Welstandsnota 2004
Tekst van het document
Bebouwing bestaat uit twee lagen met een kap
Welstandsniveau 1 Voor het cultuurhistorisch waardevolle Havendijkkwartier geldt welstandsniveau 1. Bij de welstandsbeoordeling van panden langs de Havendijk wordt gelet op het historisch karakter, individualiteit en kleinschaligheid van bebouwing. Voor de nieuwbouw geldt dat vooral beoordeeld worden op herhaling en een eenvoudige en terughoudende architectonische uitwerking en detaillering.
Dakkapellen bij voorkeur bescheiden vormgeven en onder in het dakvlak plaatsen
31
Woning zijn georiënteerd op de gracht
Slechtpassende nieuwbouw in het historische Havendijkkwartier
HAVENDIJKKWARTIER Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in het Havendijkkwartier zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • gebouwen zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte • de voorgevel van de hoofdgebouwen staat in de voorgevelrooilijn • in oriëntatie, ritme en ontsluiting aanpassen aan belendingen • bij rijen maakt de individuele woning deel uit van het geheel
Massa • gebouwen zijn individueel en afwisselend • bij rijen zijn de woningen per rij in samenhang • gebouwen aan de Havendijk bestaan uit een onderbouw van twee tot drie lagen met een kap • seriematige woningbouw bestaat uit een onderbouw van één tot twee lagen met een zadeldak • kapvormen van de hoofdmassa’s zijn afwisselend • goothoogten en gevelbeëindigingen van hoofdmassa’s verschillen • de nokrichting is afwisselend, haaks op of evenwijdig aan de weg • geen dichte gevels, bergingen of aanbouwen aan de straat • aan-, op- en uitbouwen zijn beperkt van maat, ondergeschikt en vormgegeven als toegevoegd element of opgenomen in de hoofdmassa
Architectonische uitwerking
32
• architectonische uitwerking is zorgvuldig • de architectonische uitwerking van panden langs de Havendijk is rijk en verfijnder dan bij panden langs achterstraten • detaillering van seriematige woningbouw is eenvoudig en terughoudend • de detaillering van nieuwbouw is een interpretatie van de bestaande historische ornamentiek • voorgevels van panden langs de Havendijk en Noorderwal zijn representatief en de bovenbouw heeft een symmetrische opzet • gevels van panden langs de Havendijk en Noorderwal hebben een duidelijke verticale geleding met staande ramen • gevels van seriematige woningbouw hebben een horizontale geleding • bij seriematige woningbouw is herhaling leidraad voor het woningontwerp • de hoeken van de gebouwen zijn gemetseld met penanten van tenminste 0,30 meter breed • langs de Havendijk zijn dakkapellen, kroonlijsten en dergelijke vormgegeven als zelfstandige elementen • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat en schaal zorgvuldig afstemmen op het hoofdvolume • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt • voegtype en breedte bij bestaande panden handhaven of terugbrengen naar historisch gewenste situatie
Materiaal- en kleurgebruik • het materiaal- en kleurgebruik is terughoudend en traditioneel • gevels zijn bij voorkeur in hoofdzaak van rode of bruine baksteen of zijn in lichte tint gepleisterd • hellende daken van woningen zijn gedekt met oranje of grijze onglazuurde keramische dakpannen • kozijnen, deuren en dakkapellen uitvoeren in hout • het kleurgebruik wijkt niet sterk af van belendingen • houtwerk is geschilderd in traditionele kleuren als crème wit of donker groen • kleur- en materiaalgebuik bij seriematige woningbouw per rij in samenhang
Gebied 2 Aanvullende welstandscriteria Voor het Havendijkkwartier als onderdeel van het beschermd gezicht gelden de volgende aanvullingen:
Kleine plannen algemeen • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat, schaal en detaillering zorgvuldig afstemmen op het hoofdvolume • bij aanpassingen aan vrijstaande gebouwen moet de hoofdvorm van het gebouw duidelijk herkenbaar blijven
Aan- en uitbouwen • aan- en uitbouwen zoveel mogelijk plaatsen achter het hoofdgebouw • aan- en uitbouwen aan de achterzijde zijn maximaal twee derde van de gevellengte breed • de onderbouw van aan- en uitbouwen aan de achterzijde komt niet uit boven de gootlijn van het hoofdgebouw
Historische panden hebben een rijke architectonische uitwerking
Bijgebouwen • bijgebouwen met een vloeroppervlak groter dan 6 m2 moeten worden afgedekt met een schuine kap, waarvan de hellingshoeken ten opzichte van het horizontale vlak mogen bedragen: a. niet minder dan 15 graden in geval van een aankapping b. niet minder dan 40 graden en niet meer dan 60 graden in de overige gevallen • gevels zijn van baksteen, pleisterwerk of hout • daken zijn afgedekt met keramische pannen
Gelijnde gevelopeningen en gevelbeeindiging zorgen voor horizontale geleding
Overkappingen • overkappingen zijn niet gewenst en in ieder geval niet zichtbaar vanaf de openbare weg
Dakkapellen en dakramen • dakkapellen en dakramen hebben gezamenlijk maximaal een breedte van een derde van het dakvlak • de zijwangen van dakkapellen in zink of metselwerk dan van hout en wel wit of donker schilderen • dakkapellen kunnen de gootlijn raken als dit bijdraagt aan de architectuur van de gevel • dakkapellen en dakramen blijven minimaal een meter onder de nok • dakkapellen en dakramen op een (doorgaand)dakvlak zijn horizontaal gelijnd • dakkapellen en dakramen zijn verticaal georiënteerd (staande kozijnen of kozijnindeling; geen strookramen)
Achterkanten van nieuwbouw zijn gericht op de gracht en de dijk
Kozijn- en/of gevelwijzigingen 33
• kozijn- en gevelwijzigingen bij panden aan de Havendijk en Noorderwal zijn niet gewenst, behalve wanneer het herstel betreft van historisch wenselijke eigenschappen • gevelopeningen zijn staand of hebben een verticale indeling • kozijnen bij panden aan de Havendijk en Noorderwal liggen verdiept in het gevelvlak
Nieuwbouw bestaat uit één of twee lagen met een zadeldak
Erfafscheidingen • erfafscheidingen zijn bij voorkeur gemetseld en anders deels doorzichtig uitgevoerd in hout of ijzerwerk (danwel een combinatie van genoemde materialen) • houten en ijzeren erfafscheidingen schilderen in een donkere tint (bij voorkeur groen) met eventueel met witte accenten
Nieuwbouw heeft een eenvoudige en liefst ook een zorgvuldige detaillering
NIEUWSTAD Gebiedsbeschrijving
34
De Nieuwstad ligt ten zuiden van de Oude Stad en wordt aan drie zijden omgeven door brede singels. De grens met de Oude Stad wordt gevormd door een smalle tussengracht ter hoogte van de Varkensmarkt en de Binnenpoort. Het gebied bestaat uit twee delen. Langs de Zandstraat, Prijssestraat, Varkensmarkt en de singels wordt het beeld beheerst door individuele en afwisselende historische bebouwing. Het gebied hiertussen bestaat voor het grootste deel uit seriematige woningbouw. De Zandstraat en Prijssestraat vormen de hoofdroutes door het gebied, waarbij de Zandstraat onderdeel is van de voorstraatroute die door de gehele binnenstad loopt. De randen van de Nieuwstad worden gekenmerkt door de singels met woningen die daar duidelijk op georiënteerd zijn. De bebouwing bestaat hoofdzakelijk uit woningen, winkels en enkele horecabedrijven die aaneengesloten zijn gebouwd en in de voorgevelrooilijn staan. De gebouwen zijn pandsgewijs gebouwd en hebben een individueel en afwisselend karakter. Ze zijn met de vaak representatieve top- of langsgevel naar de weg gericht. De bebouwing vormt ondanks de gedifferentieerde straatwand een duidelijke stedenbouwkundige eenheid. De Varkensmarkt vormt hierin de centrale openbare ruimte en samen met de Binnenpoort de entree tot de Oude Stad. De panden hebben een opbouw tot twee lagen met kap.
