Begroting 2022 gemeente De Wolden

In een interactief proces met inwoners, ondernemers, organisaties en medewerkers zetten we de lijnen uit richting toekomst. De nieuwe Toekomstvisie kan begin 2022 worden vastgesteld door de raad. Wetsvoorstel kwaliteitsborging voor het bouwen Het plan is dat de wet op 1 juli 2022, tegelijkertijd met de Omgevingswet, ingaat. Kern van de wet is dat de verantwoordelijkheid voor de bouwkwaliteit bij de bouwer ligt. In De Wolden anticiperen we met de balievergunning al op deze wetsontwikkeling. Verder doen we ervaring op met proefprojecten. De wet zorgt voor verschuiving van werk en verantwoordelijkheid van de gemeente naar de markt. Dit betekent ook dat we voor dat deel van het werk geen leges in rekening mogen brengen. Wonen Woningbouwproductie Landelijk gezien is er een grote vraag naar woningen, door hoogconjunctuur, achterblijvend aanbod en demografische ontwikkelingen. Dit vertaalt zich in een tendens van verhuisbewegingen van de Randstad naar steden zoals Zwolle. Hierdoor neemt niet alleen de druk in de stad Zwolle toe, maar ook in de regio rond Zwolle. Regionale afstemming is van groot belang. In de regio Zwolle werken wij samen aan een verstedelijkingsstrategie. Ook in de regio Zuidwest-Drenthe werken wij veelvuldig samen. Een voorbeeld daarvan is het regionale woningmarktonderzoek.

In afwijking van de landelijke trend was de woningbouwproductie in De Wolden de afgelopen jaren in lijn met de geprognosticeerde behoefte. Wel is zichtbaar dat de woningbouwplannen voor de komende jaren afnemen. Met name de mogelijkheden voor inbreiding of herontwikkeling van bestaande locaties nemen af. Het is daarom noodzakelijk om uitbreidingslocaties te ontwikkelen. Hiervoor is het strategisch woningbouwprogramma ontwikkeld, dat inzicht geeft in de haalbaarheid van uitbreidingslocaties bij de kernen. Op dit moment worden de plannen voor deze locaties verder uitgewerkt, om binnen afzienbare tijd te komen tot nieuwe uitbreidingen. Bij de ontwikkeling van locaties is sprake van een toenemende complexiteit. Ontwikkelingen moeten niet alleen snel, maar ook klimaat adaptief, met participatie, duurzaam, energieneutraal en met maatwerk. Met de grote behoefte aan woningen zijn ook prijzen voor woningen de afgelopen jaren explosief gestegen. Ook de bouwkosten blijven onophoudelijk toenemen. Zowel de loonkosten als materiaalkosten stijgen. Daarnaast vraagt gasloos bouwen ook een extra investering. Het voorzien in voldoende en betaalbare woningen vraagt bovendien om creatieve oplossingen en extra inspanningen. Daarom zijn we in 2021 gestart met het opstellen van een nieuw woonplan, dat in 2022 wordt opgeleverd.

Bij nieuwe woningbouwontwikkelingen bekijken wij wat de gemeente kan bijdragen aan de betaalbaarheid daarvan. Voor bouwkavels die de gemeente zelf uitgeeft hanteren wij bovendien een lagere grondprijs voor goedkopere woningen, een zelfbewoningsplicht en een anti-speculatiebeding. Verder werken wij aan de uitvoering van de Notitie versnelling woningbouw, naar aanleiding van de motie die in juni 2021 door de gemeenteraad is aangenomen.

Gemeente De Wolden

25

03 Duurzaam leven in De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

Vitaliseren en transformeren vakantieparken De Wolden werkt aan een programma voor Vitale Vakantieparken. In De Wolden staan 5 à 6 vakantieparken voor de opgave om te transformeren, 5 parken willen vitaliseren en 2 à 3 parken kunnen excelleren. Bij het vitaliseren van vakantieparken signaleren we een behoefte aan tijdelijke woonruimte. Deze behoefte ligt met name bij ‘spoedzoekers’, zoals mensen die uit een scheiding komen en op korte termijn woonruimte nodig hebben. Daarnaast hebben ook arbeidsmigranten behoefte aan tijdelijke woonruimte. Hoe groot deze behoefte exact is weten we nog niet. Ook is nog onbekend welk effect het vitaliseren van vakantieparken heeft op de woningmarkt. De provincie Drenthe is daarom samen met de gemeenten en woningcorporaties in Drenthe gestart met een onderzoek, om de behoefte aan flexibele woonruimte in kaart te brengen. Milieu en duurzaamheid Afspraken klimaat en Energie: Regionale Energie Strategieën (RES) Met de vaststelling van de RES 1.0 regio Drenthe hebben we een belangrijke mijlpaal behaald. Hierna volgt de realisatiefase. De RES-regio’s blijven graag samenwerken aan de realisatie van de strategie en de RES 2.0 en verder. Ze hebben hun zorgen geuit over de continuering en ondersteuning van het proces (door het Nationaal Programma RES), omdat er tot vaststelling van de RES 1.0 budget beschikbaar was vanuit de Rijksoverheid.

Voor de resterende periode in 2021 is inmiddels € 4 miljoen beschikbaar gesteld, die volgens de eerder gehanteerde verdeelsystematiek beschikbaar wordt gesteld. Formele besluitvorming over de continuering van het RES-proces in de periode 2022-2025 is aan het nieuwe kabinet. Opgave verduurzaming bestaande woningvoorraad De Wolden participeert in de Drentse Energie Deal met als doel dat we in 2040 in Drenthe energieneutraal wonen en zelfvoorzienend zijn op energiegebied. Er ligt een grote opgave in de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad in De Wolden. Het Drents Energieloket informeert inwoners over acties en financiële middelen (o.a. ‘Energiebespaarlening Drenthe’) om de particuliere woningvoorraad te verbeteren en duurzame energie op te wekken. De verduurzaming van de voorraad bestaande huurwoningen valt onder de verantwoordelijkheid van de woningcorporaties die actief zijn in De Wolden. Duurzaamheidslening starters Vanuit het Actieplan Klimaat & Energie 2021 – 2024 is er jaarlijks € 20.000 (incl. uitvoeringskosten) beschikbaar voor het blijven verlenen van de duurzaamheidssubsidie voor starters. In 2021 wordt de verouderde verordening aangepast, onder andere op het gebied van isolatiewaarden.

Verduurzaming gemeentelijke gebouwen De verduurzaming van de vijf gemeentelijke gebouwen waarover de raad in april 2021 een besluit heeft genomen wordt gekoppeld aan het provinciale Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed. Hierdoor kunnen we met ondersteuning vanuit dit programma de stap naar uitvoering van de maatregelen te zetten. In 2022 gaat de uitvoering van start. De brandweerkazernes en integrale kindcentra (IKC’s) worden ook in dit programma meegenomen. Dit is met name gericht op de financiële aspecten van de verduurzaming van deze gebouwen. De overige schoolgebouwen worden in het kader van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) ook meegenomen in het Ontzorgingsprogramma om te onderzoeken hoe deze gebouwen verduurzaamd kunnen worden. Zie hiervoor ook de relatie met programma 6 Ontwikkelt met kleur en talent (onderdeel IHP). Warmtetransitie en groen gas In 2021 moeten alle gemeenten in Nederland een Transitievisie Warmte vaststellen. In de Transitievisie Warmte beschrijven we de manieren waarop de gebouwde omgeving in De Wolden overstapt op andere, duurzame bronnen van warmte. De uitgangspunten voor deze visie zijn samen met stakeholders en inwoners bepaald. De concrete uitwerking van de Transitievisie Warmte op wijk-, buurt of dorpsniveau vindt plaats in het wijkuitvoeringsplan (WUP).

Bij het opstellen en uitvoeren van een wijkuitvoeringsplan betrekt de gemeente inwoners, vastgoedeigenaren en andere betrokken partijen nauw bij de keuze voor de warmtebron en techniek voor de wijk en op welk moment de wijk van het aardgas gaat.

