk werk, GGD UWV Anders, namelijk: N
De Wolden 82,5 77,2
57,1
62,3
50,9
52,4 47,6 42,9
58,0 46,4 43,5
45,6 49,1 42,1
31,0
30,4
31,6
29,4 26,2 24,6 23,0 21,4 11,1 7,9
36,2 21,7 27,5 26,1 20,3 10,1 8,7
21,1 31,6 21,1 19,3 22,8 12,3 7,0
3,2 1,6 0,8 0,0 13,5 126
2,9 2,9 0,0 0,0 14,5 69
3,5 0,0 1,8 0,0 12,3 57
• De gemeente wordt vaker geraadpleegd door ondernemers van 50 jaar en jonger (32% vs. 15%) en melkveehouders* (30% vs. 14%).
Toelichting: Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%. De antwoordopties zijn t.b.v. de rapportage gesorteerd van vaakst naar minst vaak genoemd. significant hoger significant lager
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
39
* Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Samenwerking gewas en grond Twee derde werkt samen met andere ondernemers op het gebied van gewas en grond
Conclusies:
Werkt u op lokaal niveau samen met andere (agrarische) ondernemers op het gebied van gewas en grond? Denk aan0,0 uitwisseling van mest, kavelgebruik voor wisselteelt, korte80,0 ketens90,0 enz. 100,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 Ja
66,7
Nee N
• Twee derde (67%) van de ondernemers werkt op lokaal niveau samen met andere (agrarische) ondernemers op het gebied van gewas en grond.
33,3
• 16% heeft behoefte aan bijscholing en/of een studiegroep. Een deel van hen noemt het thema financiën. Regeneratieve landbouw en wet- en regelgeving worden ook genoemd.
Uitsplitsing naar gemeente
126
Totaal Westerveld 66,7 66,7 33,3 33,3 126 69
Ja Nee N
Heeft u behoefte aan ondersteuning bij het vinden van personeel en/of behoefte aan bijscholing/een studiegroep? U kunt meerdere antwoorden geven.* 0,0
Ja, aan ondersteuning bij het vinden van personeel
10,0
20,0
30,0
40,0
50,0
60,0
70,0
90,0
• Ondernemers uit de gemeente Westerveld hebben vaker behoefte aan bijscholing en/of een studiegroep (22% vs. 9%). • 6% wil ondersteuning bij het vinden van personeel.
100,0
6,3
Ja, aan bijscholing en/of een studiegroep, op het thema:
15,9
Nee, ik heb hier geen behoefte aan
N
80,0
De Wolden 66,7 33,3 57
79,4
126
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 6,3 4,3 15,9 21,7 79,4 76,8 126 69
Ja, aan ondersteuning bij het vinden van personeel Ja, aan bijscholing en/of een studiegroep, op het thema: Nee, ik heb hier geen behoefte aan N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
40
De Wolden 8,8 8,8 82,5 57
significant hoger significant lager
Toelichting: * Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%.
Balans werkdruk
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
41
Energieniveau Ruim de helft is energiek genoeg voor andere dingen, vier op de tien hebben al hun energie nodig voor hun werk
Conclusies:
Hoe ervaart u uw energieniveau op dit moment?
• Ruim de helft (55%) van de ondernemers ervaart een prima energieniveau en houdt naast het werk ruimte voor andere dingen. Prima, ik ben energiek en houd naast mijn werk ruimte voor andere dingen
54,8
• Vier op de tien (40%) hebben al hun energie nodig voor hun werkzaamheden. • 6% zit aan zijn/haar limiet.
Ik houd alle ballen in de lucht en heb daar al mijn energie voor nodig
39,7
Ik heb teveel hooi op mijn vork en kan er niks bij hebben
N
5,6
• Melkveehouders* zeggen vaker al hun energie nodig te hebben om alle ballen in de lucht te houden (53% vs. 21%). Andere ondernemers zijn vaker energiek en hebben ruimte voor andere dingen (73% vs. 42%). • Ondernemers van 51 jaar en ouder lijken vaker een prima energieniveau te hebben (62% vs. 47%). Ondernemers tot en met 50 jaar lijken vaker al hun energie nodig te hebben voor hun werkzaamheden (45% vs. 35%). Dit zijn echter indicatieve verschillen.
