1. Jaarstukken 2020 gemeente De Wolden
Tekst van het document
Jaarstukken 2020
10 Overhead
Het beleid voor dit programma is vastgelegd in de beleidsdocumenten: Gemeenschappelijke regeling samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen 2014. Kostenverrekenmodel 2014 (verdeelpercentage wordt jaarlijks geactualiseerd). Financiële verordening 27-2-2020. Missie, visie en contourennota 2014. Strategische koers (Koers 0528). Investeringen LASTEN Begroting voor wijziging
Beschikbaar gesteld in 2020
Uitgaven Werkelijk
Overschot(+)/ tekort(-)
Restant naar 2021
Nr.
Omschrijving Bedragen x € 1.000
1.
Noodstroomvoorziening gemeentehuis Zuidwolde
9
0
53
-44
0
2.
Energiebesparing gemeentehuis Zuidwolde
-21
1.197
199
977
977
Toelichting 1. Noodstroomvoorziening gemeentehuis Zuidwolde De noodstroomvoorziening is begin 2020 geplaatst en is nu operationeel. 2. Energiebesparing gemeentehuis Zuidwolde Het Power Quality systeem die ervoor zorgt dat wij voldoen aan de verplichting vanuit rijksoverheid om energiebesparende maatregelen te nemen die binnen 5 jaar terugverdiend wordt, is begin 2020 geplaatst en operationeel. Wat heeft het gekost? Rekening 2019
Begroting 2020 voor wijz.
Begroting 2020 na wijz.
Rekening 2020
Lasten programma
7.489
7.565
7.723
7.515
208
Baten programma
68
53
20
96
76
-7.421
-7.512
-7.703
-7.419
284
Bedragen x € 1.000
Resultaat
Afwijking begroting -/rekening
Voor een nadere verklaring en toelichting op de cijfers wordt verwezen naar het overeenkomstige jaarrekeningdeel '10 Overhead', verderop in deze jaarrekening.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
65
11 Vennootschapsbelasting
Jaarstukken 2020
11 Vennootschapsbelasting Sedert 1 januari 2016 bestaat voor gemeenten de plicht om over de 'winst' die zij maken op ondernemersactiviteiten, winstbelasting (vennootschapsbelasting - hierna te noemen: Vpb) te betalen. Dit om de concurrentiepositie met die van het bedrijfsleven gelijk te trekken. Activiteiten 2020 0.9 – Vennootschapsbelasting Activiteit
Afdracht vennootschapsbelasting.
Verantwoording/ realisatie 2020
De fiscaliteit in het kader van de nieuwe Vpb-wetgeving is complex en is nog steeds niet volledig uitgekristalliseerd. Voor alle partijen is dit een nieuw speelveld, dat veel vragen oproept. Ook binnen de Belastingdienst zijn zaken nog in ontwikkeling en bestaat nog geen eenduidig beeld over hoe om te gaan met grondexploitaties en Vpb. Er bestaat dus nog steeds onzekerheid over de landelijke uitgangspunten die de Belastingdienst in zal nemen.
Middelen
Hoewel bij het samenstellen van de meerjarenraming nog een gemiddelde Vpbbelastingdruk werd verwacht van ± € 15.000 per jaar, is gebleken dat we per saldo over 2020 een voordeel van afgerond € 18.000 hebben behaald. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de restitutie van de voorlopig betaalde aanslag over 2018 ad € 15.000.
Het beleid voor dit programma is vastgelegd in de beleidsdocumenten Niet van toepassing. Investeringen Niet van toepassing. Wat heeft het gekost? Rekening 2019
Begroting 2020 voor wijz.
Begroting 2020 na wijz.
Rekening 2020
Lasten programma
14
15
15
12
3
Baten programma
15
0
0
15
15
Resultaat
1
-15
-15
3
18
Bedragen x € 1.000
Afwijking begroting -/rekening
Voor een nadere verklaring en toelichting op de cijfers wordt verwezen naar het overeenkomstige jaarrekeningdeel '11 Vennootschapsbelasting', verderop in deze jaarrekening.
66
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
12 Onvoorzien
12 Onvoorzien Activiteiten 2020 0.8 – Algemene lasten en baten Activiteit
Ontwikkeling kapitaallasten nieuwe investeringen.
Verantwoording/ realisatie 2020
Met de raad is een investeringsplafond van gemiddeld € 4,0 miljoen per jaar afgesproken voor de jaren 2018 t/m 2021. Afhankelijk van de financiële mogelijkheden hanteert de gemeente ook voor de jaren daarna dit bedrag als richtinggevend. Bij de uitwerking van de speerpunten voor de begroting 2020-2023 is met een toename van de betreffende stelpost rekening gehouden. Het betreft hier eigenlijk de doorwerking van de kapitaallasten die betrekking hebben op de investeringen 2020.
Middelen
Bij de beschikbaarstelling van de benodigde investeringskredieten in 2020 is rekening gehouden met bovengenoemd investeringsplafond. De onderschrijding van afgerond € 2.875.000 op het plafond van € 4,0 miljoen is beschikbaar gehouden voor investeringen in de komende jaren, o.a. ten behoeve van de MFA te Zuidwolde.
Het beleid voor dit programma is vastgelegd in de beleidsdocumenten Collegeprogramma 2018-2022 'Duurzaam, doen en dichtbij', mei 2018. Financiële verordening De Wolden 2017. Investeringen Niet van toepassing. Wat heeft het gekost? Rekening 2019
Begroting 2020 voor wijz.
Begroting 2020 na wijz.
Rekening 2020
Lasten programma
0
-343
-883
2
-885
Baten programma
920
0
26
27
1
Resultaat
920
343
910
25
-884
Bedragen x € 1.000
Afwijking begroting -/rekening
Toelichting lasten: Opbouw van de post 'Onvoorziene uitgaven' De opbouw van de post volgens de primitieve begroting 2020, alsmede de mutaties zoals deze gedurende het jaar 2020 bij begrotingswijziging zijn vastgesteld, is als toelichting vermeld in het jaarrekeningdeel bij het onderdeel '12 - Onvoorziene uitgaven'. Hier wordt volstaan met daarnaar te verwijzen.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
67
13 Mutaties reserves
Jaarstukken 2020
13 Mutaties reserves In onderstaande tabellen geven wij een overzicht van de mutaties in de reserves en lichten we de verschillende onderdelen in het kort toe. Naast de gebruikelijke en jaarlijks terugkerende mutaties, wordt nog het volgende opgemerkt. Tot de reguliere mutaties worden onder andere gerekend de verrekeningen met de verschillende dekkingsreserves voor de kapitaallasten van in het verleden gedane investeringen. Voorbeelden zijn de bouw van een aantal brede scholen, infrastructurele werken, kunstgrasvelden, etc. Andere mutaties betreffen verschillende onttrekkingen aan bijvoorbeeld de algemene reserve voor diverse incidentele zaken zoals 'Initiatiefrijk De Wolden', viering 75 jaar 'Vrijheid', bijdragen LEDverlichting, incidentele formatie invoering omgevingswet en economische ontwikkeling, upgraden Havezate de Wijk, prestatieovereenkomst CH De Wolden, achterstallig onderhoud zwembaden, etc. Ook zijn in dit overzicht de mutaties opgenomen in de reserve sociaal domein betreffende de dekking van de voorgenomen uitgaven voor begeleide participatie, thuiscoaches en versterking praktijk ondersteuners huisartsen. Voor nadere bijzonderheden en achtergronden verwijzen wij hier ook naar de bij de kadernota 2022 gevoegde 'Nota reserves & voorzieningen 2022-2025', specifiek voor wat betreft een doorkijk naar de toekomst.
Het beleid voor dit programma is vastgelegd in de beleidsdocumenten: Collegeprogramma 2018-2022 'Duurzaam, doen en dichtbij', mei 2018. Financiële verordening De Wolden 2017. Nota reserves en voorzieningen 2022-2025. Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2015. Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. Investeringen Niet van toepassing. Wat heeft het gekost? Rekening 2019
Begroting 2020 voor wijz.
Begroting 2020 na wijz.