26

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

03 Duurzaam leven in De Wolden

Energiearmoede blijft hierbij een punt van aandacht. De energietransitie moet voor iedereen bereikbaar en betaalbaar zijn. In een regionaal versnellingsteam, met diverse stakeholders en met de provincie als trekker, wordt hiervoor gezocht naar mogelijkheden en oplossingen. De focus in De Wolden ligt de aankomende periode sterk op energiebesparing en het naar beneden brengen van de warmtevraag en op individuele oplossingen (all-electric of hybride in combinatie met groen gas). In de Wijk wordt onderzocht of Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) een goed alternatief kan zijn. De Wolden heeft op 20 december 2018 een intentieverklaring Duurzaam gas De Wolden afgesloten met RENDO en N-TRA. Het doel is het onderzoeken en ontwikkelen van een strategie om in 2030 evenveel duurzaam groen gas 'in te voeden' als er wordt gebruikt (100% groen gas). De bestaande gasinfrastructuur kan hierdoor in gebruik blijven. Als vervanger voor aardgas ziet De Wolden voor veel woningen groen gas eventueel in combinatie met een hybride warmtepomp als een goede optie. Om te komen tot voldoende productie van groen gas en draagvlak is een plan van aanpak opgesteld. Hierin staat beschreven welke oplossingen en handvatten de gemeente samen met RENDO en N-TRA beschikbaar stellen om de doelstelling te halen.

Voor twee verschillende projecten zijn in 2021 haalbaarheidsstudies uitgevoerd voor de productie van groen gas op basis van monovergisting. De uitkomsten hiervan zijn positief en het doel is om in 2021 een van deze projecten nog in te schrijven voor de najaarsronde SDE op basis van groen gas. Bij goedkeuring vindt dit zijn vervolg in 2022. De historische schoolkring Ansen is door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) geselecteerd als proeftuin Aardgasvrije Wijken. De proeftuinen zijn onderdeel van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). Er is een Rijksbijdrage toegekend van ongeveer € 2,4 miljoen om voor de verwarming van de woningen over te stappen op groen gas in combinatie met hybride warmtepompen. De proeftuin heeft een doorlooptijd van 8 jaar. De ervaringen die we in Ansen opdoen, kunnen gebruikt worden voor andere dorpen in De Wolden en andere plattelandsgemeenten in Nederland. Heel de Wolden Aardgasvrij In 2021 is het conceptplan ‘Heel de Wolden Aardgasvrij’ gepresenteerd door Reestdal Energie. Door onder andere over te stappen op hybride warmtepompen in combinatie met zonnepanelen en hierbij inwoners geheel te ontzorgen wordt getracht een versnelling in de transitie te realiseren. Het plan wordt samen met N-TRA, Gebiedscoöperatie Zuidwest-Drenthe, SEN en een adviesbureau in 2022 verder uitgewerkt.

Groene leges Het Versnellingsteam Overheden van de Expeditie naar energieneutraal wonen in Drenthe heeft een deskresearch uitgevoerd naar de werking van groene leges. Op basis van dit onderzoek lijkt het interessanter de mogelijkheden van de Omgevingswet en aanverwanten te bekijken en welke mogelijkheden zij bieden om de energietransitie te versnellen en duurzame investeringen te stimuleren. Stikstof In veel Natura 2000 gebieden is de stikstofdepositie te hoog. De rechter heeft bepaald (PASuitspraak) dat er geen extra stikstofdepositie mag plaatsvinden waardoor de vergunningverlening voor woningbouwprojecten, infrastructuur en allerlei bedrijven is stilgevallen. De nieuwe wet Stikstofreductie en Natuurverbetering gaat in op 1 juli 2021. Er komt € 3 miljard beschikbaar voor natuurherstel en € 2 miljard voor stikstofreductie bij de bron. Ook regelt de wet een gedeeltelijke vrijstelling voor bouwactiviteiten. Tegelijkertijd werken provincies aan een gebiedsgerichte aanpak om de uitstoot in de buurt van natuurgebieden te verminderen, daarvoor heeft Drenthe het Koersdocument Drentse aanpak stikstof opgesteld. Voor de 12 stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden in Drenthe worden eerst gebiedsverkenningen uitgevoerd om in kaart te brengen hoe de neerslag van stikstof uit de omgeving kan worden verminderd.

Voor De Wolden zijn het Dwingelderveld en het Holtingerveld de meest nabijgelegen stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden.

Gemeente De Wolden

27

03 Duurzaam leven in De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

Klimaat Klimaatbestendig Klimaatverandering leidt tot hogere temperaturen, nattere winters, heftigere buien en een kans op drogere zomers, ook in De Wolden. In 2018 hebben de koepels hiervoor het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie ondertekend. De afspraken uit het akkoord zijn uitgewerkt in het Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie (DPRA). Het DPRA is de leidraad voor ons om als doel te bereiken dat onze gemeente in 2050 klimaatrobuust is ingericht. Het Deltaplan is opgebouwd volgens 7 ambities die we vanuit het samenwerkingsverband Fluvius oppakken. In 2022 gaan we aan de slag om uitvoering te geven aan de dan opgestelde Regionale Adaptatie Strategie en bijbehorend uitvoeringsprogramma om de openbare ruimte klimaatbestendiger te maken.

Beleidsdoelen Gelet op de beoogde maatschappelijke effecten uit het programma ‘Duurzaam Leven in De Wolden’, stelt het college zich de volgende doelen. Ruimtelijke ontwikkeling  Goed voorbereiden op de nieuwe Omgevingswet conform de kaders van het Ambitiedocument Omgevingswet De Wolden.  Faciliteren dat de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit behouden blijft in tijden van ontgroening, vergrijzing en groei.  Een veilige, aantrekkelijke en gezonde leefomgeving behouden.  Ruimte scheppen voor dynamiek en innovatie, met behoud van de omgevingskwaliteit. Wonen  Uitvoering geven aan de beleidsdoelen van het Woonplan 2017-2022: - betaalbare woonruimte realiseren of laten realiseren in zowel huur als koop; - kansen voor nieuwbouw benutten met behulp van een strategisch woningbouwprogramma; - langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen mogelijk maken; - samen met de corporatie een monitor ontwikkelen die de belangstelling naar sociale huurwoningen monitort om de benodigde kernvoorraad te bepalen en afspraken te maken over verkoop, nieuwbouw en transformatie van sociale huurwoningen.  Eigenaren/VVE's van niet-vitale vakantieparken zonder recreatieve potentie ondersteunen bij een nieuw perspectief voor hun park buiten de recreatiesector te vinden.

 Ondernemers van (vitale) vakantieparken met recreatieve potentie de ruimte geven om toekomstbestendigheid te worden/blijven en te excelleren. Milieu en duurzaamheid  Streven om de gebouwde omgeving in 2040 energieneutraal te hebben.  In 2030 willen we evenveel duurzaam gas invoeden als we gebruiken (100% groen gas).  Inventariseren van het huidige energieverbruik in de regio en wat het potentieel (ruimtelijk) is voor hernieuwbare energie (opwekking, opslag en infrastructuur).  Het opstellen van een aanbod voor de duurzame warmtebronnen en aanbod voor de hernieuwbare opwek.  Het geven van het goede voorbeeld als gemeente.  Meewerken aan het tot stand brengen van energiezuinige woningen met lage energielasten.  De CO2-uitstoot verder verlagen voor een gezonde leefomgeving.  Inwoners en bedrijven stimuleren om gezamenlijk aan de slag te gaan met duurzame energie en lokale energie-initiatieven.  In 2030 0,1 TWh aan grootschalige opwek van duurzame elektriciteit: 0,06 TWh grootschalig zon op dak (minimaal 50 zonnepanelen), 0,04 TWh techniekneutraal. In 2040 0,14* TWh aan grootschalige opwek van duurzame elektriciteit. Klimaatbestendig  Samen met buurgemeenten en waterschap kwetsbaarheden klimaatverandering verminderen door uitvoering te geven aan de adaptatiestrategie en het uitvoeringsprogramma.  Werken aan een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte.

 Werken aan een doelmatige waterketen (winning-gebruik-zuivering).

