Bijlage 3 Milieueffectrapport, Antea Group, 17 april 2023

Blad 22 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Figuur 2-3 Plangebied in 1850 (links) en in 1948 (rechts) (bron: Beek & Kooiman, 10 juli 2012: Inventarisatie en waardering legakkers provincie Utrecht: Vinkeveense Plassen).

Het gebied van de Vinkeveense Plassen liep in feite achteraan in deze ontwikkeling. De kwaliteit van het veen en de moeizame vervening in dit gebied maakte dat de turfwinning pas in de jaren ’50 van de 19e eeuw op gang kwam. Door grootschalige turfwinning en vervening van het gebied ontstonden aaneengesloten plassen met daarin legakkers. Op de legakkers werd turf te drogen gelegd in grote hopen, steupels genoemd. De oude zuwes (dijk dwars op de hoofddijk) vormden de ontsluitingen van het gebied. Hierlangs ontstond (woon) bebouwing. De vervening volgde de structuur van de middeleeuwse verkaveling. Vandaar dat in de Vinkeveense legakkers en zuwen nog steeds de waaiervorm van deze verkaveling te herkennen is. In Vinkeveen werd eerst handmatig turf gestoken, later met een turfsteekmachine. Deze machinale vervening leverde een diepe, loodrechte manier van steken op, die bepalend is voor de ook nu nog zeer steile overgangen tussen legakkers en water in Vinkeveen. Deze machinale vervening maakt dat de Vinkeveense Plassen tussen de legakkers dieper zijn dan andere plassen in de omgeving. De vervening in Vinkeveen is nog doorgegaan tot circa 1975. In 1954 hebben Gedeputeerde Staten van Utrecht besloten dat de (verplichte) drooglegging van de Vinkeveense Plassen niet zou plaatsvinden. Dit besluit was ingegeven doordat men met de plassen andere doelstellingen voor ogen had.

Na de Tweede Wereldoorlog vonden namelijk twee ontwikkelingen plaats die van grote betekenis zijn voor de huidige Vinkeveense Plassen: 1. Grote bouw- en infrastructurele projecten werden de grond uit gestampt. 2. De Nederlanders van na de oorlog hadden meer vrije tijd en behoefte aan recreatiemogelijkheden.

Blad 23 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Ad 1. De bouw van de Bijlmermeer en de aanleg van de A2 maakten dat de gemeente Amsterdam en Rijkswaterstaat een grote behoefte hadden aan zand om de ondergrond te verstevigen. Hiervoor gebruiken zij de Noordplas om zand te winnen. Hierdoor ontstond een diepe zandput (tot ruim 50 meter diep). De zandeilanden werden gerealiseerd om het omliggende land te beschermen tegen de golfslag die in het diepe deel van de plas kan ontstaan. En ook om te voorkomen dat het achterland langzaamaan richting het zandgat schuift. Vanaf de plassen zijn Amsterdam en de snelweg aanwezig aan de randen van de horizon. Ad 2. Jachthavens, recreatiewoningen, dagrecreatievoorzieningen en evenementen voorzagen vanaf het midden van de vorige eeuw in de toenemende recreatiebehoefte van bewoners van de stad en de regio. Er ontstond bijvoorbeeld veel dagrecreatie op de particuliere legakkers. De zandeilanden bleven publiek eigendom en werden eveneens ontwikkeld als dagrecreatieterreinen. Hiervoor werd het recreatieschap Vinkeveense Plassen in het leven geroepen; een gemeenschappelijke regeling van de gemeenten Abcoude, De Ronde Venen én de gemeente Amsterdam. Over de geschiedenis van De Ronde Venen en de Vinkeveense Plassen is meer te vertellen.

Centraal in dit verhaal staat dat de periode van de vroege middeleeuwen tot nu zijn sporen in het gebied heeft achtergelaten die, voor iedereen die de geschiedenis kent, herkenbaar zijn.

2.3

Systeembeschrijving

2.3.1

Cultuurlandschap2 Regio Het Groene Hart en daarbinnen de Hollands Utrechtse plassen zijn iconen voor een oer-Hollands landschap. De Vinkeveense Plassen maken hier onderdeel van uit. De kwaliteit van het (Utrechtse deel van het) Groene Hart wordt bepaald door de openheid van het landschap, het veenweidekarakter, de landschappelijke diversiteit, en de rust en stilte. Openheid is het belangrijkste kenmerk van het landschap in De Ronde Venen, vooral dankzij de veeteelt. De landbouw vormt de drager van de kernkwaliteit openheid, die onlosmakelijk verbonden is met het veenweidelandschap en de droogmakerijen. Lijnstructuren zoals dijken en infrastructuur, maar ook lintbebouwing, zorgen langs de randen van deze landschappen voor contrasten in de beleving. De meer gevoelsmatige kernkwaliteit van rust en stilte is vaak nauw met de openheid verbonden. De landschappelijke diversiteit in het Groene Hart wordt bepaald door de afwisseling van landschapstypen. In het noordelijk deel van het Groene Hart gaat dat om afwisseling tussen optrekkende veenontginningen, plassen en droogmakerijen. Verschillend in maat en schaal, mate van openheid en beleving van rust en stilte. Juist deze afwisseling maakt het tot een aantrekkelijk landschap.

Het veenweidekarakter van het landschap wordt bepaald door verschillende verkavelingsvormen, hoogteverschillen tussen onverveend land en droogmakerijen en de karakteristieke lijnelementen (dijken, zuwen, linten) die verschillende delen begrenzen. Bijzonder aan het gebied rond Vinkeveen 2

Bronnen: Kwaliteitsgids Groene Hart (Provincie Utrecht, 2011), Landschapsnota De Ronde Venen 2030 (gemeente De Ronde Venen, 2014), Structuurvisie De Ronde Venen 2030 (gemeente De Ronde Venen, 2013), Toekomstvisie Legakkers Vinkeveense Plassen (Provincie Utrecht, 2012), Inventarisatie en waardering legakkers in de provincie Utrecht (Beek & Kooiman, 2012).

Blad 24 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

is dat de drie stadia van vervening naast elkaar ‘gelezen’ kunnen worden. De middeleeuwse optrekkende verkaveling in de polder Groot Wilnis-Vinkeveen, het turfwinningslandschap van de Vinkeveense Plassen en de doordachte diepe droogmakerij Groot Mijdrecht lopen in elkaar over en laten de geschiedenis van het gebied in een notendop zien. In de Toekomstvisie Vinkeveense legakkers is hier het volgende over opgenomen: “De primaire waarden van het Vinkeveense Plassengebied ligt in het gegeven dat het landschap als geheel alle hoofdstadia (veenvorming-ontginning-vervening-plasvorming-droogmaking) laat zien en dat de plassen daarbinnen het proces van vervening en plasvorming tonen met de daarop gebaseerde vormen van verdere ontwikkeling. In landelijk opzicht vertegenwoordigt het Plassengebied een zeer hoge en specifieke cultuurhistorische waarde die elders in Nederland alleen bij de kleinere Nieuwkoopse Plassen voorkomt.” Plassengebied De Vinkeveense Plassen zijn verdeeld in drie plassen: de Kleine Plas, de Zuidplas en de Noordplas. De Kleine Plas bevindt zich ten zuiden van de N201. De Zuidplas, ook wel Middenplas genoemd, ligt tussen de N201 en de Baambrugse Zuwe in. De Noordplas is de grootste van de drie. Deze is plaatselijk zeer diep, tot wel zo'n 50 meter. Die grote diepte is ontstaan door zandzuiging in de jaren '60 en '70 van de vorige eeuw.

