Bijlage 1 Toekomst afvalbrengstations (Rapportage van IPR Normag)

Het merendeel van deze bezoekers gaat naar het afvalbrengstation in Mijdrecht (78%) en brengt dan vooral de afvalstromen grof afval, klein chemisch afval en hout weg.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

22

Resultaten inwoner enquête Aan de hand van de ingevulde vragenlijsten ontstaat een helder beeld van de mening van inwoners van De Ronde Venen over de afvalbrengstations. Inwoners zijn op de meeste vlakken tevreden met de huidige afvalbrengstations. Alleen op het vlak van (verkeers-) veiligheid geeft 24% van de respondenten aan (zeer) ontevreden te zijn. Een klein deel heeft aangegeven niet een afvalbrengstation te bezoeken; met als belangrijkste redenen hiervoor dat: 1. ze geen grof afval hebben, 2. de openingstijden hen niet uitkomen, 3. ze het afvalbrengstation te druk vinden en 4. geen vervoersmogelijkheid hebben. Het meest belangrijk vinden inwoners: veiligheid, het aantal te scheiden stromen en de goede service. Een kleiner deel vindt kosten en reistijd belangrijk. Deze groep inwoners geeft dat overigens meteen de hoogste prioriteit. Via diverse stellingen blijkt dat inwoners service en gemak/toegankelijkheid belangrijk vinden: • Inwoners die ABS Abcoude bezoeken, gaan minder vaak naar het afvalbrengstation als ze langer zouden moeten rijden. Voor bezoekers van Mijdrecht maakt dit niet zo'n groot verschil. • Inwoners vinden het een probleem als ze niet voor alle grof afval stromen op hun afvalbrengstation terecht kunnen (84%). De inwoners zijn bovendien kritisch op de kosten. Vooral bezoekers van ABS Abcoude hebben interesse in een investering in het afvalbrengstation.

Dit blijkt uit de volgende stellingen: • Men is verdeeld over de bereidheid om meer te betalen voor een beter afvalbrengstation, met als verschil dat bezoekers van Abcoude hiertoe meer bereid zijn (dan Mijdrecht). • Men is geen groot voorstander van een 'vervuiler betaalt’-principe op het afvalbrengstation. Inwoners willen dus dat de kosten via de afvalstoffenheffing over alle inwoners wordt verdeeld (59%). • Bezoekers zijn bereid hun grof afval goed te scheiden als dit leidt tot lagere kosten (85%). Aan de hand van verschillende stellingen is gepeild hoe inwoners aankijken tegen een hogere, circulaire ambitie. Het draagvlak hiervoor is vooral beperkt tot het laagdrempelig faciliteren van hergebruik. • Inwoners willen graag een goede plek voor herbruikbare goederen op het afvalbrengstation (74%) en inwoners vinden het goed als deze via een (kringloop-)winkel worden verkocht (90%). • Inwoners zien niet per se het nut van meer zichtbaarheid van circulariteit op het afvalbrengstation (eens 35%, neutraal 39%, oneens 26%) en inwoners zijn minder bereid daar extra voor te betalen (46%). Voor nadere verdieping in de uitkomsten verwijzen we u naar het volledige rapport van de inwoner enquête in het aparte bijlagerapport. Conclusie inwoner enquête De Ronde Venen Aan de hand van de uitkomsten van de enquête kan men concluderen dat er weinig aan de huidige situatie hoeft te veranderen.

Vanuit de inwoner enquête blijkt geen urgentie of noodzaak voor een verandering. Wel willen inwoners graag hun herbruikbare goederen af kunnen geven. Bij een eventuele aanpassing van de afvalbrengstations is daarom zorgvuldige communicatie richting inwoners nodig, waarbij de noodzaak en urgentie van de verandering goed wordt uitgelegd. De redenen voor een verandering moeten duidelijk zijn (denk aan: wet- en regelgeving, veiligheid, ruimtelijke ontwikkelingen, circulaire economie, grondstoffenzekerheid, etc.). Bij de beperkte veranderbehoefte van inwoners speelt ook mee dat inwoners op het moment van de enquête niet geïnformeerd zijn over alternatieven. Inwoners zijn de huidige situatie gewend en weten niet wat óók mogelijk is. Een andere conclusie is dat de inwoners van Abcoude graag een brengvoorziening ‘dicht bij huis’ willen houden en daarvoor bereid zijn meer te betalen. Voor de sluiting van het afvalbrengstation in Abcoude verwachten we daarom weinig draagvlak.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

23

4.2

Welke kansen en uitdagingen zien stakeholders? Inleiding Stakeholder gesprekken De ondernemers in De Ronde Venen zijn per mail uitgenodigd om mee te denken met de toekomst van de afvalbrengstations en de potentiële ontwikkeling van een Circulair Ambachtscentrum. In deze mail is een aantal korte vragen meegestuurd. Op basis van de binnengekomen reacties is een selectie gemaakt van ondernemers en andere stakeholders om nader mee in gesprek te gaan. De volgende bedrijven en organisaties zijn geïnterviewd: • Kringkoop - Kringloopwinkel • Fronik infra B.V./Duurzaamheidspartners DRV - Grond, weg en waterbouw bedrijf • Ven Gerwen - Metaalbewerker • Stichting Hein – Eiland van Hein • NME/de Woudreus – Natuur en milieu educatie centrum • Repair café Vinkeveen – Reparatie organisatie op basis van vrijwilligers • Stichting Samens – Zorg en welzijnsorganisatie • De Dukdalf B.V. – Aannemer/recycler Daarnaast heeft een kort gesprek plaatsgevonden met de projectleider van het in ontwikkeling zijnde Circulair Ambachtscentrum in Stichtse Vecht en is contact gezocht met het werk- en ontwikkelbedrijf Kansis. Zie bijlage 5 voor een beknopt beeld per stakeholder. Beeld vanuit stakeholder gesprekken De informatie die met de stakeholder gesprekken is opgehaald vatten we in zes onderwerpen samen.

• Koppeling met kringloopwinkel: Op de huidige locatie van De Dukdalf is eventueel een nieuw afvalbrengstation te realiseren. Dat biedt de mogelijkheid om op locatie een koppeling te maken met de kringloopwinkel en het magazijn van Kringkoop. Op die manier kan een grote stap richting een Circulair Ambachtscentrum worden gezet. De grond is eigendom van De Dukdalf. • Overvloed koppelen aan goede doelen: Op de afvalbrengstations worden veel herbruikbare spullen en materialen gebracht. Een deel hiervan is verkoopbaar binnen een kringloopwinkel. Veel spullen worden niet geaccepteerd door de kringloopwinkel. Voor vrijwilligersorganisaties zoals Stichting van Hein, klanten van de Voedselbank of voor vluchtelingen hebben de spullen nog waarde. Bij de ontwikkeling van de afvalbrengstations kan worden gekeken hoe deze 'overvloed’ te ontsluiten voor deze partijen, waarmee ook hergebruik wordt bevorderd. • Commercieel upcyclen is een uitdaging, focus op reparatie: Er zijn weinig circulaire ondernemers binnen De Ronde Venen geïnteresseerd in reststromen. De ervaren ondernemers in De Ronde Venen geven aan dat hiervoor op dit moment geen sluitende businesscase mogelijk is. Het repareren van spullen is wel kansrijk. Kanttekening is dat vanuit de (kleinschalige) repaircafés wordt aangegeven dat ze het al erg druk hebben en geen behoefte hebben aan extra aanbod.