Langs de singels hebben de panden over het algemeen een opbouw van één en een enkele keer twee lagen met kap. Naast het zadeldak komen ook mansardekappen, wolfseinden, een enkel samengesteld dakvlak en afgeplatte zadeldaken voor. De noklijn staat haaks of loopt evenwijdig aan de straat. Gevels zijn veelal geleed door horizontaal gelijnde ramen en een duidelijke dak- of gootlijst. Dakkapellen zijn bescheiden van maat, staan met de voet meestal vlak boven of op de gootlijn en zijn in samenhang met de rest van het pand vormgegeven. De architectonische uitwerking van de panden is gevarieerd en rijk. Dit komt naar voren in fijn gedetailleerde elementen als houten raam- en deurlijsten, veel kleurige siermetselwerkpatronen en natuurstenen speklagen. Gevels worden beëindigd met siermetselwerk of fijn bewerkte houten daklijsten. Het kleur- en materiaalgebruik is traditioneel. Gevels zijn gemetseld in gele of rode baksteen of voorzien van in lichte tint gepleisterd stucwerk. Kozijnen hebben traditioneel Hollandse houten profieleringen en zijn net als ramen, deuren en gevellijsten geschilderd in traditionele kleuren als crèmewit of donker groen. Daken zijn gedekt met rode of donkere keramische pannen. Het gebied tussen de Zandstraat, Prijssestraat en de wallen heeft een totaal ander karakter.
Langs onder meer de Boerenstraat, Nieuwstraat en de Kloosterstraat zijn in het kader van de stadsvernieuwing seriematige woningen gebouwd. De nieuwbouw bestaat uit korte rijen, waarbij herhaling van hetzelfde woningtype het uitgangspunt vormt. De voorgevel ligt terug en is georiënteerd op de straat. Rooi- en noklijnen lopen evenwijdig an de straat, maar verspringen. De opbouw van de nieuwbouwwoningen wisselt van eenvoudig tot gedifferentieerd, maar bestaat in het algemeen uit één of twee lagen met een kap. Dakvlakken zijn afwisselend. Gevels hebben een duidelijke horizontale geleding. De architectonische uitwerking en detaillering is zorgvuldig, maar door het seriematige karakter ervan eenvoudig. Het kleur- en materiaalgebruik is terughoudend en per rij in samenhang. Gevels bestaan uit baksteen. Houten kozijnen, ramen en deuren zin geschilderd in terughoudende kleuren.
Gebied 3 Waardebepaling, ontwikkelingen en beleid Doordat de samenhang tussen bebouwing en de historische wegenstructuur nog intact is, heeft vooral de bebouwing langs de Zandstraat en de Prijssestraat een hoge cultuurhistorische waarde. Dit geldt in veel mindere mate voor de seriematige woningbouw in het gebied tussen deze wegen en de wallen. Het oorspronkelijke stratenpatroon en het individuele karakter van de bebouwing is hierdoor verdwenen. Blinde kopgevels rijen vormen vaak frontaal in het zicht aan het einde van een straat. Het gebied maakt onderdeel uit van het beschermde stadsgezicht Binnenstad Culemborg. De dynamiek van de bebouwing is laag en bestaat eventueel uit uit kleine wijzigingen. Het beleid is gericht op het behoud van het historische stadsbeeld langs de hoofdroutes door het gebied.
Gevarieerde en pandsgewijze bebouwing langs de Zandstraat
Aanvullend beleid De Nieuwstad is deel van het beschermde gezicht Culemborg. Hiervoor is een beeldkwaliteitsplan opgesteld waarin uitspraken gedaan worden over de gewenste gevelindeling nieuwe winkelpuien, reclame, luifels, de inrichting van de openbare ruimte en de entree van de binnenstad bij de Zandstraat. Doordat het een beschermd gezicht is, gelden er voor dit gebied meer regels. In beschermde gezichten is altijd een bouwvergunning nodig. De waarde van het beschermd gezicht ligt in de historisch gegroeide en goed behouden samenhang tussen structuur en bebouwing. Met de aanvullende criteria wordt ingezet op behoud van de specifieke kenmerken van de architectuur van het gebied. Op een aantal punten wijken deze dan ook af van de standaarden, die elders in de gemeente vrijgegeven zijn of binnen de voor de verdere gemeente geldende criteria vallen. Voor de Nieuwstad gaat het daarbij om het historisch stadsbeeld en de samenhang tussen de pandsgewijze bebouwing en de historische structuur van de stad.
Verbijzondering van de hoek tussen de Zandstraat en de Oosterwal
Welstandsniveau 1 Voor de deels cultuurhistorisch waardevolle Nieuwstad geldt welstandsniveau 1. Bij de welstandsbeoordeling van panden langs de Zandstraat en Prijssestraat wordt gelet op het historische karakter, individualiteit en kleinschaligheid van bebouwing. Voor de nieuwbouw geldt dat vooral beoordeeld worden op een eenvoudige maar zorgvuldige en terughoudende architectonische uitwerking en detaillering.
Rondom de Nieuwstad liggen brede singels
35
Eenvoudige nieuwbouw in het historische stadsbeeld van de Nieuwstad
Grote gebouwen met een zeer eenvoudige uitwerking en detaillering passen niet
NIEUWSTAD Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in de Nieuwstad zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • gebouwen zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte • de voorgevel van de hoofdgebouwen staat in de voorgevelrooilijn • de nokrichting is afwisselend, haaks op of evenwijdig aan de weg • in oriëntatie, ritme en ontsluiting aanpassen aan belendingen • bij rijen maakt de individuele woning deel uit van het geheel
Massa • gebouwen zijn individueel en afwisselend • rijen woningen kennen een sterke onderlinge samenhang • gebouwen aan de Zandstraat en Prijssestraat bestaan uit een onderbouw van twee tot drie lagen met een kap • kapvormen en -richtingen zijn afwisselend bij individuele panden • goothoogten en gevelbeëindigingen verschillen • seriematige woningbouw bestaat uit een onderbouw van één tot twee lagen met een zadeldak • bij seriematige woningbouw lopen rooi- en noklijn evenwijdig aan elkaar en verspringen • geen dichte gevels aan de straat • aan-, op- en uitbouwen zijn beperkt van maat, ondergeschikt en vormgegeven als toegevoegd element of opgenomen in de hoofdmassa
Architectonische uitwerking
36
• architectonische uitwerking van historische panden is zorgvuldig tot rijk • detaillering van seriematige woningbouw is eenvoudig en terughoudend • voorgevels van panden aan de Zandstraat en Prijssestraat is representatief en de bovenbouw heeft een symmetrische opzet • gevels van panden aan de Zandstraat en Prijssestraat hebben een duidelijke verticale geleding met staande ramen • gevels van seriematige woningbouw hebben een horizontale geleding • bij seriematige woningbouw is herhaling leidraad voor het woningontwerp • de hoeken van de gebouwen zijn gemetseld met penanten van tenminste 0,30 meter breed • gevels langs de Zandstraat beëindigen met een kroon- of gootlijst • langs de Zandstraat zijn dakkapellen, kroonlijsten en dergelijke vormgegeven als zelfstandige elementen • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat en schaal zorgvuldig afstemmen op het hoofdvolume • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt • voegtype en breedte bij bestaande panden handhaven of terugbrengen naar historisch gewenste situatie
Materiaal- en kleurgebruik • het materiaal- en kleurgebruik is terughoudend en traditioneel • gevels zijn in hoofdzaak van rode of bruine baksteen of in lichte tint gepleisterd • hellende daken van woningen zijn gedekt met oranje of grijze ongeglazuurde keramische dakpannen • kozijnen, deuren en dakkapellen uitvoeren in hout • het kleurgebruik wijkt niet sterk af van belendingen • houtwerk is geschilderd in traditionele kleuren als crème wit of donker groen • kleur- en materiaalgebuik bij seriematige woningbouw is samenhangend
