1. Jaarstukken 2020 gemeente De Wolden

Beleidsindicatoren De informatie over de indicatoren die betrekking hebben op bedrijfsvoering is opgenomen in de jaarrekening 2020 van de SWO. De indicatoren voor formatie en bezetting geven een vertekend beeld. Doordat de ambtelijke organisatie is ondergebracht in de SWO zijn enkel nog de medewerkers van de griffie in dienst bij gemeente De Wolden. Al de overige ambtelijke medewerkers zijn in dienst van de SWO, daarom vallen zij niet meer onder de formatie behorende bij gemeente De Wolden. De kosten voor de medewerkers van de SWO zijn verwerkt in de bijdrage van de gemeente aan deze gemeenschappelijke regeling.

Gemeente De Wolden

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021

91

Bedrijfsvoering

Jaarstukken 2020

Bedrijfsvoeringskosten De kosten van de reguliere bedrijfsvoeringstaken zijn ondergebracht in de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen. De op grond hiervan door de gemeente te betalen bijdrage is, samen met enkele andere kostenposten, geraamd onder de noemer 'Bedrijfsvoering algemeen'. In programma 10 ‘Overhead’ wordt de bijdrage aan de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen ook toegelicht. Een overzicht van de werkelijke exploitatie en investeringen staat hieronder. Exploitatiebudgetten Lasten

Bedragen x € 1.000

Rekening 2020

Gemeentehuis Zuidwolde

498

Openbare werken Zuidwolde

47

Gemeentewerf de Vos van Steenwijklaan Hoogeveen

57

Bezwaar en beroep

8

Communicatie en overige voorlichting

48

Representatiekosten

19

Bedrijfsvoering algemeen (inclusief bijdrage aan SWO en btw-nadeel)

16.182

Lasten programma

16.859

Investeringen N.v.t.

92

Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021

Jaarstukken 2020

Financiering

Financiering Inleiding In deze paragraaf rapporteren wij over het gevoerde treasurybeleid, de beheersing van de financiële risico's en de ontwikkeling op het gebied van rente en financiering. Treasury is het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's. Uit de financieringsparagraaf moet blijken dat: - de uitvoering van de financieringsfunctie uitsluitend de publieke taak dient; - aan de kasgeldlimiet en de renterisiconorm wordt voldaan; - het beheer prudent en risicomijdend is. De risicobeheersing richt zich op renterisico’s, kredietrisico’s, koersrisico’s en valutarisico’s. De ‘Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden’ (Ruddo) bepaalt de vereisten ten aanzien van de kredietwaardigheid van financiële instellingen. Wettelijk kader De uitvoering van de gemeentelijke financieringsfunctie dient plaats te vinden binnen de wettelijke kaders van de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido), die op 1 januari 2001 is ingevoerd en voor het laatst in 2009 is gewijzigd. In de wet staan transparantie en risicobeheersing centraal. De transparantie komt tot uitdrukking in een verplicht treasurystatuut en een financieringsparagraaf in begroting en jaarrekening.

Een ander belangrijk uitgangspunt van de Wet Fido is dat deze wet aan de lagere overheden de verplichting oplegt financiële risico’s op treasurygebied te beheersen. In het treasurystatuut zijn binnen de mogelijkheden van de wet Fido en de Ruddo de kaders vastgelegd voor de uitvoering van de treasuryfunctie bij de gemeenten. Omdat het schatkistbankieren en de wet Houdbaarheid overheidsfinanciën (Wet Hof) wettelijk kader hebben gekregen, hebben wij het treasurystatuut in november 2014 hierop aangepast. Vermogenspositie Langlopende leningen In onderstaande tabel staat het verloop van de langlopende vaste geldleningen. Jaar