Stichting Samens coördineert de vrijwilligers en kan mogelijk hier een rol in vervullen. • Kansen in educatie: Educatie biedt kansen om jongeren op een positieve manier in contact te brengen met technische beroepen. Stakeholders zien kansen in koppeling met educatie. Eén stakeholder benoemt – bijvoorbeeld -de kans om aan te sluiten bij de jaarlijkse techniek-driedaagse binnen De Ronde Venen. De genoemde kansen zijn illustratief voor de rol, die educatie kan vervullen. • Rol gemeente: De stakeholders is ook gevraagd welke rol de gemeente De Ronde Venen zou moeten vervullen. Volgens de gesproken stakeholders zou de gemeente inwoners op de hoogte moeten brengen van wat er mogelijk is. Inwoners dus informeren en inspireren. Daarnaast moet de gemeente zelf het goede voorbeeld geven door hun eigen inkoop circulair aan te besteden.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

24

Conclusie gespreksronde stakeholders Ondernemers in de regio zien mogelijkheden bij de ontwikkeling van een Circulair Ambachtscentrum. Zeker voor de invulling van de bouwsteen ‘educatie’ is onder de stakeholders draagvlak om hier invulling aan te geven op een nieuw afvalbrengstation of Circulair Ambachtscentrum. Daarnaast denken ze graag mee over hoe de overvloed van de afvalbrengstations terecht kan komen bij organisaties en mensen die het minder breed hebben. Vanuit de kringlooporganisatie is aangegeven dat ze meer willen doen qua reparatie en upcycling van onverkoopbare spullen. Er worden echter ook uitdagingen gezien ten aanzien van de businesscase van een Circulair Ambachtscentrum. Voor activiteiten zoals upcycling wordt weinig ‘afzet’ verwacht door de hoge productiekosten. Het (deels) laten verrichten van deze activiteiten door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt is wel mogelijk maar vraagt wel een stevige inzet in coördinatie en begeleiding om continuïteit te waarborgen. De algehele conclusie uit de gesprekken is dat het nog zeer de vraag is of een Circulair Ambachtscentrum op een gegeven moment zonder steun vanuit de Gemeente kan draaien.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

25

5 Huidige situatie afvalbrengstations In dit hoofdstuk beschrijven wij de huidige situatie op de afvalbrengstations en de daarvoor benodigde mensen, middelen en kosten. In paragraaf 1 geven wij een schets van de twee afvalbrengstations. In paragraaf 2 beoordelen wij de huidige locaties. In paragraaf 3 lichten wij de personele inzet en kosten toe.

5.1

Beschrijving afvalbrengstations De gemeente heeft twee afvalbrengstations: één in Abcoude en één in Mijdrecht. In Mijdrecht is het afvalbrengstation ontstaan bij de gemeentewerf op het bedrijventerrein. Vanaf begin jaren ’90 wordt daar de mogelijkheid geboden grof huishoudelijk afval te brengen. In 2003 is het terrein heringericht tot een afvalbrengstation. Dit is doorgegroeid naar de huidige situatie. In Abcoude is in 2005 – 2006 het afvalbrengstation ingericht bij de nieuwbouw van de gemeentewerf. Het afvalbrengstation is kleiner dan in Mijdrecht en heeft beperktere openingstijden. Relatie bevolkingsgroei en oppervlakte brenglocatie Beide locaties zijn van oorsprong ingericht op de bezoekersaantallen en te accepteren stromen vanuit de jaren ’90 (Mijdrecht) en 2005-2006 (Abcoude). Inmiddels is de bevolking fors toegenomen: van 34.400 inwoners in 2005 naar 45.600 inwoners in 2023 (met name door herindeling met Abcoude). Met de ambitie in de Woonvisie De Ronde Venen en de Koers De Ronde Venen 2040 zet dit door richting 55.000 tot 60.000 inwoners per 2040 (4.800 extra woningen). De 25% bevolkingsgroei zal ook leiden tot een forse toename in tonnage en bezoekersaantallen op de brenglocaties. Op de huidige locaties is maar beperkt ruimte: •

Oppervlakte Afvalbrengstation Abcoude: 1.200 m2 (totaal perceel: 3.650 m2);

•

Oppervlakte Afvalbrengstation Mijdrecht: 2.600 m2 (totaal perceel: 4.150 m2).

Uit onderzoek blijkt dat voor een toekomstbestendige afvalbrengstation (c.q. milieustraat) minimaal 6.500 m² aan terrein nodig is. Met deze oppervlakte is er voldoende ruimte om alle benodigde inzamelmiddelen te plaatsen, een opstelstrook op eigen terrein te realiseren (voor bezoekend verkeer) en voldoende ruimte over te houden om een veilige en overzichtelijke routing te ontwerpen, waarbij bezoekers en vrachtverkeer grotendeels gescheiden blijven. Daarnaast biedt deze oppervlakte ook de mogelijkheid om een verhoogd bordes te creëren zodat inwoners gemakkelijker hun afval in de containers kunnen deponeren. Ook bij brenglocaties met lage bezoekersaantallen geldt dit als een minimum op het moment dat het de wens is om alle verplichte fracties gescheiden in te zamelen. Kenschets van functioneren, prestatie en gebruik De huidige situatie op de afvalbrengstations van De Ronde Venen is historisch gezien zo gegroeid. Het volgende is kenmerkend voor de huidige situatie: • Inwoners kunnen hun grof huishoudelijk afval brengen naar beide locaties; enig verschil is dat de kringloopgoederen wel worden geaccepteerd op ABS Abcoude en niet op ABS Mijdrecht. • Het afval kan gratis worden aangeboden (met een restrictie op hoeveelheid per bezoek). Alleen voor dakbedekking geldt dat huishoudens per jaar maximaal 1 m² mogen inleveren.

Daarmee is er geen financiële prikkel voor inwoners om het grof afval beter te scheiden. Ter vergelijking: andere gemeenten maken onderscheid tussen betaalde en gratis stromen (waarbij de gratis stromen – beter – te recyclen zijn). • De openingstijden verschillen: ABS Abcoude is beperkt open en ABS Mijdrecht is op werkdagen en op zaterdag geopend.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

26

• De bezoekersaantallen liggen rond 3 bezoeken per huishouden per jaar bij ABS Abcoude en 6 bezoeken per huishouden per jaar bij ABS Mijdrecht. Uit benchmarkinformatie blijkt dat het gemiddeld aantal bezoeken ligt tussen 1 en 4 per huishouden per jaar. • De gemiddelde reistijd en afstand naar de brenglocaties is zeer beperkt8. De reistijd varieert tussen 3 en 11 minuten, en de reisafstand ligt tussen 1 en 7 kilometer. Landelijk zijn milieustraten tot op een reistijd van maximaal 15-20 minuten gelegen. • De afvalscheiding op de brenglocaties is goed: een groot deel van het huishoudelijk afval (aan huis en op de brenglocaties) wordt gescheiden. Het niet gescheiden grof restafval blijkt, volgens sorteeranalyses, nog ongeveer de helft aan recyclebare grondstoffen te bevatten. Praktijkervaringen op locatie Om te komen tot een toekomstbestendige keuze voor de brenglocaties is een adequate beoordeling van de huidige situatie van belang. Praktijkervaringen geven het volgende beeld van de situatie op de afvalbrengstations:

5.2

•

De maximale capaciteit van het aantal afvalstromen en de hoeveelheid afval dat kan worden verwerkt is bereikt. Verdere groei vraagt om inrichtingsmaatregelen en/of vaker afvoeren van afvalstromen van het terrein. In Mijdrecht worden lage (kleine capaciteit) containers gebruikt, omdat er geen verhoging op het terrein aanwezig is. Inwoners kunnen er zo toch makkelijker afval in werpen.

•

In Mijdrecht zijn bezoekersstromen (inwoners die afval deponeren, parkeerbewegingen) niet gescheiden van werkzaamheden met de verrijdbare kraan. Deze is nodig om het afval in sommige containers aan te duwen en het is op drukke dagen onvermijdelijk dat dit tijdens openingstijden gebeurt.

•

Containers staan te dicht op elkaar, waardoor de noodstop van containers lastig te bereiken was in geval van calamiteiten. Belijning en inrichting was onvoldoende om bezoekers zich op een correcte manier over het terrein te laten bewegen. Deze punten zijn (sinds quickscan) opgelost.

•

Het afvoeren en legen van containers gebeurt met een vrachtauto met haak-arm. Het is onvermijdelijk dat dit ook plaatsvindt tijdens de openingstijden, want de diverse afvalstromen moeten naar verschillende verwerkers worden gebracht en zijn dus afhankelijk van die openingstijden.

•

De verkeerssituatie op de afvalbrengstations is op drukke dagen rommelig en leidt tot opstoppingen. Ook lopen inwoners te voet en auto’s door elkaar. De doorstroming is niet optimaal, mogelijk op deze locatie, en dit leidt tot wachttijden op de openbare weg.

•

Naast de veiligheid is ook het comfort voor de gebruikers voor verbetering vatbaar. Inwoners moeten in Mijdrecht het afval in containers tillen en daarvoor heen en weer lopen naar de verschillende containers. In Abcoude is dit opgelost, doordat voor een aantal afvalstromen met de auto over een verhoging kan worden gereden.