Gebied 3 Aanvullende welstandscriteria Voor de Nieuwstad als onderdeel van het beschermd gezicht gelden de volgende aanvullingen:
Kleine plannen algemeen • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat, schaal en detaillering zorgvuldig afstemmen op het hoofdvolume • bij aanpassingen aan vrijstaande gebouwen moet de hoofdvorm van het gebouw duidelijk herkenbaar blijven
Aan- en uitbouwen • aan- en uitbouwen zoveel mogelijk plaatsen achter het hoofdgebouw • aan- en uitbouwen aan de achterzijde zijn maximaal twee derde van de gevellengte breed • de onderbouw van aan- en uitbouwen aan de achterzijde komt niet uit boven de gootlijn van het hoofdgebouw
Enkele panden aan de Varkensmarkt hebben een rijke uitstraling
Bijgebouwen • bijgebouwen met een vloeroppervlak groter dan 6 m2 moeten worden afgedekt met een schuine kap, waarvan de hellingshoeken ten opzichte van het horizontale vlak mogen bedragen: a. niet minder dan 15 graden in geval van een aankapping b. niet minder dan 40 graden en niet meer dan 60 graden in de overige gevallen • gevels zijn van baksteen, natuursteen, pleisterwerk of hout • daken zijn afgedekt met keramische pannen
Bebouwing langs wallen bestaat uit kleinschalige woningen
Overkappingen • overkappingen zijn niet gewenst en in ieder geval niet zichtbaar vanaf de openbare weg
Dakkapellen en dakramen • dakkapellen en dakramen hebben gezamenlijk maximaal een breedte van een derde van het dakvlak • de zijwangen van dakkapellen in zink of metselwerk dan van hout en wel wit of donker schilderen • dakkapellen kunnen de gootlijn raken als dit bijdraagt aan de architectuur van de gevel • dakkapellen en dakramen blijven minimaal een meter onder de nok • dakkapellen en dakramen horizontaal lijnen • dakkapellen en dakramen zijn verticaal georiënteerd (staande kozijnen of kozijnindeling; geen strookramen)
Seriematige nieuwbouw verstoort het historische karakter van de Nieuwstad
Kozijn- en/of gevelwijzigingen 37
• kozijn- en gevelwijzigingen zijn niet gewenst, behalve wanneer het herstel betreft van historisch wenselijke eigenschappen • gevelopeningen zijn staand of hebben een verticale indeling • kozijnen liggen verdiept in het gevelvlak Het kleur- en materiaalgebruik is bij histori-
Erfafscheidingen
sche panden traditioneel en terughoudend
• erfafscheidingen zijn bij voorkeur gemetseld en anders deels doorzichtig uitgevoerd in hout of ijzerwerk (danwel een combinatie van genoemde materialen) • houten en ijzeren erfafscheidingen schilderen in een donkere tint (bij voorkeur groen) met eventueel met witte accenten
Kleinschalige bebouwing van één of hooguit twee lagen langs wallen
VOLENCAMPEN Gebiedsbeschrijving De direct aan de oostkant van de stad gelegen Volencampen is als grote open ruimte naast de binnenstad van grote ruimtelijke betekenis. Het gebied vormt de schakel tussen de binnenstad en het landschap. De open ruimte wordt aan vier zijden omgeven door groene dreven die bestaan uit een middenbaan met aan beide zijden een lager gelegen pad, begeleid door vier bomenrijen. De bebouwing langs de dreven bestaat uit vrijstaande villa’s uit het eind van de negentiende en begin twintigste eeuw. Langs de Wilhelminadreef komen ook naoorlogse bungalow’s en villa’s. De oostelijke grens van het gebied wordt gevormd door het door L.P. Zocher in landschapsstijl ontworpen park De Plantage en een begraafplaats. De bebouwing langs het Voorburg vormt de overgang met de binnenstad. De individuele woningen zijn gericht op de dreven en de open ruimte en maken daar een duidelijk front naar. De panden staan vrij op de ruime groene kavels met doorzichten en liggen niet direct aan de weg. Rooilijnen verspringen. Door de ruime voortuinen wordt het groene karakter van het gebied versterkt. De bebouwing bestaat voornamelijk uit villa’s met een afwisselende en gedifferentieerde opbouw van één tot twee lagen met veelal samengestelde kappen of een plat dak. De begane grond laag is representatief en heeft meestal een hoge verdiepingshoogte.
Gevels zijn over het algemeen symetrisch opgebouwd. Aan-, op- en uitbouwen zijn meestal meeontworpen en maken duidelijk deel uit van de hoofdmassa. Het gebied kenmerkt zich door hoogwaardige architectuur en een grote diversiteit aan stijlen. De detaillering is zorgvuldig en gevarieerd van sober tot rijk. Staande gevelopeningen zorgen in combinatie met een samenhangende gevelopbouw voor een duidelijke geleding. Meeontworpen erkers zorgen voor accenten. Het materiaalgebruik is overwegend traditioneel. Gevels zijn van baksteen of in een lichte tint gepleisterd en vaak voorzien van siermetselwerk verbanden. Hellende daken zijn gedekt met keramische pannen of leien. Kozijnen, ramen en deuren zijn meestal van hout. Bij moderne panden komen ook aluminium kozijnen voor. Het kleurgebruik is gevarieerd maar per gebouw in samenhang. Kozijnen en ander houtwerk zijn geschilderd in traditionele kleuren als crèmewit en donkergroen. Langs het Voorburg staan de individuele panden dichter op elkaar en zijn directer op de weg gebouwd. De panden hebben een duidelijke oriëntatie op de weg en de Kasteeltuin. Langs de Bouhuysweg staan enkele recente villa’s die vooral in architectonische uitwerking, kleur- en materiaalgebruik verschillen van de andere panden. De gevels zijn minder representatief en de detaillering is soberder.
38
Gebied 4 Waardebepaling, ontwikkelingen en beleid Doordat de Volencampen samen met de grachten een verbinding tussen de binnenstad en het landschap vormen heeft het gebied een hoge cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. De dynamiek van de bebouwing is laag en bestaat eventueel uit uit kleine wijzigingen. Bij uitbreiding dient de nieuwbouw te worden afgestemd op het oorspronkelijke hoofdgebouw. Nieuwe invullingen moeten passen in de oorspronkelijke bebouwingskarakteristiek van hoogwaardig vormgegeven villa’s die op de grens van de binnenstad en het landschap staan.
Aanvullend beleid De Volencampen maken deel uit van het beschermd gezicht Culemborg waarvoor een beeldkwaliteitsplan is opgesteld. Hierin worden weinig uitspraken gedaan over het gebied. Doordat het een beschermd gezicht is, gelden er voor dit gebied meer regels. In beschermde gezichten is altijd een bouwvergunning nodig. De waarde van het beschermd gezicht ligt in de historisch gegroeide en goed behouden samenhang tussen structuur en bebouwing. Met de aanvullende criteria wordt ingezet op behoud van de specifieke kenmerken van de architectuur van het gebied. Op een aantal punten wijken deze dan ook af van de standaarden, die elders in de gemeente vrijgegeven zijn of binnen de voor de verdere gemeente geldende criteria vallen. Voor de Volencampen gaat het daarbij om de relatie met historisch stadsbeeld en de samenhang tussen de individuele bebouwing en het aansluitende landschap.
Volencampen heeft een uitgesproken groen karakter
De individuele woningen hebben rijke architectonische uitwerking
Welstandsniveau 1 Voor de cultuurhistorisch zeer waardevolle Volencampen geldt welstandsniveau 1. Bij de welstandsbeoordeling wordt gelet op individualiteit en representativiteit van bebouwing.