126
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 54,8 53,6
Prima, ik ben energiek en houd naast mijn werk ruimte voor andere dingen Ik houd alle ballen in de lucht en heb daar al mijn energie voor nodig Ik heb teveel hooi op mijn vork en kan er niks bij hebben N
De Wolden 56,1
39,7
37,7
42,1
5,6 126
8,7 69
1,8 57
Toelichting: * Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
42
Werkzaamheden Men haalt voldoening uit hun werkzaamheden in het algemeen. Regelgeving, administratie en controles kosten juist energie.
Conclusies:
Uit welke werkzaamheden haalt u de meeste voldoening?
“Alle werkzaamheden in de buitenlucht.”
“Een goed product afleveren.”
“Gewasverzorging, oogsten en oogstverwerking/afzet.”
“De afwisseling en het biologisch bezig zijn.”
“Buiten en bezig zijn, waardering.”
“De passie voor mijn vee en het verzorgen van het land.”
• Hiernaast een overzicht van enkele (typerende) werkzaamheden die voldoening opleveren en werkzaamheden die energie kosten. • Meermaals genoemde werkzaamheden die voldoening opleveren gaan onder andere over: • alle werkzaamheden in het algemeen • specifieke werkzaamheden zoals het verzorgen van dieren en gewas • Meermaals genoemde werkzaamheden die energie kosten gaan onder andere over:
“Combinatie van alles, niets specifiek.”
“Verzorgen van de dieren.”
“De afwisseling van werkzaamheden.”
• regelgeving • administratie • controles
N 125 Welke werkzaamheden in en rond uw bedrijf kosten u juist energie? “Administratie kost energie en TIJD.”
“Alle controleurs die komen kijken hoe je werkt.”
“Verantwoording op verantwoording op verantwoording.”
“Alle regels en controles.”
“Alle administratie en papierwinkel waar je aan moet voldoen en waar je op word gecontroleerd en dat steeds strenger word of anders.”
“Boekhouding en regelgeving.”
“Regeldruk. Papierwinkel. Negatieve publiciteit vanuit media.”
“Alle rekeningen elke maand weer te kunnen betalen.”
“Administratie en computer gerelateerde werkzaamheden.” “Bijhouden veranderde regelgeving.”
“Zieke dieren en controleurs. ”
Toelichting: Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
N 125
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
43
Oplaadmogelijkheden Twee derde kan zich na een dag werken opladen met behulp van de thuissituatie en/of sociaal netwerk
Conclusies:
Wat helpt u om op te laden na een dag werken? U kunt meerdere antwoorden geven.
Mijn thuissituatie en/of sociaal netwerk
68,0
Bankhangen, even niks
52,0
Hobby’s, sport en dergelijke
• Verenigingsleven en/of vrijwilligerswerk helpt voor drie op de tien (29%) om op te laden.
28,8
Anders, namelijk:
N
• Ruim de helft (52%) zegt (ook) dat bankhangen, even niks doen helpt op te laden na een dag werken. • Ruim vier op de tien doen dat met hobby’s, sport en dergelijke (43%).
43,2
Verenigingsleven en/of vrijwilligerswerk
Ik heb geen oplaadmogelijkheden
• Bijna alle ondernemers hebben één of meerdere oplaadmogelijkheden (98%). De meesten noemen hun thuissituatie en/of sociaal netwerk (68%).
10,4
2,4
125
Uitsplitsing naar gemeente Mijn thuissituatie en/of sociaal netwerk Bankhangen, even niks Hobby’s, sport en dergelijke Verenigingsleven en/of vrijwilligerswerk Anders, namelijk: Ik heb geen oplaadmogelijkheden N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
Totaal Westerveld 68,0 65,2 52,0 50,7 43,2 43,5 28,8 30,4 10,4 10,1 2,4 1,4 125 69
De Wolden 71,4 53,6 42,9 26,8 10,7 3,6 56
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
Toelichting: Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%.
|
44
Gevoel van waardering Ruim de helft voelt zich (ruim) ondergewaardeerd door de samenleving
Conclusies:
Agrariër zijn is een essentieel beroep vanwege de rol in de voedselproductie. In hoeverre voelt u zich door u samenleving gewaardeerd?