Beoordeling huidige locaties Gedurende dit onderzoek zijn de twee brenglocaties beoordeeld op staat van onderhoud, milieu, veiligheid, communicatie, service, beheer en werkgeverschap en circulaire economie. Hiervoor is in de zomer van 2024 een quickscan uitgevoerd, waarvan de resultaten zijn opgenomen in een apart

8 De reistijdanalyse is gebaseerd op een personenvoertuig en routeplanner.nl.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

27

bijlagerapport. In een apart bijlagerapport zijn de resultaten hiervan opgenomen. Uit deze beoordeling blijkt dat de locaties te klein zijn voor de huidige, te accepteren stromen en bezoekersaantallen. Uitgaande van een verdere bevolkingsgroei van de gemeente De Ronde Venen neemt deze problematiek in de komende 15 jaren fors toe. Met name op het vlak van veiligheid loopt de gemeente De Ronde Venen grote risico’s. Wanneer zich een incident op de locatie voordoet, kan dit leiden tot het sluiten van het afvalbrengstation(s) op last van het bevoegd gezag. Om deze risico’s te beperken, dient er te worden geïnvesteerd in de afvalbrengstations van De Ronde Venen in zowel financiële zin als ook in ruimtelijke zin. Beide locaties komen niet in de buurt van 6.500 m² oppervlakte; ook niet als de buitendienst wordt verplaatst naar een andere locatie.

tabel 1 Afbeelding 2: veiligheidsrisico van het rangeren vlak tussen de auto's van bezoekers, Mijdrecht

Naast een veiligheidsrisico is ook geconstateerd dat het voorzieningenniveau en de service op de locatie tekortschiet. De belangrijkste constateringen zijn: •

Milieu: De vloeistofkerende vloer te Abcoude is niet meer in goede staat. Deze komt tot dusverre nog wel door de jaarlijkse keuring.

•

Communicatie: De uitstraling van containers en bebording is functioneel maar rommelig.

•

Service: Inwoners moeten veel heen en weer lopen op de brenglocatie. Bij Abcoude is dit deels opgelost met verhoging.

•

Beheer: De brenglocaties worden gedeeld met de buitendienst. Dit leidt tot meer verkeersbewegingen. Daarnaast zijn de voorzieningen voor medewerkers beperkt: er is beperkte schuilgelegenheid.

•

Circulair: De voorziening voor het brengen van herbruikbare goederen is rommelig en onbemenst.

Inmiddels heeft de gemeente De Ronde Venen een deel van de aanbevelingen van de uitgevoerde quickscan (zie apart bijlagerapport) doorgevoerd (of is hiermee bezig). Daarmee zijn verschillende constateringen ‘verzacht’. Echter, er blijft sprake van een beperkte oppervlakte, waarbinnen het niet mogelijk is om tot een structurele oplossing te komen voor (vooral) veiligheid en service in combinatie met het behouden (laat staan uitbreiden) van de huidige te accepteren grof afvalstromen.

5.3

Organisatie en kosten Binnen de gemeente De Ronde Venen houden twee afdelingen zich dagelijks bezig met de afvalbrengstations. Het bemensen van de afvalbrengstations op de openingstijden is ondergebracht bij Team Beheer Openbare Ruimte (met eigen teammanager). De medewerkers beheren de afvalbrengstations en voeren andere servicetaken uit. Het team Beheer Openbare Ruimte

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

28

(‘binnendienst’) verzorgt de (afval en meldingen) registratie, het contractbeheer en de beleidsmatige zaken. Personeel en voertuigen Op de taak ‘afvalbeheer’ is 9,6 fte werkzaam. Specifiek voor de afvalbrengstations is de inzet als volgt: • 1,1 fte binnendienst: contractbeheer verwerkers, afvaladministratie en registraties; • 6,1 fte buitendienst: beheer en exploitatie afvalbrengstations (bemensing locaties). Voor (en op) de afvalbrengstations is één kraanwagen beschikbaar (te ABS Mijdrecht). Voor afvaltransport naar verwerker wordt rekening gehouden met inzet van 1,6 haakarmwagen (voor beide locaties). Kosten De inzameling van het grof huishoudelijk afval via de twee afvalbrengstations in De Ronde Venen kost (afgerond) € 28,- per huishouden (exclusief verwerkingskosten). Vergeleken met de Benchmark Huishoudelijk afval 2023 van de NVRD is dit € 7,- per aansluiting duurder (benchmark is € 21,- excl. Verwerkingskosten9). De Ronde Venen heeft dus hogere kosten dan gemiddeld terwijl het voorzieningenniveau beperkt is (zie bijlagerapport quickscan). De verwerkingskosten van stromen, die op de afvalbrengstations zijn gebracht, bedragen € 238.500 10. De hoger dan landelijk gemiddelde kosten zijn te verklaren doordat De Ronde Venen twee afvalbrengstations heeft op bijna 20.000 huishoudens terwijl de meeste gemeenten maar één afvalbrengstation hebben per 25.000 huishoudens.

Dit heeft ook tot gevolg dat de reistijd naar het dichtstbijzijnde afvalbrengstation beperkt is. Begroting 2024

Kosten ABS De Ronde Venen

totaal

Versie 2.3

per huishouden

Personeelskosten (buitendienst)*¹

€

420.774 €

21,3

Kapitaallasten/lease

€

96.849 €

4,9

Overige exploitatiekosten

€

26.467 €

1,3

Verwerkingskosten

€

238.500 €

12,1

Kosten ABS ter vergelijking

€

782.590 €

40

*¹ Inschatting personeelskosten werkzaam voor Afvalbrengstation. Binnendienst: beheer en afvaladministratie en Buitendienst op basis van de openingstijden

De boekwaarde per januari 2024 van de twee locaties bedraagt totaal ca € 820.000. Dit is de boekwaarde van het hele perceel, inclusief de oppervlakte in gebruik voor de werf buitendienst. Er is in de activastaat geen onderscheid aangebracht tussen werf en afvalbrengstation. Nota bene: gelet op de staat van onderhoud is te voorzien dat de komende 5 jaar geïnvesteerd moet worden in de voorzieningen. Hiervoor is een voorziening ter dekking van de onderhoudskosten beschikbaar.

9 https://www.nvrd.nl/educatie/benchmark-huishoudelijk-afval-2023/. Dit is het gemiddelde van Nederland. 10 Let op: de totale verwerkingskosten zijn ca € 1,8 miljoen. Dit is inclusief de verwerking van aan huis ingezamelde stromen.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

29

6 Beschrijving scenario’s In dit hoofdstuk beschrijven wij de drie toekomstscenario’s. In paragraaf 1 introduceren wij de drie scenario’s. In paragraaf 2 tot en met 4 lichten wij de drie scenario’s inhoudelijk toe.

6.1

Inleiding Voor de toekomst van de afvalbrengstations van De Ronde Venen hebben wij een aantal scenario's uitgewerkt. Bij keuze van deze scenario’s is rekening gehouden met de beschikbaarheid van huidige (en potentieel nieuwe) locaties. De scenario’s weerspiegelen bovendien een verschil in ambitieniveau. Daarmee is er ‘wat te kiezen’. We werken in dit hoofdstuk de volgende scenario's uit: • Scenario 1: Focus op grondstofscheiding (2 locaties). In dit scenario is sprake van één nieuw ruim opgezette brenglocatie, waar het grof huishoudelijk afval vergaand gesorteerd wordt, en een heringericht afvalbrengstation Abcoude, waarbij de minder vaak voorkomende stromen deels niet meer worden geaccepteerd en meer ruimte is voor recycling/hergebruik en het accepteren van vaak voorkomende stromen. • Scenario 2: Circulair bewerking en hergebruik (2 locaties) In dit scenario wordt ingezet op de combinatie van een ruim opgezette brenglocatie en de kringlooporganisatie op één nieuwe locatie, en een heringericht afvalbrengstation Abcoude, waarbij de minder vaak voorkomende stromen deels niet meer worden geaccepteerd.