Rekening 2020
Afwijking begroting -/rekening
Lasten programma
3.090
282
913
7.046
-6.133
Baten programma
3.707
1.459
1.764
7.744
5.980
617
1.177
851
698
-153
Bedragen x € 1.000
Resultaat
Toelichting lasten en baten:
68
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Gemeente De Wolden
13 Mutaties reserves
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
69
13 Mutaties reserves
70
Jaarstukken 2020
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Paragrafen
Paragrafen Inleiding Op grond van het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten’ (BBV) zijn er voor ons verplichte paragrafen in onze begroting en bij het jaarverslag. In deze paragrafen is een aantal onderwerpen gebundeld. Het doel van de paragrafen is het bestuur meer inzicht te verschaffen in de beleidsmatige aspecten van de deelgebieden. We moeten de volgende paragrafen opnemen, tenzij het betreffende aspect niet aan de orde is (artikel 9 BBV): - Lokale heffingen. - Onderhoud kapitaalgoederen. - Weerstandsvermogen en risicobeheer. - Bedrijfsvoering. - Financiering. - Verbonden partijen. - Grondbeleid. We hebben zelf in het verleden besloten twee paragrafen toe te voegen, namelijk: - Sociaal domein (voorheen Wet maatschappelijke ondersteuning). - De Verdieping (voorheen Dorpsvisies). Met de betreffende onderwerpen is over het algemeen een groot financieel belang gemoeid. De paragrafen geven dan ook een dwarsdoorsnede van de begroting. Daarmee geven we extra informatie over de financiële positie op korte en langere termijn. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de paragrafen kan in de praktijk verschillen. In de toelichting op het BBV wordt de voorkeur uitgesproken voor het werken met beleidsnota’s waarin de onderwerpen in de paragrafen zijn uitgewerkt.
Het voordeel hiervan is dat we in de paragraaf kunnen volstaan met een korte berichtgeving van de stand van zaken. Wanneer deze actuele nota echter ontbreekt, is het nodig om een uitvoeriger paragraaf te maken. De paragraaf vervult dan een nadrukkelijker rol in de kaderstelling door het bestuur. Deze benadering is conform het gehanteerde beleidskader voor financieel toezicht van de provincie Drenthe.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
71
Lokale heffingen
Jaarstukken 2020
Lokale heffingen De gemeentelijke belastingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. De onroerende-zaakbelastingen (OZB), toeristen- en forensenbelasting zijn lokale heffingen die we als algemeen dekkingsmiddel kunnen aanmerken. Daarnaast zijn er nog heffingen die niet tot de algemene dekkingsmiddelen horen, maar wel in deze paragraaf betrokken zijn. Hierbij valt te denken aan de afvalstoffenheffing en de rioolheffing maar ook de gemeentelijke leges waar tegenover een direct aanwijsbare tegenprestatie staat. Privaatrechtelijke bedragen zoals prijzen van zwembaden en sportaccommodaties en dergelijke komen niet in het overzicht aan de orde. In 2020 was 19% van de inkomsten (exclusief mutaties reserves) van de gemeente De Wolden afkomstig uit lokale heffingen (belastingen en rechten). Deze lokale heffingen zijn opgebracht door burgers, bedrijven en recreanten. In de twee voorgaande jaren was dit 20%. Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen op hoofdlijnen. Hiermee ontstaat inzicht in de lokale lastendruk, wat van belang is voor de integrale afweging tussen enerzijds beleid en anderzijds inkomsten. Ook geven we weer welk beleid de gemeente heeft gevoerd ten aanzien van de lokale heffingen en welke landelijke ontwikkelingen (rijksbeleid) daarbij van invloed waren.
Uitgangspunten collegeprogramma 2019-2022 zijn de volgende: Wij zijn terughoudend in de verhoging van belastingen, leges en heffingen. Wij gaan terughoudend om met verhoging van de onroerende-zaakbelastingen. De heffingspercentages OZB en de leges, de graf- en begraafrechten passen we jaarlijks aan met de inflatiecorrectie. Wij werken transparant. Wij motiveren tarieven en verhogingen daarvan. De gevolgen van tariefverhogingen voor de woonlasten van de burger brengen wij jaarlijks in beeld. Wij werken kostendekkend. Wij streven er naar rechten zoveel mogelijk kostendekkend te houden. Ontwikkelingen Hertaxatie Wet waardering onroerende zaken In 2020 zijn de WOZ-waarden, voor een periode van één jaar, vastgesteld op basis van de plaatsgevonden hertaxatie naar het prijspeil op 1 januari 2019. De beschikkingen 2020 zijn binnen de wettelijke termijn verstuurd. Het aantal ingediende bezwaarschriften kwam uit op 1,8%. Dit percentage ligt onder het landelijk gemiddelde (2,3%). De bezwaren zijn voor het eind van het jaar afgehandeld. Overzicht van de lokale heffingen Onderstaande tabel geeft weer welke opbrengsten uit lokale heffingen zijn begroot (inclusief eventuele begrotingswijzigingen) en welke opbrengsten werkelijk zijn verkregen in 2020. Begroting 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
Onroerende zaakbelasting
€
4.334.727
€
4.313.579
Afvalstoffenheffing
€
2.180.750
€
2.265.516
Rioolheffing
€
2.612.956
€
2.611.602
Bouwleges
€
703.555
€
540.327
Secretarieleges (alleen gemeentelijk deel)
€
204.033
€
172.174
Leges bestemmingsplannen
€
32.038
€
31.822
Leges milieubeheer
€
4.028
€
582
Leges monumentenvergunning
€
1.343
€
0
Leges vergunningen o.a. drank en horeca
€
7.730
€
3.213
Leges brandweer
€
1.225
€
1.348
Leges kabels en leidingen
€
16.466
€
40.724
Belastingen en heffingen
72
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Lokale heffingen
Begroting 2020 (na wijziging)
Belastingen en heffingen
Werkelijk 2020
Toeristenbelasting
€
356.000
€
295.553
Forensenbelasting
€
126.000
€
127.421
Graf- en begraafrechten
€
278.960
€
202.278
Totaal belastinginkomsten
€
10.859.811
€
10.606.139
Onroerende-zaakbelastingen OZB tarieven
2018 % WOZ waarde
Zakelijk gerechtigden (woningen)
0,1156
Zakelijk gerechtigden niet-woningen Gebruikers niet-woningen Totaal niet-woningen
2019 % WOZ waarde
2020 % WOZ waarde
0,1133
0,1096
0,1709
0,1697
0,1720
0,1499
0,1452
0,1459
0,3208
0,3149
0,3179
In de begroting 2020 was uitgegaan van een autonome groei van 1%. Daarnaast heeft er een indexering van de opbrengst van 1,5% plaatsgevonden. In het onderstaande overzicht zijn de heffingspercentage OZB en gemiddelde WOZ-waarden 1-1-2019 voor woningen per Drentse gemeente opgenomen. Bron van de aan de tabel ten grondslag liggende gegevens is een onder de Drentse gemeenten gehouden onderzoek door het Regionaal Belastingoverleg Drentse gemeenten. De hoogte van de tarieven is naast het voorzieningenniveau van gemeenten ook afhankelijk van de waarde van woningen (de markt).