Dit zand werd gebruikt voor de aanleg van de Bijlmer en een deel van de A2. De grote waterdiepte op de Noordplas geeft een hoge golfslag. Om de nog overgebleven legakkers tegen deze golfslag te beschermen zijn twaalf zandeilanden opgespoten. Deze eilanden met beschoeiing dienen niet alleen als dijken om de golven te breken, maar vormen ook een unieke locatie voor recreatie. De zandeilanden 1, 2, 4 en 5 zijn bereikbaar vanaf de weg. De overige eilanden zijn uitsluitend bereikbaar vanaf het water. In alle delen zijn legakkers en petgaten aanwezig die zorgen voor een deels open gebied en deels meer gesloten gebied (met zichtlijnen). In de noordelijke plas wordt het open, voormalige zandwinningsgebied omringd door zandeilanden. De legakkers in de plassen tonen een historisch energielandschap waarbij veengrond werd gestoken en later opgebaggerd om tot turven te drogen. Van oorsprong zorgde dit voor een open en leeg landschap. Het waterlandschap met lange smalle stroken land biedt veel afzonderlijke zichtlijnen. Voor de afwatering van de oorspronkelijke polder zijn dwars in het gebied een kade en wetering aangelegd, de huidige Groenlandsekade en Vinkenkade. Grote delen van de plas bestaan inmiddels uit open water. Ten westen van Achterbos is de ‘tussenfase’ te zien van de middeleeuwse verkaveling naar het verveningslandschap met legakkers en petgaten.

Op de Noordplas zijn gebieden aanwezig waar de legakkerstructuur nog het meest intact is; het gebied tegen Achterbos aan en de oostelijke hoek van de Noordplas (Vinkenrust en de Eendenkooi). De overige gebieden zijn relatief aangetast, maar de structuur is nog wel herkenbaar. Met name de zones waar de aanhechting met naastgelegen gebieden plaatsvindt (langs de Botsholsedijk) zijn waardevol. De Noordplas omvat ook de zandeilanden; een nieuw cultuurlandschap dat ontstaan is vanuit zandbehoefte van de Bijlmer en de A2. De zandeilanden zijn een noodzaak vanuit veiligheid en zijn functioneel ingericht voor waar behoefte aan was, namelijk recreatie en vrijetijdsbesteding. De ronde vormen en functionele inrichting leveren een compleet eigen sfeer op binnen het plassengebied. Ook op de Zuidplas en op de Kleine Plas zijn de structuren relatief aangetast, maar nog wel herkenbaar. Hier is de overgang van deze zone naar de naastliggende polder Groot WilnisVinkeveen belangrijk om te behouden.

Blad 25 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

(Autonome) trends De min of meer natuurlijke ontwikkeling is dat de legakkers op de Vinkeveense Plassen langzaam verdwijnen. Oorzaken die hiervoor kunnen worden aangewezen zijn:  Er vindt praktisch geen verlanding plaats.  De eilanden kalven af door: - wind, golfslag, ijs en storm; - (snelle) vaarbewegingen; - omwaaiende bomen; - slechte beschoeiingen (door de waterdiepte zijn goede beschoeiingen moeilijk uitvoerbaar en duur); - weinig natuurlijke vegetatie (riet).  Er treedt een domino-effect op; door het verdwijnen van legakkers verliezen achterliggende akkers hun bescherming. In het hele Groene Hart, maar dus ook op en rond de Vinkeveens Plassen, is er sprake van een relatief hoge verstedelijkingsdruk. Met name de bebouwing rond de plassen laat dit zien, maar ook de in de afgelopen decennia toegenomen legale en illegale bebouwing op de legakkers.

2.3.2

Water3 Regio Gemeente De Ronde Venen ligt in het stroomgebied van de Amstel en de Vecht. Een netwerk van riviertjes, watergangen en kunstwerken voorkomen wateroverlast in het gebied en zorgen voor voldoende drooglegging in de polders en droogmakerijen. De Vinkeveense Plassen fungeren in dit systeem als tussenboezem voor de omliggende peilgebieden. De Vinkeveense plassen zijn onderverdeeld in drie plassen: de Noordplas, de Zuidplas en de Kleine plas. De drie plassen staan in open verbinding met elkaar, hebben één vast peil en vormen één KRW-waterlichaam. Het water wordt via de ringvaarten van de gemeente afgevoerd en uitgeslagen via het gemaal De Ruiter in het oosten en het gemaal Pondskoekersluis in het westen van de gemeente. Er is geen hydrologische relatie tussen de Vinkeveense Plassen en de Botshol.

3 Bronnen: Waterbeheerplan 2016 – 2021 (Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht, 2015), Startnotitie

watergebiedsplan Groot Wilnis-Vinkeveen (Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht, 2015).

Blad 26 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Noordplas

Zuidplas

Kleine plas

Figuur 2-4 Watersysteem Vinkeveense Plassen (uitsnede uit: Watergebiedsplan Groot Wilnis-Vinkeveen e.o. (Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht).

Plassengebied De Vinkeveense Plassen hebben een peil van -2,15 meter NAP. Dit betekent een hoogteverschil van ongeveer plus 4 meter ten opzichte van de naastliggende polder Groot Mijdrecht. Hierdoor ontstaat wegzijging vanuit de plas richting deze polder. De waterkwaliteit van de Vinkeveense Plassen voldoet (nog) niet overal aan de normen van de KRW. De kwaliteit wordt beïnvloed door (indirecte) inlaat van gebiedsvreemd water (onder meer vanuit het Amsterdam Rijnkanaal), lozingen op de plas, belasting vanuit omliggende (landbouw) gebieden en onttrekkingen en ontwatering. Het waterpeil in de Vinkeveense plassen wordt op peil gehouden door wateraanvoer vanuit de Vinkeveenboezem. Dit betreft onder meer het kwelwater dat vanuit de polders wordt opgepompt Daarnaast wordt de Vinkeveenboezem gevoed met water vanuit de hoger gelegen Boezem, via de Oudhuizersluis. In droge zomers bestaat het boezemwater voor een belangrijk deel uit het brakke en voedselrijke water afkomstig uit Groot Mijdrecht. Er is dus een indirecte inlaat, omdat het bovenland via de boezem en de plassen water verliest aan Groot Mijdrecht Noord (GMN). De diepe ligging van deze polder zorgt voor een hoge kwel, voor een deel door de inzijging vanuit het bovenland. GMN houdt een kunstmatig, niet duurzaam en vervuilend systeem in werking.

Schoon water uit de plassen komt als bruin, brak en voedselrijk water in GMN omhoog (ondergrond-geologie). Dit wordt uitgemalen (47 miljoen m3/jaar) en belast de boezem. Met name de fosfaatbelasting is kritisch voor de plassen. Begin deze eeuw is een defosfateringsinstallatie gerealiseerd achter de Demmerik om de fosfaatbelasting van de plassen terug te dringen. De fosfaatbelasting gaat de goede kant op, maar extra belasting kan dit evenwicht eenvoudig verstoren.

Blad 27 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

(Autonome) trends Door veranderingen in het klimaat vinden verschuivingen plaats in de balans tussen inlaat en regenval enerzijds en afvoer, wegzijging en kwel anderzijds. Dit is van invloed op zowel de waterkwaliteit als de vraagstukken rond verdroging en bodemdaling in de omgeving. Intensiever recreatief gebruik (los van eventuele ontwikkelmogelijkheden) brengt ook het risico van extra lozingen op de plassen met zich mee. Ook de toenemende vraag naar zwemwaterlocaties en zwemwaterkwaliteit zijn van invloed op de normen en kaders van de waterkwaliteit.

2.3.3

Natuur4 Regio Het Natuurnetwerk Nederland (NNN, voorheen EHS) is een robuust, samenhangend netwerk van natuurgebieden en verbindingen daartussen op nationaal niveau. Het NNN bestaat uit bestaande natuurgebieden en gebieden waar nog nieuwe natuur tot ontwikkeling moet komen. Natura 2000 is een Europees netwerk van natuurgebieden dat onderdeel uitmaakt van het NNN. Voor Natura 2000- gebieden geldt een zwaarder beschermingsregime. De invulling van het NNN in de omgeving van De Ronde Venen kenmerkt zich door een netwerk van gebieden en verbindingen met natte natuur: moerasnatuur, veenmosrietlanden, moerasheide, trilveen, nat schraalgrasland en nat weidevogelgrasland. De robuuste verbinding loopt grofweg van noordoostelijke in zuidwestelijke richting en verbindt het Vechtplassengebied met de Nieuwkoopse plassen. Aan de noordzijde worden natte verbindingen met name via riviertjes en stapstenen van natuur richting de randmeren gerealiseerd. De A2 is een harde barrière in dit systeem. Onderdoorgangen bij riviertjes en een nieuwe ecopassage bij het viaduct over de N201 maken verbindingen mogelijk. De kernkwaliteiten van dit systeem zijn beschreven in het Natuurbeheerplan 2016 van de provincie Utrecht: “De ecologische kernkwaliteiten worden sterk bepaald door de aanwezigheid van het veen. Waar nog onvergraven veen resteert, is dat laagveenmoerasnatuur.