Stand per 1-1

Opgenomen

Aflossing

2017

7.487

0

745

6.742

2018

6.742

10.000

745

15.997

2019

15.997

0

1.145

14.852

2020

14.852

5.000

1.145

18.707

Bedragen x € 1.000

Stand per 31-12

Langlopende geldleningen/Leningenportefeuille Op 1 januari 2020 bedroeg de totale hoofdsom van de vaste geldleningen bijna € 15 miljoen en per 31 december 2020 is het schuldrestant gestegen tot ruim € 18,7 miljoen. De portefeuille bevat zes lineaire geldleningen die we hebben afgesloten bij de BNG Bank. Het afgelopen jaar hebben we € 1.145.000 betaald aan aflossingen voor langlopende geldleningen. In maart 2020 hebben we één nieuwe langlopende geldlening afsloten met een looptijd van 40 jaar. Kortlopende geldleningen De schuld op korte termijn (kasgeldlening) was op 31-12-2020 € 10 miljoen. In het kader van schatkistbankieren was ons tegoed op 31-12-2020 ruim € 8,5 miljoen. Financieringsbeleid Om te voorzien in de financieringsbehoefte staan de gemeente interne en externe financieringsmiddelen ter beschikking. De interne financieringsmiddelen bestaan uit de reserves, oftewel eigen vermogen en de voorzieningen. De externe financieringsmiddelen bestaan uit de opgenomen langlopende geldleningen en kortlopende middelen (o.a. rekening-courant geld en kasgeldleningen), oftewel het vreemde vermogen. Op het moment dat de uitgaven worden gedekt door inzet van reserves vindt een substitutie plaats van eigen vermogen naar vreemd vermogen. We werken vanuit totaalfinanciering.

Kenmerk is dat er geen een-op-een relatie wordt gelegd tussen een investering en financiering, maar dat wordt gekeken naar het totaal. Het systeem van totaalGemeente De Wolden

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021

93

Financiering

Jaarstukken 2020

financiering maakt optimale benutting van externe financieringsbronnen mogelijk. We proberen leningen tegen zo laag mogelijke kosten aan te trekken en tegelijkertijd de renterisico’s te beheersen. Liquiditeitenbeheer Liquiditeitenbeheer is het beheren, reguleren en besturen van inkomende en uitgaande geldstromen en de effecten daarvan op de rekening-courantsaldi. De BNG moet voor de kredietlimieten aan decentrale overheden liquiditeiten aanhouden, daarom wordt vanaf 1-1-2019 over het ongebruikte deel van de kredietlimiet een bereidstellingsprovisie in rekening gebracht. Om de bereidstellingsprovisie te beperken, hebben we met BNG-overleg gehad om de overeenkomst financiële dienstverlening te wijzigen. Het totale kredietarrangement is € 8,5 miljoen, hiervan is € 2 miljoen voor het kredietlimiet en € 6,5 miljoen voor intradaglimiet. Indien nodig of als de inzichten en/of rentepercentages wijzigen, dan kunnen we de bedragen binnen het kredietarrangement aanpassen. Door het opstellen van een meerjarenliquiditeitenprognose, die gebaseerd is op de meerjarenbegroting (inclusief de meerjareninvesteringsplanning), proberen we liquiditeitenrisico’s zoveel mogelijk te beperken. We maken voor het eerste jaar een liquiditeitenbegroting, daarin staan de schattingen van de uitgaven en inkomsten die verband houden met de exploitatie, grondexploitatie en investeringen.

Lopende het begrotingsjaar wordt deze liquiditeitenbegroting geactualiseerd, omdat de schatting in de loop van het jaar nogal eens verandert door wijziging in de realisatie van de uitgaven en inkomsten. Een en ander is mede afhankelijk van een goede informatievoorziening vanuit de gehele samenwerkingsorganisatie. Ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt De rente op de geldmarkt (kredieten voor maximaal een jaar) was voor het gehele jaar 2020 negatief. Met andere woorden, er werd rente vergoed bij het aantrekken van korte termijn leningen (kasgeldleningen). De rentepercentages van 1, 2 en 3 maands kasgeldleningen, schommelde dit jaar tussen de -0,25% en -0,51%. Aan het einde van kwartaal 1 stegen de percentages i.v.m. de Covid-19 ontwikkelingen. Gedurende het jaar herstelde de markt en zakten de percentages weer naar een historisch laag niveau rond -0,50%. De rente op de kapitaalmarkt (kredieten langer dan een jaar) bleef dit jaar wederom ongekend laag. Het rentepercentage van bijvoorbeeld een 30jarige lineaire geldlening was aan het begin van 2020 ongeveer 0,90%. Net als bij de kasgeldleningen stegen de percentages aan het einde van het eerste kwartaal door ontwikkelingen van de Covid-19 maatregelen. Later in het jaar varieerde de rente tussen de 0,26% en 0,71%. Het laagste percentage kon in maart 2020 genoteerd worden.