• Scenario 3: Circulair educatie en hergebruik (1 locatie) In dit scenario kiest de gemeente voor het faciliteren van de lokale circulaire economie met één circulair ambachtscentrum op een centraal gelegen locatie, waar inwoners terecht kunnen met hun grof huishoudelijk afval én sprake is van kringloopactiviteiten, educatie en circulair ondernemerschap. De huidige locaties in Abcoude en Mijdrecht worden gesloten. In dit onderzoek is sprake van een globale uitwerking. Per scenario geven wij inzicht in de beoogde opzet en functionaliteit, activiteiten en personeel, investeringen en kosten/baten. Bij uitwerking van de scenario’s is rekening gehouden met de resultaten van de quickscan, de input vanuit de ambtelijke organisatie, de input van stakeholders (haalbaarheidstoets) en referentie-informatie over oppervlakte en (ver)bouw van brenglocaties. Met locatieonderzoek is getoetst of er ook locaties beschikbaar zijn voor het (ver)bouwen van deze scenario’s. Uitkomst is dat de beschikbare ruimte binnen de gemeente De Ronde Venen schaars is, maar desalniettemin nog enkele locaties beschikbaar zijn voor het bouwen van een nieuwe locatie. In bijlage 3 is het resultaat van het locatieonderzoek beschreven.

6.2

Scenario 1. Focus op grondstofscheiding In dit scenario wordt er op een nieuwe locatie een ‘recyclepunt’ gebouwd ter vervanging van het huidige afvalbrengstation in Mijdrecht en blijft de locatie in Abcoude behouden. Een recyclepunt11 betekent een uitbreiding van een afvalbrengstation met een innamestraat voor (met name) kringloopgoederen (in plaats van een onbemensde inloopcontainer). De kringloopgoederen worden ingenomen ten behoeve van een kringloopwinkel die zich niet op het terrein bevindt. Ook zamelt een recyclepunt meer verschillende stromen in dan het huidige afvalbrengstation. Bij inname van kringloopgoederen is een medewerker aanwezig die de bruikbaarheid van de goederen inschat en de bezoeker op een prettige manier ontvangt en instrueert om de ervaring te verbeteren

11 Let op: dit is de naam van de verschijningsvorm (zie ook raadsbrochure). Bij keuze voor het betreffende scenario kan de

gemeente kiezen voor een (beter) passende naam.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

30

(gastheerschap). Hiermee is ook de afvalscheiding te verbeteren. Het afvalbrengstation in Abcoude blijft geopend. De locatie wordt heringericht, waarbij er meer ruimte wordt vrijgemaakt om de veiligheid en service op orde te brengen. Dit betekent dat hier niet alle verplichte grofafval stromen worden ingezameld. In ieder geval wel: groen en tuinafval, hout, wit- en bruingoed en andere recyclebare frequent voorkomende stromen en KCA. Voor een aantal minder frequent voorkomende stromen moet gebruik worden gemaakt van het recyclepunt. Op deze wijze is de verdere groei in bezoekers en tonnage goed te verdelen over de twee locaties binnen de gemeente. Activiteiten en personeel Op een recyclepunt kunnen bezoekers ten eerste hun herbruikbare goederen en materialen afgeven bij een innamepunt. Hier beoordelen medewerkers met kennis van verkoop in de kringloopwinkel en behoeften bij andere maatschappelijke organisaties (zoals de voedselbank) welke spullen en materialen herbruikbaar en dus geen afval zijn. Vervolgens worden inwoners met de spullen en materialen die niet herbruikbaar blijken, doorverwezen naar de verschillende bakken waar ze deze spullen en materialen van elkaar kunnen scheiden. Er wordt maximaal ingezet op hoogwaardige recycling. Er zijn dus veel verschillende bakken. Op het recyclepunt is sprake van een logische routing voor bezoekers.

Om inwoners te kunnen coachen op het goed scheiden van hun grof afval staan er voldoende medewerkers om toezicht te houden. Voor het Recyclepunt van De Ronde Venen wordt in totaal rekening gehouden met 7,2 fte (45 openingsuren per week). Dit is inclusief de acceptant bij het innamepunt. Samen met de 0,9 Fte die nog in Abcoude (12 openingsuren per week) wordt ingezet zijn er in dit scenario 8,1 fte op de brenglocaties werkzaam. De extra formatie is nodig voor het hoogwaardig sorteren van het grof huishoudelijk afval van de inwoners van De Ronde Venen. Locatie Voor de realisatie van een recyclepunt in De Ronde Venen is een oppervlakte nodig van tussen de 6.500 en 10.000 m². Bepalende factor hierbij is of de gemeente (nu of in de toekomst) een onderscheid wil maken voor een scheiding tussen het betaald en het gratis gedeelte. Op dit moment kiest de gemeente voor ‘gratis brengen’; er is geen noodzaak tot een weegbrug. Daarnaast speelt het aantal bezoekers een rol in het daadwerkelijk benodigd oppervlak. Hoe meer bezoekers, hoe meer ruimte er nodig is voor containers, opstelstrook, et cetera. Bij de globale oppervlakte voor de nieuwe locatie is rekening gehouden met: • Opstelplekken wachtrij (op eigen terrein); • Overdekte inname; • Verhoogd bordes voor bezoekers; • Vloeistofdichte vloer/ oliebenzineafscheider (OBAS); • Parkeerplaatsen voor personeel.

Binnen De Ronde Venen is er gekeken naar potentiële locaties om daarmee de haalbaarheid van dit scenario te toetsen. Voor een Recyclepunt zijn er drie potentiële locaties geïdentificeerd: het nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein 'De Bocht' (Mijdrecht), de huidige locatie De Dukdalf aan de Industrieweg en het baggerdepot van de gemeente aan de Ringdijk (Wilnis). In bijlage 3 zijn deze locaties nader toegelicht. Businesscase Op basis van de uitgangspunten zoals beschreven in bijlage 4 zijn de investerings- en exploitatiekosten van dit scenario globaal uitgewerkt. Daarbij is rekening gehouden met een onzekerheidsmarge. •

Investering: Het realiseren van een recyclepunt vergt een investering van ca. € 5,8 miljoen (bandbreedte: € 4.7 -€ 7,0 miljoen). Voor het behoud van het afvalbrengstation in Abcoude zijn

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

31

geen investeringskosten opgenomen. De omvang van de voorgestelde aanpassingen uit de quickscan zijn hiervoor niet omvangrijk genoeg. Na keuze van een voorkeursscenario moet dit nader worden uitgewerkt en meegenomen. Een deel van de locatie Mijdrecht is beschikbaar voor andere invulling of verkoop. •

Exploitatie: Vertaald naar jaarlijkse exploitatiekosten komt scenario 1 uit op ca. € 1,13 miljoen (bandbreedte: € 0,9 - € 1.35 miljoen). Per huishouden leidt dit tot een stijging van circa € 17 (stijging afvalstoffenheffing12: ca. 5%).

•

Vermeden verwerkingskosten: In de huidige situatie is sprake van € 238.000 verwerkingskosten. Een belangrijk deel van deze kosten betreft het verbranden (met energieterugwinning) van fijn en grof restafval. Als gevolg van de toegenomen sortering van het grof huishoudelijk restafval blijft er minder restafval over, en daarmee dalen de verwerkingskosten. In dit scenario is ervan uitgegaan dat 30% van de herbruikbare grondstoffen in het grof huishoudelijk restafval extra worden gesorteerd. De verwerkingskosten dalen met ca. € 44.000. Businesscase Scenario 1.

Recyclepunt

Investering

€

5.865.000 €

-

€

5.865.000

Exploitatiekosten

€

1.017.000 €

110.000 €

1.127.000

Locatiekosten

€

352.000 €

28.000 €

380.000

Uitvoering (beheer ABS)*²

€

470.000 €

82.000 €

552.000

€

195.000

€

-

ABS Abcoude

Afvalverwerking Huurinkomsten Bandbreedte onzekerheid

6.3

€

-

€

20%

-

Totaal

15%

Scenario 2. Circulair bewerking en hergebruik Met dit scenario kiest de gemeente voor een hoger circulair ambitieniveau. Er wordt op één nieuwe locatie een ‘circulair centrum’ gebouwd ter vervanging van het huidige afvalbrengstation in Mijdrecht. Een circulair centrum is een combinatie van een afvalbrengstation met vergaande stroominzameling, inname en reparatie van kringloopgoederen en een kringloopwinkel. Het verschil met een Circulair Ambachtscentrum is dat er geen of minder educatie en circulaire bedrijvigheid aanwezig is bij het circulair centrum. Een circulair centrum werkt vaak binnen een circulair netwerk en probeert verschillende partijen op het snijvlak van MVO en circulariteit bij elkaar te brengen. Het afvalbrengstation in Abcoude blijft geopend. De locatie wordt heringericht, waarbij er meer ruimte wordt vrijgemaakt om de veiligheid en service op orde te brengen. Dit betekent dat hier niet alle verplichte grofafval stromen worden ingezameld. In ieder geval wel: groen en tuinafval, hout, wit- en bruingoed en andere recyclebare frequent voorkomende stromen en KCA. Voor een aantal minder frequent voorkomende stromen moet gebruik worden gemaakt van het recyclepunt. Op deze wijze is de verdere groei in bezoekers en tonnage goed te verdelen over de twee locaties binnen de gemeente.