In de diep uitgegraven veenplassen is dat water- en moerasnatuur en in de polders met natuurlijk polderpeil zijn weidevogels de kernkwaliteit. Het Nautra 2000-gebied Botshol is zo’n mislukte veenafgraving die zich ontwikkeld heeft tot een bijzonder natuurgebied van Europees belang. Het is een gevarieerd natuurgebied waar diverse successiestadia van de laagveenverlanding aanwezig zijn: veenmosrietlanden, galigaanmoerassen en hoogveenbossen in mozaïek met gemeenschappen van open water. In het water van de veensloten en de laagveenplassen de Kleine en de Grote Wije komen veel kranswieren, groot nimfkruid en groot blaasjeskruid voor. In de veenmosrietlanden groeit tussen het riet de welriekende nachtorchis, kamvaren en moerasviooltje en nog veel meer kenmerkende veenmoerasflora. Het herstelplan dat in uitvoering is, streeft ernaar om ook weer jongere verlandingsstadia in het gebied zoals trilveen tot ontwikkeling te laten komen door het graven van nieuwe petgaten en het plaggen van de oude kraggen. Dit gevarieerde landschap vormt het leefgebied voor een groot aantal dieren en planten, waarvan vele typerend zijn voor het laagveengebied. Enkele vogelsoorten die hier broeden zijn snor, lepelaar, grote karekiet, bruine kiekendief en krooneend.

De waterkwaliteit van de aangrenzende door vervening ontstane Vinkeveense Plassen is sterk vooruitgegaan sinds de dorpen Vinkeveen en Wilnis vanaf 1979 niet meer hun afvalwater ongezuiverd lozen op de plassen. Met name in de Noordplas is dat te merken aan de sterke toename 4

Bronnen: Natuurbeheerplan 2016 (provincie Utrecht, 2015), Gebiedsconvenant Groot Wilnis Vinkeveen 2010-2020 (Stichting Ontwikkeling de Venen, 2010), Toekomstvisie Legakkers Vinkeveense Plassen (Provincie Utrecht, 2012).

Blad 28 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

van kranswieren, fonteinkruiden en twee zeldzame licht brakwatersoorten: gesteelde zannichellia en snavelruppia. Ook de macrofauna neemt toe in soortenrijkdom. In De Venen zijn de graslanden van diverse polders met aangepast peilbeheer goede weidevogelgebieden. Weidevogels als grutto, tureluur en zomertaling broeden in de polders Nellestein, Blokland, in delen van polder Groot WilnisVinkeveen en in het gebied DemmerikDonkereind-Gagel. Plaatselijk komen broedkolonies van visdiefje en zwarte stern voor. In Waverveen is recent natte natuur ontwikkelt die veel water- en weidevogels aantrekt en een belangrijke onderdeel is in de ecologische verbindingszone die de natte laagveengebieden met elkaar verbindt.” In de omgeving van de Vinkeveense Plassen zijn er binnen verschillende gebiedsprojecten stappen gezet om door ontwikkeling van natte natuur verder invulling te geven aan het NNN. In 2017 waren de volgende projecten aan de gang: Groot Wilnis-Vinkeveen, De Wilnisse bovenlanden, Marickenland en Groot Mijdrecht Noord. In Groot Wilnis-Vinkeveen en de Bovenlanden wordt gewerkt aan moerasnatuur in samenspel met agrarisch natuurbeheer om de verbinding via de zuidrand van de Vinkeveense Plassen naar de ecopassage onder de A2 tot stand te brengen. De verbinding via Marickenland en Groot Mijdrecht Noord brengt de verbinding naar het noorden tot stand.

De Vinkeveense Plassen spelen ook hierin een rol. In Figuur 2-5 en Figuur 2-6 is te zien op welke wijze zuidelijk langs de Geuzensloot ten zuiden van de Kleine Plas natuurontwikkeling gepland was. Bij de reconstructie van de A2 is ter hoogte van de Geuzensloot een ecopassage onder de weg door gerealiseerd die aansluiting geeft aan de verbinding met de Vechtplassen (bron: Buite gewoon groenprojecten, 3 oktober 2013: Visie op en aanbevelingen voor weidevogeldoelstelling en ecologische verbindingen Demmerik e.o.).

Figuur 2-5 Uitsnede uit Visie op en aanbevelingen voor weidevogeldoelstelling en ecologische verbindingen Demmerik e.o. (Bui-te gewoon groenprojecten, 3 oktober 2013).

Blad 29 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Figuur 2-6 Uitsnede uit Natuurvisie Utrecht (webkaart, 13 maart 2017).

De natuurontwikkelingsprojecten uit 2017 zijn in 2023 voor een deel afgerond. Onderstaande kaart toont de te ontwikkelen natuur zoals deze in het Natuurbeheerplan 2023 van de provincie Utrecht is opgenomen. Meerdere percelen ten zuiden van de Vinkeveense plassen zijn omgevormd tot natuur. Er blijft een natuurontwikkelingsopgave voor enkele percelen aanwezig.

Figuur 2-7: Te ontwikkelen natuur (Natuurbeheerplan 2023) (Bron: Provincie Utrecht).

Blad 30 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Plassengebied Naast de rol die het gebied van de Vinkeveense Plassen speelt in het NNN, is er ook sprake van op zichzelf staande bijzondere natuurwaarden. Deze zijn met name gebonden aan het water en niet zozeer aan het land. De waterkwaliteit is de bepalende factor voor de natuurwaarden. De omstandigheden op de plassen zijn dusdanig goed (goed doorzicht, lage nutriëntenbelasting) dat karakteristieke kranswiersoorten tot ontwikkeling kunnen komen. Op enkele plaatsen is ook moerasvegetatie aanwezig. Het heldere, vrij voedselarme water maakt ook dat enkele bijzondere vissoorten voorkomen in de Vinkeveense Plassen, zoals de kwabaal. Daarnaast foerageren er in de winter diverse soorten duikeenden en broeden er krooneenden. Beide foerageren met name op de kranswieren. Op de ongebruikte legakkers in de Zuidplas en Noordplas zitten broedkolonies van meeuwen, waaronder kokmeeuwen en kleine mantelmeeuwen. De Noordplas grenst aan de noordwestzijde aan de Botshol. Met name deze hoek functioneert dan ook als voedsel- en rustgebied voor vogels zoals de krooneend, het is een buffer. Hier komt ook nog bijzondere moerasvegetatie voor. Minder bijzondere moerasvegetatie komt ook voor langs de legakkers in het gebied dat grenst aan het dorp. De kranswiervegetaties komen vooral voor rond de zandeilanden en ook in het diepere open water komen beschermde soorten voor.

Tussen de legakkers zijn de natuurwaarden lager. Aan de noordrand van de Zuidplas en in de Kleine Plas tegen Groot Wilnis-Vinkeveen aan komen eveneens kranswiervegetaties voor. Ook hier hebben de legakkers zelf weinig waarde voor de natuur en is met name de waterkwaliteit bepalend voor de natuurwaarden. De Vinkeveense Plassen maken deel uit van hetzelfde peilgebied als een deel van de naastliggende polder. Het meest oostelijke puntje van de Kleine Plas loopt uit op de ecologische verbinding onder de A2 richting de Angstel. (Autonome) trends Uit gegevens van Waternet blijkt dat het volume vis de laatste jaren is afgenomen. Ook neemt het aantal broedende krooneenden al jaren af. De verwachting is dat deze trends zich doorzetten. De visstand wordt meer kenmerkend voor een helder watersyteem en past zich geleidelijk aan de lagere belasting met voedingsstoffen (fosfaat) en de veranderingen in doorzicht en vegetatiebedekking.