Ruim voldoende
• Een tiende (9%) voelt zich ruim voldoende gewaardeerd en vier op de tien (39%) voelen zich voldoende gewaardeerd.
8,9
Voldoende
• Ruim vier op de tien (43%) voelen zich onvoldoende gewaardeerd en een tiende (10%) voelt zich ruim onvoldoende gewaardeerd.
38,7
Onvoldoende
42,7
Ruim onvoldoende
N
• Er zijn meer ondernemers die zich (ruim) onvoldoende gewaardeerd voelen (52%) dan (ruim) voldoende (48%).
9,7
• Ondernemers uit de gemeente De Wolden lijken zich vaker (ruim) voldoende gewaardeerd te voelen (55% vs. 41%; indicatief verschil). • Melkveehouders* voelen zich vaker (ruim) onvoldoende gewaardeerd (62% vs. 38%).
124
Uitsplitsing naar gemeente Ruim voldoende Voldoende Onvoldoende Ruim onvoldoende N
Totaal Westerveld 8,9 8,8 38,7 32,4 42,7 45,6 9,7 13,2 124 68
De Wolden 8,9 46,4 39,3 5,4 56
Toelichting: * Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
45
Hulp Ruim acht op de tien kunnen familie/buren/sociaal netwerk om hulp vragen
Conclusies:
Wie of wat kunt u om hulp vragen als er iets misloopt? U kunt meerdere antwoorden geven.
• Bijna alle ondernemers (98%) kunnen iets of iemand om hulp vragen als er iets misloopt.
Familie, buren, sociaal netwerk
83,1
Accountant of andere erfbetreder
44,4
Bedrijfsverzorging
• Ondernemers uit de gemeente De Wolden lijken vaker een accountant of andere erfbetreder (50% vs. 40%) en bedrijfsverzorging (36% vs. 25%) om hulp te kunnen vragen. Dit zijn echter indicatieve verschillen.
7,3
Anders, namelijk:
• Melkveehouders* kunnen vaker een beroep doen op een accountant of andere erfbetreder (53% vs. 32%) en bedrijfsverzorging (41% vs. 14%).
9,7
Ik kan niemand om hulp vragen als er iets misloopt
1,6
N
124
• Ruim vier op de tien (44%) kunnen (ook) een accountant of andere erfbetreder om hulp vragen. • Drie op de tien (30%) kunnen (ook) de bedrijfsverzorging inschakelen.
29,8
Verenigingsleven en kerk
• Men kan verreweg het vaakst een beroep doen op familie/buren/sociaal netwerk (83%).
Uitsplitsing naar gemeente Totaal Westerveld 83,1 82,4 44,4 39,7 29,8 25,0 7,3 10,3 9,7 8,8 1,6 1,5 124 68
Familie, buren, sociaal netwerk Accountant of andere erfbetreder Bedrijfsverzorging Verenigingsleven en kerk Anders, namelijk: Ik kan niemand om hulp vragen als er iets misloopt N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
De Wolden 83,9 50,0 35,7 3,6 10,7 1,8 56
050-3171777
Toelichting: Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%. De antwoordopties zijn t.b.v. de rapportage gesorteerd van vaakst naar minst vaak genoemd. * Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
|
46
Afsluiting
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
47
Belangrijkste onderwerpen Toekomstperspectief vindt men het belangrijkste onderwerp
Conclusies:
Wat zijn voor u/uw bedrijf de belangrijkste onderwerpen in deze vragenlijst? U kunt meerdere antwoorden geven. Toekomstperspectief
68,0
Uitdagingen bedrijf en agrarische sector
• Bijna zes op de tien (58%) vinden de uitdagingen van bedrijf en agrarische sector (ook) een belangrijk onderwerp.
58,2
Rol gemeente
• Ruim vier op de tien (43%) vinden de rol van de gemeente (ook) belangrijk.
43,4
Advies en ondersteuning
• Advies en ondersteuning (27%), waarden (20%) en balans werkdruk (15%) worden minder vaak genoemd.