Activiteiten en personeel Bij het circulair centrum worden er extra activiteiten ten opzichte van het recyclepunt uitgevoerd. Er is een demontage faciliteit waar samengestelde goederen, zoals stoelen, kasten en overige meubels worden gedemonteerd in hoogwaardig te recyclen stromen. Ook worden er in de werkplaats spullen gerepareerd. Daarnaast bevindt zich een kringloopwinkel op dezelfde locatie om qua afzet van

12 Gemiddelde afvalstoffenheffing € 338 op basis van € 288 voor een kleine bak en € 388 voor een grote bak.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

32

herbruikbare goederen synergie te bereiken. Voor dit scenario is de aanname gedaan dat de kringloopactiviteit wordt ingevuld door een bestaande kringlooporganisatie (waarbij Kringkoop voor de hand ligt). De potentie aan (extra) fte voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt is beperkt tot het onderdeel inname en demontage. Rekening houdend met de schaal van De Ronde Venen verwachten we hier een inzet van 5,2 fte op jaarbasis. Dit komt bovenop de 7,2 fte, die wordt ingezet op het innamepunt voor herbruikbare goederen en het plein voor grondstoffensortering. Samen met de 0,9 fte die nog in Abcoude wordt ingezet zijn er in dit scenario 13,3 fte op de brenglocaties werkzaam in het hoogwaardig bestemmen en verwerken van het grof huishoudelijk afval van de inwoners van De Ronde Venen. Locatie Voor de realisatie van een circulair centrum is een oppervlakte van minimaal 15.000 m² nodig. Parkeerplaatsen (bijvoorbeeld voor bezoekers kringloopwinkel en personeel) en verkeersruimte tussen de verschillende activiteiten vragen veel ruimte. Voor de brenglocatie op deze locatie wordt uitgegaan van dezelfde globale oppervlakte. Voor het kringloopgedeelte is uitgegaan van minstens 4.000 m2 voor winkelruimte, ontvangstbalie en sorteerhal, en voorraad, magazijn. Binnen De Ronde Venen is er gekeken naar potentiële locaties om daarmee de haalbaarheid van dit scenario te toetsen.

Voor een circulair centrum zijn er twee potentiële locaties geïdentificeerd: op het nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein 'De Bocht' (Mijdrecht) en op de huidige locatie De Dukdalf aan de Industrieweg (Mijdrecht). De locatie van De Dukdalf wordt mede als potentiële locatie gezien, omdat hier Kringkoop al gevestigd is en er diverse gebouwen zijn die na grondige verbouwing gebruikt kunnen worden voor het huisvesten van verschillende activiteiten. Nota bene: vanuit De Dukdalf is er een ontwerp aangeboden; dit ontwerp is (te) krap voor het goed scheiden van bezoekers en werkverkeer. Businesscase Op basis van de uitgangspunten zoals beschreven in bijlage 4 zijn de investerings- en exploitatiekosten van dit scenario globaal uitgewerkt. •

Investering: Het realiseren van een circulair centrum vergt een investering van ca. € 12,35 miljoen (bandbreedte: € 8,6 - € 16 miljoen. Voor het behoud van het afvalbrengstation in Abcoude zijn geen investeringskosten meegenomen. De omvang van de voorgestelde aanpassingen uit de quickscan zijn hiervoor niet omvangrijk genoeg. Bij nadere uitwerking van het gekozen scenario moet dit nader worden uitgewerkt en meegenomen.

•

Huurinkomsten: In dit scenario vestigt een kringlooporganisatie zich op de te kiezen locatie. De benodigde ruimte voor de kringloopvestiging wordt verhuurd aan de kringlooporganisatie. In de praktijk zien wij dat verhuur van werkruimten bij brenglocaties tussen € 60 en € 80 per m 2 ligt. Omdat Kringkoop de enige professionele partij binnen de gemeente De Ronde Venen is, hebben we de huidige huuropbrengsten als uitgangspunt genomen voor de berekening van de potentiële huurinkomsten. Qua huurinkomsten is gerekend met een opbrengst van € 40,- per m² en een verwacht verhuurd oppervlak van 4.000 m².

•

Exploitatie: Vertaald naar jaarlijkse exploitatiekosten komt scenario 2 uit op ca. € 1,56 miljoen (bandbreedte: € 1.110.000 en € 2.020.000). Per huishouden is dit een stijging van ca € 40,- (stijging afvalstoffenheffing: ca. 12%).

•

Vermeden verwerkingskosten: In de huidige situatie is sprake van € 238.000 verwerkingskosten. Als gevolg van de toegenomen sortering en verkoop/hergebruik kringloopgoederen blijft er minder restafval over, en daarmee dalen de verwerkingskosten. In dit scenario is ervan uitgegaan dat 70% van de herbruikbare grondstoffen in het grof huishoudelijk restafval extra worden gesorteerd. De

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

33

verwerkingskosten dalen met ca. € 101.000. Circulair Centrum

Businesscase Scenario 2.

ABS Abcoude -

Investering

€ 12.350.000 €

Exploitatiekosten

€

1.454.000 €

110.000 €

1.564.000

Locatiekosten

€

813.000 €

28.000 €

841.000

Uitvoering (beheer ABS)*²

€

664.000 €

82.000 €

746.000

Afvalverwerking Huurinkomsten Bandbreedte onzekerheid

6.4

Totaal

€

-160.000 €

-

30%

15%

€ 12.350.000

€

137.000

€

-160.000

Scenario 3. Circulair educatie en hergebruik Met dit scenario kiest de gemeente voor één fysieke locatie, waar de focus ligt op een afvalbrengstation in combinatie met ambachten en educatie. Dit is een hoog circulair ambitieniveau, waarbij ook een beroep wordt gedaan op kringloop, circulaire ondernemers en het sociaal werkbedrijf om te participeren in het Circulair Ambachtscentrum. Tegenover een hoge service op deze locatie staat een (beperkt) toegenomen reisafstand voor inwoners te Abcoude. De kostenbesparing van het afvalbrengstation Abcoude is in te zetten voor het realiseren van dit Circulair Ambachtscentrum. Activiteiten en personeel Bij het Circulair Ambachtscentrum staan educatie en samenwerking met lokale circulaire bedrijven centraal. De gemeente faciliteert ondernemers zodat zij zich bezig kunnen houden met het hoogwaardig (her)bestemmen van het grof huishoudelijk afval van de inwoners van De Ronde Venen. Er is net - zoals bij de vorige twee scenario’s - sprake van een innamestraat voor herbruikbare goederen. Aanvullend kan een educatief programma worden opgezet, welke moet worden gecoördineerd en er dient coördinatie plaats te vinden tussen de ondernemers die zich er vestigen. Deze kosten neemt de gemeente voor zijn rekening. Vanuit de gemeente zijn er 12,4 fte werkzaam in het Circulair Ambachtscentrum.

Ongeveer 3,5 fte hiervan kan worden ingevuld door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Verder zijn er uiteraard ook circulaire ondernemers actief op deze locatie.