2.3.4

Gebruiksfuncties5 Regio Landelijk spelen recreatie en toerisme een steeds grotere economische rol. In de Randstad is echter overal sprake van kwantitatieve en kwalitatieve recreatietekorten. In omvang is er niet voldoende recreatiegebied, met name in de nabijheid van de grote steden. Bovendien sluit het aanbod (nog) niet optimaal aan op de veranderende vraag. De sector omvat recreatie (vrijetijdsbesteding) en korte en lange vakanties van binnen- en buitenlandse toeristen. De Vinkeveense Plassen liggen centraal in de Randstad onder de rook van 5

Vraaggerichte ontwikkeling vrijetijdseconomie Vinkeveense Plassen Advies in het kader van herziening bestemmingsplan plassengebied met behulp van Leisure Leefstijlen (BRVT, 2015), Toekomstplan Vinkeveense Plassen 2015 (Recreatieschap Vinkeveense Plassen, 2015), Ontwikkelingsbeeld Noordvleugel 2040 (Metropoolregio Amsterdam, 2007), Recreatie in de regio Amsterdam, Een gecombineerde analyse van de gegevens van het O+S onderzoek en de provinciale recreatiemonitor (gemeente Amsterdam en Recreatie Noord-Holland NV, 2015).

Blad 31 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Amsterdam. Dit is enerzijds een kans, anderzijds is er sprake van veel concurrerend aanbod in de regio, zoals de Loosdrechtse en Nieuwkoopse Plassen, maar ook de Ouderkerkerplas, de Gaasperplas en het Amsterdamse Bos. Een recreatiestudie van de metropoolregio Amsterdam laat zien dat met name als het gaat om de vrijetijdsbesteding mensen steeds meer geneigd zijn (dicht) in de buurt van huis te recreëren. Bij de keuze voor een regionaal recreatiegebied zijn de bereikbaarheid, de aanwezigheid van onderscheidende kenmerken en de aanwezigheid van attracties (in de breedste zin van het woord) bepalend. De Vinkeveense Plassen worden primair bezocht door lokale en regionale bezoekers. Uit de studie van het Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd blijkt dat lokaal en in de regio er twee doelgroepen met name uitspringen: mensen die gericht zijn op inspirerende rustige recreatie en op zoek zijn naar activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld cultuurhistorie en natuur (‘ingetogen aqua’) en mensen die op zoek zijn naar gezellige drukte en bijvoorbeeld sportieve activiteiten (‘uitbundig geel’). Vanuit de grote steden als Utrecht en Amsterdam zijn er ook nog groepen die zoeken naar meer avontuurlijke of creatieve activiteiten, dus hier ligt een kans. Rond de Vinkeveense Plassen zijn diverse fiets- en wandelroutes aanwezig. Het gebied is opgenomen in het wandel- en fietsknooppuntennetwerk.

In Vinkeveen centrum (bij de zeilschool) en in de Winkelpolder (bij de toegang naar zandeiland 1 en 2) zijn TOP’s aanwezig. Deze toeristische overstappunten bieden kansen om ter plekke de horeca te bezoeken of gebruik te maken van de andere recreatievoorzieningen in de omgeving. De plassen zijn ook opgenomen in het sloepennetwerk dat over Nederland wordt uitgerold. Dit netwerk verbindt de Vinkeveense Plassen via een eenvoudig routesysteem met de omliggende plassen en rivieren. Plassengebied De watersport op de Vinkeveense Plassen omvat een breed spectrum aan mogelijkheden: zwemmen op zwemstrandjes of vanaf eilanden, zeilen, sloepenvaren, kanoën, vissen, duiken en waterskiën. Alles is aanwezig. De mogelijkheden om te verblijven zijn (iets) minder gevarieerd. Veel van de verblijfsmogelijkheden bestaan uit recreatiewoningen en stacaravans of chalets in seizoenverhuur en particulier bezit. Mogelijkheden voor kort verblijf zijn minder makkelijk te vinden. De meeste actieve recreatie concentreert zich op de Noordplas. Hier zijn op de zandeilanden 1, 2, 4 en 5 zwemstrandjes aanwezig die vanaf de weg bereikbaar zijn. Bij eiland 4 ligt ook een duikzone die (vanwege het heldere water) uit het hele land duikers trekt. Ook het gebruik van de plas om te zeilen en de meeste jachthavens bevinden zich aan deze plas.

Aan de noordzijde is een cluster jachthavens en huisjes- en caravanparken aanwezig. Grotendeels in particulier bezit. Tegen het dorp aan wordt veel gerecreëerd op de legakkers, al dan niet in huisjes en blokhutten. Ook dit zijn vooral seizoensgasten. De Zuidplas is in feite een wat rustiger variant van de Noordplas. Wel is hier een waterskibaan aanwezig, parallel aan de Groenlandse kade en de A2. Vissers zijn hier ook te vinden en bij geschikte windrichting wordt hier gesurft. Er bestaan zeer beperkte mogelijkheden om vanaf de plas bij het dorp Vinkeveen te komen. De Kleine Plas sluit aan op de sluis richting de Angstel. Tegen het dorp aan is een zeilschool gelegen. (Autonome) trends Langere vakanties in eigen land lijken niet toe te nemen. De zogeheten ‘short stays’ nog wel. De recreatiesector rond de Vinkeveense Plassen staat enigszins onder druk. In de watersport is een terugloop in vraag naar ligplaatsen en huur van zeilboten waar te nemen. Sloepen doen het wel weer goed.

Blad 32 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

BRVT geeft aan dat er wat betreft verblijf op en rond de Vinkeveense Plassen meer ruimte moet komen voor toeristisch verblijf (short stays, maar ook langere vakanties met toeristische verhuur). Kansen vanuit de markt voor meer toeristische verblijfsmogelijkheden zijn er vooral voor de groepen uitbundig geel, comfort en luxe blauw en gezellig lime. Van de huidige dagrecreatieve bezoekers naar de Vinkeveense Plassen zijn vooral uitbundig geel en ingetogen aqua omvangrijk (samen net boven de 50%). Bij de Zandeilanden komt ook stijlvol en luxe blauw veel. Voor dagrecreatie adviseert BRVT om het aanbod op en rondom de Vinkeveense Plassen beter in te richten en af te stemmen op de (potentiële) bezoekers. Uit de aanbodanalyse (huidig aanbod) blijkt dat voor deze groepen relatief weinig aantrekkelijk aanbod aanwezig is. Als het gaat om horeca is vooral behoefte aan aantrekkelijk aanbod voor uitbundig geel en ingetogen aqua. Specifiek bij de zandeilanden past aanvullend horeca-aanbod voor creatief en inspirerend rood en stijlvol en luxe blauw. Als het gaat om watersport is vooral behoefte aan aantrekkelijk aanbod voor de (huidige) bezoekers met de leefstijlen ingetogen aqua en uitbundig geel. Vanuit de potentiële bezoekers uit de regio zijn ook de leefstijlen ondernemend paars en gezellig lime kansrijk om met watersport op in te spelen.

2.3.5

Resumé In Tabel 2-1 staat samengevat wat in de voorgaande paragrafen is behandeld. Tabel 2-1 Resumé van de kenmerken. Samenvatting Regio Cultuurlandschap Groene Hart Verschillende ontginningsstadia

Water Natuur

Gebruiksfuncties

Watersysteem Inlaat gebiedsvreemd water NNN Natura 2000

Voorzieningen met regionale functie. Routestructuren

Plassengebied Energielandschap Zandwinning Recreatie Legakkerstructuur Zandeilanden Waterkwaliteit Fosfaatbelasting Waterkwaliteit bepalend voor natuurwaarden. Kranswieren, foerageergebied vogels Overgangen naar Botshol, Groot Wilnis-Vinkeveen en ecopassage A2. Zwemmen Varen (zeilen, sloepen) Duiken Vissen Kanoën Grootste activiteit op Noordplas. Toegang tot dorp juist via Zuidplas.