28

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

03 Duurzaam leven in De Wolden

Informatie verbonden partijen Bij de realisatie van de bovenstaande beleidsdoelen zijn de volgende verbonden partijen betrokken: - Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD) te Assen

Beleidsindicatoren De gemeente is op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording verplicht om beleidsindicatoren op te nemen. Vooralsnog is gestart met de vermelding van de verplichte basisset. Omdat zowel het bestuur als de organisatie de uitkomsten nog moeten duiden, vergt het enige tijd om ook de beleidsdoelen en eventueel de speerpunten hierop aan te passen. 'Duurzaam leven in De Wolden' Beleidsindicator

Jaar

De Wolden

Nederland

Hernieuwbare elektriciteit in %

2019

9,1

20,1

Hernieuwbare energie in %

2018

5,0

7,4

Nieuwgebouwde woningen aantal per 1.000 woningen

2020

8,0

Hernieuwbare elektriciteit Zonnestroom in Tera Joule

2019

48

Geen data

8,9

Woningen met zonnepanelen in %

2019

30,7

12,5

Hernieuwbare elektriciteit: Aandeel elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa van het totale elektriciteitsverbruik. Hernieuwbare energie: Aandeel nieuwe energie (zon, wind en warmte) van het totale energieverbruik. Hernieuwbare elektriciteit: Tera Joule staat eenheid van energie. Voor heel Nederland is dit 18.000 TJ (of wel 18 Peta Joule).

Speerpunten 7.4 - Milieubeheer Activiteit

Aardgasvrije wijken Proeftuinen Ansen.

Gevolgen voor de inwoners

Duurzamere leefomgeving

Middelen

2022 -

2023

-

2024 -

2025 -

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 1 In 2021 hebben we een rijksbijdrage à € 2,4 miljoen in het kader van het Programma Aardgasvrije Wijken ontvangen die we middels een begrotingssubsidie de komende jaren zullen inzetten in Ansen. Aangezien de ontvangen bijdrage vanuit het Rijk gelijk is aan de lasten is er geen sprake van een budgetuitzetting.

Gemeente De Wolden

29

03 Duurzaam leven in De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

7.4 - Milieubeheer Activiteit

Bijdrage aan Regionale Uitvoeringsdienst (RUD).

Gevolgen voor de inwoners

Samenwerken om de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving van milieu gerelateerde uitvoeringstaken op een kwalitatief goede en efficiënte wijze uit te voeren met als doel een schone en veilige woon- en leefomgeving in Drenthe.

Middelen (verwerkt in de basiscijfers)

2022 € 20.000

2023

€ 20.000

2024 € 20.000

2025 € 20.000

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 1 Bij de RUD spelen ontwikkelingen die van invloed zijn op de hoogte van de gemeentelijke bijdrage aan de RUD in onze meerjarenbegroting:  De bijdrage aan de RUD wordt als gevolg van de indexering met 1,4% verhoogd.  Bijdrage omgevingsveiligheid. Het nieuwe programma Omgevingsveiligheid wordt via de decentralisatie-uitkering via het gemeentefonds vergoed.  Verhoogde bijdrage door toename werkzaamheden primaire taken (BOA-capaciteit, extra luchtadviseur en het actueel houden van het inrichtingenbestand) en aanvullende kosten zoals het verbeteren van de informatievoorziening, aanbestedingstraject nieuw zaaksysteem, en thuiswerkfaciliteiten i.v.m. Covid-19. De deelnemersbijdrage m.b.t. BOA-capaciteit en luchtadviseur is niet vooraf verdeeld over de deelnemers maar vindt achteraf plaats op basis van werkelijke inzet.  Verschuiving bodemtaken van provincie naar gemeente als gevolg van de invoering van de Omgevingswet. Het oorspronkelijk begrote bedrag van € 905.000 wordt dan € 925.000. Verder zijn de onzekere factoren vooralsnog buiten de ontwerpbegroting 2022 van de RUD gehouden en worden later betrokken en verwerkt in een begrotingswijziging 2022. Zie voor uitleg daarover de paragraaf Verbonden Partijen 10.6.

8.1 – Ruimtelijke ordening Activiteit

Project Implementatie Omgevingswet.

Gevolgen voor de inwoners

Versnelling en verbetering besluitvorming m.b.t. ruimtelijke ontwikkelingen, meer ontwikkelkansen en meer maatwerk.

Middelen (€ 45.000 verwerkt in de basiscijfers, € 79.000 is nieuw)

2022 € 124.000 -

2023

-

2024 -

2025 -

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 1 Hoewel de invoeringsdatum al enkele malen is verzet verwachten we dat de Omgevingswet op 1 juli 2022 wordt ingevoerd. Dit blijft een groot beslag leggen op de medewerkers, ook na 1 juli. Dit geldt voor de reguliere werkzaamheden, maar ook de nieuwe initiatieven moeten straks op een nieuwe manier uitgevoerd worden. Voordat de Omgevingswet daadwerkelijk in werking kan treden is er nog veel voorbereiding nodig. Op organisatieniveau gaat veel veranderen, maar er moeten ook nog diverse bestuurlijke besluiten genomen worden. Het voorbereiden op deze wet doen we bij voorkeur met eigen medewerkers, zodat we kennis en draagvlak opbouwen. Het komende jaar vraagt om een extra inzet op de nieuwe manier van werken, participatie, het scholen van medewerkers, aanpassen van informatiesystemen en om inwoners, bedrijven en andere stakeholders nog actiever te betrekken bij het proces. Voor 2022 is daarom een budget nodig van € 79.000 om tot een goede implementatie van de wet te komen op basis van de minimale acties. Tevens is reeds € 45.000 aangevraagd bij de kadernota, omdat ook na de invoering nog vele zaken ontwikkeld moeten worden, die niet in de reguliere begroting zitten.

30

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

03 Duurzaam leven in De Wolden

8.1 – Ruimtelijke ordening Activiteit

Toepassen ‘Ja, tenzij’ principe op het gebied van de leefomgeving.

Gevolgen voor de inwoners

Meer maatwerk in de dienstverlening met betrekking tot de leefomgeving.

Middelen (verwerkt in de basiscijfers)

2022 € 60.000 -

2023 -

2024 -

2025 -

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 We zien steeds meer de behoefte aan maatwerk dienstverlening op het gebied van de fysieke leefomgeving. Dit komt tot uiting in het ‘ja, tenzij’ principe dat we hanteren conform het collegeprogramma en de visie Dienstverlening. We voorzien geen afname in aantal initiatieven, juist met de Omgevingswet zien we eerder een toename. Wat de personele gevolgen zijn van de invoering van de Omgevingswet en de Wkb is nu nog niet duidelijk. De verwachting is dat de invoering van de Wkb leidt tot minder personele inzet, wat weer ruimte geeft voor de ja, tenzij-aanvragen. Echter de vrijkomende capaciteit moet wel passen bij de competenties die nodig zijn voor de Omgevingswet (meer adviseren en meer maatwerk). We willen ook in 2022 voorzien in de behoefte aan maatwerkdienstverlening die er al enkele jaren is in De Wolden. We voeren in 2022 een impactanalyse uit die ons meer inzicht kan geven in de totaal benodigde personeelscapaciteit vanwege de invoering van de Omgevingswet en de Wkb. De resultaten daarvan nemen we mee in de kadernota 2023-2026. 8.3 – Wonen en bouwen Activiteit

Aanpassing legesinkomsten vanwege invoering Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) en Omgevingswet.

Gevolgen voor de inwoners

Wijziging van landelijke wetgeving heeft tot gevolg dat er minder leges in rekening kunnen worden gebracht bij aanvragen omgevingsvergunningen.

Middelen

2022 Pm

2023

Pm

2024 Pm

2025 Pm

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 1 De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) en de Omgevingswet worden op 1 juli 2022 ingevoerd. De Wkb zorgt voor verschuiving van werk en verantwoordelijkheid van de gemeente naar de markt. Dit betekent ook dat we voor dat deel van het werk geen leges in rekening mogen brengen. We verwachten een minderopbrengst van 25% voor de eerste jaren (over een heel jaar berekend), echter dit is in grote mate afhankelijk van de keuzes die nog gemaakt moeten worden en afhankelijk van het aantal te vergunnen grote bouwprojecten in dat jaar. De minderopbrengst kan oplopen tot 42% indien in 2024 bouwprojecten onder gevolgklasse 2 en 3 ook onder de Wkb moeten worden afgehandeld. De Omgevingswet vraagt van ons meer maatwerk en meer snelheid bij vergunningverlening. Ook kan de gemeente keuzes maken die bijvoorbeeld leiden tot het vergunningsvrij toestaan van bepaalde ruimtelijke ingrepen. Dit heeft gevolgen voor de legesinkomsten en de personeelsinzet. De resultaten daarvan nemen we mee in de kadernota 20232026. 8.3 – Wonen en bouwen Activiteit

Versnelling woningbouwproductie en realisatie jongerenhuisvesting.

Gevolgen voor de inwoners

Tijdig voorzien in de passende en betaalbare woonruimte voor inwoners van de Wolden.