Gemeente
Heffingspercentage 2020 woning
Heffingspercentage 2020 bedrijven
Gemiddelde WOZwaarde woningen 1-1-2019
Borger-Odoorn
0,21330%
0,37520%
192.000
Assen
0,17650%
0,75570%
191.000
Emmen
0,18540%
0,58760%
172.000 213.000
Meppel
0,12700%
0,62400%
Hoogeveen
0,16410%
0,51400%
184.000
Midden-Drenthe
0,11020%
0,38440%
204.000
Coevorden
0,17970%
0,37090%
192.000
Noordenveld
0,10755%
0,23691%
248.000
Aa en Hunze
0,11910%
0,31800%
242.000
De Wolden
0,10960%
0,31790%
269.000
Tynaarlo
0,10690%
0,26510%
276.000
Westerveld
0,10200%
0,30170%
272.000
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
73
Lokale heffingen
Jaarstukken 2020
Afvalstoffenheffing Tarieven afvalstoffenheffing
2018
2019
2020
Eenpersoonshuishoudingen
€ 151,20
€ 162,84
€ 183,78
Meerpersoonshuishoudingen
€ 191,88
€ 206,64
€ 233,16
De inzameling van huishoudelijke afvalstoffen is op begrotingsbasis kostendekkend. Voor de verdeling van de kosten over de huishoudens wordt het solidariteitsprincipe gehanteerd, wat betekent dat elk huishouden evenveel betaalt, onafhankelijk van de hoeveelheid afval die wordt aangeboden. Er is tariefdifferentiatie op basis van de grootte van een huishouden. Een éénpersoonshuishouden betaalt een lagere heffing dan een meerpersoonshuishouden. De motivering daarvoor is dat éénpersoonshuishouden gemiddeld minder afval produceert. Voor recreatiewoningen die niet permanent worden bewoond geldt hetzelfde tarief als voor éénpersoonshuishoudens. De motivatie daarvoor is eveneens minder afval. In 2020 is sprake van een nadelig saldo van € 35.000 op afvalinzameling. Dit is een optelsom van meerdere oorzaken. Bijvoorbeeld een nadeel op verwerkingskosten milieustraat door meer afval t.g.v. corona en een meevaller op vergoeding PMD-inzameling door relatief geringe afkeur. In 2020 is de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen voor 102% kostendekkend. Overzicht kostendekkendheid reiniging 2020
Primaire begroting
Rekening
Lasten: Exploitatielasten minus overige inkomsten
1.822.377
1.873.733
Compensabele btw
328.836
307.819
Kwijtscheldingen, incl. eigen uren
50.000
43.256
2.201.213
2.224.808
2.153.000
2.235.927
Baten: Afvalstoffenheffingen en reinigingsheffingen Reinigingsrechten Onder- c.q. overdekking: Dekkingspercentage
74
27.750
29.589
2.180.750
2.265.516
-20.463
40.708
99%
102%
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Lokale heffingen
Van de twaalf Drentse gemeenten hanteren tien een afvalstoffenheffing op basis van het solidariteitsprincipe. De andere twee gemeenten (Tynaarlo en Borger-Odoorn) hanteren een systeem van tariefdifferentiatie. In de grafiek hebben we de afvalstoffenheffingen in Drenthe (tarief meerpersoonshuishouden) met elkaar vergeleken. Het gemiddelde tarief in Drenthe bedraagt in 2020 € 235,90.
Rioolheffing Op 26 november 2015 heeft de gemeenteraad het Watertakenplan Fluvius 2016-2021 vastgesteld. Het plan is opgebouwd uit een hoofdplan en zeven specificaties. Het hoofdrapport beschrijft de gezamenlijke visie en doelstellingen van de gemeenten Hoogeveen, De Wolden, Meppel, Westerveld, Midden-Drenthe, Steenwijkerland en het waterschap voor beheer van de watertaken in de periode 2016 t/m 2021. Onder watertaken worden de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemel- en grondwater verstaan en de zorgplicht van het waterschap voor het zuiveren van afvalwater. De specificatie, waarin de onderdelen van het gemeentelijk rioleringsplan zijn opgenomen, beschrijft per gemeente de maatregelen en activiteiten en de financiële en personele middelen die nodig zijn voor het beheer van de watertaken. Tarieven rioolheffing
2018
2019
2020
Eenpersoonshuishoudingen
€ 203,65
€ 205,08
€ 206,52
Meerpersoonshuishoudingen
€ 226,80
€ 228,36
€ 229,92
Voor de riolering is ter bepaling van de kostendekkendheid vanwege de compensabele btw en het bedrag aan kwijtscheldingen onderstaande berekening gemaakt.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
75
Lokale heffingen
Overzicht kostendekkendheid riolering 2020
Jaarstukken 2020
Primaire begroting
Rekening
Lasten: Exploitatielasten minus overige inkomsten
1.236.790
1.236.325
920.707
873.788
Compensabele btw exploitatie
102.281
129.544
Compensabele btw investeringen
131.911
195.193
Straatvegen e.d., incl. eigen uren
86.024
70.977
Compensabele btw straatvegen e.d.
18.065
14.905
Baggerwerkzaamheden
17.340
702
Compensabele btw baggerwerkzaamheden
3.641
147
Kapitaallasten
Kwijtscheldingen, incl. eigen uren Baten: Rioolrechten
51.000
49.642
2.567.759
2.571.224
2.568.456
2.611.602
697 Voordeel bestuursrapportage 2020
40.378 -44.500
Nadeel jaarrekening 2020
1.354 -2.768
Dekkingspercentage
100%
99,9%
In de volgende grafiek zijn de tarieven 2019 van Drentse gemeenten opgenomen.
De verschillen in de tariefstelling worden veroorzaakt door de mate waarin rekening is gehouden met het niveau van de rioleringszorg, de exploitatiekosten en het aantal aansluitingen. In de grafiek zijn de rioolheffingen in Drenthe (tarief meerpersoonshuishouden) met elkaar vergeleken. Het gemiddelde tarief in Drenthe bedraagt in 2020 € 191,63.
76
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Lokale heffingen
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen, met inachtneming van de Invorderingswet 1990, kwijtschelding verlenen van gemeentelijke heffingen. Gemeenten beslissen zelf of, en zo ja voor welke heffingen belastingplichtigen kwijtschelding kunnen krijgen. Gemeenten zijn gebonden aan de landelijke Uitvoeringsregeling. Alleen ten aanzien van het bestaansminimum hebben gemeenten de mogelijkheid om af te wijken van de regeling. De rijksregeling gaat uit van 90% van de bijstandsnorm. In onze gemeente is gekozen om 100% van de bijstandsnorm als bestaansminimum te hanteren. Bij de tariefstelling is rekening gehouden met de te verlenen kwijtschelding. Kwijtschelding is mogelijk van de afvalstoffenheffing en het rioolrecht. Belasting/recht
2018
2019
2020
Afvalstoffenheffing
€
41.705
€
43.294
€
43.255
Rioolrecht
€
52.321
€
50.871
€
45.536
Totalen
€ 94.026
€ 94.165
€
88.791
Bouwleges overzicht opbrengst en aantal verleende bouwvergunningen 2013 t/m 2019. Jaartal
Opbrengst bouwleges
Aantal vergunningen
2014
€
699.809
269
2015
€
525.825
233
2016
€
605.359
266
2017
€
913.190
301
2018
€
1.014.222
340
2019
€
527.099
348
2020
€
526.015
376
Begraafrechten Uitgangspunten zijn (raad 25 april 2013): - het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid loslaten; - 88% van het groenonderhoud ten laste te brengen van het budget groenonderhoud; - een eventueel resterend tekort op het product begraven komt ten laste van het resultaat; - de tarieven jaarlijks alleen te indexeren met het CPI-indexcijfer voor huishoudens (2020, 1,4%). Begraven(kosten/baten)
Begroot
Lasten
€
Realisatie
390.490,00
€
368.442,73
Baten
€
278.960,00
€
202.277,70
Saldo
€
111.530,00
€
166.165,09
Kostendekking
71% Prognose aankoop graf
Werkelijk aankoop graf
Zuidwolde
20
Ruinen
10
De Wijk
55%
Prognose aankoop nis
Werkelijk aankoop nis
27
8
7
4
4
2
2
Ruinerwold
4
6
Echten
3
2
Totaal
41
44
Begraafplaats
Gemeente De Wolden
Prognose aankoop urnengraf
Werkelijk aankoop urnengraf
5
1
0
3
1
0
1
1
1
2
3
1
2
1
1
1
0
17
13
5
3
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
77
Lokale heffingen
Begraafplaats
Jaarstukken 2020
Aantal begrafenissen
Aantal bijzettingen
Aantal verstrooiingen
Zuidwolde
35
5
0
Ruinen
13
4
1
De Wijk
8
2
0
Ruinerwold
7
8
3
Echten
1
0
0
Totaal
64
19
4
Secretarieleges De opbrengst secretarieleges 2020 is als volgt opgebouwd. Leges
Begroting 2020 (na wijz.)