Afbeelding: voorbeeld van een circulair ambachtscentrum

Locatie Voor de realisatie van een Circulair Ambachtscentrum is een oppervlak benodigd van minimaal 15.000 m². De keuze in type en grootte van (startende) ondernemers, die je als gemeente zou willen faciliteren,

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

34

is bepalend voor het daadwerkelijk benodigde oppervlak. Parkeerplaatsen voor bezoekers voor de educatieve activiteiten en verkeersruimte tussen de verschillende activiteiten vragen veel ruimte. Aanvullend op de oppervlakte in scenario 2 is vooral sprake van extra atelierruimte voor ondernemers, horeca en educatieruimte. Binnen De Ronde Venen is er gekeken naar potentiële locaties om daarmee de haalbaarheid van dit scenario te toetsen. Voor een Circulair Ambachtscentrum zijn er twee potentiële locaties geïdentificeerd in Mijdrecht: op het nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein 'De Bocht' en de huidige locatie De Dukdalf aan de Industrieweg. De locatie van De Dukdalf wordt als potentiële locatie gezien, omdat er diverse gebouwen zijn die na grondige verbouwing gebruikt kunnen worden voor het huisvesten van verschillende activiteiten en ondernemers. Voor parkeerplaatsen en voldoende verkeersruimte biedt deze locatie wel een grote uitdaging. Businesscase Op basis van de uitgangspunten zoals beschreven in bijlage 4 zijn de investerings- en exploitatiekosten van dit scenario globaal uitgewerkt. De onzekerheidsmarge is in dit scenario het grootst; mede vanwege de afhankelijkheid van derden bij verdere uitwerking. •

Investering: Het realiseren van een circulair ambachtscentrum vergt een investering van ca. € 17 miljoen (bandbreedte: € 11.9 - € 22 miljoen). Een deel van de locaties in Abcoude en Mijdrecht vallen vrij. De locaties zijn niet verkoopbaar als de buitendienst hier aanwezig blijft.

•

Huurinkomsten: Ondernemers die zich in het Circulair Ambachtscentrum vestigen, gaan huur betalen aan de gemeente. Ervaring elders leert dat er van deze ondernemers geen marktconforme huurtarieven kan worden gevraagd. Een gezond circulair businessmodel in een lineaire economie is (nog) een grote uitdaging. Qua huurinkomsten hebben we gerekend met een gemiddelde huuropbrengst van € 60,- per m²13 en een verwacht verhuurd oppervlak van 7.500m².

•

Exploitatie: Vertaald naar jaarlijkse exploitatiekosten komt scenario 3 uit op een bedrag van ca. € 1,4 miljoen (bandbreedte: € 980.000 - € 1.820.000). Per huishouden is dit een stijging van ca € 31,- (stijging afvalstoffenheffing: ca. 9%).

•

Vermeden verwerkingskosten: In de huidige situatie is sprake van € 238.000 verwerkingskosten. Als gevolg van de toegenomen sortering en verkoop/hergebruik kringloopgoederen blijft er minder restafval over, en daarmee dalen de verwerkingskosten. In dit scenario is ervan uitgegaan dat 80% van de herbruikbare grondstoffen in het grof huishoudelijk restafval extra worden gesorteerd. De verwerkingskosten dalen met ca. € 116.000,-. Businesscase Scenario 3.

Circulair Ambachtscentrum

Investering

€

16.950.000

Exploitatiekosten

€

1.399.000

Locatiekosten

€

1.093.000

Uitvoering (beheer ABS)*²

€

634.000

Afvalverwerking

€

123.000

Huurinkomsten

€

-450.000

Bandbreedte onzekerheid

30%

13 Hierbij is rekening gehouden met de huidige huurprijs van Kringkoop als uitgangspunt, en een huurprijs van 80/m 2 voor de

overige verhuurbare ruimte.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

35

7 Vergelijking scenario’s Na het beschrijven van de huidige situatie (in hoofdstuk 5) en de drie scenario’s (in hoofdstuk 6) komen wij in dit hoofdstuk tot een onderlinge vergelijking van de verschillende scenario’s: onderling en met de huidige situatie. Hiervoor is een beoordelingskader gehanteerd, dat is gebaseerd op de toetspunten in de startnotitie. In paragraaf 1 lichten wij het beoordelingskader toe. In paragraaf 2 tot en met paragraaf 7 vergelijken en beoordelen wij de scenario’s per criterium.

7.1

Beoordelingskader Het onderzoek moet inzicht bieden in de (potentiële) meerwaarde en consequentie van elk scenario. Opdat het onderzoek zich richt op de juiste aspecten is een beoordelingskader vastgesteld. De gekozen beoordelingscriteria sluiten aan op de toetspunten in de (door raad vastgestelde) startnotitie en dekken de verschillende aspecten en invalshoeken af rondom een toekomstige locatie- en inrichtingskeuze. De beoordelingscriteria zijn (in willekeurige volgorde): 1. Uitvoerbaarheid 2. Financiën 3. Risico’s tijdens exploitatie 4. Service richting inwoner 5. Maatschappelijke meerwaarde 6. Rol in circulaire economie. Elk scenario wordt getoetst op de bovenstaande criteria. In de volgende paragrafen lichten wij de beoordeling toe. In bijlage 6 hebben wij een samenvattend schema opgenomen (als snel naslagwerk).

7.2

Criterium 1. Uitvoerbaarheid Bij dit criterium wordt ingegaan op de complexiteit en snelheid bij implementatie van het scenario, evenals de beschikbaarheid van locaties. De scenario’s zijn getoetst op: • Implementatie/ingroeitraject; • Beschikbaarheid locatie; • Doorlooptijd. In de huidige situatie zijn alleen nog enkele lichte verbetermaatregelen door te voeren (zie quickscan voor lijst met verbetermaatregelen). Om de huidige situatie te behouden, zijn er geen grote en complexe maatregelen mogelijk en nodig. Op dit criterium scoort de nulsituatie daarom het beste. Daarbij is het goed om op te merken dat de nulsituatie geen toekomstbestendig perspectief biedt. In scenario 1 wordt uitgegaan van een nieuwe en toekomstbestendige brenglocatie, waarbij voorzien is in meer sorteren en meer flexibiliteit en ruimte voor stromen (recyclepunt). Hoewel hiervoor de nodige stappen te zetten zijn (zoals ontwerp, aanbesteding en bouw) is dit een bekend proces, waarbij de obstakels vooral ruimtelijk en financieel zijn. De gemeente kan het vervolg zelfstandig organiseren. Het traject duurt enkele jaren en het ruimtebeslag is (in vergelijking met andere scenario’s) beperkt. In scenario 2 wordt uitgegaan van een combinatie tussen de brenglocatie en een kringloopwinkel. Dit scenario-onderzoek leidt tot een globale businesscase.

Om tot een definitieve keuze te komen moet in een volgende stap samen met de kringlooporganisatie een businesscase worden uitgewerkt. Dit leidt tot een langere doorlooptijd; mogelijk kan dit deels parallel verlopen aan het ontwerptraject. De benodigde grotere oppervlakte is schaars. Binnen de gemeente De Ronde Venen ligt het voor de hand om met Kringkoop dit vervolg vorm te geven. In dat geval moet ook rekening worden gehouden met de huidige locatie van Kringkoop. Er is een keuze

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

36

nodig tussen koop/huur en verbouw op locatie De Dukdalf of het verplaatsen van de volledige kringlooporganisatie naar een alternatieve locatie. In scenario 3 is de complexiteit het grootst. Op dit moment is het circulair netwerk binnen De Ronde Venen nog beperkt ontwikkeld. Dit betekent dat de gemeente – in een businesscase-traject – sterk moet inzetten op het bij elkaar brengen van partners en bereid moet zijn om te investeren in het circulair ambachtscentrum. Pas bij afronding van de businesscase is voldoende bekend over betrokken partners en consequenties. Ervaring is dat elke partner hierbij haar eigen eisen zal inbrengen. Een tweede uitdaging is de benodigde oppervlakte: met name op het nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein “De Bocht” is nog ruimte, waarbij de vraag is of deze bedrijvigheid hier passend is. De doorlooptijd van dit scenario is het langst.

7.3

Criterium 2. Financiën In dit criterium worden de investeringen en kosten met elkaar vergeleken. De hoogte van de investering (in een bandbreedte) en de jaarlijkse exploitatiekosten van een scenario, die moeten worden gedekt uit de afvalstoffenheffing. Hoe lager de kosten en investeringen, des te positiever een scenario wordt beoordeeld. De scenario’s zijn getoetst op: • Hoogte van de investering • Jaarlijkse kosten In de afgelopen jaren zijn de bouwkosten fors gestegen. Alleen al in de periode januari 2020 – januari 2024 zijn de bouwkosten met 24% gestegen 14. Dit heeft tot gevolg dat élke (ver)bouw leidt tot fors hogere kosten in vergelijking met de bestaande locaties. Dit geldt voor de drie scenario’s, maar ook voor (vervangings-)investeringen op de huidige locaties. De investering en jaarlijkse kosten per scenario zijn als volgt: Scenario-vergelijking

Nulscenario

Scenario 1

Investering

€

-

€

5.865.000 €

12.350.000 €

16.950.000

Exploitatiekosten

€

782.600 €

1.127.000 €

1.564.000 €

1.399.000

Locatiekosten

€

123.300 €

380.000 €

841.000 €

1.093.000

Uitvoering (beheer ABS)*²

€

420.800 €

552.000 €

746.000 €

634.000

Afvalverwerking

€

238.500 €

195.000 €

137.000 €

123.000

Huurinkomsten

€

-

€

-

-160.000 €

-450.000

Stijging Afvalstoffenheffing (abs.)