Blad 33 van 224

(Autonome) trends Afslag legakkers Verstedelijkingsdruk

Risico extra lozingen Piekbelastingen watersysteem Terugloop van vis en eenden

Meer vraag naar shortstays Veranderende vraag watersport

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

2.4

Beleid, criteria en kansen6 Voor de Vinkeveense Plassen zijn, naast wet- en regelgeving, diverse beleidsstukken vigerend. Het gaat dan om Europees, rijks-, provinciaal en gemeentelijk beleid. In de NRD zijn de hoofdlijnen uit de relevante beleidsstukken in beeld gebracht. In de tabel in deze bijlage zijn de kaders die voortkomen uit wet- en regelgeving en uit beleidsplannen op verschillende niveaus afgezet tegen de thema’s die voor ontwikkelingsrichtingen relevant zijn en verderop in deze rapportage aan de orde komen. Hierbij zijn alleen de doorwerkingen opgenomen die direct op de thema’s betrekking hebben.

2.4.1

Inleiding Het gebied van de plassen en zijn omgeving kent een hoge ‘visie- en beleidsdichtheid’ van verschillende overheden. De NRD behandelt al deze visies en beleidsdocumenten. Het nieuwe bestemmingsplan Plassengebied beoogt niet om integraal invulling te geven aan alle voor de plassen geformuleerde beleidsdoelen. De geformuleerde opgave is bewust begrenst. De bestaande beleidskaders bieden hier voldoende houvast voor. In deze paragraaf worden de bestaande beleidskaders op een rij gezet en wordt hieruit afgeleid in hoeverre ze randvoorwaardelijk zijn voor de opgave. Wanneer dat zo is, zijn ze als criterium aangeduid en ook als zodanig terug te vinden in de beoordelingscriteria voor het MER. Daarnaast worden kansen benoemd. Kansen om bijdragen aan overige beleidsdoelen aan de opgave te koppelen. Deze kunnen bij de keuze voor een voorkeursalternatief en flankerende maatregelen een rol spelen, maar zijn daarin niet van doorslaggevend belang.

2.4.2

Cultuurlandschap Relevante beleidsstukken Het bovenlokaal beleid voor het cultuurlandschap ligt primair bij de provincie Utrecht. Daarin zijn de volgende beleidsstukken richtinggevend:  Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht (10 maart 2021)  Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie (herijking 2016) (ingetrokken per 1 april 2021)  Kwaliteitsgidsen Utrechtse Landschappen  Cultuur- en erfgoednota 2016 – 2019 “Alles is nu”  Cultuur- en erfgoedprogramma 2020-2023 “Voor jong en altijd” Daarnaast is het gemeentelijke beleid relevant:  Structuurvisie De Ronde Venen 2030  Landschapsnota De Ronde Venen 2030  “Blijvend vernieuwen”, Beleidsnota met uitgangspunten voor cultuurhistorisch beleid in De Ronde Venen  Toekomstvisie legakkers 2012 (recreatieschap, i.s.m. provincie Utrecht) Beleidsdoelen 2017  Behoud van het agrarisch cultuurlandschap van De Ronde Venen (middeleeuwse verkaveling, turfwinningslandschap, orthogonale structuur).  Het beleefbaar maken van het agrarisch cultuurlandschap van De Ronde Venen.

6

Voor uitgebreidere beschrijving zie bijlage ‘Beleidskaders’ in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (Arcadis, 3 mei 2016).

Blad 34 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

 Behouden van de kernkwaliteiten van het Groene Hart-landschap (openheid, veenweidekarakter, landschappelijke diversiteit, rust en stilte.  Het beleefbaar maken van het Groene Hart-landschap.  Op de plassen komen landschap, natuur en recreatie samen. Een goede balans tussen deze functies is uitgangspunt.  De plassen zijn landschappelijk van (boven) regionaal belang door het verveningslandschap in diverse stadia.  Behoud van legakkers; kosten van legakkerherstel en -onderhoud worden gedekt door recreatief gebruik.  De gemeente stelt een beeldkwaliteitsplan vast voor de Vinkeveense Plassen, met als doel dat inrichting van legakkers en zandeilanden en eventuele bouwwerken aan eisen van welstand voldoen.  Op de plassen kan onderscheid gemaakt worden tussen gebieden waar de legakkerstructuur nog (vrijwel) intact is en legakkers behouden moeten blijven en gebieden waar dit minder het geval is. Kaart 5 van de Toekomstvisie Legakkers 2012 geeft dit inzicht. Aanvullende beleidsdoelen 2023  Beschermen van het agrarische cultuurlandschap van het Groene Hart om haar gaafheid en representativiteit van de verkavelingsstructuur, en vanwege de samenhang van de agrarische patronen en de bebouwingslinten met de historisch kenmerkende gebouwen.

Betekenis voor het MER  CRITERIUM In de effectbeoordeling wordt beoordeeld welke effecten het voornemen heeft op de structuur van het agrarisch cultuurlandschap en met name de openheid (zichtlijnen) en landschappelijke diversiteit van het landschap.  KANS Mogelijk zijn er bij de uitwerking van het voorkeursalternatief kansen voor het verbeteren van de beleefbaarheid van het landschap.  CRITERIUM De duurzame instandhouding van de legakkerstructuur is voor de gemeente één van de belangrijkste drijfveren om meer bouw- en gebruiksmogelijkheden op de legakkers te willen creëren in het nieuwe bestemmingsplan. Omdat de natuurlijke trend is dat legakkers verdwijnen, is een ingreep nodig om deze ontwikkeling te stoppen.  CRITERIUM, KANS Een goede balans tussen landschap, natuur en recreatie vraagt om bescherming van natuur en landschap, maar ook om het creëren van een gezond investeringsklimaat waar (onnodige) planologische belemmeringen worden voorkomen.  CRITERIUM, KANS De landschappelijke impact op en de belevingswaarde van de plassen wordt voor een belangrijk deel bepaald door de inrichting van legakkers en zandeilanden en hoe eventuele bebouwing eruit ziet.

2.4.3

Water Relevante beleidsstukken In de beleidsstukken rond water neemt met name de waterkwaliteit een centrale plaats in. Secundair gaat het om veiligheid en de robuustheid van het systeem.  Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht (10 maart 2021)  Bodem en waterprogramma 2022 – 2027 (BWP) provincie Utrecht  Waterwet (2017), Rijksoverheid  Bodem-, Water- en Milieuplan 2016-2021 provincie Utrecht  Bodem- Water- en Milieuplan 2022-2027 provincie Utrecht  Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie en Verordening (herijking 2016) (ingetrokken per 1 april 2021)

Blad 35 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

     

Kaderrichtlijn Water Waterbeheerplan 2016 – 2021 AGV Waterbeheerprogramma 2022-2027 AGV Startnotitie watergebiedsplan Groot Wilnis-Vinkeveen AGV Structuurvisie De Ronde Venen 2030 Keur en Legger, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht

Beleidsdoelen 2017  Bijdrage aan KRW-doelen - Waterkwaliteit; voorkomen nieuwe fosfaatbelasting, bijdragen aan betere waterkwaliteit; - Toename natuurvriendelijke oevers .  Geen bebouwing op waterkeringen (of onder strenge voorwaarden).  De gemeente heeft slechts beperkte ‘eigen’ taken als het gaat om water. De gemeente neemt actief deel in beleidsprocessen van waterschap en provincie om de gemeentelijke belangen te vertegenwoordigen. Aanvullende beleidsdoelen 2023  De ondergrond wordt nu en in de toekomst zorgvuldig, veilig en duurzaam gebruikt.  In 2027 wordt voldaan aan de KRW voor de kwaliteit van het oppervlaktewater.  Er wordt voldoende gelegenheid geboden om te zwemmen en toegezien op de veiligheid en waterkwaliteit van de aangewezen zwemlocaties.  Het watersysteem is op orde en toekomstbestendig.  In 2030 voldoen aan alle (regionale) waterkeringen aan de normen. Betekenis voor het MER  CRITERIUM Bij de effectbeoordeling van de varianten op het onderdeel water, is het leveren van een bijdrage aan de KRW-doelstellingen een harde voorwaarde. De voorkeursvariant zal dus uiteindelijk aan deze voorwaarde moeten voldoen, al dan niet door toepassing van flankerende maatregelen.