De verwachting is dat in 2021 de lange- en korte rente laag blijven puur als het gevolg van vaccine optimisme. De veronderstelling van beleggers is dat het einde van de pandemie in zicht is nu vaccinactiecampagnes op gang beginnen te komen. De economie zou dan in de loop van het jaar weer tot bloei kunnen komen. Met betrekking tot de geld- en kapitaalmarkt volgen wij, naast eigen visie en waarneming ook de adviezen van de grote banken en beleggers. Risicobeheersing De belangrijkste financiële risico’s bij de uitvoering van het treasurybeleid zijn de renterisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitenrisico’s en koersrisico’s. Aangezien de gemeente geen leveranciers en afnemers kent van buiten de eurolanden zijn koersrisico’s niet aanwezig. Blijven over de rente-, krediet- en liquiditeitenrisico’s. Kasgeldlimiet (kortlopende schuld) De kasgeldlimiet is de toelaatbare omvang van de netto vlottende schuld om op de korte termijn het renterisico te beheersen. De risico’s zijn groot door mogelijke fluctuaties op de geldmarkt. Onder de vlottende schuld vallen alle financieringen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar. De limiet is door de minister van Financiën vastgesteld op 8,5% en is het maximum percentage van het begrotingstotaal(lasten) dat met kortlopende middelen mag worden gefinancierd.

Financiering met kortlopende middelen heeft de volgende voordelen: - De rente op kortlopende leningen is nagenoeg altijd lager dan op langlopende leningen. - Het geeft een grotere flexibiliteit. Als de kasgeldlimiet structureel wordt overschreden moeten binnen drie kwartalen maatregelen worden getroffen om dat teniet te doen. Dat kan door consolidatie (= het omzetten van kortlopende in langlopende schulden). De kasgeldlimiet afgerond is € 4,5 miljoen. In onderstaande tabel is voor 2020 de kasgeldlimiet afgezet tegen de netto vlottende schuld. 94

Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021

Jaarstukken 2020

Financiering

Berekening kasgeldlimiet 1e kwartaal

2e kwartaal

3e kwartaal

4e kwartaal

8,5%

8,5%

8,5%

8,5%

In bedrag (x € 1,0 miljoen)

4,5

4,5

4,5

4,5

2

Omvang vlottende schuld

10,0

10,0

10,0

5,0

3

Vlottende middelen

4,4

8,8

12,8

7,4

-5,6

-1,2

2,8

2,4

Toegestane kasgeldlimiet (1)

4,5

4,5

4,5

4,5

Overschrijding (-) of Ruimte (+)

-1,1

3,3

7,3

6,9

Berekening kasgeldlimiet Bedragen x € 1,0 miljoen 1

Toegestane kasgeldlimiet In % van grondslag (= begrotingstotaal na wijziging)

Toets kasgeldlimiet 4

Totaal netto vlottende schuld (2-3)

5

Totaal netto vlottende middelen (3-2)

Renterisiconorm en renterisico’s vaste schuld De Wet Fido definieert vaste schuld als opgenomen geldleningen met een rentetypische looptijd groter dan of gelijk aan 1 jaar. Van renterisico is sprake als er onzekerheid bestaat rond toekomstige renteniveaus. Deze situatie doet zich op de volgende momenten voor: - Bij variabel rentende leningen. - Indien een toekomstige financieringsbehoefte nog niet afgedekt is. - Bij naderende renteaanpassingen van leningen. Het doel van de renterisiconorm is om op de lange termijn niet afhankelijk te zijn van het renteniveau in een bepaald jaar. Met de norm bevordert de Wet Fido een solide financieringswijze bij openbare lichamen en levert een bijdrage aan de uitstekende kredietwaardigheid van openbare lichamen op de kapitaalmarkt. Jaarlijks mogen de renterisico’s niet hoger zijn dan 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het boekjaar. In onderstaande tabel wordt de norm afgezet tegen de feitelijke situatie. Conclusie: we voldoen ruimschoots aan de risiconorm. Renterisiconorm