Rijbewijs-gemeente
€
103.861
€
91.674
Reisdocumenten-gemeente
€
28.401
€
31.970
Gehandicapten parkeerkaart
€
3.832
€
4.099
Uittreksel GBA
€
8.793
€
12.135
Verklaring omtrent gedrag
€
5.617
€
810
Persoonsregistratie en informatievoorziening
€
4.500
€
2.708
Huwelijken
€
43.191
€
18.727
Naturalisatie
€
1.866
€
6.439
Adresaanduiding en kadastrale informatie
€
3.972
€
3.612
Totaal legesinkomsten
€
204.033
€
172.174
Productieaantallen Product
Werkelijk aantal 2018
Werkelijk 2020
Werkelijk aantal 2019
Begroot aantal 2020
Werkelijk aantal 2020
Burgerlijke Stand Huwelijksvoltrekkingen
80
92
90
Geregistreerd Partnerschap
34
39
15
69 41
Geboorteaangiften
57
55
45
67
Geboorteaangiften levenloze kinderen
0
10
0
0
Overlijdensaangiften
177
161
160
199
Burgerlijke stand, uittreksel
264
234
250
159
Naturalisatieverzoeken
20
42
10
28
Optieverzoeken
0
2
1
3
Paspoort < 18 jaar
215
220
0
153
Paspoort > 18 jaar
2.001
586
500
201
41
35
10
7
Reisdocumenten
Spoedlevering paspoort Nik < 18 jaar
571
533
500
497
Nik > 18 jaar
1.630
489
750
276
56
31
25
30
Uittreksel BRP
592
206
250
263
Archiefonderzoek
92
142
70
133
2.788
Spoedlevering Nik Persoonsregistratie
Rijbewijzen/ eigen verklaringen Rijbewijs
78
2.830
2.933
300
Spoedlevering rijbewijs
197
228
100
174
Eigen verklaring
450
466
335
366
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Productieaantallen Product
Lokale heffingen
Werkelijk aantal 2018
Werkelijk aantal 2019
Begroot aantal 2020
Werkelijk aantal 2020
42
26
0
26
120
122
125
76
310
226
300
108
Huisnummering Afgegeven beschikkingen Gehandicapten parkeerkaart Gehandicaptenparkeerkaart (GPK, Invalidenparkeerkaart) Verklaring omtrent het gedrag Verklaring omtrent het gedrag
Woonlasten De gemiddelde woonlasten per huishouden in De Wolden zijn in 2020 (€ 757,90) 4,5% hoger ten opzichte van 2019 (€ 725,05). Dit bedrag is opgebouwd uit de aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden. De gemiddelde woonlasten in Drenthe lagen op € 730,00 (2019 € 702,42).
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
79
Onderhoud kapitaalgoederen
Jaarstukken 2020
Onderhoud kapitaalgoederen Een aanzienlijk deel van de in gemeente De Wolden aanwezige kapitaalgoederen zoals infrastructuur, gebouwen en plantsoenen is in beheer en onderhoud van de gemeente. Voor het onderhoud van de kapitaalgoederen kent de gemeente een aantal beheersprogramma’s. We reserveren geld in de exploitatiebegroting om jaarlijks in het noodzakelijke onderhoud te kunnen voorzien. Dat doen we op basis van de beheersprogramma's. Ook het gewenste onderhoudsniveau hebben we daarin vastgelegd. Dat niveau is afhankelijk van de hiervoor benodigde beschikbare middelen. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geeft een dwarsdoorsnede van de begroting. Lasten van onderhoud kunnen op diverse programma’s voorkomen. Basisgegevens te onderhouden kapitaalgoederen (peil eind 2020) De koppeling met de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) en de beheerkaart kan met de aanschaf van het nieuwe beheersysteem voor de openbare ruimte plaats gaan vinden. De gegevens kunnen hierdoor afwijken met wat voorgaande jaren is beschreven. Onderwerp
Karakteristiek
Onderhoud
Openbare ruimte
Oppervlakte totaal
22.635 ha.
Oppervlakte wegen
2.565.833 m2
Verharde fietspaden
267.525 m2
Verharde wandelpaden
166.879 m2
Oppervlakte groen (plantsoen)
1.492.756 m2
Oppervlakte bos en natuur (berm, etc.)
3.123.773 m2
Bomen
53.924 st.
Sportterreinen
220.000 m2
Openbare verlichting (armaturen) Speeltoestellen
5.200 st. 647 st.
Begraafplaatsen
6 st.
Gebouwen
Sportaccommodaties
29 st.
Riolering
Lengte
454 km.
Kolken
11.500 st.
Minigemalen
1.100 st.
Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA)
230 st.
Hoofdgemalen
62 st.
Bergbezinkvoorzieningen
10 st.
Kunstwerken
Tunnels
3 st.
Verkeersmeubilair
Verkeersborden
Bruggen en duikers Objectverwijzingsborden
60 st. 4.606 st. 660 st.
Beleidskader Voor het benodigde onderhoudsvolume zijn de volgende uitgangspunten vastgelegd: - Een beheersprogramma moet een periode beslaan van de langste afschrijving van de kapitaallasten. Hierdoor zijn we in staat altijd voldoende geld te reserveren voor het noodzakelijke onderhoud en voorkomen we desinvesteringen. - Een beheersprogramma moeten we gemiddeld iedere vier jaar opnieuw doorrekenen op basis van de actuele onderhoudssituatie (BBV). Dit schept de mogelijkheid om de onderhoudskosten tijdig naar boven of beneden bij te stellen. We hebben een kwaliteitsvisie. Die visie functioneert als een overkoepelende schil voor de onderliggende beheerssystemen. In de visie geven we het niveau aan dat bepalend is voor de individuele beheerssystemen. In 2012 is voor het laatst het kwaliteitsniveau op onderdelen herzien. Als kwaliteitsniveau heeft de raad gekozen het niveau ‘basis’ met uitzondering van bedrijventerreinen. Het niveau van de groenvoorzieningen op de bedrijventerreinen is herzien naar het niveau laag. De niveaus zijn verwerkt in de opdrachten voor het planmatig onderhoud van de openbare ruimte. 80
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Onderhoud kapitaalgoederen
Voor het rationeel beheer maakt de gemeente gebruik van een beheerssysteem. Dit systeem is voorzien van een grafische koppeling met de database van de beheersgegevens. Het inzichtelijk maken en uitwisselen van de data van de te beheren onderdelen in de openbare ruimte is daarmee mogelijk. De verschillende beheersprogramma’s lichten we hierna toe. Toelichting per beheersprogramma Het speelruimtebeleidsplan In de gemeente De Wolden zijn ongeveer 90 speelplekken. De omvang en inrichting variëren. Het in standhouden van speelvoorzieningen in een gemeente is geen wettelijke verplichting. Wel moeten speeltoestellen volgens het Warenwetbesluit Attractie- en speeltoestellen veilig zijn. De grondeigenaar (de gemeente) is aansprakelijk voor schade ten gevolge van bouwwerken die in zijn grond verankerd zijn. Dit betekent dat een gemeente aansprakelijk kan worden gesteld voor schade die voortkomt uit een ondeugdelijk speeltoestel of ondergrond. Veiligheidsinspectie Om te beoordelen of de speeltoestellen veilig zijn, vindt jaarlijks een veiligheidsinspectie plaats. We inspecteren de speelplaats, de toestellen en de speelzone. Een dergelijke veiligheidsinspectie bestaat uit de inspectie van de speelplaats, het toestel en de speelzone. De inspectie bepaalt vervolgens het noodzakelijk onderhoud of de vervanging van de speeltoestellen.
