CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Welstandsnota 2004

Beeldvormende bijeenkomst schutterszaal 22 mei 2025, gemeente CulemborgBij agendapunt: Ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie29.533 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Massa • bouwmassa’s zijn gedifferentieerd • clusters, rijen en gestapelde woningen kennen een sterke onderlinge samenhang • alleen vrijstaande woningen hebben een individuele uitstraling • gebouwen hebben in het algemeen een onderbouw van twee lagen met hellende kap • accenten in hoogte en vormgeving hebben een stedebouwkundige aanleiding • op-, aan- en uitbouwen zijn bij voorkeur per rij of cluster van hetzelfde model • bijgebouwen zijn ondergeschikt aan de hoofdmassa

Rijen of clusters hebben ene gedifferentieerde opbouw

Herhaling van woningtype vormt het uitgangspunt

Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking is zorgvuldig • herhaling in de rij of het cluster is de leidraad voor het woningontwerp • wijzigingen en toevoegingen in stijl en afwerking zijn afgestemd op de architectuur van het hoofdvolume • de overgang tussen privé en openbaar is in het algemeen zorgvuldig vormgegeven • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt

Materiaal- en kleurgebruik • het materiaal- en kleurgebruik is per rij, cluster of blok in samenhang • gevels bestaan in principe uit baksteen of vergelijkbaar steenachtig materiaal, eventueel in combinatie met puien, houten beschot of panelen • het kleurgebruik is in principe samenhangend en terughoudend • op-, aan- en uitbouwen zijn in kleur en materiaal aangepast aan het hoofdgebouw

Appartementengebouwen vormen stedenbouwkundige accenten

55

Op-, aan- en uitbouwen zijn in kleur en materiaal aangepast aan het hoofdgebouw

Bebouwing is georiënteerd op de weg

ECOLOGISCHE WOONWIJK LANXMEER Gebiedsbeschrijving De stedenbouwkundige structuur van de woonwijk Lanxmeer is voor een belangrijk deel gebaseerd op de landschappelijke kenmerken van het gebied, zoals de aanwezigheid van de Schoonrewoerdse stroomrug, het slagenlandschap, hagen en boomgaarden en enkele karakteristieke boerderijen. Deze landschappelijke structuur deelt het gebied in tweeën en functioneert vooral als zuivering en opslag van afvalwater van woningen en bedrijven. Aansluitende op deze groenstructuur is de bebouwing gegroepeerd in clusters rondom een semi-openbare binnenhoven waarop afwisselend voor- en achterkanten georiënteerd zijn. Centraal in de wijk liggen voorzieningen zoals gezondheidscentrum, een scholen en een kinderdagverblijf. De architectuur van de woningen is gebaseerd op herhaling in clusters of rijen met behoud van de individualiteit. Mede door variatie tussen rijen en clusters is het beeld afwisselend. Clusters hebben veelal hun eigen sfeer, die voor een belangrijk deel bepaald wordt door vormgeving van de binnenhoven. De oriëntatie en indeling van de gevels wordt voor een belangrijk deel bepaald door een zo optimaal mogelijke bezonning. Dit betekent dat gevels die op het noorden zijn gericht veelal gesloten en gevels die op het zuiden zijn gericht veelal open zijn. Per cluster is de rooilijn in samenhang en verspringt enigszins.

Appartementen- en kantoorgebouwen langs de randen van het gebied staan in het algemeen vrij op de kavel. De woningen zijn binnen een cluster seriematig gebouwd. De opbouw is veelal gevarieerd en gedifferentieerd. De massa is veelal samengesteld uit rechthoekige volumes. De woningen hebben meestal een onderbouw van één of twee lagen met een a-symetrisch zadeldak of lessenaarskap. Hoeken van rijen zijn vaak verbijzonderd met uitbouwen of hebben een extra laag. Het gevelbeeld is gevarieerd. Gevels hebben veelal accenten en een duidelijke horizontale of verticale geleding. Appartementen- kantoorgebouwen hebben in het algemeen een blokvolume, met een heldere en duidelijke hoofdmassa met een variërende hoogte. De architectuur van de woningen is verzorgd. De detaillering is zorgvuldig en eenvoudig. Accenten als uitstekende dakranden, luifels en structuur in het materiaal komen veel voor. Aan- en uitbouwen maken over het algemeen onderdeel uit van het ontwerp van de woning en zijn ondergeschikt of als zelfstandig element vormgegeven. Het materiaal- en kleurgebruik is per cluster samenhangend. Gevels zijn van lichte geel of oranje getinte baksteen of uit met planken betimmerde gevelpanelen. Hellende vlakken zijn bekleed met pannen of van glas. Kozijnen, ramen en deuren zijn van hout en lichte kleuren geschilderd.