Gevels hebben veelal een symetrische opbouw
39
Het kleur- en materiaalgebruik is in samenhang met het moderne karakter
VOLENCAMPEN Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in de Volencampen zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • het groene parkachtige karakter van de Volencampen behouden en versterken • rooilijnen verspringen ten opzichte van elkaar • hoofdgebouwen liggen terug van de weg, met uitzondering van de woningen aan het Voorburg • gebouwen staan vrij op de kavel • hoofdgebouwen zijn nadrukkelijk georiënteerd op de belangrijkste openbare ruimte • doorzichten tussen de woningen behouden • verharding van de voortuinen voor bijvoorbeeld inritten is in principe ongewenst
Massa • gebouwen zijn individueel, afwisselend en gedifferentieerd • villa’s bestaan uit een onderbouw van één tot twee lagen met een kap • gevelcompositie komt overeen met de monumentale opbouw van gebouwen in de omgeving • gevels zijn representatief • ontwerpaandacht voor (deel)symetrische opbouw van de gevels • gevels hebben een duidelijke geleding • aan-, op- of uitbouwen zijn meeontworpen en maken deel uit van de hoofdmassa • bijgebouwen zijn ondergeschikt aan de hoofdmassa
Architectonische uitwerking • architectonische uitwerking is divers • detaillering is gevarieerd en zorgvuldig, sober tot rijk • gebouwen hebben een rijke uitstraling • bakstenen gevels zijn bij voorkeur voorzien van siermetselwerk • gevelopeningen zijn voornamelijk staand • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt
Materiaal- en kleurgebruik
40
• kleur- en materiaalgebruik is traditioneel • kleur- en materiaalgebruik is bij voorkeur in samenhang met panden in de omgeving • gevels zijn in principe van baksteen en een enkele keer voorzien van een in lichte tint gestuct • daken zijn gedekt met oranje of grijze ongeglazuurde keramische pannen of riet • kozijnen zijn bij voorkeur van hout • kozijnen en ander houtwerk zijn in het algemeen geschilderd in traditionele kleuren als crèmewit en donkergroen
Gebied 4 Aanvullende welstandscriteria Voor de Volencampen als onderdeel van het beschermd gezicht gelden de volgende aanvullingen:
Kleine plannen algemeen • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat, schaal en detaillering zorgvuldig afstemmen op het hoofdvolume • bij aanpassingen aan vrijstaande gebouwen moet de hoofdvorm van het gebouw duidelijk herkenbaar blijven
Aan- en uitbouwen • aan- en uitbouwen zoveel mogelijk plaatsen achter het hoofdgebouw • aan- en uitbouwen aan de achterzijde zijn maximaal twee derde van de gevellengte breed • de onderbouw van aan- en uitbouwen aan de achterzijde komt niet uit boven de goot van het hoofdgebouw
Aan- en uitbouwen zijn in samenhang met de hoofdmassa
Bijgebouwen • bijgebouwen zichtbaar vanaf de openbare weg zijn in kleur- en materiaalgebruik gelijk aan hoofdgebouwen • bijgebouwen met een vloeroppervlak groter dan 6 m2 moeten worden afgedekt met een schuine kap, waarvan de hellingshoeken ten opzichte van het horizontale vlak mogen bedragen: a. niet minder dan 15 graden in geval van een aankapping b. niet minder dan 40 graden en niet meer dan 60 graden in de overige gevallen • gevels zijn van baksteen, natuursteen, pleisterwerk of hout • daken zijn afgedekt met gegolfde, keramische pannen of met een rieten dakbedekking
Nieuwbouw heeft veelal een eenvoudiger uitwerking en detaillering
Overkappingen • overkappingen zijn niet gewenst en in ieder geval niet zichtbaar vanaf de openbare weg
Dakkapellen en dakramen • dakkapellen en dakramen hebben gezamenlijk maximaal een breedte van een derde van het dakvlak • de zijwangen van dakkapellen in zink dan wel wit of donker schilderen • dakkapellen kunnen de gootlijn raken als dit bijdraagt aan de architectuur van de gevel • dakkapellen en dakramen blijven minimaal een meter onder de nok • vlakke dakramen hebben een staande diagonaal en dienen horizontaal te lijnen (geen strookramen)
Bouwing langs het Voorburg is min of meer aaneengesloten
Kozijn- en/of gevelwijzigingen 41
• kozijn- en gevelwijzigingen zijn niet gewenst, behalve wanneer het herstel betreft van historisch wenselijke eigenschappen • gevelopeningen zijn staand • kozijnen liggen verdiept in het gevelvlak
Bebouwing besaat uit samengestelde volumes
Erfafscheidingen • gemetselde erfafscheidingen zijn maximaal 0,60 meter hoog • erfafscheidingen die geen onderdeel vormen van een gesloten straatwand zijn maximaal 1,00 meter hoog en deels doorzichtig • erfafscheidingen zijn bij voorkeur van hout of ijzerwerk en geschilderd in een donkere tint (bij voorkeur groen) eventueel met witte accenten
Nieuwbouw heeft een eenvoudiger karakter
VEERWEGGEBIED Gebiedsbeschrijving
42
Het Veerweggebied wordt begrensd door de Lek, de spoordijk de Beusichemsedijk en de jachthaven. De bebouwing concentreert zich hoofdzakelijk langs de Veerweg en rondom de Veerkade. Hier vandaan vertrekt de pont naar de andere oever van de Lek. Achter de bebouwing langs de Veerweg langs de Steenovenslaan staan enkele gebouwen met een recreatieve functie. Hierin zijn de onder andere de scouting, een manege en een duikvereniging gevestigd. Tussen de Lekdijk en het spoor in liggen de restanten van de vroegere Ronde Haven en de Kleine Lek. Dit deel van het Veerweggebied wordt nu hoofdzakelijk gebruikt als weide. Vooral het gebied achter de Veerweg en Veerkade maakt door opslag van jachten en een onbestemde inrichten een rommelige indruk. Aan de westzijde van de Veerweg staan uit twee rijen aaneengeschakelde kleine arbeiderswoningen. De woningen hebben een opbouw van één laag met een kap. De gevels hebben een horizontale geleding. De tweede rij heeft door een verticale topgevel in het midden een duidelijke symetrische opbouw. Dakkapellen staan met de voet in de gootlijn en zijn ondergeschikt aan de hoofdmassa vormgegeven. Verder richting de rivier staan aan weerszijden van de weg woningen met een individueel en meer afwisselend karakter.
De panden hebben een opbouw van twee lagen met een afgeplat zadeldak en de representatieve verticaal gelede gevels zijn gericht op de aanlegplaats van het veer en de rivier. Gevelopeningen zijn staand en zijn onderverdeeld met stijl en regels. Langs de Veerkade staat evenwijdig aan de rivier een nieuwbouwblok met een begane grondlaag met enkele bedrijven en daarboven woningen. De opbouw van de panden bestaat uit afwisselend één of twee lagen met een schilddak. Erkers en dakkapellen vormen accenten en in de gevel. Dit blok wordt afgesloten door een representatieve villa met een gedifferentieerde opbouw met erkers, balkon, aan- en uitbouwen die in het oorspronkelijke ontwerp zijn meeontworpen. De woning heeft een duidelijke oriëntatie op de rivier. Grote dakoverstekken horizontaal gelijnde ramen en doorlopende dakranden zorgen voor een horizontale geleding. Over twee verdiepingen doorlopende erkers zorgen voor accenten in de gevel. De overgang tussen de openbare weg en het privégebied is zorgvuldig vormgegeven door gemetselde muurtjes en beplanting. De detaillering is over het algemeen zorgvuldig. Vooral bij de oudere panden komt dit naar voren in gootklossen en -lijsten, balkankers en een enkele keer in sierlijsten langs ramen of deuren. Bij de nieuwere panden langs de Veerkade is de detaillering eenvoudig en seriematig van aard.
Het kleur- en materiaalgebruik is over het algemeen traditioneel en terughoudend. De meeste gevels zijn van baksteen en soms voorzien van in lichte tint geschilderd stucwerk. Kozijnen hebben traditioneel Hollands houten profileringen en zijn over het algemeen geschilderd in traditionele kleuren als crème wit en donker groen. Daken zijn meestal gedekt met donkere keramische pannen.