Onderhoud door verenigingen Met ingang van 2008 is het beheer en onderhoud van de speeltoestellen overgedragen aan de speeltuinverenigingen. De resultaten van de inspecties worden doorgestuurd naar de verenigingen. Zij dienen dan vervolgens de aanbevolen acties uit te voeren. Om de veiligheid te kunnen blijven waarborgen dienen de verenigingen de uitgevoerde werkzaamheden terug te koppelen. Immers, de voorzieningen zijn op het eigendom van de gemeente geplaatst en de gemeente is, na overdracht, nog steeds primair verantwoordelijk. Wanneer verenigingen de uitgevoerde acties terugkoppelen is aangetoond dat het noodzakelijke onderhoud daadwerkelijk is uitgevoerd door de speeltuinvereniging. Bijdrage aan vervanging speeltoestellen Om de verenigingen te ondersteunen bij het onderhouden van de speelvoorzieningen is jaarlijks budget beschikbaar voor cofinanciering. Op basis van de veiligheidsinspectie kan blijken dat het repareren van een speeltoestel niet rendabel is. Het is dan vaak verstandiger het speeltoestel te vervangen door een nieuw speeltoestel. Bij het toesturen van de inspectiegegevens attenderen we alle verenigingen op de mogelijkheid een plan in te dienen voor mogelijke cofinanciering ten behoeve van vervanging van speeltoestellen. Indien de plannen voldoende onderbouwd zijn, kennen we maximaal 50% cofinanciering toe.
In onderstaande tabel staat welke organisaties in 2020 een bijdrage hebben gevraagd en ontvangen. Organisatie
Bijdrage ontvangen
Plaats
Bijdrage gevraagd
Prins Johan Frisoschool
Koekange
x
-
Speeltuinvereniging De Hommel
Koekange
x
-
Speeltuinvereniging De Bulties
Kerkenveld
x
-
Speeltuinstichting Ravotti
Ruinen
x
x
Speeltuinvereniging Middelveen
Zuidwolde
x
gedeeltelijk
Streekbelang Drogteropslagen
Drogteropslagen
x
x
Speeltuinvereniging Alteveer
Alteveer
x
x
Functionele inspectie door verenigingen Naast een veiligheidsinspectie moet de speeltuinvereniging jaarlijks ook minimaal één functionele inspectie uitvoeren. Daarbij controleert zij de functionaliteit en stabiliteit van een toestel, in het bijzonder op slijtage.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
81
Onderhoud kapitaalgoederen
Jaarstukken 2020
Evaluatie speelruimtebeleid 2020 In 2020 is het speelruimtebeleid geëvalueerd. Uit deze evaluatie bleek onder andere dat het areaal speeltoestellen sterk is verouderd. Dit betekent dat de veiligheid van de spelende kinderen niet meer voldoende kan worden gewaarborgd. Omdat buitenspelen van groot belang is voor de ontwikkeling van kinderen, is met ingang van 2021 extra budget beschikbaar gesteld om uitvoering te geven aan de grote vervangingsopgave. Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het oorspronkelijke uitgangspunt om de verantwoordelijkheid voor de instandhouding van speelvoorzieningen bij de verenigingen neer te leggen. De verhouding in bijdrage verschuift enigszins. Verenigingen dienen 40% van de totaalkosten bij te dragen en gemeente De Wolden draagt maximaal 60% bij. Begroot 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
Onderhoud speelvoorzieningen
15.500
12.000
Subsidiëring speeltuinverenigingen
16.500
24.000
Totaal
32.000
36.000
Omschrijving
Het wegenbeheersprogramma De gemeente heeft een rationeel beheersprogramma voor wegen. In dit programma heeft de raad het onderhoudsniveau vastgelegd, waaraan het wegenonderhoud dient te voldoen. Gekozen is om het kwaliteitsniveau van de wegen te differentiëren op basis van de gebruikscategorie van de wegen. Verhardingen met een belangrijke functie voorzien we van een hoger onderhoudsniveau. Jaarlijks voeren we na de winter een wegeninspectie uit. Op basis daarvan, in relatie met het beschikbare budget, stellen we vast welke wegen dat jaar een onderhoudsbeurt behoeven. Begroot 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
Klein onderhoud wegen
175.000
175.000
Groot onderhoud wegen
919.000
901.000
Verkeersvoorzieningen (bewegwijzering, borden, veiligheid)
81.000
80.000
Straatvegen en onkruidbestrijding
134.000
142.000
Bermonderhoud, inclusief maaien en bermbeplanting
177.000
207.000
1.486.000
1.505.000
Omschrijving
Totaal
Beheersprogramma openbare verlichting Het beleidsplan Openbare Verlichting heeft onder meer de intentie om minder energie te gaan verbruiken. Daar waar mogelijk vervangen we steeds meer spaarverlichting voor ledverlichting. Bij het aanbrengen van nieuwe verlichting wordt steeds ledverlichting aangebracht. Jaarlijks wordt gebiedsgewijs een aaneengesloten deel van de armaturen schoongemaakt en door nieuwe lampen vervangen. Iedere 5 jaar wordt op deze wijze de volledige openbare verlichting gestructureerd onderhouden. Om de verkeersveiligheid op fietspaden te verbeteren zonder extra verlichting aan te brengen (en geen extra energiekosten) zijn reflecterende slijtlagen aangebracht. Deze fietspaden waren toch toe aan groot onderhoud. In plaats van standaard steenslag is gekozen voor een reflecterende steenslag. Een deel van de kosten voor de reflecterende steenslag zijn bekostigd uit de post Openbare verlichting. Omschrijving Onderhoud openbare verlichting
82
Begroot 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
92.000
76.000
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Onderhoud kapitaalgoederen
Beheersprogramma kunstwerken en bruggen De werkzaamheden aan de gemeentelijke bruggen en duikers zijn gebaseerd op het beheerplan ‘bruggen en kunstwerken’, dat deel heeft uitgemaakt van de kadernota 2006. In 2016 zijn de bruggen en duikers onderworpen aan nieuwe inspectie. In het beheerplan zijn de relevante kwaliteitsaspecten van de bruggen beoordeeld en de noodzakelijke maatregelen beschreven om deze voorzieningen in stand te kunnen houden. Met het budget hebben we vervanging en levensduur verlengend werk gedaan aan 10 kunstwerken. In 2021 zal een nieuwe inspectie worden uitgevoerd aan de kunstwerken. Op basis van die cijfers kan nader worden bepaald of de budgetten moeten worden bijgesteld. Omschrijving Onderhoud bruggen en duikers
Begroot 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
50.000
63.000
Het beheersprogramma groen In 2013 is het kwaliteitsniveau B door de raad vastgesteld voor het onderhoud van het groen. Dit kwaliteitsniveau is verwerkt in de onderhoudsbestekken. In 2020 is er door een extern bureau een quickscan uitgevoerd naar de beheerplannen. Op basis hiervan zullen de consequenties worden opgenomen in de kaderbrief. Begroot 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
Onderhoud plantsoenen openbaar groen
266.000
269.000
Onderhoud openbaar groen begraafplaatsen
58.000
63.000
Aanschaf plantmateriaal
28.000
29.000
Uitbestede werkzaamheden inclusief SW-bedrijven
452.000
446.000
Beheersing eikenprocessierups
56.000
48.000
860.000
855.000
Omschrijving
Totaal
Riolering/water Eind 2015 is het 'Watertakenplan Fluvius' door de raad vastgesteld. Het plan is opgebouwd uit een hoofdplan en zeven specificaties. Het hoofdrapport beschrijft de gezamenlijke visie en doelstellingen van de gemeenten Hoogeveen, De Wolden, Meppel, Westerveld, Midden-Drenthe, Steenwijkerland en het waterschap voor beheer van de watertaken in de periode 2016 t/m 2021. Onder watertaken verstaan we de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemel- en grondwater en de zorgplicht van het waterschap voor het zuiveren van afvalwater. De specificatie, waarin de onderdelen van het gemeentelijk rioleringsplan zijn opgenomen, beschrijft per gemeente de maatregelen en activiteiten en de financiële en personele middelen die nodig zijn voor het beheer van de watertaken. In 2020 zijn diverse maatregelen en activiteiten uitgevoerd zoals: inspectie en reiniging riolering en gemalen, het reinigen van kolken en het onderhoud aan gemalen, riolering, drainage en IBA’s (Individuele Behandeling van Afvalwater). De daadwerkelijke kosten van de activiteiten voor vrijverval riolering zijn hoger uitgevallen dan begroot. Naar aanleiding van inspectie van de riolering is in 2020 een aantal grotere knelpunten verholpen dat tot verhoging van kosten heeft geleid.