Waardebepaling, ontwikkelingen en beleid 56

Lanxmeer neemt binnen de woongebieden van Culemborg door de specifieke doelstellingen vooraf een bijzondere plek in. De wijken kenmerkt zich door herhaling van woningtype in clusters in een door het landschap gevormde stedenbouwkundige structuur. De dynamiek van deze uitbreidingen is gemiddeld en betreft vooral kleine wijzigingen zoals dakkapellen en uitbouwen.

Aanvullend beleid Voor Lanxmeer geldt geen aanvullend beleid.

Welstandsniveau 1 Voor de ecologische woonwijk Lanxmeer geldt welstandsniveau 1. Het beleid is gericht op beheer van de architectuur in de openbare ruimte. Het welstandsoordeel zal zich vooral richten op het behouden van de herhaling en samenhang in de architectuur van de clusters. Bij individuele woningen zal voornamelijk op de individualiteit van de architectuur worden beoordeelt.

Gebied 10 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in Lanxmeer zal op de volgende aspecten worden getoetst:

Ligging • gebouwen maken deel uit van een stedenbouwkundig patroon dat bestaat uit samenhangende clusters rond binnenhoven • de individuele woning binnen een cluster, rij of blok is een deel van het geheel en voegt zich hier naar • de woningen zijn gericht op de belangrijkste openbare ruimte • bestaande rooilijnen aan de voorzijde van rijen behouden

Massa

Samenhangend kleur- en materiaalgebruik in rijen of clusters

• bouwmassa’s zijn gedifferentieerd • clusters, rijen en gestapelde woningen kennen een sterke onderlinge samenhang • gebouwen hebben in het algemeen een onderbouw van twee lagen met een a-symetrische hellende kap • accenten in hoogte en vormgeving hebben een stedebouwkundige aanleiding • op-, aan- en uitbouwen zijn bij voorkeur per rij of cluster van hetzelfde model • bijgebouwen zijn ondergeschikt aan de hoofdmassa Gebouwen hebben een gedifferentieerde

Architectonische uitwerking

massa opbouw

• de architectonische uitwerking is zorgvuldig • herhaling in de rij of het cluster is de leidraad voor het woningontwerp • wijzigingen en toevoegingen in stijl en afwerking zijn afgestemd op de architectuur van het hoofdvolume • de overgang tussen privé en openbaar is in het algemeen zorgvuldig vormgegeven • gevelindeling is afhankelijk van de oriëntatie op zon • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt

Materiaal- en kleurgebruik • het materiaal- en kleurgebruik is per rij, cluster of blok in samenhang • gevels bestaan in principe uit licht getinte baksteen in combinatie met puien en houten betimmering • het kleurgebruik is per cluster samenhangend en terughoudend • houtwerk is veelal geschilderd in aarde tinten • hellende vlakken zijn bekleed met grijze dakpannen of transparant • op-, aan- en uitbouwen zijn in kleur en materiaal aangepast aan het hoofdgebouw