Middelen

Gemeente De Wolden

2022 Pm

2023 Pm

2024 Pm

2025 Pm

I/S Incidenteel Structureel

31

03 Duurzaam leven in De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

Toelichting: Categorie 1 In juni 2021 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin zij het college verzoekt te onderzoeken wat nodig is om woningbouwontwikkelingen te versnellen. Aanvullend is verzocht om daarin de realisatie van jongerenhuisvesting mee te nemen. Hier wordt de komende periode invulling aan gegeven. Om de woningbouwproductie te versnellen zal onder andere aandacht zijn voor de prioritering, (interne-) processen, wettelijke procedures en samenwerking met andere organisaties. Deze maatregelen zijn grotendeels kostenneutraal en passen binnen de bestaande budgetten. Naast deze maatregelen is het echter ook van belang dat er voldoende ambtelijke capaciteit is. Gelet op het grote aantal ruimtelijke plannen past dit vermoedelijk niet binnen de bestaande middelen/capaciteit. Daarom moeten er mogelijk middelen worden vrijgemaakt voor het aantrekken van extra ambtelijke capaciteit of de inhuur van externe deskundigen. Waar mogelijk verhalen we deze kosten via de grondexploitatie. In dat geval is er slechts sprake van een voorschot en is ook deze maatregel per saldo kostenneutraal. We werken dit uit in een separate notitie Versnelling woningbouw en realisatie jongerenhuisvesting.

Beleidsdocumenten Algemeen

  

Toekomstvisie 2005-2020, vastgesteld d.d. 22 december 2005. Raadsbreed Programma 'Samen verantwoordelijk' 2018-2022, maart 2018. Collegeprogramma 2018-2022 'Duurzaam, doen en dichtbij', mei 2018.

Ruimtelijke Ontwikkeling

      

Structuurvisie De Wolden 2010–2030, vastgesteld in maart 2011. Nota Grondbeleid gemeente De Wolden 2019-2022. Welstandsnota 2013, vastgesteld 13 december 2012 (incl. lijst karakteristieke panden, vastgesteld d.d. 8 juli 2021). (facet)Bestemmingsplannen en beheersverordeningen. Ambitiedocument Vitaal Platteland, vastgesteld door de raad op 12 juni 2014. Landschappelijk Ontwikkelings Kader, vastgesteld door de raad op 29 november 2012 (aangevuld met deel 4 Wind- en zonne-energie in oktober 2017). Ambitiedocument Omgevingswet De Wolden, vastgesteld door de raad op 25 januari 2018.

Wonen

  

Woonplan 2017–2022, vastgesteld 6 juli 2017. Regionale woonvisie Zuidwest Drenthe, vastgesteld 30 oktober 2012. Kadernotitie Vitale Vakantieparken, vastgesteld 30 november 2017.

Milieu & Duurzaamheid

     

Actieplan Klimaat & energie 2021-2024 vastgesteld door de raad op 29 oktober 2020. Beleidsnotitie Alternatieve Energiebronnen, vastgesteld 29 september 2016. Nota Bodembeheer, vastgesteld door de raad op 27 mei 2021. Geurgebiedsvisie, vastgesteld door de raad op 10 juni 2010. Oplegger RES 1.0 regio Drenthe, vastgesteld door de raad op 24 juni 2021. RES 1.0 regio Drenthe, vastgesteld door de raad op 24 juni 2021.

Riolering



Watertakenplan De Wolden 2016-2021, vastgesteld door de raad op 26 november 2015.

Taakstelling en lopende projecten

32

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

03 Duurzaam leven in De Wolden

Exploitatie Product

Realisatie Begroting Begroting (Bedragen x € 1.000)

2020

2021

2022

Meerjarenbegroting 2023

2024

2025

Lasten 030 - Beheer overige gebouwen en gronden 720 - Riolering

78

93

82

82

82

82

1.475

1.623

1.595

1.571

1.564

1.558

740 - Milieubeheer

1.203

1.384

1.341

1.292

1.292

1.292

810 - Ruimtelijke ordening

486

559

620

512

502

502

820 – Grondexpl. (niet-bedrijventer.

758

433

747

746

746

746

830 - Wonen en bouwen

615

920

874

869

871

871

4.614

5.013

5.258

5.072

5.056

5.051

1

0

0

0

0

0

2.658

2.637

2.654

2.654

2.654

2.654

Totaal lasten

Baten 030 - Beheer overige gebouwen en gronden 720 - Riolering 740 - Milieubeheer

85

14

14

14

14

14

810 - Ruimtelijke ordening

157

143

104

104

104

104

820 - Grondexpl. (niet-bedrijventer.

816

399

714

714

714

714

830 - Wonen en bouwen

532

721

731

731

731

731

4.249

3.914

4.217

4.217

4.217

4.217

Totaal baten

Saldi 030 - Beheer overige gebouwen en gronden 720 - Riolering

77

93

82

82

82

82

-1.183

-1.014

-1.060

-1.083

-1.091

-1.096

740 - Milieubeheer

1.118

1.370

1.326

1.277

1.278

1.278

810 - Ruimtelijke ordening

328

416

516

408

398

398

820 - Grondexpl. (niet-bedrijventer.

-58

35

33

32

32

32

830 - Wonen en bouwen

83

199

143

138

139

139

365

1.099

1.040

855

839

833

Totaal saldi

Toelichting lasten: 0.3 – Beheer overige gebouwen en gronden De lasten zijn in 2022 ten opzichte van 2021 met € 11.000 afgenomen. Dit komt met name door een lagere toerekening vanuit de SWO. 7.2 - Riolering De lasten zijn in 2022 ten opzichte van 2021 met € 28.000 afgenomen. Deze afname komt voornamelijk doordat in 2021 de onderzoekskosten ca € 15.000 hoger waren door de actualisatie van het Watertakenplan. Daarnaast zijn de kapitaallasten riolering door gedane investeringen in 2022 € 31.000 hoger. Dit wordt opgevangen door een lagere dotatie aan de egalisatievoorziening ter hoogte van € 41.000. 7.4 - Milieubeheer De lasten zijn in 2022 ten opzichte van 2021 met € 58.000 afgenomen. Deze afname komt voornamelijk door:

Gemeente De Wolden

33

03 Duurzaam leven in De Wolden



  

Programmabegroting 2022-2025

Een tweetal incidentele posten totaal € 85.000 in 2021 afkomstig vanuit 2020. Dit betreft de subsidieregeling ‘Verledden buitensportvelden’ € 75.000 en een incidenteel budget asbestdaken 2019 van € 10.000 (beide budgetten zijn vanuit budgetoverheveling 2020 in 2021 beschikbaar gesteld). In 2021 waren er incidentele middelen beschikbaar voor het opstellen van het warmteplan en voor inhuur personeel; totaal € 97.500. Daarnaast is de gemeenschappelijke bijdrage aan de RUD in de primitieve begroting 2022 € 45.000 hoger dan begroting 2021. Hogere lasten voor het uitvoeren actieplan Klimaat & Energie ca. € 82.000.

8.1 – Ruimtelijke ordening De lasten zijn in 2022 ten opzichte van 2022 met € 41.000 toegenomen. Dit komt voornamelijk door de hogere toerekening vanuit de SWO. 8.2 – Grondexploitatie (niet-bedrijventerrein) In dit taakveld zijn de grondexploitaties met betrekking tot de woningbouw opgenomen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 8.3 - Wonen en bouwen De lasten zijn in 2022 ten opzichte van 2021 met € 46.000 afgenomen. Dit komt voornamelijk door twee incidentele posten in 2021; actualisatie van het woonplan en de woon- en energiecoach. Toelichting baten: 7.2 - Riolering De baten zijn in 2022 ten opzichte van 2021 met € 46.000 toegenomen door indexatie van de tarieven. 8.1 – Ruimtelijke ordening De baten zijn in 2022 € 39.000 lager dan vorig jaar. Dit komt voornamelijk doordat in 2021 sprake was van een incidentele bijdrage vanuit het Rijk. 8.2 – Grondexploitatie (niet-bedrijventerrein) In dit taakveld zijn de grondexploitaties met betrekking tot de woningbouw opgenomen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 8.3 - Wonen en bouwen De baten zijn in 2022 ten opzichte van 2021 met € 10.000 toegenomen. Dit komt door een trendmatige indexering van de opbrengsten bouwleges.