 KANS Wanneer aan de KRW-randvoorwaarden wordt voldaan, kan het plan mogelijk nog kansen bieden als het gaat om waterkwaliteit en inrichting van oevers, aangezien met dit plan een groot deel van de met name particuliere eigenaren van de Vinkeveense Plassen worden bereikt.

2.4.4

Natuur Relevante beleidsstukken  Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht (10 maart 2021)  Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie en Verordening (herijking 2016) (ingetrokken per 1 april 2021)  Gebiedsprogramma Utrecht-West 2016-2019  Natuurvisie provincie Utrecht 2016 plus supplement Biodiversiteit  Natuurbeheerplan 2018 Provincie Utrecht  Natuurbeheerplan 2023 Provincie Utrecht  Ontwerpbeheerplan 2016-2022 NATURA 2000-gebied Botshol  Meerjarenprogramma Ontsnippering  Structuurvisie De Ronde Venen 2030  Coalitieakkoord “Maatschappelijk betrokken, Met visie naar vooruitgang”, gemeente Ronde Venen  Coalitieakkoord “In het hart”, gemeente Ronde Venen

Blad 36 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

 Strategisch bosbeleid: Meer en beter bos voor Utrecht Beleidsdoelen 2017  Ingrepen mogen geen significante effecten hebben op de instandhoudingsdoelstellingen van Botshol (met name stikstofdepositie).  Ingrepen in de NNN zijn niet mogelijk wanneer er sprake is van een ‘significant effect’ op bestaande of potentiële natuurwaarden (of actuele natuurwaarden wanneer sprake is van ingesloten functies).  Gestreefd wordt naar een robuust netwerk van verbonden natuurgebieden (moerassen, soortenrijke vochtige graslanden en plassen in de veenweidegebieden).  Gestreefd wordt naar toegankelijke en beleefbare natuur.  Gestreefd wordt naar duurzame financiering van natuurbeheer.  Natuurbeleid is gedecentraliseerd van Rijk naar provincie.  Meer nadruk op soorten.  Instandhouding en versterking van natuurbeheertypen: kranswierwater, zoete plas en delen moeras en kruiden- en faunarijk grasland.  Op de plassen komen landschap, natuur en recreatie samen. Een goede balans tussen deze functies is uitgangspunt.  De bestaande en nieuwe natuur in het NNN beperkt zich tot de gebieden die echt noodzakelijk zijn voor het functioneren van het NNN.  De lopende gebiedsprocessen zijn kaderstellend.  Wanneer recreatie financieel bijdraagt aan realisatie van het NNN, dan staat hier planologische ontwikkelingsruimte tegenover.

 Recreatie maakt vroegtijdig integraal onderdeel uit van plannen voor realisatie van het NNN. Aanvullende beleidsdoelen 2023  Zorgen voor een robuust netwerk van natuur ter behoud van onze natuurwaarden en onze biodiversiteit;  We bestendigen en verbeteren de kwaliteit van ons netwerk van natuur ter behoud en versterking van onze natuurwaarden en onze biodiversiteit;  Inzet op de realisatie van meer bos en behoud en versterking van de kwaliteit van bestaand bos.  Het bestemmingsplan Vinkeveense plassen wordt vastgesteld. Als uitgangspunt geldt dat recreatie, natuur, ondernemen en wonen hand in hand gaan. Betekenis voor het MER  CRITERIUM De natuurwaarden van Botshol en de plassen zelf mogen als gevolg van het voornemen niet aangetast worden. Voor Botshol volgen de normen hard uit de Wet natuurbescherming. Voor de plassen zelf kan de meerwaardebenadering een oplossing bieden.  CRITERIUM Botshol en de Vinkeveense Plassen samen zijn een stevig onderdeel van het systeem van het NNN en daarmee van belangrijke waarde voor de robuustheid daarvan. Bij de beoordeling van het plan wordt gekeken hoe dit inwerkt op de robuustheid van het systeem en de verbindingen met omliggende gebieden.  KANS De Vinkeveense Plassen zijn van toegevoegde waarde voor het naastliggende Natura 2000-gebied Botshol.

 KANS Aan de zuidzijde van de Vinkeveense Plassen grenst het gebied aan Groot WilnisVinkeveen, waar ook invulling gegeven wordt aan het NNN. Ook hier kan sprake zijn van wederzijdse toegevoegde waarde.  CRITERIUM Beleefbaarheid van natuurgebieden en duurzame financiering van onderhoud en beheer zijn uitdagingen die ook rond de Vinkeveense Plassen nadrukkelijk spelen.

Blad 37 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

 CRITERIUM, KANS Een goede balans tussen landschap, natuur en recreatie vraag om bescherming van natuur en landschap, maar ook om het creëren van een gezond investeringsklimaat waar (onnodige) planologische belemmeringen worden voorkomen.

2.4.5

Gebruiksfuncties Relevante beleidsstukken  Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht (10 maart 2021)  Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie en Verordening (herijking 2016) (ingetrokken per 1 april 2021)  Visie Recreatie en toerisme 2020 (provincie Utrecht)  Omgevingswetprogramma Recreatie en Toerisme 2022-2025 (provincie Utrecht)  Gebiedsprogramma Utrecht-West 2016-2019  Structuurvisie De Ronde Venen 2030  Visie Recreatie en Toerisme 2020  Toekomstvisie legakkers 2012 (recreatieschap i.s.m. provincie Utrecht)  Toekomstplan Vinkeveense Plassen (recreatieschap i.s.m. provincie Utrecht) Beleidsdoelen 2017  Vanuit haar rol in het Recreatieschap Vinkeveense Plassen en Plassenschap Loosdrecht zet de provincie zich (mede) in voor de verbetering van de plassen als regionale trekpleister en dus modernisering van de voorzieningen, betere bereikbaarheid en toegankelijkheid en hogere inkomsten.  De Winkelpolder kan zich doorontwikkelen tot recreatieve poort voor het Vinkeveense Plassengebied.  Versterken recreatief hoofdnetwerk: routes, poorten en TOP’s.  Beleefbaar maken van het landschap; onder meer verrommeling tegengaan.  Bouw- en gebruiksmogelijkheden legakkers worden verruimd voor recreatief gebruik. Onderhoud en beheer zijn randvoorwaardelijk.

 Het recreatieve potentieel van routes, plassen, verblijfsaccommodaties, de Stelling van Amsterdam en de weidse landschappen zijn ingrediënten voor ‘branding’ van de gemeente.  Op de Vinkeveense Plassen is ruimte voor nieuwe recreatieve ontwikkelingen om nieuwe recreantenstromen te trekken en beter aan te laten sluiten op de in de regio aanwezige doelgroepen.  De exploitatietekorten voor de zandeilanden worden beperkt.  Het beter verbinden van de plassen met de bebouwingslinten van Vinkeveen.  Het routenetwerk optimaliseren en aansluiten op TOP’s en recreatieve poorten om bezoekersstromen de gemeente in te leiden.  Verbetering van de vaarverbindingen met Amsterdam en de Hollands-Utrechtse plassen.  Invullen van ontbrekende schakels in het Groene Netwerk. Aanvullende beleidsdoelen 2023  Recreatief groen in de provincie Utrecht is beter toegankelijk en bereikbaar;  Recreatievoorzieningen binnen de provincie Utrecht zijn kwalitatief sterken en worden beter gebruikt. Betekenis voor het MER  CRITERIUM Het recreatief functioneren van de Vinkeveense Plassen is een (mede) bepalende factor voor de toekomstige instandhouding ervan. Bij de beoordeling van het voornemen wordt

Blad 38 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

    

 