27,0
Waarden
• Ondernemers tot en met 50 jaar vinden de onderwerpen uitdagingen van bedrijf en agrarische sector (71% vs. 47%) en balans werkdruk (25% vs. 6%) vaker belangrijke onderwerpen.
19,7
Balans werkdruk
14,8
Anders, namelijk: N
• Twee derde (68%) van de ondernemers vindt dat toekomstperspectief tot de meest belangrijke onderwerpen van deze vragenlijst hoort. Dit onderwerp wordt daarmee het vaakst genoemd.
• Melkveehouders* vinden toekomstperspectief (78% vs. 53%) vaker een belangrijk onderwerp.
4,1 122
Uitsplitsing naar gemeente Toekomstperspectief Uitdagingen bedrijf en agrarische sector Rol gemeente Advies en ondersteuning Waarden Balans werkdruk Anders, namelijk: N
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
Totaal Westerveld 68,0 62,7 58,2 56,7 43,4 37,3 27,0 25,4 19,7 20,9 14,8 13,4 4,1 7,5 122 67
www.kienonderzoek.nl
|
De Wolden 74,5 60,0 50,9 29,1 18,2 16,4 0,0 55
050-3171777
Toelichting: Bij deze vraag kon men meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%. significant hoger significant lager
|
48
* Hier zijn ondernemers die een melkveehouderij hebben als hoofdactiviteit vergeleken met ondernemers die een andere hoofdactiviteit hebben.
Vragen/onderwerpen die men heeft gemist Ruim een derde wil nog iets kwijt
Welke vraag of thema heeft u in dit onderzoek gemist en wilt u wel graag onder de aandacht brengen bij de gemeente? open antwoord
“Duurzaamheid, herstel landschap.”
“Ziet de gemeente voor ons nog wel toekomst?”
“Balans natuur/landbouw.”
• Ruim een derde (35%) wil graag nog een vraag of thema onder de aandacht brengen. • Hiernaast een overzicht van enkele antwoorden.
35,2
Ik heb geen vraag of thema in dit onderzoek gemist
N
Conclusies:
64,8
122
“Kom op voor de agrarische sector! Boeren willen meedenken en verduurzamen. Zet ze niet klem.”
“Wat goed dat jullie een enquête als deze uit sturen naar agrariërs, ik hoop dat er veel respons op komt.”
“Kostprijs: hoe kunnen wij nog onze boterham verdienen. We moeten allemaal voldoen aan extra eisen en wensen (biodiversiteit, duurzaamheid, etc) maar behalve dat het ons veel extra tijd en werk kost, zien wij hier weinig van terug qua waardering en opbrengsten.”
“Toekomstvisie en inrichting van het platteland.”
“Boeren en burgers dichter bij elkaar brengen.”
“Het vergrootglas ligt wel heel erg op de agrarische sector als het gaat om "klimaat", "stikstof", "natuur"'. We zijn wel heel erg uit het oog verloren dat we de landbouw nodig hebben voor voedselproductie. En wel op de meest efficiënte manier. Biologische landbouw, natuurinclusieve landbouw is juist niet efficiënt; er is meer grond nodig en de opbrengsten zijn vele male lager. Deze hele enquête is er al op gericht om je een bepaalde kant op te duwen. Een kwalijke zaak! Landbouwgrond gebruiken om zonnepanelen op te plaatsen of windmolens is alleen al vanwege het uit productie halen van grond een hele slechte zaak. Nederland is nu al niet zelfvoorzienend en overbevolkt.”
“Vragen over de politieke stikstof problemen.”
“Vragen over vergunningverlening.”
Toelichting: Alle gegeven antwoorden zijn te vinden in de online rapportage.