Op het zuiden gerichte gevels hebben een open karakter

57

Aanbouwen vormen zelfstandinge elementen en zijn in samenhang met hoofdmassa

Appartementengebouwen vormen stedenbouwkundige accenten

BEDRIJVENTERREIN PAVIJEN Gebiedsbeschrijving Het bedrijventerrein Pavijen is vanwege het samenhangende beeld met deels representatieve bedrijfsbebouwing te kenmerken als moderne bedrijventerreinen. Aan de oostzijde langs het spoor heeft het terrein deels een traditioneel karakter, dat naar het westen richting de Erasmus weg en verder een steeds representatiever karakter krijgt. Het terrein heeft een heldere stedenbouwkundige opzet met een zorgvuldige en doelmatige opzet van de openbare ruimte, die de representativiteit van de gebouwen ten goede komt. Vooral langs de provinciale weg, de Erasmusweg en de Wethouder Schoutenweg wordt dit beeld versterkt door inrichtingselementen als bomen en groenstroken. Deze wegen gelden als toegang tot het bedrijventerrein. De gebouwen zijn vrijstaand en met hun voorgevel georiënteerd op de weg. Representatieve ruimten en kantoren liggen in het algemeen aan de voorzijde. Dit geldt met name voor de bedrijfsbebouwing langs de Erasmusweg en de Wethouder Schoutenweg. Deze wegen vormen de entree tot het bedrijventerrein, maar ook van het westelijke deel van de stad. De bebouwing is in principe individueel en eenvoudig van opzet. De opbouw is tot twee lagen hoog met een plat dak. De panden bestaan uit loodsachtige volumes, waarbij entreepartijen en kantoorgedeelten zijn veelal vormgegeven zijn als accenten of zelfs verzelfstandigd.

Ze hebben een grote variatie in maat en schaal. De gevels zijn representatief en hebben een heldere opzet en detaillering. Het materiaalgebruik is overwegend modern. Gevels van plaatmateriaal en gevouwen staalplaat komen net als glaspuien en gladde baksteen veel voor. Het kleurgebruik is terughoudend. Dit geldt vooral voor de bebouwing langs de rand van het terrein.

Waardebepalingen, ontwikkelingen en beleid Voor moderne bedrijventerreinen zijn de openbare ruimte en de verschijningsvorm van de bebouwing, die onder meer dienst doet als blikvanger, van belang. De representatieve bedrijfspanden langs de Erasmusweg, die geldt als de entree tot het bedrijventerrein en het westelijke deel van Culemborg, weerspiegelen de functie van de weg in de structuur van de stad. De bebouwing aan de randen van het bedrijventerrein grenzen direct aan het waardevolle landschap rondom de stad. Om het waardevolle beeld niet te verstoren is een goede inpassing van wijzigingen en nieuwbouw langs de randen van het bedrijventerrein van belang. Voor de terreinen binnen in het gebied geldt dat het beleid terughoudend is en vooral gericht op het goed functioneren en beheer.

Welstandsniveau 1, 2 en 3

58

Voor het bedrijventerreinen Pavijen gelden welstandsniveau’s 1,2 en 3. De bebouwingsrand die de overgang vormt naar het omliggende landschap valt onder een zware toetsing, welstandsniveau 1. De beoordeling is vooral gericht op een zorgvuldige architectuur en een terughoudende inpassing die het waardevolle landschappelijke beeld niet verstoord. De bebouwing langs de Erasmusweg, de Wethouder Schoutenweg en het spoor valt onder een reguliere toetsing, welstandsniveau 2. De beoordeling is gericht op representativiteit van de bedrijfspanden en zorgvuldigheid van de architectuur. Voor de overige terreinen geldt een soepele toetsing, welstandsniveau 3

Gebied 11 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen op het bedrijventerrein Pavijen zal op de volgende aspecten worden getoetst:

Ligging • gebouwen staan in principe parallel aan de weg • per terrein is er één hoofdmassa • gebouwen zijn met de voorgevel gericht op de belangrijkste weg • representatieve ruimtes als kantoren en verkoopruimtes zoveel mogelijk aan de voorzijde situeren • opslag vindt bij voorkeur uit het zicht plaats

Massa

Accenten hebben een stedenbouwkundige aanleiding

• gebouwen zijn overwegend vrijstaand en individueel • bedrijfspanden hebben een eenvoudige hoofdvorm • bij stedenbouwkundige aanleidingen zelfstandige volumes vormgeven als accenten • entreepartijen en kantoorgedeelten zijn vormgegeven als accenten of als zelfstandige volumes • er zijn zo min mogelijk dichte gevels aan de straat

Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking is met name aan de Erasmusweg, Wethouder Schoutenweg en het spoor zorgvuldig • gebouwen langs de Erasmusweg, Wethouder Schoutenweg en het spoor hebben een representatieve uitstraling • accenten en geledingen ten behoeve van het onderscheiden van functies zijn wenselijk • wijzigingen en toevoegingen in stijl en afwerking zijn afgestemd op het hoofdvolume

Materiaal- en kleurgebruik • materiaal- en kleurgebruik is representatief en samenhangend • kleurgebruik langs de randen van het bedrijventerrein en de overgang naar het landschap is terughoudend en in samenhang met de landschappelijke context • materiaal- en kleurgebruik van aanbouwen is afgestemd op het hoofdvolume • grote vlakken bestaan uit materialen met een structuur zoals baksteen, houten betimmering of gevouwen staalplaat

59

Representatieve functies zijn gericht op de weg

SPORT- EN RECREATIEPARKEN Gebiedsbeschrijving De sport- en recreatiegebieden Terweijde, langs de Westersingel, Lange Dreef en de Landzichtweg hebben een overwegend groen karakter, waarin voor de eenvoudige bebouwing een bescheiden rol is weggelegd. Deze bebouwing bestaat uit een hoofdgebouw met enkele bijgebouwen, die geclusterd op het terrein staan. Het hoofdgebouw gericht is op de belangrijkste openbare ruimte: het sportveld. De entree kan zijn gericht op de weg en worden vormgegeven als accent. De gebouwen hebben een eenvoudige opbouw van één tot twee lagen met een flauw hellende kap of plat dak. Hoewel de gebouwen vaak verschillen van uiterlijk is de hoofdvorm vaak helder en de architectuur eenvoudig. Grote vlakken bestaan uit materiaal met een structuur zoals baksteen, houten betimmering of gevouwen staalplaat. De gevels van de sporthallen en zwembaden zijn op het entreegedeelte na veelal gesloten. Het kleurgebruik is terughoudend.

Waardebepalingen, ontwikkelingen en beleid De sport- en recreatieterreinen zijn eenvoudig qua opzet en bebouwing en hebben een groen karakter. De architectuur is terughoudend. Er zijn geen bijzondere cultuurhistorische waarden. In deze gebieden zijn er geen grootschalige ontwikkelingen te verwachten op de bestaande terreinen. Het beleid is terughoudend en gericht op beheer. Met name bij sport- en recreatieterreinen buiten de kern is een goede inpassing in het landschap van belang.

Aanvullend beleid Voor sport- en recreatieparken geldt geen aanvullend beleid.

Welstandsniveau 2 Voor sport- en recreatieterreinen met de veelal heldere indeling geldt welstandsniveau 2. Bij beoordeling zal worden gelet op een terughoudende architectuur en landschappelijke inpassing

60

Gebied 12 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in sport- en recreatieparken zal op de volgende aspecten worden getoetst:

Ligging • per terrein is er één hoofdmassa • het hoofdgebouw is vrijstaand en individueel • het individuele gebouw binnen een cluster is deel van het geheel en voegt zich hier naar • het hoofdgebouw is met de voorgevel gericht op de belangrijkste openbare ruimte • bijgebouwen zijn ondergeschikt • grootschalige verharding van voorerven voor bijvoorbeeld parkeerplaatsen zoveel mogelijk beperken

Gebouwtjes hebben een eenvoudige detaillering

Massa • gebouwen hebben een eenvoudige hoofdvorm • gebouwen bestaan uit een onderbouw van één tot twee lagen met flauw hellende kap of plat dak • gebouwen hebben per cluster samenhang • er zijn zo min mogelijk dichte gevels aan de straat • aan- en uitbouwen zijn ondergeschikt en maken deel uit van de totale compositie van het gebouw • geledingen in massa zijn wenselijk

Gebouwen hebben een opbouw van één tot twee lagen

Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking is eenvoudig • er is ontwerpaandacht voor alle details • accenten en geledingen ten behoeve van het onderscheiden van functies zijn wenselijk • entreepartijen zijn vormgegeven als accent of als zelfstandig volume • bijgebouwen zijn eenvoudiger maar net zo zorgvuldig gedetailleerd als de hoofdmassa • wijzigingen en toevoegingen in stijl en afwerking afstemmen op het hoofdvolume