Investeringen De investeringsplanning voor riolering voor 2022 is als volgt: Voorgenomen investeringen riolering 2022 Omschrijving

Jaar

Diverse rioleringsprojecten: - Vervanging electr. pompen en schakelkasten - Afkoppelen verhard oppervlak - Ad hoc vervangingsmaatregelen riolering

2022 2022 2022

Investeringsbedrag € € €

350.000 100.000 250.000

De pompen en schakelkasten van de drukriolering in het buitengebied raken op het einde van hun levensduur en zijn toe aan vervanging of renovatie. Dit wordt net als in voorgaande jaren in 2022 verder doorgezet. Daarnaast wordt met het afkoppelen van verhard oppervlak de riolering ontlast, zodat er minder wateroverlast optreedt bij heftige buien. Dit in het kader van klimaatadaptatie. Ook wordt in 2022 weer een aantal rioolstrengen vervangen, waarvan uit inspectie is gebleken dat deze aan het einde zijn van hun levensduur. Deze vervanging wordt zoveel mogelijk integraal uitgevoerd samen met wegwerkzaamheden.

34

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

03 Duurzaam leven in De Wolden

Aardgasvrije wijken Proeftuin Ansen Omschrijving Aardgasvrije wijken Proeftuin Ansen

Jaar 2021-2028

Investeringsbedrag €

2.398.400

Er is een rijksbijdrage toegekend van ongeveer € 2,4 miljoen om voor de verwarming van de woningen over te stappen op groen gas in combinatie met hybride warmtepompen. Deze middelen worden als begrotingssubsidie ingezet voor de uitvoering van de proeftuin door EnergieKansen.

Gebiedsontwikkeling de Baete Ruinen Omschrijving

Jaar

Voorbereidingskrediet 'De Baete' te Ruinen

2022

Investeringsbedrag €

35.000

Er zijn veel ontwikkelingen in en rondom het sportpark ‘De Baete’ in Ruinen. Om deze ontwikkelingen en kansen op elkaar af stemmen heeft een brede werkgroep van gebruikers en vertegenwoordigers uit het dorp gewerkt aan een integrale gebiedsvisie. Daaruit blijkt dat er mooie kansen liggen om het gezamenlijk gebruik van het gebied te optimaliseren zowel fysiek als sociaal. Bij de uitwerking van de gebiedsvisie wordt ook gekeken naar de woningbouwbehoefte van Ruinen, en wordt afstemming gezocht met Wolderwijs, bibliotheek en gebruikers van de sporthal. De Gebiedsvisie wordt in het najaar van 2021 aangeboden aan de raad. Om de gebiedsvisie in 2022 om te kunnen zetten naar een ontwerp is in 2022 een voorbereidingskrediet nodig van € 35.000. Het verdere uitvoeringsplan met deelprojecten wordt in 2022 aan de raad voorgelegd. Indien mogelijk zal de gebiedsontwikkeling financieel vorm krijgen via een afzonderlijke grondexploitatie (GREX).

Verstrekken leningen aan particulieren door Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SvN) Omschrijving

Jaar

Zonneleningen SvN Verzilverleningen SvN

2022 2022

Investeringsbedrag € 150.000 € 250.000

Bovenstaande te verstrekken leningen dateren vanuit de besluitvorming door de raad over de begroting 2020-2023 (pagina 36). Destijds is besloten voor een periode over meerdere jaren deze bedragen beschikbaar te stellen. Aangezien de rente en aflossing van deze leningen wordt terugontvangen, blijven ze buiten het afgesproken maximum investeringsniveau van gemiddeld € 4,0 miljoen per jaar.

Gemeente De Wolden

35

04 De Wolden onderneemt

Programmabegroting 2022-2025

04 De Wolden onderneemt De Wolden Onderneemt is het programma dat zich richt op de ontwikkeling van de lokale economie en recreatie & toerisme. Programmahouder: Gerrie Hempen Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden? Lokale Economie De Wolden is een plattelandsgemeente, gunstig gelegen in de economische groeiregio Zwolle. De inwoners zijn zeer ondernemend, wat tot uiting komt in het hoge aantal inschrijvingen in de Kamer van Koophandel (2.700 op 24.370 inwoners). Het overgrote deel van de bedrijven heeft minder dan 10 medewerkers en valt dus in de categorie kleinbedrijf. Opvallend is het hoge aantal ZZP-ers in De Wolden. Dat is 31,7% van het aantal bedrijven. Landelijk is dit 11,5%. Als je kijkt naar aantal banen zijn de grootste sectoren:  Industrie (13.1%)  Landbouw (14,5%)  Handel (18,0%)  Collectieve dienstverlening (26,0%)  Zakelijke dienstverlening (24,9%) Agrarische sector De agrarische sector is als grootste grondgebruiker voor De Wolden zowel economisch als ruimtelijk belangrijk. Volgens het CBS waren er in 2020 363 agrarische bedrijven in De Wolden waarvan 242 melkveehouderijen, 41 akkerbouwbedrijven, 21 pluimveehouderijen, 20 varkens36

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

04 De Wolden onderneemt

houderijen en 39 overige sectoren en mengvormen. Hoewel de Nederlandse agrarische sector tot de wereldtop behoort en de laagste impact op het milieu heeft per kg product, zijn er ook forse opgaven voor de sector o.a. als het gaat om stikstofuitstoot, biodiversiteit en verdere verduurzaming. De Wolden meer op de kaart Wij willen De Wolden als ondernemende gemeente beter op de kaart zetten. Dat doen we op verschillende manieren zoals beschreven in het collegeprogramma. We gaan het ondernemersklimaat versterken door ondernemers meer met elkaar te verbinden, zowel digitaal via de Bundelingsapp, in persoon en via netwerken. We bieden ruimte aan (toekomstige) ondernemers voor vestiging, ontwikkeling en verduurzaming. De dienstverlening aan ondernemers moet van hoge kwaliteit zijn. En nagenoeg alle huizen en gebouwen in De Wolden hebben toegang tot snel internet. Toerisme en recreatie De Wolden is een toeristische gemeente. Het Dwingelderveld, Reestdal, Boswachterij Ruinen en de typisch Drentse dorpen zijn belangrijke toeristische trekpleisters. De regionale ligging van De Wolden maakt de gemeente tot een aantrekkelijke plaats om te verblijven. De gemeente vormt een goede uitvalsbasis om in de regio trekkers als Nationale Parken, attractiepark Slagharen, Wildlands, Drents Museum en Giethoorn te bezoeken.

Recreatie en Toerisme is een belangrijke economische pijler en de vooruitzichten zijn positief, binnenlands toerisme zit, mede door Covid19, in de lift. Er zijn ongeveer 150 bedrijven die overnachtingsmogelijkheden bieden (bron: cijfers Toeristenbelasting 2020 De Wolden). Volgens de cijfers in het meest recente Ecorys rapport uit 2019, zijn er in De Wolden circa 850 werkzame personen direct gelieerd aan de sector. We stimuleren het toerisme en de recreatie ter versterking van de lokale economie, werkgelegenheid en het voorzieningenniveau. We bieden ruimte voor innovatie aan ondernemers die inspelen op actuele trends en ontwikkelingen. Samenwerking Om de doelen in dit programma te halen werken we veel samen met andere organisaties. De belangrijkste samenwerkingspartners zijn: 

Ondernemersplatform De Wolden en ondernemersverenigingen Het Ondernemersplatform is onze vaste overlegpartner voor het economisch beleid en de uitvoering ervan. In het platform zijn vertegenwoordigd de ondernemersverenigingen van Ruinen, Ruinerwold, Koekange en Zuidwolde. En daarnaast zijn vertegenwoordigd: LTO Zuidwest-Drenthe, Gebiedspromotie Zuidwest-Drenthe/De Wolden (toerisme), Bruisend ZP De Wolden (zelfstandig professionals), de Woldense afdeling van Koninklijke Horeca Nederland en de Vrouwelijke Ondernemers van De Wolden. Het Economisch Actieplan 2018-2022 is in samenspraak met het platform tot stand gekomen. In 2020 is onderzocht hoe het Ondernemersplatform functioneert en hoe de relatie met de gemeente is. Uit het onderzoek volgde een aantal aanbevelingen. Om te komen tot een goede uitwerking van de aanbevelingen zijn er interviews gehouden met de aangesloten partijen van het platform. In 2022 zal er verder vorm worden gegeven aan de uitwerking.