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
49
Achtergrondgegevens
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
50
Achtergrond agrarische ondernemers Gemeente
Agrarische (deel)sectoren* 0,0 10,0 20,0
Westerveld
55,2
De Wolden
10,0
20,0
0,0
10,0
20,0
Jonger dan 20 jaar
30,0 30,0
40,0
50,0 Astitel 50,0
60,0 60,0
5,7
70,0Schapenhouderij 80,0
90,05,7
70,0
80,0 90,0 Varkenshouderij
0,0
31 – 40 jaar 41 – 50 jaar
2,9
Overig 24,1
51 – 60 jaar
N
35,6
Ouder dan 60 jaar
100,0
4,0
Pluimveehouderij 19,0
17,2
22,3 175
Agrarische 0,0 10,0sector hoofdactiviteit 20,0 30,0
174
Melkveehouderij
|
www.kienonderzoek.nl
|
Tuinbouw
2,9
Schapenhouderij
2,9
Varkenshouderij
2,9
Geitenhouderij
2,3
Pluimveehouderij
2,3
050-3171777
|
51
50,0
60,0
70,0
10,3
Overig
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
40,0
60,6
Akkerbouw
N
70,0
100,0 5,7
Geitenhouderij 4,0
60,0
18,3
Tuinbouw
Leeftijd agrarische ondernemer
20 – 30 jaar
N
40,0
50,0
62,3
Akkerbouw
181
0,0
40,0
Melkveehouderij
44,8
N
30,0
16,0 175
* Meerdere antwoorden mogelijk. De percentages tellen daardoor op tot meer dan 100%.
Onderzoeksverantwoording Algemene onderzoeksgegevens
Stimuland agrarische sector De Wolden en Westerveld Online Onderzoeksmethode Agrarische ondernemers in de gemeenten De Wolden en Westerveld Steekproef Gemeenten De Wolden en Westerveld Bron Onbekend Bruto steekproef Netto steekproef (# op vrg 1 binnen selectie) 181 121 Volledige vragenlijsten (netto) Onbekend Responspercentage 26-okt Datum start veldwerk 15-nov Datum veldwerk gereed 95% Betrouwbaarheidsniveau* 8,0% Maximale afwijking* Niet van toepassing Representatief naar: Niet van toepassing Weging Respons breakdown bruto steekproef bouncers buiten selectie verwijderd na datacheck afgebroken vragenlijsten geen medewerking Volledige vragenlijsten
aantal Onbekend Onbekend 5 (geen agrarisch o ndernemer in de gemeente De Wo lden o f Westerveld) 2 60 Onbekend 121
* B ij 121afgeno men vragenlijsten valt met een betro uwbaarheid van 95% te co ncluderen dat de steekpro efuitko mst maximaal 8,0% kan afwijken van de werkelijke situatie (als alle o ndernemers in de do elgro ep o ndervraagd zo uden zijn)
Gemeenten De Wolden Westerveld N
% behaald 44,8% 55,2% 181
(Deel)sectoren Akkerbouw Tuinbouw Melkveehouderij Schapenhouderij Geitenhouderij Varkenshouderij Pluimveehouderij Anders, namelijk N
% behaald 18,3% 5,7% 62,3% 5,7% 4,0% 5,7% 2,9% 22,3% 175
Sector hoofdactiviteit Akkerbouw Tuinbouw Melkveehouderij Schapenhouderij Geitenhouderij Varkenshouderij Pluimveehouderij Anders, namelijk N
% behaald 10,3% 2,9% 60,6% 2,9% 2,3% 2,9% 2,3% 16,0% 175
Leeftijd Jonger dan 20 jaar 20 – 30 jaar 31 – 40 jaar 41 – 50 jaar 51 – 60 jaar Ouder dan 60 jaar N
% behaald 0,0% 4,0% 19,0% 24,1% 35,6% 17,2% 174
B o venstaande gaat uit van een representatieve steekpro efverdeling. Vo o r deze steekpro ef is de representativiteit niet co ntro leerbaar ivm de specifieke selectie.