2.5

dan ook gekeken naar het aanbod en de kwaliteit van de recreatieve voorzieningen en of hiermee op de vraag kan worden aangesloten. KANS Tegengaan van verrommeling op legakkers en daarmee verbetering van beleefbaarheid van het landschap. KANS Wanneer nieuwe exploitatiemogelijkheden voor de zandeilanden worden toegekend, kan dit ook positief doorwerken op het functioneren van de poort en TOP Winkelpolder en daarmee aansluiten op het recreatieve routenetwerk. CRITERIUM De extra bouw- en gebruiksmogelijkheden op de legakkers moeten ten goede komen aan de duurzame instandhouding van de legakkers. CRITERIUM De extra bouw- en gebruiksmogelijkheden leiden per saldo tot een verhoging van de ruimtelijke kwaliteit (gebiedsgerichte aanpak). CRITERIUM De duurzame instandhouding van de zandeilanden als dagrecreatieterreinen en bescherming voor het achterland, worden beter gewaarborgd door uitbreiding van de recreatieve ontwikkelingsmogelijkheden voor ondernemers. CRITERIUM Om een functie te kunnen vervullen in de duurzame instandhouding van de zandeilanden, moeten nieuwe voorzieningen aansluiten bij de recreatiebehoefte in de omgeving. KANS Waar ontwikkelingsmogelijkheden kunnen aansluiten bij andere recreatieve programma’s (routestructuren, TOP’s, poorten) kunnen mogelijkheden ontstaan voor wederzijdse versterking. KANS Ook zijn relaties denkbaar met de centrumontwikkeling in Vinkeveen.

Doelstellingen en randvoorwaarden planvoornemen Het doel van het planvoornemen bestaat primair uit het toevoegen van planologische ontwikkelruimte op legakkers en zandeilanden. Deze doelstelling omvat ook een aantal belangrijke randvoorwaarden voor het voornemen:  Het totstandkomingsproces is gericht op draagvlak bij alle betrokken partijen.  Het voornemen moet bijdragen aan de betaalbaarheid van beheer, onderhoud en exploitatie van legakkers en zandeilanden.  Dit kan doordat het voornemen als extra economische drager voor het gebied fungeert voor recreatieve kwaliteit en lokale economie.  Behoud van de kwaliteit van landschap, natuur en water. Het planvoornemen uit 2017 omvat geen zelfstandige doelstellingen op het gebied van natuur en waterkwaliteit. Waar er kansen liggen om de voorgestelde ontwikkelingen te verbinden met beleidsdoelen (van andere overheden) op deze onderwerpen dan worden deze slechts benut als dit niet ten koste gaat van de nagestreefde doelen in dit plan. Hoewel ook het behoud van landschappelijke kwaliteit geen expliciet onderdeel is van het voornemen, neemt dit wel een bijzondere plaats in. Aanleiding voor het plan is dat beheer, onderhoud en exploitatie van het gebied onder druk staan. Zonder het voornemen zou dit zich voortzetten en tot een teruggang in landschappelijke kwaliteit leiden.

De zorgen over de landschappelijke kwaliteit zijn dus een belangrijke aanleiding voor het voornemen. Door de Commissie voor de m.e.r. is gevraagd om beschrijving van de kwetsbaarheid van het bestaande gebied en de identificatie van (met het oog op luwtes, bijzondere oevermilieus (KRW) en voorkomen van afslag) strategisch te behouden legakkers en zandeilanden. In het rapport Legakkers Vinkeveense Plassen, toekomstvisie (Provincie Utrecht cs, december 2012) is diepgaand ingegaan op de erosie van de legakkers. De meest intacte legakkers liggen aan de westzijde van de

Blad 39 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

plassen. Dit komt doordat daar bebouwing is mogelijk gemaakt in het verleden, dan wel illegaal is geplaatst, waarop volgend de eigenaren ook beschoeiing hebben aangebracht. Maar dit is ook het gevolg van het feit dat de meeste afslag plaatsvindt door hoge golfslag ten gevolge van harde wind. De meeste stormen komen in Nederland doorgaans uit (zuid)westelijke richting, dus liggen de legakkers vanaf Achterbos in de luwte. Dit blijkt onder andere uit Figuur 6-3. In de toekomstvisie is ook een aanzet gegeven voor een prioritering: welke legakkers te behouden en welke hebben geen prioriteit of mogen/moeten zelfs actief afgegraven worden. Het actief afgraven van legakkers is echter niet meer aan de orde. Dit vanwege de ecologische kwaliteiten die onder water liggende legakkers hebben voor bijvoorbeeld paaiende vissen. De legakkers ten zuiden van Botshol zijn bij werksessies door alle deelnemers bovendien aangewezen als strategisch te behouden legakkers. Dit vanuit de optiek dat deze zorgen voor beperking van de golfslag op andere legakkers en de zandeilanden, omdat deze de strijklengte voor golfslag verkorten. De gevraagde informatie over bijzondere oevermilieus is niet bekend en is leemte in kennis. Het voornemen omvat ook geen zelfstandige doelstellingen op het gebied van recreatieve kwaliteit. Ook dit staat ten dienste aan de duurzame instandhouding.

Vraag en aanbod spelen hierbij uiteraard wel een belangrijke rol. De betaalbaarheid van onderhoud en beheer kan pas worden beïnvloed als de nieuwe ontwikkelmogelijkheden ook daadwerkelijk als economische drager kunnen fungeren. In het project is bewust níet gekozen voor een totaalaanpak voor het gebied waarbij ook voor natuur, waterkwaliteit, landschap en recreatieve gebruikswaarde zelfstandige doelstellingen zijn geformuleerd. Enerzijds omdat geen sprake is van specifieke grote opgaven voor dit gebied; anders waren deze al wel eerder hoger op de diverse beleidsagenda’s terecht gekomen. Anderzijds omdat de problematiek rond de voorgenomen ontwikkeling al ingewikkeld genoeg is. Waar er kansen voor het grijpen liggen worden ze benut, zoals eerder in dit hoofdstuk al beschreven, maar het proces wordt niet verder belast met doelstellingen die een oplossing voor de voorliggende opgave zouden kunnen belemmeren. De Vinkeveense Plassen bestaat uit een uniek landschap waarin natuur, cultuurhistorie en recreatie samen komen. Het plangebied is weergegeven op de hierop volgende afbeelding. Een gebied dat behouden moet worden, maar op welke manier en met welke ontwikkelingen is de vraag.

Blad 40 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Figuur 2-8 Plangebied met toponiemen (nummers geven de zandeilanden aan).

De gemeente heeft de wens om meer planologische ruimte te bieden aan ontwikkelingen in het plassengebied om dit unieke gebied te kunnen behouden, zonder de uniciteit over boord te gooien. De gemeente De Ronde Venen stuurt aan op duurzaam investeren in behoud van de legakkers en de zandeilanden door planologische ruimte te bieden in het nieuwe bestemmingsplan7. Achtergrond  Er ligt een breed gedragen en duidelijke wens om de structuur van het plassengebied, met zijn karakteristieke legakkers en met de zandeilanden, te behouden. Echter zonder te investeren in bescherming en beschoeiing zouden de legakkers en zandeilanden afkalven en verdwijnen. De Vinkeveense Plassen zouden op termijn één waterplas worden.  Voor de langere termijn (na 2023) is een nieuwe vorm van financiering nodig voor behoud van legakkers en zandeilanden.  Publieke middelen blijven nodig, maar de gemeente wil dit meer beheersbaar maken. Beheer en onderhoud Vinkeveense Plassen Het gebied wordt in 2017 nog beheerd op basis van de Gemeenschappelijke Regeling Recreatieschap Vinkeveense Plassen (hierna te noemen: de GR) door het recreatieschap Vinkeveense Plassen8. Deelnemers in deze GR zijn de gemeenten Amsterdam en De Ronde Venen. De provincie Utrecht is geen deelnemer, maar verstrekt subsidie. De gemeenteraad van Amsterdam heeft in 2011 besloten om uit de GR te treden.

Tussen de gemeenten Amsterdam en De Ronde Venen is daartoe een uittredingsovereenkomst gesloten waarin is afgesproken, dat zij op verantwoorde wijze het schap willen liquideren en willen investeren in het gebied Vinkeveense Plassen, opdat de waarden van het gebied behouden blijven 7 Basis voor de keuzes ten aanzien van de te bieden planologische ruimte is de Toekomstvisie Legakkers

Vinkeveense Plassen. 8 Het recreatieschap beheert het vaarwater en is eigenaar van de zandeilanden en ca. 5% van de legakkers. De overige legakkers zijn in particuliere handen.