Gebiedscoöperatie Zuidwest-Drenthe De gebiedscoöperatie Zuidwest-Drenthe is een samenwerkingsverband tussen overheden, onderwijs, ondernemers en omwonenden. De gebiedscoöperatie ontwikkelt innovatieve projecten om de regionale economie, duurzaamheid en leefbaarheid in de regio te verbeteren. Bijvoorbeeld het project Verwaarden van groene reststromen. Opgericht in 2015 heeft de gebiedscoöperatie nu de volgende leden: Terra MBO Meppel, Waterschap Drents Overijsselse Delta, gemeente De Wolden, gemeente Hoogeveen, gemeente Westerveld, Rendo, Ondernemersplatform De Wolden, Stichting Welzijn De Wolden, LTO Noord-afdeling Zuidwest-Drenthe, Zorgcollectief Zuidwest-Drenthe, Recreatieschap Drenthe en Rabobank het Drentse Land.



Regio Zwolle De Regio Zwolle is een licht en flexibel bestuurlijk samenwerkingsverband van 22 gemeenten en vier provincies. Het is een vernieuwende vorm van samenwerken waarbij de inhoud van de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs, maatschappelijke organisaties en overheid voorop staat. In de Economic Board zetten ondernemers, overheden en onderwijs de hoofd-

Gemeente De Wolden

37

04 De Wolden onderneemt

Programmabegroting 2022-2025

lijnen uit om de economische ontwikkeling van de regio aan te jagen. Kennispoort biedt ondersteuning aan ondernemers die willen ontwikkelen en innoveren. In 2018 is Regio Zwolle een nieuwe koers ingeslagen met een Nieuwe Agenda. Door de focus te richten op vijf vraagstukken kan de regio de lobby- en marketinginstrumenten beter inzetten en ook meer ruimte bieden aan het verbinden van de partners en organisaties. De vraagstukken zijn: Economie (waaronder Agro & food), Menselijk Kapitaal, Bereikbaarheid, Energie en Leefomgeving. In 2020 heeft Regio Zwolle een Regio Deal gesloten met het Rijk om de brede welvaart in Regio Zwolle te vergroten en om te werken en te investeren in vijf opgaven: circulair en innovatief ondernemen, de arbeidsmarkt van de toekomst, een klimaatbestendige leefomgeving, een schaalsprong van stad en land in balans en de governance van Regio Zwolle. Regio Zwolle werkt aan de ambitie om 4e economische topregio van Nederland te worden. Daartoe is onder andere een start gemaakt met de voorbereidingen voor het opstellen van een Strategisch Investering- en Ontwikkelprogramma, om daarmee in te kunnen spelen op toekomstige financiële kansen vanuit het Rijk en Europa. Daarnaast wordt gewerkt aan een Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle, gericht op de groei van wonen en werken.

De analysefase daarvoor is afgerond, van waaruit verschillende scenario’s zijn beschreven die in de volgende fase moeten worden uitgewerkt. Binnen deze strategie moet ook samenhang worden aangebracht met andere ontwikkelingen die ruimtelijk impact hebben, zoals het thema bereikbaarheid en duurzaamheid/RES. 

Recreatieschap, Marketing Drenthe en partners in Zuidwest-Drenthe Het Recreatieschap is een samenwerkingsverband van de Drentse gemeenten en de gemeente Ooststellingwerf. Het adviseert en ondersteunt de gemeenten met betrekking tot beleid en projecten, waaronder het project Vitale Vakantieparken Drenthe (samen met de provincie). Verder beheert het Recreatieschap de wandel- en fietsknooppuntennetwerken in Drenthe, waaronder die in De Wolden. In 2020 verhuisde het Recreatieschap van Diever naar het voormalige Planetron in Dwingeloo. Het pand wordt gedeeld met Marketing Drenthe en de Task force vitale vakantieparken. De regionale samenwerking Zuidwest-Drenthe heeft een extra impuls gekregen door het verkrijgen van een LEADER-subsidie voor het project ‘gezamenlijke marketingagenda Zuidwest-Drenthe’. Dat project is in 2019 gestart en loopt tot de zomer van 2021. Met het oog op de toekomst is ‘Perspectief op bestemming Drenthe 2030’ ontwikkeld, waarbij de Drentse identiteit en cultuur, de natuurlijke waarden, helpen om een aantrekkelijke bestemming te creëren voor Drenten, young professionals en pionierende gezinnen.



Vereniging Gebiedspromotie De Wolden Samen met de ondernemers en de toeristisch regisseurs van de vereniging Gebiedspromotie De Wolden zetten we het toeristisch aanbod op de kaart als onderdeel van de bestemming Drenthe. We doen dit in afstemming met samenwerkingspartners in Zuidwest-Drenthe en Marketing Drenthe. We sluiten aan bij hun campagnes en maken gebruik van hun huisstijl.



Leader Gemeente De Wolden participeert in Leader Zuidwest-Drenthe waarvan de provincie Drenthe regievoerder is. Dit Leader programma is gericht op versterking van de vrijetijdseconomie in Zuidwest-Drenthe. Het Leaderprogramma is met twee jaar verlengd en loopt door tot en met 2022.



Regionaal Landschap Drents Friese Grensstreek Dit samenwerkingsverband heeft als doel om de Nationale Parken Dwingelderveld en Drents Friese Wold, en het natuurgebied Holtingerzand te beheren, in te richten en door te ontwikkelen, in samenhang met het tussenliggende gebied. Dat gebeurt door de volgende partners: twee provincies, vier gemeenten, een waterschap, de terreinbeherende organisaties, de vrijetijdssector en de agrarische sector. In 2020 is een subsidie toegekend vanuit de nationale regeling Nationale Parken Nieuwe Stijl. Daarmee werkt het samenwerkingsverband aan een betere verbinding tussen natuur, landschap en recreatie. We nemen deel aan de werkgroep Duurzaam Toerisme om concreet gestalte te geven aan deze ambities.

38

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

04 De Wolden onderneemt

Trends en ontwikkelingen De regionale economie en vrijetijdseconomie zijn onderhevig aan diverse meer algemene trends en ontwikkelingen, zoals:  Vergrijzing, ontgroening en krimp beroepsbevolking.  Meer flexibele arbeidsmarkt.  Opkomst cottage industry: bedrijven die wonen en werken combineren en daarvoor graag het platteland opzoeken.  Energietransitie en circulaire economie.  Globalisering en de tegenbeweging glokalisering. Deze ontwikkelingen vragen aanpassingen van bedrijven maar bieden ook nieuwe marktkansen. Dorpscentra en lokale detailhandel staan onder druk We constateren dat voorzieningen in de dorpen onder druk staan. Dat geldt zowel voor maatschappelijke voorzieningen als voor commerciële voorzieningen. Dat heeft te maken met de veranderende bevolkingssamenstelling, maar ook met schaalvergroting, de toegenomen automobiliteit en digitalisering. De digitalisering en ontwikkeling naar meer online aankopen vindt versneld plaats. Het is van belang dat ondernemers inspelen op veranderende omstandigheden, zoals het nieuwe winkelen en de zich voortdurend ontwikkelende consumentenvraag. Winkelgebieden worden compacter en gebouwen worden herontwikkeld en/of krijgen een nieuwe bestemming. Bedrijventerreinen Er is behoefte aan nieuwvestiging op de bedrijventerreinen Ruinen en Ruinerwold.

Om in deze behoefte te kunnen voorzien wordt gewerkt aan de uitbreiding van deze bedrijventerreinen en het toekomstbestendig maken ervan. Voor Zuidwolde loopt een behoefteonderzoek. Mogelijk leidt dit ertoe dat ook voor Zuidwolde zal worden gewerkt aan uitbreiding van het bedrijventerrein. Agrarische sector: kringlooplandbouw, klimaatadaptatie en stikstof Het zijn spannende tijden voor de agrarische sector. Het Rijk wil toe naar meer kringloop- en natuurinclusieve landbouw. Om de natuurdoelen in Natura 2000 gebieden te kunnen halen moet de stikstofuitstoot, ook bij de landbouw, verminderen. Een andere belangrijke ontwikkeling voor de landbouw is klimaatverandering. Het wordt warmer, er komen meer droge periodes en de neerslag komt vaker in heftige buien. Dat vraagt om aanpassingen van de bedrijfsvoering. Bovengenoemde ontwikkelingen kunnen grote gevolgen hebben voor de agrarische bedrijven in De Wolden en de hele agrifoodsector. In een motie aangenomen op 7 november 2019 geeft de gemeenteraad opdracht aan het college om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de overgang naar een toekomstgerichte landbouw te bevorderen. In 2020 besloten college en raad samen om dit aan te pakken volgens de 3DeWolden methode: dialoog, debat, besluitvorming, waarbij de raad dus eerst het voortouw neemt.