€

-

€

Stijging Afvalstoffenheffing (%)

Scenario 2

€

Scenario 3

17 €

40 €

31

5%

12%

9%

De kosten van de huidige situatie zijn bekend: totaal € 782.000 per jaar. Dit is gebaseerd op een toerekening naar de afvalbrengstations vanuit de gemeentebegroting 2024. Dit is vergelijkbaar met € 40,- per huishouden (op een gemiddelde afvalstoffenheffing van € 338,-). Zoals in paragraaf 5.3 aangegeven, zijn de kosten van De Ronde Venen aan de hoge kant in vergelijking met het Nederlands gemiddelde. Dit is mede het gevolg van de keuze voor twee brenglocaties. Rekening houdend met een onzekerheidsmarge is in scenario 1 een geraamde investering van € 5,89 miljoen nodig (voor aanschaf en (her-)inrichting locatie) en zijn de jaarlijkse kosten € 1,1 miljoen. Dit is €17,- stijging van de afvalstoffenheffing (over enkele jaren). In scenario 2 is het financieel effect € 40,stijging van de afvalstoffenheffing en in scenario 3 is het financieel effect € 31,- stijging van de afvalstoffenheffing. Ter toelichting: de hogere investering is sterk gerelateerd aan de aanschaf van dure

14 Op basis van index Grond- Weg en Waterbouw.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

37

grond en de bouwkosten op deze grond. De hogere exploitatielasten zijn het gevolg van de kapitaalslasten en de hogere formatie.

7.4

Criterium 3. Risico’s tijdens exploitatie Bij dit criterium worden de belangrijkste risico’s benoemd tijdens de exploitatie. Naarmate (kans x impact van) risico’s lager is, beoordelen wij dit scenario beter. De volgende aspecten zijn getoetst: • Financiële risico’s in de businesscase; • Afhankelijkheden van derden; • Risico’s volgend uit (toekomstige) wet- en regelgeving; • Beleidsrisico’s: ongewenste effecten, zoals bijplaatsingen/dumpingen en toegenomen vervuiling van (gesorteerde) afvalstromen. In de huidige situatie is en blijft sprake van een financieel risico vanwege achterblijvende afvalscheiding en daarmee hogere verwerkingskosten. Dit risico is aanzienlijk, omdat het rijksbeleid is gericht op recycling en verlaging van de hoeveelheid restafval per inwoner. Rijksoverheid kan het financieel sturen via m.n. fiscale instrumenten (zoals de verbrandingsbelasting). Verder is sprake van een structureel veiligheidsrisico, waarbij een incident kan leiden tot sluiting van de brenglocatie. Tot slot blijven de arbo-omstandigheden een aandachtspunt. In scenario 1 zijn er geen noemenswaardige financiële risico’s; hoogstens kan worden gewezen op de benodigde dekking voor een innamestraat vanuit veranderlijke grondstofopbrengsten.

Verder zijn er geen (grote) afhankelijkheden van derden en leidt het scenario niet tot ongewenst afvalgedrag, omdat twee locaties behouden blijven en de inwoner voldoende mogelijkheden behoud voor het brengen van afval. In scenario 2 is sprake van een toegenomen risico dat herbruikbare stromen (met name via kringloop) geen of onvoldoende renderende afzet hebben. De businesscase (op grond waarvan de kringloop bereid is om te participeren) is hier in toenemende mate van afhankelijk. Verder is in dit scenario ook sprake van een blijvende afhankelijkheid van de kringlooporganisatie. Bij faillissement of vertrek van de kringlooporganisatie is sprake van een desinvestering op deze fysieke locatie. Naast het eerder vermelde afzetrisico is in scenario 3 de exploitatie sterk afhankelijk van participatie/samenwerking met meerdere partners. Verder kan de keuze om terug te gaan naar één brenglocatie leiden tot een beperkte toename in bijplaatsingen (en daarmee benodigde inzet van handhaving). Dit risico is beperkt, omdat het gaat over een bescheiden toename in reistijd en reisafstand (zie criterium ‘service voor de inwoner’) 15. Tot slot is nog relevant om te vermelden dat er nog enige juridische onduidelijkheid bestaat over de afvalstatus van (op de brenglocatie gebrachte) goederen, en of deze zijn te gebruiken als grondstof.

Dit risico is inmiddels deels ondervangen met de recente handreiking ‘grondstoffengebruik en afvalpreventie’ (bron: www.circulairmaterialenplan.nl). Dit risico doet zich voor bij scenario 2 en 3.

7.5

Criterium 4. Service richting inwoner Bij dit criterium wordt de service richting inwoner vergelijkbaar gemaakt op basis van rijafstand, veiligheid en comfort. Qua rijafstand wordt een maximale reistijd gehanteerd van 15 tot 20 minuten. Met veiligheid wordt bedoeld dat bezoekers en vrachtverkeer zo veel als mogelijk gescheiden zijn en er zo min mogelijk struikelgevaar is. Onder comfort wordt verstaan dat inwoners vriendelijk te woord worden gestaan, zo makkelijk mogelijk hun afval in containers kunnen gooien (bijvoorbeeld middels een bordes) en de routing een goede doorstroom oplevert, waardoor de wachttijden zeer gering zijn. De

15 Mogelijk kan ook worden georganiseerd dat inwoners van Abcoude terecht kunnen op locatie in Amsterdam.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

38

scenario’s worden getoetst op: • Bereikbaarheid: reistijd en reisafstand naar de brenglocatie; • Veiligheid: de veiligheid voor bezoeker en medewerker (op locatie); • Comfort gebruikers: communicatie/gastheerschap, wachttijd op/voor locatie, toegankelijkheid containers. De huidige situatie vormt het uitgangspunt. In de beoordeling van de huidige situatie (zie paragraaf 5.2) constateren wij veiligheidsrisico’s en een laag voorzieningenniveau, waarbij bezoekers moeite moeten doen om hun grof afval te sorteren en in containers te werpen. Ook is de algemene uitstraling en communicatie beperkt. De reistijd en -afstand is kort. In de drie scenario’s gaan wij ervan uit dat bij ontwerp en (her)inrichting elke brenglocatie voldoet aan de normen van veiligheid, toegankelijkheid en uitstraling. Zo is bijvoorbeeld sprake van duidelijke bebording, opstelplaatsen voor bezoekers en een verhoogd bordes (waardoor tillen wordt voorkomen). Daarin onderscheiden de drie scenario’s zich niet. De uitstraling (bewustwording) is het grootst bij scenario 3. In scenario 2 kan de bezoeker rekenen op maximaal gastheerschap (gezien de grotere fteinzet). Uitgaande van vervoer met de auto zijn de verschillen in reistijd beperkt. Zelfs bij scenario 3 is de reistijd nog beperkt en (landelijk) gangbaar.