De kosten voor het onderhoud aan de drukriolering en gemalen is iets hoger uitgevallen dan begroot, omdat er in 2020 iets meer storingen zijn opgetreden dan normaal. De kosten voor onderhoud aan IBA's ligt in de lijn der verwachting. Door een aantal storingen zijn de kosten iets hoger uitgevallen dan begroot.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
83
Onderhoud kapitaalgoederen
Jaarstukken 2020
Begroot 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
Onderhoud e.d. vrijverval riolering
170.000
191.000
Onderhoud e.d. vacuüm drukriolering, gemalen en bezinkbassins
36.000
42.000
Onderhoud individuele behandeling afvalwater (IBA)
32.000
34.000
238.000
267.000
Omschrijving
Totaal
Het gebouwenbeheersplan In 2018 heeft het college de Nota planmatig onderhoud gebouwen 2019-2028 vastgesteld. Nadat eerst wordt ingegaan in de Nota op het te onderhouden areaal, worden de gehanteerde systematiek en de van toepassing zijnde normen en onderhoudstypen toegelicht. De budgettaire aspecten worden vervolgens in de financiële paragraaf benoemd. Verder wordt in deze nota een duidelijke scheiding aangebracht tussen ‘periodiek groot onderhoud’ en ‘normaal klein jaarlijks onderhoud’. Er is onder andere een doorrekening gemaakt voor groot onderhoud op langere termijn. Op deze berekening is de jaarlijkse storting in de ‘voorziening onderhoud gebouwen’ afgestemd. In 2020 is het planmatig onderhoud en groot onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen uitgevoerd. De onderstaande werkzaamheden zijn slechts een kleine opsomming van wat er het afgelopen jaar is uitgevoerd op bouwkundig en installatietechnisch onderhoud: Er is een permanente noodstroomaggregaat in het gemeentehuis geplaatst om bij spanningsuitval van het net adequaat te kunnen handelen. Verder is er een netspanningsfilter geplaatst om pieken in het net af te vangen, waardoor energie wordt bespaard en de levensduur van gebruiksapparatuur kan worden verlengd. Ook is er gestart met de voorbereiding en de uitvoering van het project vervangen van het verouderde verwarmingssysteem gemaakt.
Bij dit project wordt een extra warmtepomp geplaatst waardoor het gebouw nog energie neutraler wordt en hiermee geheel gasloos zal zijn na oplevering. Deze werkzaamheden zullen doorlopen tot in de zomer 2021. Tijdens deze periode zullen ook de bestaande TL-armaturen omgebouwd worden naar LED verlichting. Op de gemeentewerf is een ventilatiesysteem aangebracht om coronaproof te kunnen werken met als bijkomend voordeel dat er een stukje duurzaamheid is ingebracht. Op de brandweerkazerne in Ruinerwold is er valbeveiliging aangebracht zodat er veiliger bij dakdekkerswerkzaamheden kan worden gewerkt. In 2020 is er gestart met een nieuwe inspectieronde van al onze te onderhouden objecten. De te verwachten resultaten zullen in het voorjaar van 2021 worden gepresenteerd. Begroot 2020 (na wijziging)
Werkelijk 2020
Normaal klein jaarlijks onderhoud
252.000
227.000
Storting in de voorziening voor periodiek groot onderhoud (exclusief onderwijs)
341.000
341.000
Totaal
593.000
568.000
Omschrijving
84
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico’s op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. Inleiding Het weerstandsvermogen dient om niet begrote kosten en risico’s op te vangen. Het geeft een indicatie van de robuustheid van de begroting. Risicobeheersing heeft daarom een belangrijke relatie met het weerstandsvermogen. Reguliere risico’s worden afgedekt met verzekeringen of voorzieningen/bestemmingsreserves. Voor risico’s die niet tegen acceptabele kosten kunnen worden verzekerd en waarvan de omvang niet redelijkerwijs is in te schatten dient het weerstandsvermogen als dekkingsmiddel. Binnen de uitvoering van het beleid doen we al veel aan het beperken van risico’s. Bij elk besluit tot uitvoering nemen we waarborgen op in de college- en raadsvoorstellen om risico’s zoveel mogelijk te vermijden of te beperken. Daarnaast zijn op allerlei terreinen (wegen, riolering, gebouwen, openbare verlichting, etc.) beheersplannen opgesteld waarbij we zo nodig voorzieningen treffen. Bij grotere projecten bouwen we diverse momenten in waarop de gemeente nog kan kiezen om al dan niet door te gaan (go of no-go momenten).
Alle voorstellen beoordelen we op eventuele risico’s met financiële-, personele- en/of juridische consequenties. Kortom: risicomanagement maakt primair onderdeel uit van de dagelijkse processen. In de opgestelde ‘Nota weerstandsvermogen en Risicomanagement’ zijn de doelstellingen en begrippen betreffende het weerstandsvermogen en aanpak verder uiteengezet. In deze paragraaf hebben wij nog niet de gevolgen van de coronacrisis meegenomen. Ten tijde van het opstellen van de jaarrekening en het bijbehorend risicoprofiel was de crisis nog niet aan de orde. De becijferingen voor de beschikbare weerstandscapaciteit waren al afgerond. Zowel het risicoprofiel als ook de benodigde weerstandscapaciteit zullen ten gevolge van de crisis in 2020 kunnen wijzigen. In 2020 zal het bestaande risicoprofiel opnieuw worden bezien. Wij verwijzen in dit verband ook naar de paragraaf ‘Gebeurtenissen na de balansdatum’ die aan deze jaarrekening is toegevoegd. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit Om risico’s te kunnen opvangen is het van belang dat hiervoor een buffer beschikbaar is. In dit kader is de weerstandscapaciteit van een gemeente van belang. We maken onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen dat we kunnen inzetten om eenmalige tegenvallers op te vangen.
De incidentele weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in beschikbare incidentele middelen (vermogen), namelijk de omvang van de vrij besteedbare reserves. Vrij besteedbare reserves zijn reserves waaraan de gemeenteraad geen specifieke bestedingsdoelen heeft gekoppeld. Bij de begroting 2010 heeft de raad ingestemd met de zienswijze van het COELO (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) en is aansluiting gezocht bij het BBV. Dit betekent dat we tot het weerstandsvermogen rekenen: het volledig vrije eigen vermogen, na aftrek van de boekwaarde activa met een maatschappelijk nut. Hierdoor wordt ook de algemene reserve tot het weerstandsvermogen gerekend. De incidentele weerstandscapaciteit is als volgt opgebouwd. Omschrijving
Bedragen x € 1.000
Begroting 1-1-2020
Algemene reserves
Werkelijk 31-12-2020
32.218
23.595
Algemene reserve bouwgrondexploitatie
-/-
211
Activa met een maatschappelijk nut *
-/-
9.936
-/- 8.043
22.071
15.417
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
-/-
135
* Deze activa kunnen namelijk niet zomaar worden vervreemd als de gemeente middelen nodig heeft om een tegenvaller op te vangen. Het weerstandsvermogen moet 'vrij' zijn, aldus Prof. Dr. M.A. Allers, hoogleraar economie van decentrale overheden.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
85
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Jaarstukken 2020
De cijfers van de bouwgrondexploitatie zijn buiten beschouwing gelaten, omdat daarvoor een afzonderlijke weerstandscapaciteit geldt (zie ook de Paragraaf grondbeleid) en waarvoor we binnen de Algemene reserve bouwgrondexploitatie een afzonderlijke buffer aanhouden. De afwijking ten opzichte van de geraamde stand per 1 januari 2020 wordt veroorzaakt doordat € 6,0 miljoen is onttrokken aan de algemene reserve en is gestort in de bestemmingsreserve 'Bouw Huus voor sport & cultuur' te Zuidwolde.