Gebied 5 Waardebepaling, ontwikkelingen en beleid De Veerweg vormt de afsluiting van de voorstraatroute door de binnenstad van Culemborg en zorgt voor het laatste verbindingsstuk tussen de Markt en de rivier. De lange rij arbeiderswoningen en de zware lindebomen er tegenover zorgen er samen met de ligging direct aan de Lek voor dat het gebied een duidelijk karakter heeft. Hoewel het gebied voor een belangrijk deel het gezicht van Culemborg is, heeft het deel tussen de Veerweg en de spoordijk heeft een sterk verrommeld karakter. Door herinrichting kan de waarde van het gebied voor de stad als geheel duidelijk toenemen. De dynamiek in het gebied is gemiddeld en betreft vooral kleine wijzigingen. Individuele wijzigingen kunnen het samenhangende beeld van de arbeiderswoningen aantasten. Het beleid is dus vooral gericht op het inpassen van vernieuwingen in het bestaande beeld.
Bebouwing in rijen is gebaseerd op herhaling van woningtype
Aanvullend beleid Het Veerweggebied maakt onderdeel uit van het beschermde stadsgezicht Culemborg, waarvoor een beeldkwaliteitsplan is opgesteld. Hierin worden weinig uitspraken over het gebied gedaan. Doordat het een beschermd gezicht is, gelden er voor dit gebied meer regels. In beschermde gezichten is altijd een bouwvergunning nodig. De waarde van het beschermd gezicht ligt in de historisch gegroeide en goed behouden samenhang tussen structuur en bebouwing. Met de aanvullende criteria wordt ingezet op behoud van de specifieke kenmerken van de architectuur van het gebied. Op een aantal punten wijken deze dan ook af van de standaarden, die elders in de gemeente vrijgegeven zijn of binnen de voor de verdere gemeente geldende criteria vallen. Voor het Veerweggebied gaat het daarbij om de samenhangende bebouwing langs de Veerweg als schakel tussen de historische stad en de Lek.
Dakkapellen zijn bescheiden vorgegeven en staan veelal met hun voet in de goot
Welstandsniveau 1 Voor het Veerweggebied geldt welstandsniveau 1. Bij de welstandsbeoordeling wordt gelet op kleinschaligheid en een samenhangend beeld van de arbeiderswoningen. Richting het veer vormen individualiteit, representativiteit en oriëntatie op de rivier de belangrijkste uitgangspunten.
Individuele bebouwing heeft een gedifferentieerde opbouw
43
Gevelopeningen zijn veelal staand en onderverdeeld
VEERWEGGEBIED Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in het Veerweggebied zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • per erf of kavel is er niet meer dan één hoofdmassa • gebouwen zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte • de voorgevel van de hoofdgebouwen staat in de voorgevelrooilijn • nokrichting loopt hoofdzakelijk evenwijdig aan de weg, een haakse richting komt voor bij als accent of bij individuele woningen • bij rijen maakt de afzonderlijke woning deel uit van de gehele compositie
Massa • individuele gebouwen hebben een gedifferentieerde en afwisselende opbouw • bij rijen hebben de woningen per rij een sterke onderlinge samenhang • individuele woningen hebben een opbouw tot twee lagen met een kap • verschillende kapvormen komen voor • rijen hebben een opbouw van één laag met een zadeldak • aan-, op en uitbouwen zijn beperkt van maat, ondergeschikt en vormgegeven als toegevoegd element of opgenomen in de hoofdmassa • aantasting van dakvlakken door grote dakkapellen, dakramen en dakopbouwen dient voorkomen te worden • bijgebouwen staan achter de hoofdmassa en zijn ondergeschikt
Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking is zorgvuldig en gevarieerd • bij nieuwbouw is de detaillering zorgvuldig en een interpretatie van de bestaande historische ornamentiek • detaillering is zorgvuldig en bij rijen in samenhang • voorgevels zijn representatief • gevels hebben een horizontale geleding met verticale accenten • gevelopeningen zijn staand en hebben veelal een onderverdeling door stijlen en regels • traditioneel Hollands houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt • overgang tussen privé en openbaar is zorgvuldig vormgegeven
Materiaal- en kleurgebruik
44
• het materiaal- en kleurgebruik is traditioneel en terughoudend en bij rijen in samenhang • gevels zijn in hoofdzaak van rode of bruinachtige baksteen en een enkele keer in lichte tint gestuct • hellende daken zijn gedekt met oranje of grijze keramische pannen • kozijnen, ramen en deuren zijn uitgevoerd in hout • het kleurgebruik is terughoudend en wijkt niet af van de belendingen • houtwerk is bij voorkeur geschilderd in traditionele kleuren als crème wit en donker groen
Gebied 5 Aanvullende welstandscriteria Voor het Veerweggebied als onderdeel van het beschermd gezicht gelden de volgende aanvullingen:
Kleine plannen algemeen • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat, schaal en detaillering zorgvuldig afstemmen op het hoofdvolume • bij aanpassingen aan vrijstaande gebouwen moet de hoofdvorm van het gebouw duidelijk herkenbaar blijven
Aan- en uitbouwen
Traditioneel materiaal- en kleurgebruik
• aan- en uitbouwen zoveel mogelijk plaatsen achter het hoofdgebouw • aan- en uitbouwen aan de achterzijde zijn maximaal twee derde van de gevellengte breed • de onderbouw van aan- en uitbouwen aan de achterzijde komt niet uit boven de goot van het hoofdgebouw
Bijgebouwen • bijgebouwen met een vloeroppervlak groter dan 6 m2 moeten worden afgedekt met een schuine kap, waarvan de hellingshoeken ten opzichte van het horizontale vlak mogen bedragen: a. niet minder dan 15 graden in geval van een aankapping b. niet minder dan 40 graden en niet meer dan 60 graden in de overige gevallen • gevels zijn van baksteen, natuursteen, pleisterwerk of hout • daken zijn afgedekt met keramische pannen of met een rieten dakbedekking
Het gebied maakt hier en daar een verrommelde indruk
Overkappingen • overkappingen zijn niet gewenst en in ieder geval niet zichtbaar vanaf de openbare weg
Dakkapellen en dakramen • dakkapellen en dakramen hebben gezamenlijk maximaal een breedte van een derde van het dakvlak • de zijwangen van dakkapellen in zink of metselwerk dan van hout en wel wit of donker schilderen • dakkapellen kunnen de gootlijn raken als dit bijdraagt aan de architectuur van de gevel • dakkapellen en dakramen blijven minimaal een meter onder de nok • dakkapellen en dakramen horizontaal lijnen • dakkapellen en dakramen zijn verticaal georiënteerd (staande kozijnen of kozijnindeling; geen strookramen)
Nieuwbouw heeft een gedifferentieerde opbouw die niet past bij herhaling
Kozijn- en/of gevelwijzigingen 45
• kozijn- en gevelwijzigingen zijn niet gewenst, behalve wanneer het herstel betreft van historisch wenselijke eigenschappen • gevelopeningen zijn staand • kozijnen liggen verdiept in het gevelvlak
Het achtergebied heeft een rommelig karakter
Erfafscheidingen • erfafscheidingen die geen onderdeel vormen van een gesloten straatwand zijn maximaal een meter hoog en deels doorzichtig • erfafscheidingen zijn van hout of ijzerwerk en geschilderd in een donkere tint (bij voorkeur groen) eventueel met witte accenten
VOOROORLOGSE WOONWIJKEN Gebiedsbeschrijving De bebouwing staat langs de Westersingel, Burgemeester Keestrasingel, de Stationssingel en in de Bloemenbuurt vormen de eerste seriematige uitbreiding buiten de stadsgrachten. De bebouwing bestaat uit korte rijtjes arbeiderswoningen, individuele bebouwing en enkele rijen jaren dertig woningen. Door tuinen, plantsoenen en beplanting langs singels hebben ze een groen karakter. Herhaling van hetzelfde woningtype is het uitgangspunt. Rijen en clusters zelf worden ook herhaalt waardoor er een samenhangende compositie ontstaat. Langs de Stationssingel en de Tulpstraat komen vrijstaande woningen voor die door massa, opbouw en vorm een individuele uitstraling hebben. Rooilijn per rij of cluster in samenhang. Bij stedenbouwkundige aanleidingen komen accenten in de bebouwing voor zoals kleine hoogteverschillen, nokverdraaiingen of rooilijnverspringen. De woningen zijn één tot twee lagen hoog en hebben een nadrukkelijke kap. Arbeiderswoningen hebben veelal een zadeldak met een evenwijdig aan de weg lopende noklijn. Bij vrijstaande woningen komen echter ook mansardekappen of samengestelde dakvlakken voor. De nokrichting wisselt, maar staat hoofdzakelijk haaks op de weg. Met name grotere woningen, vrijstaande woningen en hoekwoningen hebben een gedifferentieerde opbouw met meeontworpen erkers, balkons en uitbouwen.