Uitgaande van een centraal gelegen locatie (zoekgebied Mijdrecht, richting Vinkeveen) kan de reistijd tot maximaal 15 minuten toenemen. Bij een scenario met twee locaties is de reistijd maximaal 11 minuten (vanaf De Hoef). Zie onderstaande tabel voor de reistijden per woonkern. Reistijd per woonkern Versie 2.3

Mijdrecht de Hoef Amstelhoek Vinkeveen Wilnis Abcoude Baambrugge De Ronde Venen Dichtstbijzijnde brenglocatie Verste brenglocatie

7.6

Huishoudens 7.195 375 455 4.235 3.140 3.410 615

ABS Abcoude minuten km 00:20 17 00:26 21 00:23 19 00:14 11 00:18 15 00:03 1 00:08 4

ABS Mijdrecht minuten km 00:03 2 00:11 7 00:09 6 00:06 4 00:04 3 00:16 15 00:16 13

Wilnis minuten km 00:08 5 00:14 10 00:11 8 00:06 4 00:02 1 00:15 15 00:15 12

Kringkoop minuten km 00:05 3 00:12 7 00:08 5 00:07 5 00:05 3 00:15 15 00:15 13

19.755

00:15 12 00:03 Abcoude 00:26 de Hoef

00:07 6 00:03 Mijdrecht 00:16 Abcoude

00:08 6 00:02 Wilnis 00:15 Abcoude

00:08 6 00:05 Wilnis 00:15 Abcoude

Criterium 5. Maatschappelijke meerwaarde In dit criterium maken wij de bijdrage aan de maatschappij zichtbaar. De mate waarin een scenario bijdraagt aan CO2-reductie doelstelling van de gemeente, de mogelijkheden om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in te zetten en de potentie om, eventueel middels samenwerking met anderen, de lokale economie te stimuleren. De scenario’s worden getoetst op: • CO2-reductie; • Potentie sociale arbeidsplaatsen; • Potentie lokale economie en samenwerking. De CO2-reductie16 neemt toe naarmate er meer afval gescheiden wordt. Uit onderzoek van CE Delft blijkt dat een ton minder afvalverbranding ongeveer gelijk staat aan een ton CO 2-reductie. Dit betekent dat de reductie het grootst is bij scenario 2. Hier ligt de focus op maximale afvalscheiding en hergebruik (in grotere volumes). In volgorde scoren vervolgens scenario 3 (met circulair toepassing van

16 Dit betreft de reductie bij ombuiging van restafval naar grondstoffen. Dit is exclusief de eventuele CO 2-effecten van reizen naar

de brenglocaties.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

39

grondstoffen) en scenario 1 (met meer afvalsortering) beter dan de huidige situatie. De combinatie van een brenglocatie en een kringloopwinkel (scenario 2) biedt de beste mogelijkheden voor inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Met name bij demontage en de innamestraat liggen kansen. Bij een circulair ambachtscentrum (scenario 3) liggen ook kansen voor SROI, maar dit is sterk afhankelijk van de bereidheid bij circulaire ondernemers om deze groep in te zetten. Op een recyclepunt (scenario 1) kunnen op de innamestraat doelgroep-medewerkers worden ingezet. In de huidige situatie is hiervoor geen ruimte (behalve voor de doelgroep-medewerker die bij de ingang mensen aangeeft waar ze met hun afval terecht kunnen). De lokale economie wordt vooral bevorderd bij een (succesvol) circulair ambachtscentrum. In scenario 3 verbindt de gemeente ondernemers op één fysieke locatie. Het lokaal ondernemerschap wordt ook gestimuleerd in scenario 2 (beter benutten kringloopactiviteiten) en scenario 1, maar in mindere mate. De potentie moet dan vooral worden benut in het ontwikkelen van het circulair netwerk (waarbij de brenglocatie een bron van lokale grondstoffen kan zijn).

7.7

Criterium 6. Rol in circulaire economie Bij dit criterium wordt getoetst in hoeverre het scenario bijdraagt aan de transitie naar een circulaire economie. We beoordelen de mate waarin een scenario invulling geeft aan de bouwstenen van het circulair ambachtscentrum: in aantal en omvang van circulaire activiteiten. Dit bepaalt mede de mate waarin een scenario bijdraagt aan de afvalreductiedoelstellingen van de gemeente en hoe hoogwaardig (op basis van de R-ladder17) het grof afval wordt verwerkt. De scenario’s worden getoetst op: • Invulling bouwstenen circulair ambachtscentrum • Activiteiten op de R-ladder. In de huidige situatie is er niet voldoende ruimte voor meer acceptatie van afvalstromen. Ook is er geen ruimte voor aanvullende activiteiten. In de huidige situatie is vooral sprake van recover en recycle (de laagste treden op de R-ladder). In scenario 1 worden de twee brenglocaties toekomstbestendig ingericht, waarbij vooral het recyclepunt is gericht op vergaande sortering en afvalscheiding. Binnen de schaal van De Ronde Venen wordt het grof huishoudelijk afval maximaal gescheiden, maar niet gerepareerd of hergebruikt. Met keuze voor scenario 1 is in beperkte mate sprake van re-use (meer inname kringloopgoederen) en remanufacture (meer secundaire grondstoffen door betere afvalscheiding).

Met name in scenario 2 en 3 is er meer ruimte voor het accepteren van meer verschillende stromen en het op locatie verder sorteren/hergebruiken In scenario 2 zet de gemeente in op meer activiteiten én een groter volume aan afvalscheiding en preventie. In dit scenario zijn activiteiten gericht op levensduurverlening van producten en onderdelen; met name door reparatie en hergebruik van onderdelen. Scenario 3 is vergelijkbaar met scenario 2, maar legt de focus vooral op repurpose en remanufacture (circulaire ambachten) en refuse (educatie, bewustwording). Scenario 3 komt het dichtst in de buurt van het (door Rijksoverheid omschreven) Circulair Ambachtscentrum.

17 De R-ladder geeft de mate van circulariteit aan. De R-ladder heeft verschillende tredes, die verschillende strategieën van

circulariteit weergeven. Strategieën hoger op de ladder, besparen meer grondstoffen. Hoe hoger een strategie op de R-ladder staat, hoe meer circulair de strategie is. De hoogste trede is gericht op voorkomen van onnodig grondstoffenverbruik.

Toekomst afvalbrengstations gemeente De Ronde Venen

40

8 Afweging en advies In dit hoofdstuk komen wij tot een nadere afweging en advies. Ook schetsen wij het vervolgtraject, waarbij wij ingaan op doorlooptijd en fasering. In paragraaf 1 is de vergelijking per criterium samengevat weergegeven. In paragraaf 2 komen wij tot een afweging en advies. In paragraaf 3 schetsen wij het vervolgtraject.

8.1

Vergelijking scenario's Om te komen tot een (zo) objectief (mogelijke) vergelijking van scenario’s is een afwegingskader opgesteld. Het afwegingskader bevat de verschillende beoordelingscriteria, die van belang zijn voor de keuze. In het onderzoeksrapport zijn de verschillende scenario’s onderling vergelijkbaar gemaakt aan de hand van dit beoordelingskader. De uitkomsten zijn in onderstaande tabel weergegeven. Vergelijking per criterium Versie 2.3

Uitvoerbaarheid Financiën Risico tijdens exploitatie Service richting inwoner Maatschappelijk meerwaarde Rol in circulaire economie

Huidige situatie oooo oooo oo oo o o

Sc.1 Focus op grondstofscheiding ooo ooo oooo ooo oo ooo

Sc.2 Circulair bewerking en hergebruik oo oo ooo oooo oooo oooo

Sc.3 Circulair educatie en hergebruik o o oo ooo oooo oooo

Per criterium zijn de scenario’s ten opzichte van elkaar gerangschikt. Hierbij geldt: het scenario met meer ‘O’ scoort beter op het criterium. Let op: het gaat hier slechts om een onderlinge rangschikking. De score zegt daarmee niets over het belang van het criterium of omvang van de onderlinge verschillen. We geven een korte typering van de uitkomst per scenario: Doorgaan in de huidige situatie is niet houdbaar. De locaties zijn te krap en er is sprake van een groot veiligheidsrisico en een toenemend risico op onbeheersbare verwerkingskosten door achterblijvende afvalscheiding. In scenario 1 is sprake van een nieuwe, toekomstbestendige brenglocatie in combinatie met een (aangepaste) brenglocatie te Abcoude. Met dit scenario is sprake van een toename in afvalscheiding en meer flexibiliteit om in te spelen op nieuwe wet- en regelgeving. Ook wordt de service op locatie verbeterd en blijven brenglocaties dichtbij de inwoner. In scenario 2 is sprake van een combinatie van een toekomstbestendige brenglocatie met een kringloopwinkel (op één fysieke locatie) én de (aangepaste) brenglocatie te Abcoude. Dit scenario verbetert afvalscheiding én hergebruik. Bovendien wordt hiermee circulariteit sterker zichtbaar. Dit scenario kost meer oppervlakte en vergt een forse structurele financiële bijdrage. De twee brenglocaties blijven in de nabijheid van de inwoner.

In scenario 3 kiest de gemeente voor één circulair ambachtscentrum en het verlaten van de huidige brenglocaties. De gemeente zet hiermee een grote stap in het ontwikkelen van de (lokale) circulaire economie. De afhankelijkheid van derden (voor een sluitende exploitatie) is groot. Ook is de benodigde oppervlakte in dit scenario het grootst. In dit scenario is een beperkt grotere reisafstand voor een deel van de inwoners aan de orde.