Blad 41 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

en er kansen worden geboden de plassen aantrekkelijk te maken voor de huidige en toekomstige recreant. De belangrijkste punten van de overeenkomst zijn: a. beide gemeenten zijn bereid om met inachtneming van hun vaste aandelen in het nadelig saldo in het schap, de jaarlijkse lopende exploitatie van het Recreatieschap tot en met 2023 te voldoen; b. beide gemeenten investeren in achterstallig en in de toekomst te verwachten onderhoud en vernieuwing van de beschoeiingen van zandeilanden en legakkers, waardoor deze voor een periode van zeker veertig jaar zijn zeker gesteld. Bij de overeenkomst is een investeringsplan opgenomen. Het plan geeft de maximale raming weer van de noodzakelijke investeringen aan de zandeilanden en de legakkers. Het plan gaat er vanuit dat alle zandeilanden en legakkers worden voorzien van nieuwe duurzame beschoeiingen, voor een periode van veertig jaar. De liquidatie van de GR heeft aanleiding gegeven tot het opstellen van een toekomstplan voor de Vinkeveense Plassen. Op 28 januari 2015 heeft het dagelijks bestuur van het schap het Toekomstplan Vinkeveense Plassen (hierna te noemen: het Toekomstplan) vastgesteld en aangeboden aan GS van Utrecht, de Plassenraad en de gemeenteraden van Amsterdam en De Ronde Venen.

Via het Toekomstplan is aangetoond dat een duurzame voortzetting van het schap ook na 2023, het moment dat de reguliere exploitatiebijdrage van Amsterdam vervalt, mogelijk is. De uittreding van Amsterdam betekent dat de GR wordt geliquideerd. Op dit moment wordt de daadwerkelijk liquidatie van de GR verder uitgewerkt. Uitgangspunt is dat de feitelijke liquidatie van het schap op 31 december 2017 plaatsvindt. Vanwege de liquidatie is de afgelopen periode onderzoek gedaan naar de wijze waarop de onderhouds- en beheerstaken voor het gebied na liquidatie het beste kunnen worden uitgevoerd. Uitkomst van dit onderzoek is dat deze taken worden ondergebracht bij de GR Stichtse Groenlanden. Om dit mogelijk te maken moet de gemeente De Ronde Venen toetreden tot deze GR. Inmiddels heeft de gemeenteraad van De Ronde Venen in juni 2017ingestemd met het voornemen om toe te treden tot het recreatieschap Stichtse Groenlanden.

Met deze wens en achtergrond is de volgende opgave geformuleerd voor de ontwikkeling van het plassengebied en geldt daarmee als uitgangspunt voor het bestemmingsplan: Een nieuw, door alle betrokken partijen gedragen en onderbouwd bestemmingsplan voor de Vinkeveense Plassen , waarbij betaalbaarheid van beheer, onderhoud en exploitatie van legakkers en zandeilanden op langere termijn geborgd wordt, door het bieden van planologische ruimte als extra economische drager voor recreatieve kwaliteit en lokale economie, met behoud van kwaliteit van landschap, natuur en water. Om deze opgave waar te kunnen maken, liggen de volgende deelopgaven voor:  beheersbaar en betaalbaar onderhoud en beheer van legakkers en zandeilanden;  bescherming van de kwaliteiten landschap, natuur, cultuurhistorie en water;  behoud van de recreatieve gebruikswaarde;  grip krijgen op de bestaande (illegale) situatie. Door middel van een intern en extern participatieproces is gekomen tot minimale en maximale varianten in ontwikkeling die zijn uitgewerkt in hoofdstuk 5 van dit MER (deel A). In hoofdstuk 14 van dit MER (deel B) is het voornemen zoals het opgenomen is in het bestemmingsplan Vinkeveense Plassengebied (het voorkeursalternatief) beschreven.

Blad 42 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

2.6

Onderzoeken voorafgaand aan m.e.r.-procedure Er zijn voorafgaand aan dit MER twee onderzoeken uitgevoerd: een leefstijlenonderzoek waarin onderzocht is wie er potentieel gebruik kan maken van de vrijetijdsvoorzieningen in de Vinkeveense Plassen en een onderzoek naar de mogelijkheden van de regelgeving in het nieuwe bestemmingsplan voor (illegale) bebouwing (Position paper). Deze onderzoeken hebben bijgedragen in het ontwikkelen van de varianten. Leefstijlenonderzoek Er is onderzoek gedaan naar leefstijlen en vrijetijdseconomie in en rond de Vinkeveense Plassen. Dit onderzoek is uitgevoerd door het Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd (BRVT). Doel hiervan is de economische potentie van recreatieve en toeristische ontwikkelingen op hoofdlijnen te bepalen. Voor de onderbouwing van het uiteindelijke bestemmingsplan is dit belangrijk, maar zeker ook om een realistisch beeld te vormen van de opbrengsten uit geboden ontwikkelingsruimte in relatie tot de opgaven voor beheer en onderhoud.  Het onderzoeksrapport geeft op grond van beschikbare demografische gegevens aan dat er perspectieven liggen in de volgende richtingen:  Ontwikkelrichting voor verblijfsrecreatie: meer ruimte voor toeristisch verblijf (short stays, maar ook langere vakanties met toeristische verhuur).

Kansen vanuit de markt voor meer toeristische verblijfsmogelijkheden zijn er vooral voor de leefstijldoelgroepen uitbundig geel, comfort en luxe blauw en gezellig lime.  Ontwikkelrichting dagrecreatie: aanbod beter inrichten en afstemmen op uitbundig geel, ingetogen aqua en stijlvol en luxe blauw.  Als het gaat om horeca is vooral behoefte aan aantrekkelijk aanbod voor uitbundig geel en ingetogen aqua. Specifiek voor de zandeilanden past er nog aanvullend horeca-aanbod voor creatief en inspirerend rood en stijlvol en luxe blauw.  Voor watersport is vooral behoefte aan aantrekkelijk aanbod voor de (huidige) bezoekers met de leefstijlen ingetogen aqua en uitbundig geel. Vanuit de potentiële bezoekers uit de regio zijn ook ondernemend paars en gezellig lime kansrijk.  Deze ontwikkelingsperspectieven zijn in de maximale variant voor de zandeilanden concreter uitgewerkt.

Blad 43 van 224

Milieueffectrapport BP Vinkeveense Plassengebied Gemeente De Ronde Venen projectnummer 0478281.100 17 april 2023 revisie 3.0 Gemeente De Ronde Venen

Toelichting op leefstijlprofielen

Uitbundig geel, levensgenieters, samen actief sporten en recreëren, zoeken gezellige drukte, recreëren is lekker eten en drinken, genieten en leuke dingen doen. Gezellig lime, gericht op eigen gezin en directe leefomgeving, recreëren is vrij zijn en tot rust komen, prijsgevoelig. Rustig groen, rustige recreanten zonder grote wensen, houden van privacy en rust, recreëren in eigen omgeving. Ingetogen aqua, rustige, geïnteresseerde recreanten die samen met hun partner op stap gaan, interesse hebben voor duurzaamheid en zoeken naar inspirerende activiteiten gericht op natuur en cultuur(historie). Ondernemend paars, op zoek naar een bijzondere ervaring, laat zich graag verrassen, nieuwe dingen zien, ontdekken en beleven op het gebied van cultuur, activiteit en sportiviteit. Stijlvol en luxe blauw, zakelijk en intelligent, zij vinden dat zij in hun vrije tijd wel wat luxe en stijlvolle ontspanning verdienen en zoeken exclusieve vormen van recreatie, recreëren is ontspanning en afstand nemen van de dynamiek van alledag, actief sporten en sociale netwerken. Creatief en inspirerend rood, creatief en op zoek naar uitdagingen en inspirerende ervaringen, graag buiten gebaande paden, recreatie betekent sportiviteit, ontspanning en zoeken naar nieuwe stromingen, moderne kunst en andere culturen.