Structurele weerstandscapaciteit Met de structurele weerstandscapaciteit bedoelen we de middelen die we permanent kunnen inzetten om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Hierbij zijn ook de risico’s van belang die aan de uitvoering van al die taken kleven. De structurele weerstandscapaciteit kunnen we in noodgevallen inzetten om aan meerjarige verplichtingen te kunnen voldoen. Hiermee kunnen we voldoen aan bijvoorbeeld de rente- en aflossingsverplichtingen van de aangetrokken leningen. Omschrijving
Bedragen x € 1.000
2020
Onvoorziene uitgaven (exclusief taakmutaties)
2022
2023
30
30
30
30
2.971
2.971
2.971
2.971
-
-
-
-
3.001
3.001
3.001
3.001
Onbenutte belastingcapaciteit Begrotingsoverschot (= begrotingssaldo) - zie hierna Totaal structurele weerstandscapaciteit
2021
Onvoorziene uitgaven De post Onvoorziene uitgaven kunnen we inzetten voor bepaalde incidentele uitgaven die geen structureel karakter dragen. De criteria die hierbij worden gehanteerd zijn onvoorspelbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar. De post onvoorzien bedraagt in de begroting 2020 € 30.000. In overeenstemming met eerdere besluitvorming is de post onvoorzien gesplitst in onvoorziene lasten college van B&W (€ 20.000) en onvoorziene lasten incidentele- en startsubsidies (€ 10.000). Onbenutte belastingcapaciteit Voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit onroerende-zaakbelastingen (OZB) werd voorheen vaak de artikel 12-norm gehanteerd. Het gewogen gemiddelde percentage van de WOZwaarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële verhoudingswet bedraagt voor 2021: 0,1809 (redelijk peil volgens pagina 115 van de Meicirculaire 2020). Het percentage in De Wolden bedraagt voor 2021 op basis van de vastgestelde verordening: 0,1106. Om te voorkomen dat de lokale lasten te veel gaan stijgen, stelt het Rijk jaarlijks een macronorm vast, waarmee de totale OZB-opbrengst van alle gemeenten maximaal mag stijgen. De raad heeft in het verleden aangegeven voor de OZB uit te gaan van een jaarlijkse verhoging (naast autonome uitzetting) met een percentage dat gelijk is aan de inflatiecorrectie. Vooralsnog wordt uitgegaan van 1% autonome uitzetting en 1,5% inflatiecorrectie.
Hiermee blijven we onder de macronorm van het Rijk. De werkelijke onbenutte belastingcapaciteit van deze belasting is echter groter dan hiervoor bedoeld. Als we de capaciteit 2021 bijvoorbeeld afzetten tegen de norm toelating artikel 12gemeente, dan is er nog een ruimte van ± € 2.971.000 (€ 4.674.000 x 0,1809/0,1106 gewogen gemiddelde volgens systematiek pagina 115 Meicirculaire 2020 = € 7.645.000 -/- € 4.674.000). Berekeningswijze onbenutte belastingcapaciteit
Uitkomst
Geraamde OZB-opbrengst gemeentebegroting 2021 (na wijziging)
A
€ 4.674.000
Landelijk gemiddeld gewogen norm artikel-12 toelating
B
0,1809
Gemeentelijk gemiddeld gewogen percentage
C
0,1106
Formule berekening onbenutte belastingcapaciteit Uitkomst berekening is € 6.983.000 -/- € 4.334.000
(A*B/C) - A € 2.971.000
Het rioolrecht en de afvalstoffenheffing mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Omdat deze beide (nagenoeg) al geheel kostendekkend zijn bij De Wolden, zit hierin geen ruimte om extra middelen te genereren.
86
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Begrotingsoverschot Een eventueel begrotingsoverschot op de exploitatie namen we ook mee in de berekening van de structurele weerstandscapaciteit. Volgens informatie van de provincie Drenthe (toezichthouder) is dit voor de berekening van de weerstandscapaciteit niet toegestaan. Inventarisatie van de risico’s De omvang van het noodzakelijke weerstandsvermogen wordt telkens herzien op basis van ontwikkelingen. De risico’s worden bij het opstellen van de begroting en jaarrekening geactualiseerd. Aan de hand van een lijst met mogelijke onderwerpen zijn de grootste risico’s voor de gemeente in beeld gebracht. De risico’s zijn nu beoordeeld aan de hand van de matrices en de tabellen die zijn opgenomen in de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement. De omvang x de kans, dat het risico zich voordoet, geeft aan wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Zoals in onderstaande tabel is weergegeven, bedraagt de benodigde weerstandscapaciteit voor de jaarrekening 2020 € 5,8 miljoen. Risico
Bedragen x € 1.000
Maximale omvang risico
Benodigde weerstandscapaciteit
Risicokans
Algemene uitkering
1.024
Hoog
512
Bedrijfsvoering (incl. aandeel SWO)
3.147
Laag/gemiddeld
492
138
Laag/hoog
21
4
Laag/gemiddeld
1
16.384
Laag/gemiddeld
3.518
Grondexploitatie
*
Hoog
-
Kapitaalgoederen
-
Laag
-
Open-einde regelingen
389
Laag/hoog
119
Projecten
663
Laag
76
Verbonden partijen
7.354
Laag/gemiddeld
819
Overige categorieën
1.885
Laag
239
Schadeclaims Externe factoren Financieel
Totalen
30.988
5.797
* Afzonderlijke risicoanalyse grondexploitatie (zie paragraaf grondbeleid) geeft geen nadelige saldi te zien.
Vergelijkende cijfers
Categorie
Begroting Jaarrek. Jr. 2020 Begroting 2020 2020 benodigde 2020 benodigde max. weerstandmax. weerstandrisico capaciteit risico capaciteit
Jaarrek. Jr. 2019 2019 benodigde max. weerstand risico capaciteit
Verschil benodigd jr. 2020 tov begroting 2019
Verschil benodigd jr. 2020 t.o.v. jr. 2019
Algemene uitkering
1.024
512
903
451
945
473
+61
+39
Bedrijfsvoering
3.147
512
2.950
463
2.782
438
+29
+54
(schade)claims
138
21
138
21
138
21
-
-
Externe factoren
4
1
54
16
47
14
-15
-13
Financieel
17.384
3.518
16.436
3.305
13.937
2.479
+213
+1.039
Grondexploitatie
*
*
*
*
*
*
*
*
Kapitaal goederen
-
-
-
-
-
-
-
-
Open-einde regelingen
389
119
293
108
313
112
+11
+7
Projecten
663
76
861
86
861
86
-10
-10
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
87
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Categorie
Jaarstukken 2020
Begroting Jaarrek. Jr. 2020 Begroting 2020 2020 benodigde 2020 benodigde max. weerstandmax. weerstandrisico capaciteit risico capaciteit
Jaarrek. Jr. 2019 2019 benodigde max. weerstand risico capaciteit
Verschil benodigd jr. 2020 tov begroting 2019
Verschil benodigd jr. 2020 t.o.v. jr. 2019
Verbonden partijen
7.354
819
9.105
992
9.120
995
-173
-176
Overige
1.885
239
1.352
186
1.263
177
+53
+62
Totaal
31.729
5.871
32.092
5.628
29.406
4.795
De grootste verschillen worden veroorzaakt door de verhoogde uitgaven in het sociaal domein en het actualiseren van de risico-inschattingen. Toelichting op de grootste risico’s De risico’s met de meeste invloed op de benodigde weerstandscapaciteit worden hieronder toegelicht. Nr.