Materiaal- en kleurgebruik • gevels zijn bij voorkeur van baksteen of vergelijkbare steenachtige materialen • grote vlakken bestaan uit materialen met een structuur zoals baksteen, houten betimmering of gevouwen staalplaat • het kleurgebruik is terughoudend en in onderlinge samenhang • beplanting rondom sportterreinen is streekeigen

Hoofdgebouwen zijn individueel en vrijstaand

61

Achterkant van camping geeft rommelig beeld

BUITENGEBIED Gebiedsbeschrijving Het buitengebied rondom Culemborg is onder te verdelen in het oeverwallandschap langs de Lek en de Meer en het komgrondlandschap ten zuiden van de stad. Kenmerkend voor de oeverwallen zijn oude en kleinschalige blokverkavelingen die vooral gebruikt werden voor groente- en fruitteelt. De komgronden worden gekenmerkt door grotere open ruimtes die door ontwatering en ruilverkaveling een grootschaliger karakter hebben. De individuele en vrijstaande bebouwing bestaat voornamelijk uit boerderijcomplexen of woningen die op regelmatige en ruime onderlinge afstand van elkaar liggen. Voor op de oeverwallen en langs de rivierdijken vormt de bebouwing eerder een open lintstructuur die zich soms verdicht. De bebouwing staat evenwijdig aan het slotenpatroon of volgt de richting van de weg. Rooilijnen zijn teruggelegen en verspringen ten opzichte van elkaar. Woningen en boerderijen hebben een duidelijke oriëntatie op de weg. Kenmerkend bij de boerderijen zijn de vele bijgebouwen die achter het hoofdgebouw liggen. Naast schuren komen er hier en daar ook originele hooibergen voor. De bebouwing is individueel en afwisselend. Ze hebben een eenvoudige opbouw van één en soms twee lagen met hellende kap, meestal een zadeldak, schilddak of een mansardekap. Wolfseinden komen voor.

Bij de boerderijen heeft het voorste deel van oorsprong een woonfunctie en is meer representatief. Bijgebouwen liggen veelal achter het hoofdgebouw en hebben een eenvoudige hoofdvorm met meestal een zadeldak. De gebouwen hebben een zorgvuldige detaillering. Grote gevelopeningen zijn staand, waarbij de vensters veelal zijn onderverdeeld. In het gevelvlak komen voornamelijk bij oudere panden baksteendetailleringen voor in de vorm van gemetselde lateien, vlechtwerk en andere patronen. Rollagen en horizontaal gelijnde ramen zorgen voor een duidelijke geleding van de gevel. De materialisering is traditioneel. Gevels bestaan voornamelijk uit baksteen en zijn soms gestuct. De meeste daken zijn gedekt met riet danwel met rode of gesmoorde pannen. Houtwerk als kozijnen, ramen, deuren en windveren zijn over het algemeen in traditionele kleuren geschilderd. Bijgebouwen bestaan hoofdzakelijk uit materialen met een structuur, zoals baksteen, houten betimmering en deels uit beplating. Het kleurgebruik is rustig en aangepast aan het landschap. Uitzondering wordt gevormd door het landgoed De Bol dat ten noordoosten van de Volencampen ligt. In de bocht van de Beusichemse dijk is een vierkant terrein omkaderd met bomen. Tussen het vierkant en de dijk ligt op een kleine verhoging het landhuis dat bestaat uit een hoge onderbouw met een nadrukkelijke rieten kap en rijke detaillering heeft.

Waardebepaling, ontwikkelingen en beleid 62

De afwisseling tussen het kleinschalige oeverwallandschap en de grotere schaal van de komgronden is samen met het karakteristieke grondgebruik en de afwisselende bebouwing in beide gebieden van groot belang voor de beeldkwaliteit van het gebied. De dynamiek van het gebied is gemiddeld en betreft ten hoogste de vervanging van een enkel pand. Door bedrijfsbeëindiging en de bouw van meerdere woningen op vrijgekomen kavels kan de dynamiek toenemen. Bij nieuwbouw is het van belang dat het open en groene karakter van het gebied en de ruime afstand tussen de bebouwingsclusters behouden blijft. Wijzigingen aan bestaande bebouwing moeten zorgvuldig worden aangepast aan het huidige landschapsbeeld.