Dit onderzoek is uitgevoerd conform de richtlijnen van ISO 20252 (marktonderzoek)
Agrarische sector De Wolden en Westerveld - Stimuland - November 2021
|
www.kienonderzoek.nl
|
050-3171777
|
52
Bijlage 2: Kwalitatief onderzoek Thema: Uitdagingen bedrijf en agrarische sector Reden interview » Vaak nieuwsgierigheid naar wat de gemeente wil, nu en in de toekomst. » Dialoog – een gesprek is altijd goed. Liever individueel dan in een grote groep. » Sparren over bedrijfskeuzes. » Gehoord worden. Soms omdat ‘niet-agrarisch’ geluid lokaal sterker wordt en dat voelt bedreigend. » Soms speelt er een specifieke vergunningaanvraag. » Bijdrage/input leveren aan dit goede initiatief van de gemeente. Balans kostprijs en opbrengst » Gat met consumentenprijzen benoemd. » Belang neventak, spreiden. » Melkprijs, grondprijs, arbeid. Imago » Verschilt per type bedrijf. Aaibaarheid, mate van overlast of maatschappelijke gevoeligheden, dierenwelzijn. » In directe omgeving vaak goed, is ook begrip. Daarbuiten vaak negatiever, mensen hebben door onbegrip eerder vooroordelen. Verbazing over onwetendheid. » Rol van de media is dat die negatieve kant uitvergroten en ‘leken’ nemen dat voor waarheid aan. » Zichtstallen helpen. » Meer waardering gewenst voor rol agrariërs in landschap en recreatie. Daar heeft gemeente en samenleving ‘gratis’ gemak van. » Het juiste verhaal moet meer en beter verteld worden. » Beperkte keuze ondernemer in werkwijze door contracten en regels zet hen klem.
Lokale thema’s » Koers gemeente, inclusief welke belangen het zwaarst wegen (in dit kader vaak bollenteelt, recreatie, natuur). » Gedrag burger/recreant die zich openbare ruimte toe-eigent. Het is ons leefgebied/inkomen. » Discussie bollenteelt leidt tot angst voor boze reacties bij verhuurders van grond. Voorbeeld waarbij verhuurder daardoor expliciet alleen aan (melk)veehouders wil verhuren. Ook vrees bij boeren met aanliggende percelen. » Teruggang van landschapskwaliteit, landschapspijn. Ook genoemd: dat het groenonderhoud juist strakker moet. » Onzekerheid over voortbestaan bedrijf bij natuurgebieden. » Begrip gemeente, bestuurlijk en ambtelijk. » Vertegenwoordiging breed (meer dan LTO-melkvee), klankbordgroep gemeentelijk. » Nieuwe inwoners en plattelandswaarden/mentaliteit. » Personeel – jongeren werven. » Wolven. Discussie hierover goed voeren, niet in twee kampen ingraven. Angst dat ze naast schapen ook (jong)vee en kinderen gaan aanvallen. » Jacobskruiskruid. » Specifieke vergunningaanvragen ruimtelijk. » Toeristenbelasting en gebruik ervan (niet voor andere doeleinden inzetten).
Onderzoek toekomst agrarische sector | De Wolden en Westerveld
» » » » »
Vergrijzing. Unesco en regelgeving voor agrarische bedrijven. Organisatiegraad agrarische sector lokaal stimuleren. Voorbeeld is Brabant. Inbreng en regie over beheer fysieke leefomgeving, bv. bermbeheer, zelf kiezen welk bloemenmengsel en wanneer maaien en dat in eigen beheer doen. Communicatie boeren, gemeente, natuurorganisatie, burger.
Lokaal trots op » Dorpsgevoel en saamhorigheid, gemoedelijke sfeer, elkaar helpen, boer en burger samen. » Regionale krachtenbundeling drie noordelijke provincies. » Totaalplaatje, vrijheid, blijheid en fysieke arbeid. » Mooi, afwisselend landschap, rustig. » Mooie, nette bedrijven, goede uitstraling als gebied. » Praktisch kunnen denken en op de toekomst kunnen anticiperen. » Mooie combi afwisselend landschap, natuur en (kringloop)landbouw. » Boerenbedrijven, diversiteit, die hebben weten te overleven. Verdienen waardering. » Het platteland zoals het was, landschap en leefbaarheid. » Verbondenheid met bedrijf en regio, geworteldheid. » Interactie met burgers, zichtstal. » Mentaliteit van leven en laten leven. » Het verhaal van de boer vertellen, visitekaartjes bedrijf. » Trots op ontwikkeling eigen bedrijf. (Verbetersuggesties) regelgeving » Duidelijkheid (dan acceptatie, dan samen oplossen). Nu kun je netjes alles steeds goed doen en toch verliezer zijn omdat er weer iets verandert. » Actueel bestemmingsplan. » Langetermijnbeleid (> 10 jaar). » Kleine woningen op kavel/woningsplitsing – mogelijkheden verruimen. » Tegenstrijdigheden oplossen tussen koers en uitvoering. Werken vanuit de bedoeling. » Controles door één instantie in plaats van dubbel. » Rol van CO2-vastlegging belonen. Van weilanden en van houtwallen.