In 2021 werden twee dialoogavonden georganiseerd met deelname van veel inwoners en ondernemers. Daarin werd besproken wat belangrijk is voor een toekomstgerichte landbouw. Ook wordt in 2021 een onderzoek uitgevoerd onder agrarische ondernemers om van hen te horen wat ze nodig hebben voor een gezonde toekomst. Toerisme en recreatie Voordat het coronavirus toesloeg zat de vrijetijdseconomie in de lift. De trend was een stijgende vraag naar luxere vakanties, meer huisjesovernachtingen. De kampeerovernachtingen deden het juist minder goed. De toeristen willen meer gemak en een deel wil bewuster en duurzamer op reis. Daarbij is men meer op zoek naar pure authentieke belevingen. Door Corona trok afgelopen zomer de binnenlandse kampeersector juist sterk aan en zaten alle campings vol. Daarnaast zien we ook een andere ontwikkeling, de workation, vakantie houden en werken tegelijk. Voor Drenthe en De Wolden bieden de inwoners uit de herkomstlanden Duitsland en België nog steeds kansen. Met een kwalitatief goed en onderscheidend aanbod kan onze vrijetijdssector de concurrentie aangaan. Onder de voorwaarden dat de marketing goed verzorgd is, er op regionaal niveau nauw wordt samengewerkt, het aanbod goed (online) vindbaar is en men het gevoel heeft ‘veilig’ en relatief vrij te kunnen recreëren in Drenthe.

De coronacrisis heeft een behoorlijke impact op de evenementen branche en culturele instellingen. Het is vooralsnog niet duidelijk onder welke voorwaarden evenementen weer plaats kunnen vinden. Aan de andere kant heeft Covid-19 geleid tot een grotere belangstelling voor wandelen en buitenrecreatie en biedt dus ook kansen voor nieuwe activiteiten in de Wolden. Gemeente De Wolden

39

04 De Wolden onderneemt

Programmabegroting 2022-2025

We blijven een ondernemende gemeente die nieuwe initiatieven positief tegemoet treedt en die mee wil werken om kansen te benutten. We staan open voor initiatieven, zoals een onderscheidende en vernieuwende hotelvoorziening evenals andere bijzondere verblijfsaccommodaties die een toevoeging zijn aan het toeristisch profiel van (Zuidwest-)Drenthe en De Wolden. Verder zien we nog steeds kansen voor bedrijven die camperplaatsen aanbieden, gesitueerd nabij toeristische trekpleisters. Gebiedsplan Ruinen Het aantrekken van toeristen levert een positieve bijdrage aan de economie van De Wolden, maar er zijn ook negatieve effecten zoals toenemende drukte en soms (verkeers)overlast. Met name het gebied tussen het Dwingelderveld en Ruinen vraagt extra aandacht voor een goede balans tussen toerisme en leefbaarheid. Er is een procesbegeleider ingehuurd om in gesprek te gaan met alle stakeholders en te werken aan een verkenning van de uitgangspunten voor een kwaliteitsimpuls. Hierbij moet er sprake zijn van een balans tussen ruimte om te ondernemen en in stand houding natuur- en woonklimaat. Dit wordt vervolgens verwerkt in een notitie, welke dient als vertrekpunt voor de samenwerking inzake de gebiedsontwikkeling. Zowel de provinciale Taskforce Vitale Vakantieparken als de gemeenten De Wolden en Westerveld, dragen bij aan de bekostiging.

Impact Covid-19 op economie In 2021 was het nog onzeker wat het effect van Covid-19 zou zijn op de economie. Het Rijk heeft een ruimhartig steunpakket aangeboden en de economische cijfers geven een gunstig beeld. Er zijn weinig faillissementen, een lage werkloosheid en er is sprake van economische groei. Dat neemt niet weg dat een aantal ondernemers hard zijn geraakt. Het blijven onzekere tijden waardoor we ook in 2022 geconfronteerd kunnen worden met veranderende economische omstandigheden. Daarnaast is het de vraag of de ondernemers die eerder verleende steun terug moeten betalen daardoor in de problemen komen.

Beleidsdoelen Gelet op de beoogde maatschappelijke effecten uit het programma ‘De Wolden onderneemt’, stelt het college zich de volgende doelen: Doelen lokale economie  Stimuleren van bedrijvigheid.  Bijdragen aan het aantrekkelijk houden van het winkelgebied.  Bijdragen aan het verbeteren van het ondernemers- en vestigingsklimaat.  Onderhouden van een goede relatie met het bedrijfsleven.  Streven naar een ondernemersgerichte dienstverlening.  Draadloze communicatiekanalen faciliteren.  Toekomstgericht opleiden van de beroepsbevolking.  Bevorderen van de overgang naar een toekomstgerichte landbouwsector. Doelen toerisme en recreatie  Stimuleren van toerisme en recreatie in De Wolden. Om het ambitieniveau te duiden, streven we samen met de sector, naar groei van de bestedingen boven het Drents gemiddelde.  Bijdragen aan het leefklimaat voor onze inwoners door de aanleg van recreatievoorzieningen te stimuleren/realiseren. Dit draagt indirect bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven.

Informatie verbonden partijen Bij de realisatie van de bovenstaande beleidsdoelen zijn de volgende verbonden partijen betrokken: - Recreatieschap Drenthe te Dwingeloo - taakveld 05.70.

40

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

04 De Wolden onderneemt

Beleidsindicatoren De gemeente is op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording verplicht om beleidsindicatoren op te nemen. Vooralsnog is gestart met de vermelding van de verplichte basisset. Omdat zowel het bestuur als de organisatie de uitkomsten nog moeten duiden, vergt het enige tijd om ook de beleidsdoelen en eventueel de speerpunten hierop aan te passen. 'De Wolden onderneemt' Beleidsindicator

Jaar

De Wolden

Functiemenging in%

2020

45,3%

Nederland 53,2%

Vestigingen (van bedrijven) per 1.000 inwoners 15-64 jr

2020

194,5

158,4

Banen per 1.000 inwoners 15-64 jr

2020

577,5

795,9

Netto arbeidsparticipatie in % van de beroepsbevolking

2020

69,8%

68,4%

Functiemenging: De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen nul (alleen wonen) en honderd (alleen werken). Bij een waarde van vijftig zijn er evenveel woningen als banen.

Speerpunten 3.1 - Economische ontwikkeling Activiteit

Toekomstbestendig maken bedrijventerreinen.

Gevolgen voor de inwoners

Aantrekkelijke vestigingsplaats voor ondernemers en behoud/uitbreiding van werkgelegenheid.

Middelen (verwerkt in de basiscijfers 2022-2023)

2022 € 20.000 -

2023 pm -

2024 pm -

2025 -

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 In opdracht van de Regio Zwolle en de provincie Drenthe is onderzoek gedaan naar de toekomstbestendigheid van de bestaande bedrijventerreinen. Om de bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken zijn aanbevelingen gedaan. Om deze aanbevelingen om te kunnen zetten in concrete maatregelen, of ondernemers te stimuleren om maatregelen te nemen, is behoefte aan middelen voor communicatie en procesbegeleiding. We maken in 2022 een start met het bedrijventerrein Hoge Akkers in Ruinerwold. Nadat we ervaring hebben opgedaan met Ruinerwold kunnen we beter inschatten in hoeverre de komende jaren behoefte is aan budget voor het toekomstbestendig houden/ maken van de bedrijventerreinen in Ruinen en Zuidwolde. 3.1 - Economische ontwikkeling Activiteit

Uitvoeringsbudget economisch actieplan.

Gevolgen voor de inwoners

Versterken ondernemersklimaat en behoud en/of uitbreiding van werkgelegenheid.

Middelen (verwerkt in de basiscijfers)

2022 € 15.000

2023 € 15.000

2024 € 15.000

2025 € 15.000

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 Het actualiseren van het Economisch Actieplan is gestart in 2021. Om uitvoering te kunnen geven aan het geactualiseerde Economisch Actieplan vanaf 2022 is, net als bij het vorige actieplan, uitvoeringsbudget nodig. Dit is bedoeld voor communicatie, bijeenkomsten, inhuur experts voor bepaalde activiteiten, mogelijk uitvoeren onderzoek.