Dakkapellen zijn bescheiden vormgegeven en per rij of cluster in samenhang. Gevels zijn representatief hebben een duidelijke geleding met accenten. De overgang tussen privéterrein en de openbare weg is zorgvuldig vormgegeven door gemetselde tuinmuurtjes. De detaillering is zorgvuldig, vooral bij de woningen langs de Keestrasingel uitgewerkt tot op het kleinste niveau en in samenhang. De rand van het dak wordt benadrukt door een uitkragende dakgoot, grote dakoverstekken zijn uitgetimmerd. Raamvlakken zijn veelal onderverdeeld met stijlen en dorpels. Langs het Bakelbos hebben woningen een verfijnde uitwerking, door gootklossen, gemetselde gevelbeëindigingen, luifels en kleine bovenraampjes boven de hoofdentree. Het kleur- en materiaalgebruik is per rij of cluster in samenhang. Gevels zijn grotendeels van donkere of rode baksteen met gevelaccenten. Verder zijn gevels soms deels of geheel gestuct en gepleisterd in lichte tint. Hellende daken zijn gedekt met oranje of donkere keramische pannen. Kozijnen zijn van hout en veelal in lichte tint geschilderd. Door veel individuele wijzigingen is het samenhangende beeld van korte rijtjes arbeiders woningen langs de Westersingel zwaar aangetast. Door nokophogingen, het doortrekken van de gevel en te grote dakkapellen hebben de woningen een individueel karakter gekregen.
46
Gebied 6 Waardebepaling, ontwikkelingen en beleid De stedenbouwkundige opzet in samenhang met de zorgvuldig vormgegeven woningen levert een pittoresk beeld op dat wordt versterk door de groene voortuinen en de singels. Hoewel door vele individuele wijzigingen het samenhangende beeld van de bebouwing langs de Westersingel is aangetast. De dynamiek in deze gebieden is gemiddeld en betreft vooral kleine wijzigingen. Deze kunnen echter van grote invloed zijn op het samenhangende beeld. Voor de Bloemenbuurt geldt dat het Damcu-terrein mogelijk geherstructureerd wordt. Het beleid is vooral gericht op het behoud van de samenhangende beeld waarin wijzigingen moeten worden ingepast.
Individuele bebouwing met mansardekappen
Aanvullend beleid De bebouwing langs de Westersingel, Burgemeester Keestrasingel en het Bakelbos zijn onderdeel van het beschermde stadsgezicht Culemborg, waarvoor een beeldkwaliteitsplan is opgesteld. Hierin worden weinig uitspraken gedaan over deze woongebieden. Doordat delen van het gebied onderdeel zijn van het beschermd gezicht, gelden er voor dit gebied meer regels. In beschermde gezichten is altijd een bouwvergunning nodig. De waarde van het beschermd gezicht ligt in de historisch gegroeide en goed behouden samenhang tussen structuur en bebouwing. Met de aanvullende criteria wordt ingezet op behoud van de specifieke kenmerken van de architectuur van het gebied. Op een aantal punten wijken deze dan ook af van de standaarden, die elders in de gemeente vrijgegeven zijn of binnen de voor de verdere gemeente geldende criteria vallen. Voor deze vooroorlogse bebouwing gaat het daarbij vooral om de samenhang met de binnenstad en de grachten en singels.
Herhaling van woningtype en rechte rooilijnen scheppen een samenhangend beeld
Welstandsniveau 1 en 2 Voor de vooroorlogse bebouwing geldt in principe welstandsniveau 1. Voor de Bloemenbuurt en de woonbuurt tussen de Stationssingel en de Paralelweg Oost geldt welstandsniveau 2. In deze gebieden twee wordt vallen de randen die in het zicht liggen vanuit het beschermde stadsgezicht echter ook onder welstandsniveau 1. Dit geldt voor de Stationssingel en de Oostersingel. Bij de beoordeling zal vooral worden gelet op het behoud van het samenhangende beeld, herhaling van het woningtype in rijen, individualiteit van vrijstaande woningen en zorgvuldige detaillering.
Bescheiden dakkapellen staan met de voet in de dakgoot
47
Aan- en uitbouwen maken onderdeel uit van de hoofdmassa
Kleur- en materiaalgebruik is traditioneel
VOOROORLOGSE WOONWIJKEN Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in vooroorlogse woonwijken zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • gebouwen maken deel uit van een stedenbouwkundig patroon • gebouwen zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte • de nokrichting is in hoofdzaak evenwijdig aan de weg, een haakse richting komt voor als accent of bij individuele woningen • accenten en verspringingen in de rooilijn hebben een stedenbouwkundige aanleiding • de individuele woning maakt deel uit van de compositie van het cluster
Massa • bouwmassa's zijn gedifferentieerd en gevarieerd • gebouwen hebben representatieve voor- en zijgevels • woningen hebben per cluster een sterke onderlinge samenhang • woningen bestaan uit een onderbouw met één tot twee bouwlagen en een nadrukkelijke kap • woningen hebben een zadeldak of mansardekap • accenten in hoogte en vormgeving hebben een stedebouwkundige aanleiding • op- en aanbouwen zijn van hetzelfde model, materiaal en kleur in samenhang met de compositie van het woningenblok • aantasting van dakvlakken door grote dakkapellen, dakramen en dakopbouwen voorkomen • bijgebouwen zijn ondergeschikt
Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking is zorgvuldig en gevarieerd • de detaillering is zorgvuldig en per cluster in samenhang • gevels hebben een horizontale geleding met verticale accenten • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt • de overgang tussen privé en openbaar is zorgvuldig vormgegeven • de oorspronkelijke erfafscheiding als gemetselde muurtjes, hekwerken en hagen zoveel mogelijk behouden
Materiaal- en kleurgebruik
48
• het materiaal- en kleurgebruik is per cluster in samenhang • gevels zijn in hoofdzaak van oranje of bruinachtige baksteen met hier en daar stuc- en siermetselwerkaccenten • hellende daken van de woningen zijn voorzien van oranje of grijze keramische dakpannen • kozijnen en deuren zijn uitgevoerd in hout • het kleurgebruik is traditioneel en afgestemd op de omringende bebouwing
Gebied 6 Aanvullende welstandscriteria Voor de bebouwing langs de Westersingel, Burgemeester Keestrasingel en het Bakelbos als onderdeel van het beschermd gezicht gelden de volgende aanvullingen:
Kleine plannen algemeen • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat, schaal en detaillering zorgvuldig afstemmen op het hoofdvolume • bij aanpassingen aan vrijstaande gebouwen moet de hoofdvorm van het gebouw duidelijk herkenbaar blijven
Aan- en uitbouwen
Gevels bestaan uit baksteen en zijn soms voorzien van licht getint pleisterwerk
• aan- en uitbouwen zoveel mogelijk plaatsen achter het hoofdgebouw • aan- en uitbouwen aan de achterzijde zijn maximaal twee derde van de gevellengte breed • de onderbouw van aan- en uitbouwen aan de achterzijde komt niet uit boven de goot van het hoofdgebouw
Bijgebouwen • bijgebouwen met een vloeroppervlak groter dan 6 m2 moeten worden afgedekt met een schuine kap, waarvan de hellingshoeken ten opzichte van het horizontale vlak mogen bedragen: a. niet minder dan 15 graden in geval van een aankapping b. niet minder dan 40 graden en niet meer dan 60 graden in de overige gevallen • gevels zijn van baksteen of hout • daken zijn afgedekt met gegolfde, keramische pannen
Samenhangend kleurgebruik zorgt voor eenheid in korte rijtjes
Overkappingen • overkappingen zijn niet gewenst en in ieder geval niet zichtbaar vanaf de openbare weg