» Regels RVO over houtopstanden moeten anders, want nu sturen ze aan op bomenkap. » Autonomie bij de boer over middel om doel te bereiken. Geen middelen voorschrijven. » Verhoudingen verschillende belangen agrarisch goed meenemen/voorrang geven. » Pilots nieuwe landbouwvormen (procesmatig) ondersteunen/stimuleren. Kringlooplandbouw, Future Farm. » Meer inzet op behoud landbouwgrond. » Contact houden met de sector, gebiedstafels als in Overijssel. » Inventarisatie door gemeente van welke bedrijven stoppen en welke blijven, daar beleid op baseren. » Ontwikkelruimte bedrijven in latente PAS. » Maatwerk en flexibiliteit. En onwillekeurig. » Contact boeren en waterschap en Staatsbosbeheer verbeteren. Gelijkwaardig, niet zij als controleur. Afstemming tussen deze lagen en hun invloedsgebieden. » Aandacht voor landschapselementen. Ook: samenwerken boer en gemeente in onderhouden ervan. » Subsidievoorwaarden voor jonge en oudere boeren gelijk. » Kennismakelaars zoals van de provincie.
Onderzoek toekomst agrarische sector | De Wolden en Westerveld
»
» » » »
Vergunningverlening makkelijker en sneller. Vooraf op afvinklijst wat boer moet aanleveren. Voortgang transparant ‘track and trace’, terugkoppelingen geven. Persoonlijk gesprek, casemanager, integraal ontzorgen. Kleine windmolens op boerenerven stimuleren, ook boven 15 meter. Neventak zorg: vergoedingen ruimer. Werkt preventief (inclusie), dit belonen. Melktap makkelijk vergunnen. OZB – ingehouden ‘ondernemersgeld’ inzetten voor bijvoorbeeld boermarkes – gebiedsonderhoud. Op maat informeren over beleid en uitvoering. Bijvoorbeeld wegwerkzaamheden.
Thema: Toekomstperspectief Landbouwtransitie – behoeften en mooie voorbeelden » Gemeentelijke informatiebijeenkomst over wat er allemaal kan. Ook andere stakeholders/deskundigen erbij. » Studieclub o.i.d. als vervolg hierop. Thema’s kunnen natuurontwikkeling zijn of neventak, kringlooplandbouw, arbeid goedkoper organiseren, functiewisseling natuur- landbouwgrond en passende vergoedingen. » Hulp bij het organiseren van arbeid, bv. voor onderhoud landschapselementen. Arbeid in Nederland goedkoper betekent minder energieverlies door import grondstoffen/producten. » Eigen vakmanschap en autonomie leidend laten zijn in de uitvoering. » Maatregelen die in ‘de bedoeling’ passen makkelijk vergunnen en niet via de achterdeur tot beperkingen laten leiden (stikstofbeperkende maatregelen mogen niet leiden tot lagere stikstofwaardes voor het bedrijf). Ander voorbeeld is dat derogatieregels zelfvoorzienend zijn in voer verbouwen in de weg staan. Of fosfaatrechten die vooruitstrevend bedrijf nekken. » Verdienmodel en mogelijkheden voor ontwikkeling. » Helderheid over koers gemeente/andere overheden en onderlinge afstemming. » Ruimte om te experimenteren. Haalbaarheidsonderzoeken faciliteren als gemeente. » Inzet op eerlijke verdeling stikstofruimte. Niet alleen bij de boeren weghalen maar ook bij industrie, vliegverkeer, wonen.