Gemeente De Wolden

41

04 De Wolden onderneemt

Programmabegroting 2022-2025

3.1 - Economische ontwikkeling Activiteit

Corona Herstelplan.

Gevolgen voor de inwoners

Versterking en behoud lokaal ondernemerschap.

Middelen (verwerkt in de basiscijfers)

2022 € 25.000 -

2023 € 25.000 -

2024 Pm -

2025 Pm -

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 De uiteindelijke gevolgen van Covid-19 zijn niet goed voorspelbaar zolang beperkende maatregelen noodzakelijk zijn om het virus in te dammen. Met name in de horeca en detailhandel is de impact groot. Daarnaast vormt het moeten terugbetalen van eerder verleende steun een risico voor de continuïteit van ondernemingen. Verder hebben veel ondernemingen hun buffers moeten inzetten om voort te kunnen bestaan en hebben zij weinig financiële middelen en externe financieringsmogelijkheden om te investeren. 8.3 - Wonen en bouwen (Plattelandsontwikkeling) Activiteit

Transitiefonds toekomstgerichte landbouw.

Gevolgen voor de inwoners

Een toekomstbestendige en duurzame agrarische productie.

Middelen

2022 € 300.000 -

2023 -

2024 -

2025 -

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 In een motie aangenomen op 7 november 2019 draagt de gemeenteraad het college op te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de overgang naar een circulaire vorm van landbouw te bevorderen. Vervolgens is de raad een dialoog gestart met inwoners en ondernemers over de toekomst van de landbouw. Op 21 januari was er een online dialoogavond en op 16 september een fysieke dialoogavond op locatie. Deze dialoogavonden worden gevolgd door een onderzoek onder agrarische ondernemers in najaar 2021. De informatie die uit de dialoogavonden en het onderzoek komt gebruiken we bij het opstellen van een nieuw economisch actieplan. De nadruk ligt daarbij op stimuleren en faciliteren. De Wolden kent een sterke agrarische sector met goed opgeleide ondernemers op 363 familiebedrijven (2020). Daar kunnen we gebruik van maken. Door niet als gemeente te vertellen wat de oplossing is, maar te vertrouwen op de innovatiekracht van de sector. Door geen extra regels op te leggen maar via stimuleringsbeleid te werken aan een toekomstgerichte landbouw. Het financieren van innovatieve projecten is een van de maatregelen die een gemeente kan treffen om bedrijven te ondersteunen. Door het instellen van een fonds kunnen we ingediende projecten en aanvragen beoordelen aan de hand van een aantal vooraf bepaalde criteria.

Voorop staat dat we als gemeente niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten en dus niet gaan voorschrijven welke maatregelen nodig zijn. Wel kunnen we bepalen aan welke doelen we willen meewerken. Vooruitlopend op het nieuwe economisch actieplan willen we voor de periode 2022-2025 alvast een transitiefonds toekomstgerichte landbouw instellen van 300.000 euro voor het verlenen van subsidie aan projecten.

Beleidsdocumenten      42

Toekomstvisie 2005-2020, vastgesteld d.d. 22 december 2005. Raadsbrede programma Samen Verantwoordelijk 2018-2022. Collegeprogramma 2018-2022, Duurzaam, Doen en Dichtbij. Economisch Actieplan De Wolden 2018-2022, vastgesteld 30 november 2017. Structuurvisie De Wolden 2010-2030, vastgesteld maart 2011. Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

    

04 De Wolden onderneemt

Evenementenbeleid, vastgesteld d.d. 12 januari 2021. Ambitiedocument Vitaal Platteland, vastgesteld d.d. 12 juni 2014. Standplaatsenbeleid, vastgesteld d.d. 24 september 2019. Stimuleringsregeling winkelconcentratiegebieden, vastgesteld d.d. 30 januari 2018. Inkoop- en aanbestedingsbeleid, vastgesteld d.d. 14 januari 2020.

Taakstelling en lopende projecten Exploitatie Product

Realisatie Begroting Begroting (Bedragen x € 1.000)

2020

2021

2022

Meerjarenbegroting 2023

2024

2025

Lasten 030 - Beheer overige gebouwen en gronden 310 - Economische ontwikkeling

26

68

66

65

66

66

272

365

386

384

307

307

320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur

83

55

24

23

23

23

330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregel.

80

86

85

84

85

85

570 – Openb. groen en (openl.) recr.

162

161

166

166

166

166

830 - Wonen en bouwen

77

50

50

50

50

50

700

785

776

773

696

696

030 - Beheer overige gebouwen en gronden 310 - Economische ontwikkeling

84

73

73

73

73

73

2

0

0

0

0

0

320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur

93

31

0

0

0

0

330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregeling 570 – Openb. groen en (openl.) recr.

0

4

4

4

4

4

0

0

0

0

0

0

830 - Wonen en bouwen

0

0

0

0

0

0

179

109

77

77

77

77

Totaal lasten

Baten

Totaal baten

Saldi 030 - Beheer overige gebouwen en gronden 310 - Economische ontwikkeling

-58

-5

-7

-8

-8

-8

270

365

386

384

307

307

320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-10

24

24

23

23

23

330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregeling 570 - Openbaar groen en (openlucht) recr. 830 - Wonen en bouwen

80

82

81

80

80

80

162

161

166

166

166

166

77

50

50

50

50

50

Totaal saldi

522

676

698

696

618

618

Toelichting lasten (voor zover niet bij de afzonderlijk genoemde speerpunten benoemd): 3.2 - Grondexploitatie (bedrijventerreinen) In dit taakveld zijn de grondexploitaties met betrekking tot de bedrijventerreinen opgenomen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid.

Gemeente De Wolden

43

04 De Wolden onderneemt

Programmabegroting 2022-2025

Toelichting baten (voor zover van toepassing): 3.2 - Grondexploitatie (bedrijventerreinen) In dit taakveld zijn de grondexploitaties met betrekking tot de bedrijventerreinen opgenomen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid.

Investeringen De investeringsplanning is geactualiseerd, in die zin dat het tempo en de omvang van de geplande investeringen is aangepast aan de laatste inzichten (o.a. opschuiving i.v.m. capaciteitsproblemen, wettelijke belemmeringen, subsidietoezeggingen, etc.). Voorgenomen investeringen programmabegroting 2022-2025 Omschrijving

Jaar

Investeringsbedrag

Voor een nadere toelichting op de verschillende investeringen, verwijzen we naar de betreffende speerpunten hiervoor.

44

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2022-2025

05 De Wolden aantrekkelijk en aangesloten

05 De Wolden aantrekkelijk en aangesloten Verkeer en vervoer, groen en spelen en cultuurhistorie: dat zijn de thema's binnen het programma De Wolden aantrekkelijk en aangesloten. Programmahouder: Hilda Mulder Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden? Duurzaam Duurzaamheid is een integraal onderwerp binnen het collegeprogramma. Binnen dit programma is ‘duurzaam mobiel’ een thema. We stimuleren het gebruik van de fiets door de aanleg en onderhoud van fietspaden. Duurzaam onderhoud is daarbij ook van belang omdat onze wegen worden belast door steeds zwaarder agrarisch verkeer en intensiever woon-werkverkeer. De beheersplannen voor de openbare ruimte worden geactualiseerd. Dat betreft zowel 'grijs' (wegen, kunstwerken, verlichting) als 'groen' (het openbare groen). We vinden het belangrijk dat onze (minder mobiele) inwoners gebruik kunnen maken van goed publiek vervoer. Doen Verkeer en vervoer Een goede bereikbaarheid, veilige wegen en fietspaden voor onze inwoners, toeristen en recreanten blijft topprioriteit in De Wolden. Het verbeteren van de verkeersveiligheid is een gezamenlijke zorg van provincie, gemeente en inwoners. De uitvoering van het mobiliteitsplan (GVVP) past hierbij. Ons fietspadennetwerk is nagenoeg compleet. Binnen het mobiliteitsplan gaan we wel de mogelijkheid verkennen om een fietssnelweg te realiseren. Hiermee willen we het groeiende aantal e-bikers bedienen. We richten ons op het behoud van een veilig, goed en duurzaam verkeers- en vervoerssysteem. Een goede infrastructuur is belangrijk voor de economische ontwikkeling van onze gemeente. Gemeente De Wolden