Risico
Categorie
Maximale Risico
Benodigde weerstandscapaciteit
1
Verstrekte geldleningen Het niet nakomen van de aflossingsverplichtingen door partijen
Financieel
€
8.389.000
€
2.516.000
2
Algemene uitkering De algemene uitkering wijkt af van de raming
Algemene uitkering
€
876.870
€
438.435
3
Verbonden Partijen Risico's ten aanzien van onrechtmatigheden en negatieve resultaten die invloed hebben op de bijdrage en de doelstellingen
Verbonden Partijen
€
6.081.691
€
608.169
4
BTW Compensatiefonds Veranderingen in wet- en regelgeving of foutieve aangiften
Financieel
€
1.650.040
€
495.012
5
Hardware, software en tractie Schade door diefstal, brand of andere voorvallen en uitval software-leverancier
Bedrijfsvoering
€
2.736.529
€
410.479
Overige risico’s Naast bovengenoemde zijn voor de berekening van de weerstandscapaciteit, onder andere ook de volgende risico’s meegenomen: Het moeten terugbetalen van ontvangen subsidiebedragen (Categorie Projecten). Meer aanvragen dan budget bij schuldhulpverlening, minimabeleid en het leerlingenvervoer (Categorie openeinderegelingen). Het beëindigen van contracten vastgoed d.m.v. leegstand (Categorie Externe Factoren). Schadeclaims die niet worden gedekt door de verzekering (Categorie Claims). Openstaande vorderingen worden niet ontvangen (dubieuze debiteuren) (Categorie Overige). Weerstandsvermogen Het kengetal weerstandsvermogen is de verhouding tussen het totaalbedrag aan risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. Met behulp van dit kengetal kan worden bepaald of het weerstandsvermogen voldoet aan de gestelde norm (= voldoende). Het kengetal voor De Wolden is als volgt berekend: Weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit € 15,4 miljoen (risicoprofiel) benodigde weerstandscapaciteit € 5,8miljoen
88
= 2,66
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Aan de hand van onderstaande tabel kunnen we de betekenis van deze ratio bepalen. Conform de tabel uit de nota risicomanagement kunnen we concluderen dat het weerstandsvermogen van de gemeente De Wolden ‘uitstekend’ is. Waardering
Ratio Weerstandsvermogen
Betekenis
A
>2,0
Uitstekend
B
1,4 > < 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 > < 1,4
Voldoende
D
0,8 > < 1,0
Matig
E
0,6 > < 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
De hoogte van het weerstandsvermogen is als volgt weer te geven. Bedragen x 1.000
Bedrag
Weerstandscapaciteit Risico's
15.417 -/-
Weerstandsvermogen
5.871 9.546
KENGETALLEN FINANCIELE POSITIE Gemeenten nemen in de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing' de vijf, vanuit het BBV verplicht gestelde financiële kengetallen op. Naast de kengetallen vindt ook een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie plaats. Doel van deze kengetallen is dat daarmee beter de structureel en reëel sluitende begroting wordt onderbouwd. 1A. Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie (totale baten exclusief mutaties reserves). 1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. 2. De solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hierbij wordt het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal.
In de berekening is ervan uitgegaan, dat de voorzieningen een onderdeel zijn van het eigen vermogen (VNG-definitie). Als we de voorzieningen beschouwen als vreemd vermogen (conform het BBV), dan daalt de solvabiliteit naar 50%. 3. Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Hierbij vinden correcties plaats als gevolg van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves.
Gemeente De Wolden
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
89
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Jaarstukken 2020
5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Overigens laat dit kengetal eigenlijk meer een verhouding zien t.o.v. de landelijk gemiddelde woonlasten dan dat het de echt vrij toelaatbare (wettelijke) belastingruimte toont. Zie hetgeen hiervoor is vermeld bij 'Onbenutte belastingcapaciteit'. Uitkomst berekening financiële kengetallen De Wolden Jaarrekening 2019
Omschrijving
Begroting 2020
Jaarrekening 2020
1A - Netto schuldquote
28%
42%
27%
1B - Idem gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
10%
23%
13%
2 - Solvabiliteitsratio
59%
50%
55%
3 - Grondexploitatie
0,1%
1,3%
2,6%
4 - Structurele exploitatieruimte (begroting 2020)
0,3%
1,0%
1,0%
5 - Belastingcapaciteit (begroting 2020)
99%
99%
98%
Conclusie Voorgeschreven is dat naast de kengetallen zelf, een beoordeling plaatsvindt van de onderlinge verhouding hiervan in relatie tot de financiële positie. De kengetallen zijn communicerende vaten, waarbij we kunnen stellen dat enkele een stoplichtfunctie hebben en andere een signaalfunctie. Het is overigens van belang de kengetallen in samenhang te zien omdat een afzonderlijk kengetal niet zoveel zegt over de financiële positie. Daarnaast zijn wij ons ervan bewust dat uitkomsten weliswaar momentopnames zijn maar daarnaast ook een voorspellend karakter hebben. Samenvattend ontstaat het volgende beeld.
90
Netto schuldquote
Deze valt nog steeds ruim binnen de landelijk gehanteerde richtlijn van maximaal 130%. Door toenemende investeringen neemt vanzelfsprekend de omvang van de schuld ook toe.
Solvabiliteitsratio
Deze is weliswaar afgenomen maar valt ruim binnen de landelijk gehanteerde richtlijn van minimaal 30%.
Grondexploitatie
De gemeente heeft beperkt geïnvesteerd en loopt hierdoor geen grote bijzondere risico’s – er geldt overigens geen norm.
Structurele exploitatieruimte
Door een verdere uitzetting van de (kapitaal)lasten, waaronder het sociaal domein, neemt de druk op het positieve begrotingssaldo toe.
Onbenutte Belastingcapaciteit
Hoewel de gemeente iets onder het landelijk gemiddelde zit v.w.b. de woonlasten (2020 € 758 t.o.v. € 776), is er t.o.v. de norm toelating artikel12 gemeente, nog een aanzienlijke ruimte van afgerond € 2,9 miljoen om de OZB (extra) te verhogen = politieke afweging.
Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021
Jaarstukken 2020
Bedrijfsvoering
Bedrijfsvoering Een van de verplichte paragrafen van de begroting is de paragraaf bedrijfsvoering. Dit staat in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De toelichting op BBV stelt dat het de functie van de paragraaf bedrijfsvoering is de gemeenteraad inzicht te geven in de bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering, met uitzondering van de huisvesting, is ondergebracht in de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen (SWO). Hier wordt verder dan ook volstaan met de verwijzing naar de Jaarrekening 2020 van de SWO. Inleiding De missie van de SWO luidt als volgt: Wij zien het als een uitdaging om te werken voor twee gemeenten en besturen. Wij zijn een betrouwbare partner voor de twee besturen en de bevolking van de twee gemeenten. Daarom gaan wij ons maximaal inzetten voor de inwoners en het realiseren van de bestuurlijke ambities. Centraal daarbij staat ons streven om maatwerk te leveren voor de twee gemeenten en besturen waarbij we rekening houden met de eigen identiteit, cultuur en de specifieke kenmerken van de twee gemeenten. Voor het laten slagen van onze missie staan vier kernwaarden centraal in de organisatie: - Inwoners staan voorop. - Het bestuur is opdrachtgever. - Flexibel en lenig. - Uitstekende medewerkers. Voor de vaste dienstverlening van de SWO betaalt De Wolden een vaste jaarlijkse bijdrage (zie paragraaf Verbonden Partijen).
Daarnaast voert de SWO op incidentele basis opdrachten uit, die apart worden afgerekend. Een nadere toelichting op de bedrijfsvoeringsonderwerpen die buiten de SWO zijn gebleven, is opgenomen na programma Financiën en Bedrijfsvoering van deze begroting. Integriteitsbeleid Bij de SWO is integriteitsbeleid een regelmatig terugkerend onderwerp in gesprekken en overleggen. Ook in 2020 is er aandacht geweest voor het onderwerp integriteit. In de eerste plaats via het afleggen van de eed of belofte door nieuwe ambtenaren ten overstaan van de directie. Dat gebeurde deels fysiek en deels digitaal. In totaal zijn er zeven bijeenkomsten geweest. Daarnaast zijn alle medewerkers verplicht om een dilemmatraining integriteit te volgen. Dat had moeten gebeuren in de periode 2019/2020, maar vanwege Covid-19 heeft de directie besloten om die opdracht aan alle medewerkers met een half jaar te verlengen tot 1 juli 2021. Een volwaardig integriteitsbeleid houdt in dat signalen over vermoedelijke integriteitsschendingen serieus worden opgepakt. Er zijn in 2020 twee meldingen geweest. De ene melding is intern door een collega gedaan en de andere melding kwam van buiten de organisatie. Beide meldingen zijn in opdracht van de directie onderzocht en daaruit is geconcludeerd dat er geen sprake is geweest van integriteitsschendingen.