Dakkapellen en dakramen • dakkapellen en dakramen hebben gezamenlijk maximaal een breedte van een derde van het dakvlak • de zijwangen van dakkapellen in zink dan wel wit of donker schilderen • dakkapellen kunnen de gootlijn raken als dit bijdraagt aan de architectuur van de gevel • dakkapellen en dakramen blijven minimaal een meter onder de nok • vlakke dakramen hebben een staande diagonaal en dienen horizontaal te lijnen (geen strookramen)
Grote verschillen in massa en opbouw verstoren het samenhangende beeld
Kozijn- en/of gevelwijzigingen
49
• kozijn- en gevelwijzigingen zijn niet gewenst, behalve wanneer het herstel betreft van historisch wenselijke eigenschappen • gevelopeningen zijn staand • kozijnen liggen verdiept in het gevelvlak
Erfafscheidingen • erfafscheidingen die geen onderdeel vormen van een gesloten straatwand zijn maximaal een meter hoog en deels doorzichtig • erfafscheidingen zijn van hout of ijzerwerk en geschilderd in een donkere tint (bij voorkeur groen) eventueel met witte accenten
Bebouwing is duidelijke georiënteerd op de singels
Hoge staande ramen zorgen voor een verticale geleding
RECHTE WOONWIJKEN Gebiedsbeschrijving Rechte woonwijken bevinden zich op verschillende plekken in de gemeente en kenmerken zich door een planmatige en heldere ruimtelijke structuur met herhaalde woningen. Voorbeelden van wijken en buurten hiervan zijn Terweijde en de buurten tussen de Anthony van la Lainglaan en de Oranje Nassaulaan, rond Achter ‘t Zand en de buurt Achter de Poort. Deze woningbouw wordt gekenmerkt door herhaling, zowel van de woning op zich als van rijen en blokken in een samenhangende compositie. De wijken vormen herkenbare eenheden binnen de kern en hebben een ruim en groen karakter. Dit karakter wordt versterkt door de ruime voor- en achtertuinen van de woningen. De voorgevels van de woningen zijn georiënteerd op de straat. De doorgaande goot- en noklijnen lopen evenwijdig aan de straat en benadrukken de ordelijke stedenbouw. De woningen hebben eenvoudige opbouw van twee lagen met een kap, meestal een zadeldak. Binnen de rijen zijn er weinig accenten aangebracht. Schoorstenen geven, in combinatie met de herhaling van gevelelementen, ritme aan het straatbeeld. De hoekwoningen zijn op een extra raam of deur na gelijk aan tussenwoningen. Hier en daar staan tot vier lagen gestapelde woningen met een flauw hellend of plat dak in een vergelijkbare stijl. De materialisering en detaillering is meestal eenvoudig en seriematig van aard.
De gemetselde gevels zijn veelal voorzien van houten of kunststof puien, die een groot deel van de gevel kunnen beslaan. De rand van de kap wordt veelal benadrukt door een uitkragende dakgoot. De daken zijn meestal voorzien van keramische pannen. Het kleurgebruik vertoont sterke samenhang per rij of blok. Ornamenten als versierde dak-, deur- en raamlijsten komen voor. Bijzondere elementen zijn Langs de zuidelijke rand van Terweijde staan twee flats die zijn opgebouwd uit zeven lagen met een plat dak. Met hun plaatsing in het groen vormen ze een accent. Ook het verzorgingshuis Kulenburg heeft een afwijkende opbouw van vier tot vijf lagen met een plat of flauw hellend dak. De eerste laag is als een duidelijke plint vormgegeven.
Waardebepalingen, ontwikkelingen en beleid
50
Deze naoorlogse uitbreidingswijken kenmerken zich door een ruime opzet, openbaar groen en herhaling van de woning als basiseenheid. Over het algemeen hebben de wijken geen bijzondere cultuurhistorische waarde. De dynamiek van de wijken is gemiddeld en betreft veelal kleine wijzigingen als dakkapellen en uitbouwen, hoewel voor hoekwoningen meer plannen worden ingediend en de dynamiek dus hoger kan zijn. Naar verwachting zal het aantal bouwaanvragen voor deze gebieden de komende jaren stijgen door de verkoop van huurwoningen. Het beleid is terughoudend en gericht op beheer.
Aanvullend beleid Voor de rechte wijken geldt geen aanvullend beleid.
Welstandsniveau 2 Voor de rechte wijken met de herhaalde architectuur geldt welstandsniveau 2. Er zal onder meer worden beoordeeld op behoud van herhaling van rooilijn, gevelbeeld en materiaalgebruik.
Gebied 7 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in rechte wijken zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • gebouwen maken deel uit van een stedenbouwkundig patroon • gebouwen zijn met hun voorgevel gericht op de belangrijkste openbare ruimte • de individuele woning binnen een rij is een deel van het geheel • rooilijnen aan de voorzijde van rijen behouden
Massa • clusters, rijen en gestapelde woningen kennen een sterke onderlinge samenhang • alleen vrijstaande woningen hebben een individuele uitstraling • woonhuizen bestaan uit een onderbouw van twee lagen met bij voorkeur een zadeldak • gestapelde woningen kunnen een onderbouw tot vier lagen hebben met een licht hellend zadeldak of plat dak • op- en aanbouwen als erkers en dakkapellen zijn ondergeschikt en vormgegeven als toegevoegd element of opgenomen in de hoofdmassa • op- en aanbouwen zijn bij voorkeur per woningtype van hetzelfde model • bijzondere functies mogen afwijken van gebruikelijke massa, opbouw en vorm
Herhaling van woningtype vormt het uitgangspunt
Het materiaal- en kleurgebruik is per rij in samenhang
Architectonische uitwerking • architectonische uitwerking is eenvoudig en seriematig • ontwerpaandacht voor alle details • bij rijenwoningen in de uitvoering de herhaling benadrukken • wijzigingen en toevoegingen in stijl en afwerking afstemmen op het hoofdvolume of ensemble • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt
Materiaal-en kleurgebruik • het materiaal- en kleurgebruik is per cluster in samenhang • gevels zijn in hoofdzaak van baksteen of vergelijkbare steenachtige materialen, soms geschilderd of in lichte tint gestuct • plaatmateriaal alleen gebruiken als invulling van een kozijn of hekwerk • hellende daken van woningen zijn voorzien van oranje of gesmoorde keramische pannen • het kleurgebruik is terughoudend en per cluster of rij in samenhang
De bouwmassa heeft een eenvoudige opbouw van twee lagen met een zadeldak
51
Hoogbouw heeft een dichte plint, zes tot acht bouwlagen en een plat dak
OOSTELIJKE UITBREIDINGSWIJKEN Beschrijving In deze planmatig opgezette wijken uit de jaren zeventig en tachtig zijn woningen gegroepeerd in clusters of rijen, waarbinnen hetzelfde woningtype wordt herhaald. De wijken zijn te vinden aan de oostzijde van Culemborg, de wijken De Hond en Voorkoop. De wijken vormen een verzameling clusters en rijen langs straten en woonerven met deels een meanderend stratenpatroon. Door het voorkomen van veel kleine groenelementen hebben deze wijken een groen uiterlijk. Binnen een cluster komt over het algemeen één woningtype voor. Door een wisselende oriëntatie van de geschakelde woningen ten opzichte van elkaar en de openbare ruimte ontstaat er een gedifferentieerd beeld, hoewel de hoofdoriëntatie van de meeste woningen gericht is op het centrale deel van het woonerf. Binnen dit gedifferentieerde beeld verspringen de rooi- en noklijnen. De opbouw van de woningen wisselt van simpel tot gedifferentieerd, maar in het algemeen bestaat ze uit een of twee lagen met een kap. De dakvlakken zijn afwisselend en vaak voorzien van dakkapellen en dakramen. Verlengde daken, op- en aanbouwen komen vaak voor. De woningen zijn meestal opgebouwd uit baksteen met beton, waarbij vaak een groot gedeelte van de gevel in beslag wordt genomen door puien of rabatdelen. De detaillering van de woningen is meestal eenvoudig, met weinig accenten en seriematig van aard.