Bedragen x € 1.000

Rekening 2019

Begroting 2020

Rekening 2020

1

Rente herzieningen

0

0

0

2

Betaalde aflossing

1.145

1.145

1.145

3

Renterisico (1+2)

1.145

1.145

1.145

5a

Ruimte onder renterisiconorm(4>3)

8.759

9.480

9.480

5b

Overschrijding renterisiconorm (3>4) Berekening renterisiconorm

4a

Begrotingstotaal, waarmee gerekend is t.b.v. de norm

49.522

53.123

53.123

4b

Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage

20%

20%

20%

4

Renterisiconorm

9.904

10.625

10.625

Kredietrisicobeheer Kredietrisicobeheer kunnen we omschrijven als het beheersen van risico’s die voortvloeien uit de mogelijkheid van een waardedaling van onze vorderingen als gevolg van insolventie of deficit van tegenpartijen. Uitzettingen kunnen op grond van de Wet Fido en het treasurystatuut slechts plaatsvinden voor de uitvoering van een publieke taak. Daarnaast vinden uitzettingen alleen plaats bij Nederlandse overheden en andere publiekrechtelijke lichamen met een solvabiliteitsratio van Gemeente De Wolden

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021

95

Financiering

Jaarstukken 2020

0% en financiële instellingen met een kredietwaardigheid van een AA-rating (lange termijn) of A-2 (korte termijn rating). Hieronder een specificatie van de uitzettingen naar risicocategorie. Met/zonder (hypothecaire) zekerheid

Restantschuld

% van het totaal

Aandelen en deelnemingen (o.a. nutsbedrijven)

1.671

15,2

zonder

Leningen aan deelnemingen

2.895

26,4

zonder

Geldlening aan gemeenschappelijke regeling (SWO)

1.517

13,8

zonder

Deelneming/geldlening Stim.Volkshuisv.Ned.Gem.

2.097

19,1

zonder

Hypothecaire geldleningen ambtenaren

2.595

23,6

met

209

1,9

zonder

10.984

100

Risicogroep

Bedragen x € 1.000

Overige leningen Totaal

We hebben in totaal ruim € 10,9 miljoen uitgeleend. De deelnemingen betreffen onze aandelen in de NV Bank Nederlandse Gemeenten, NV Rendo, NV W.M.D., Essent milieu en de Stichting Glasvezel De Wolden. We hebben een lening aan deelneming namelijk de lening aan de Stichting Glasvezel de Wolden. De geldlening aan de gemeenschappelijke regeling De Wolden Hoogeveen (SWO) is € 160.000 hoger geworden en komt nu uit op ruim € 1,5 miljoen, het betreft de activa die de SWO van de gemeente heeft overgenomen en de activa die de afgelopen jaren is aangeschaft. Aan de Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (SVN) hebben we ruim € 2.097.000 uitstaan. Van de deelnemingen heeft SVN ruim € 91.000 aan nieuwe zonne- en stimuleringsleningen verstrekt aan particulieren. Op de hypothecaire geldleningen aan ambtenaren is afgelopen jaar bijna € 956.753 afgelost, er staat nu nog bijna € 2.595.241 open. De overige geldleningen betreffen een lening aan zwembad Ruinen en aan de dorpshuizen Ansen, Echten en Koekangerveld en een lening in het kader van de WMO. Interne rente In de begroting 2020 was rekening gehouden met een interne rente van 0,5%, op basis van de BBV-voorschriften is dit percentage voor de jaarrekening uitgekomen op 0,30%. Deze rente rekenen we conform BBV toe aan alle (te activeren) investeringen.

Voor de grondexploitatie wordt een andere berekening voor de rente gehanteerd, deze rekenrente is uitgekomen op 0,42%. Renteschema a.

b.

Rentelasten langlopende geldleningen Rentelasten en -kosten kortlopende geldleningen

8.965

Rentelasten en -kosten leningen SVN

2.216

Rentebaten langlopende geldlening SWO De Wolden Hoogeveen

-26.788

Rentebaten kasgeldleningen

-46.102

Rentebaten leningen SVN

-2.121

Rentebaten lening glasvezelnetwerk De Wolden Rentebaten private personen

96

346.240

-103.112 -777

Rentebaten hypothecaire geldleningen ambtenaren

-31.554

Saldo rentelasten en -baten

146.967

Gemeente De Wolden Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juli 2021