» Samenwerking veehouder – akkerbouwer voor mest en vruchtwisseling. » Grondgebonden veehouderij. » Meedenkende en klantvriendelijke houding gemeente. » Soepeler omgaan met uitbreidingswensen van een klein bedrijf in verhouding tot grootschalige bedrijven. » Zichtstallen. » Mestvergisting. » Biologisch boeren, extensiveren. » CO2-neutraal, keurmerken. » BTW van biologische producten eraf. » OZB koppelen aan hoe ‘groen’ een bedrijf is, als extra prikkel. » Subsidies (voor- en tegenstanders). » Kavelindeling/ruil (bv. drukke weg die bedrijf en grond scheidt en zo weidegang lastig maakt). » Korting of vrijstelling van waterschapslasten, riolering, gemeentebelasting omdat boer zelf waarde levert aan de samenleving (water-, landschapsbeheer, slootonderhoud). Is anders dan burger, onderscheiden dus. » Ruimhartige Covidvergoedingen toepassen op klimaatproblematiek. » Footprint sector verkleinen (met fluwelen handschoenen en financiële steun).
Onderzoek toekomst agrarische sector | De Wolden en Westerveld
Energietransitie » Informatie over wat er allemaal kan, op erfniveau of als verdienmodel (grootschalige opwek). » Mestvergisting, voorbeeld Coöperatie Groengas Koekange-Echten, digestaat op akkers = direct beschikbaar voor de plant en meer bodemleven (Bioclear earth). » Kennisnetwerk kringlooplandbouw. » Stroomnetwerk op orde. » Ruimte in regels om opslag (batterij) op eigen erf te hebben. » Ruimere mogelijkheden voor kleine windmolen (> 15 m. ashoogte en/of buiten bouwblok). » Financiering. » Makkelijke vergunningen voor zon op grond (privégebruik).
Thema: Rol gemeente » » » » » »
» » » » » » » » » » »
Transparantie. Processen rond invloed van (landelijke) regels helder. Waarderen van lokale kenmerken en karakter. Agrarisch ondernemer wil zich gezien en gehoord voelen. Begrip, weten dat je er bent en wat je doet voor gezamenlijk belang. Verkeersveiligheid landbouwvoertuigen en (recreatieve) kwetsbare verkeersdeelnemers in relatie tot weginrichting. Ook: ontheffingen landbouwverkeer voor alle wegen. Input ophalen bij brede agrarische vertegenwoordiging. Breder dan LTO Noord. Het verhaal vertellen van de agrarische sector. Promotie/marketing/profileren als landbouwgemeente. Ook: bewustwording ontwikkelen bij consument. Ook: communicatie-infrastructuur voor boeren. Subsidiemogelijkheden actiever onder de aandacht brengen. Voorbeeld: akkerranden. Waardering voor rol landschap, voor vooruitstrevendheid, voor rol in de voedselvoorziening. Voor die rol opkomen. Woningproblematiek: woonproject Eexterveen als voorbeeld. Gewenste ontwikkelingen (passend bij koers) belonen/verdienmodel. Landschapsherstel door zelf actief elementen aan te leggen. Meer (agrarische) grond openstellen voor publiek. Beeldvorming en begrip. Streng optreden tegen actiegroepen die bedrijven overvallen. Inburgering voor nieuwe inwoners opzetten. Proactief. Waarden platteland fysiek en sociaal als basis. Lobby hogere overheden derogatie, stikstof, nitraat, de praktische onuitvoerbaarheid benoemen.
Ook: bepleiten dat schaalgrootte van bv. 100 koeien genoeg moet opbrengen. De schijf Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD) wordt soms als lastig ervaren. Bollenteelt inperken of kaderen, afhankelijk van landschapstype/grondsoort/nabijheid woningen.
Houding » Agrarische deskundigheid en lokale kennis, fysiek en ook van de mentaliteit. Ambtenaren moeten bedrijfseconomisch mee kunnen denken. » Vaste contactpersoon/casemanager, liefst uit eigen gemeente of nabije omgeving. » Vertrouwen als uitgangspunt, niet wantrouwen. » (Mee)denken in kansen, innovaties. Mensen met een enthousiast verhaal ook enthousiast ontvangen. » Open staan voor alle kanten van het verhaal. Denk ook aan middengroep die zich nauwelijks laat horen en geen vragenlijst invult. » Onafhankelijk advies faciliteren.