De houten kozijnen, deuren en daklijsten zijn in overwegend terughoudende kleuren geschilderd, waarbij de samenhang van een cluster of rij wel eens verloren is gegaan in particulier initiatief. Een uitzondering worden gevormd door de rand vrij staande woningen tussen de Lange Dreef en de Noteboom. De wijk De Hond sluit hierdoor aan op de individuele woningbouw rondom de Volencampen.
Waardebepalingen, ontwikkelingen en beleid Deze woonwijken hebben planmatige opzet waarin de woningen gegroepeerd zijn in rijen of clusters langs meanderende straten of woonerven. Deze wijken hebben over het algemeen geen bijzondere cultuurhistorische waarden. De dynamiek van de wijken is gemiddeld en betreft veelal kleine wijzigingen als dakkapellen en uitbouwen. Voor deze woongebieden geldt welstandsniveau 2. Het beleid is terughoudend en gericht op beheer.
Aanvullend beleid Voor de oostelijke uitbreidingswijken geldt geen aanvullend beleid.
Welstandsniveau 1 en 2 52
Voor de oostelijke uitbreidingswijken met hun herhaalde architectuur geldt welstandsniveau 2. De randen van het gebied grenzen aan het beschermd gezicht en het landschap en daardoor geldt hiervoor welstandsniveau 1. Dit geldt voor de bebouwing langs de Lange Dreef, de Honddijk, Weithusen en de Triosingel. Er zal onder meer worden beoordeeld op behoud van een gedifferentieerd gevelbeeld, samenhangend materiaal- en kleurgebruik en het groene karakter van de wijken.
Gebied 8 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in oostelijke uitbreidingswijken zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • gebouwen maken deel uit van een stedenbouwkundig patroon • de individuele woning binnen een cluster of rij of blok is een deel van het geheel en voegt zich hier naar • overige gebouwen kunnen vrij op de kavel staan • hoofdmassa’s zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte • rooilijnen zijn per cluster in samenhang
Massa
Herhaling in korte rijtjes vormt het uitgangspunt
• clusters, rijen en gestapelde woningen kennen een sterke onderlinge samenhang • alleen vrijstaande woningen hebben een individuele uitstraling • woningen hebben in principe een onderbouw tot twee lagen met zadeldak • de nokrichting is in principe evenwijdig aan de de voorgevelrooilijn • op-, aan- en uitbouwen zijn bij voorkeur per rij of cluster van hetzelfde model • bijzondere functies mogen afwijken van gebruikelijke massa, opbouw en vorm Gevels hebben een gedifferentieerde
Architectonische uitwerking
opbouw
• architectonische uitwerking is eenvoudig en seriematig • ontwerpaandacht voor alle details • herhaling in de rij of het cluster is de leidraad voor het woningontwerp • wijzigingen en toevoegingen in stijl en afwerking afstemmen op de architectuur van het hoofdvolume • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt
Materiaal- en kleurgebruik • het materiaal- en kleurgebruik is per rij, cluster of blok in samenhang • gevels bestaan in principe uit baksteen, eventueel met puien, houten beschot of panelen • hellende daken zijn bij voorkeur voorzien van dakpannen • het kleurgebruik is in principe samenhangend en terughoudend • op-, aan- en uitbouwen zijn in kleur en materiaal aangepast aan het hoofdgebouw
Naast baksteen komen getimmerde rabbatdelen vaak voor
53
Samenhangend kleur- en materiaalgebruik
Op-, aan- en uitbouwen zijn in kleur en materiaal aangepast aan het hoofdgebouw
WESTELIJKE UITBREIDINGSWIJKEN Gebiedsbeschrijving Met de wijken Goilberdingen en Parijsch zijn in Culemborg uitbreidingen gerealiseerd, die zich kenmerken door een thematische samenhang. De buurten hebben een heldere structuur en gevarieerde woningen, die in architectuur en materiaal bewust zijn vormgegeven. De buurten hebben een open karakter. Langs de straten staan bomen en tussen stoep en parkeerplaatsen zijn op enkele plekken groenstroken aangelegd. In de wijken zijn grote groenelementen aangelegd als waterlopen, parken en gazons. De vaak ruime tuinen zorgen mede voor een groen karakter in de wijk. De architectuur van de woningen is gebaseerd op herhaling in clusters of rijen met behoud van de individualiteit. Mede door variatie tussen rijen en clusters is het beeld afwisselend. Clusters hebben veelal hun eigen sfeer. Vaak liggen op centrale plekken in de wijk voorzieningen zoals bijvoorbeeld winkels en scholen. De woningen zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte. Per cluster is de rooilijn in samenhang en verspringt niet. Appartementengebouwen langs de Prijsseweg staan in het algemeen vrij op de kavel. De woningen zijn seriematig gebouwd. De architectuur is gebaseerd op herhaling en een afwisselend beeld. De opbouw is veelal gevarieerd en gedifferentieerd. De massa is veelal samengesteld uit rechthoekige volumes.
De woningen hebben meestal een onderbouw van twee lagen met een zadeldak of lessenaarkap en soms een terugliggende tweede laag of kap. Hoeken van rijen zijn vaak verbijzonderd met uitbouwen of hebben een extra laag. Het gevelbeeld is gevarieerd. Gevels hebben veelal accenten en een duidelijke horizontale of verticale geleding. Appartementengebouwen hebben in het algemeen een torenachtig volume. De hoogte varieert. De architectuur van de woningen is verzorgd. De detaillering is zorgvuldig en eenvoudig. Accenten als uitstekende dakranden, luifels en structuur in het materiaal komen veel voor. Het materiaal- en kleurgebruik is samenhangend. Gevels zijn van baksteen of vergelijkbare steenachtige materialen, soms met houten delen of plaatmateriaal. Het metselwerk heeft vaak vlakken of banen van afwijkende kleur. Hellende daken zijn gedekt met pannen. Kozijnen zijn van hout of kunststof.
Waardebepalingen, ontwikkelingen en beleid
54
De recente woonwijken zijn planmatig opgezet en hebben herhaalde woningen in clusters in een heldere stedenbouwkundige structuur. Vaak is de ruimtelijk-visuele kwaliteit vastgelegd in een beeldkwaliteitsplan. In het algemeen zijn er geen bijzondere cultuurhistorische waarden in deze wijken. De dynamiek van deze uitbreidingen is gemiddeld. Hoewel de woningen nieuw zijn komen al veel uitbreidingen voor. Wijzigingen betreffen vooral dakkapellen en uitbouwen. De verwachting is dat in de komende jaren meer aanvragen zullen komen voor aanpassingen.
Aanvullend beleid Voor de westelijke uitbreidingswijken geldt geen aanvullend beleid.
Welstandsniveau 1 en 2 Voor de westelijke uitbreidingswijken geldt welstandsniveau 2. De westelijke rand van het gebied vormt de overgang naar het landschappelijke waardevolle buitengebied. Voor de rand geldt welstandsniveau 1. Het beleid is gericht op beheer van de architectuur in de openbare ruimte. Omdat het ontwerp van de woning in het algemeen samenhangt met de belendingen en dan vooral wat betreft materiaal- en kleurgebruik zal het welstandsoordeel zich vooral richten op het behouden van de herhaling in de architectuur.
Gebied 9 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in westelijke uitbreidingswijken zal op de volgende aspecten worden getoetst:
Ligging • gebouwen maken deel uit van een stedenbouwkundig patroon • de individuele woning binnen een cluster, rij of blok is een deel van het geheel en voegt zich hier naar • de woningen zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte • bestaande rooilijnen aan de voorzijde van rijen behouden • bijgebouwen staan bij voorkeur achter het hoofdgebouw