Welstandsniveau 1 Voor bebouwing in het buitengebied geldt welstandsniveau 1. Bij de beoordeling zal vooral worden gelet op het behoud van het open en groene karakter van het gebied, individualiteit en afwisseling van de bebouwing en zichtbare detaillering.

Gebied 13 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen in het buitengebied zal op de volgende aspecten worden getoetst:

Ligging • hoofdbebouwing staat aan de straatzijde, bijgebouwen hebben een ondergeschikte positie • de rooilijnen van de hoofdmassa’s verspringen ten opzichte van elkaar • de bebouwing is met de voorgevel gericht op de weg • publieke of representatieve functies zijn gericht op de weg • bedrijfsgebouwen liggen achter de voorgevelrooilijn • rooilijnen zijn per cluster of rij in samenhang • opslag bij voorkeur uit het zicht houden • grootschalige verharding van voorerven voor bijvoorbeeld inritten is in principe ongewenst • kleine, utilitaire gebouwtjes in het veld hebben een alzijdige oriëntatie

Woningen hebben een eenvoudige opbouw en zijn gericht op de weg

Massa • gebouwen zijn individueel en afwisselend • aaneengebouwde woningen zijn per blok in samenhang • woongebouwen bestaan uit een onderbouw van één laag tot twee lagen met een kap • bedrijfsgebouwen bestaan uit een onderbouw van één laag met een flauw hellend zadeldak of plat dak • de nokrichting is evenwijdig aan of haaks op de weg en is per rij in samenhang • zijgevels van vrijstaande woningen hebben vensters • op-, aan- en uitbouwen zijn ondergeschikt en vormgegeven als toegevoegd element of opgenomen in de hoofdmassa • bijgebouwen zijn ondergeschikt aan de hoofdmassa hebben een eenvoudige vorm

bedrijfsgebouwen liggen achter de hoofdgebouwen

Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking is zorgvuldig en afwisselend • bedrijfsgebouwen zijn eenvoudig en zorgvuldig gedetailleerd • zeer grote lengtes zijn door middel van geleding van de wand (in materiaal of vorm) doorbroken • wijzigingen en toevoegingen in stijl en afwerking zijn afgestemd op het hoofdvolume • ramen zijn in principe staand • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt

Boerderijen hebben veelal een eenvoudige hoofdmassa en een zorgvuldige detaillering

Materiaal- en kleurgebruik 63

• de kleuren zijn traditioneel en terughoudend • gevels van woongebouwen zijn van baksteen • hellende daken van woningen zijn gedekt met pannen • grote vlakken bestaan uit kleine elementen of hebben een duidelijke textuur • kleuren contrasteren niet met de omliggende bebouwing • houtwerk is geschilderd of gebeitst • aanbouwen en bijgebouwen in materiaal- en kleurgebruik zijn afgestemd op de hoofdmassa

Het landschap heeft soms een grootschalig en open karakter

64

HOOFDSTUK 5 Objectgerichte welstandscriteria

TOELICHTING In dit hoofdstuk worden de objectgerichte welstandscriteria genoemd voor de bouwwerken die bijzonder specifiek en beeldbepalend zijn voor Culemborg. De criteria zijn gebaseerd op de historische karakteristieken, om te bereiken dat nieuwe bouwwerken of ingrepen aan bestaande bouwwerken harmoniëren met de bestaande gebouwde omgeving. Dat wil overigens niet zeggen dat om imitatie van historische elementen wordt gevraagd. Juist een eigentijdse vormgeving kan de karakteristieken benadrukken (zie hiervoor ook de algemene welstandscriteria).

Beleid ten aanzien van specifieke bouwwerken In Culemborg zijn verschillende gebouwtypen benoemd als bouwwerken waarvoor een beoordelingskader met ‘eigen’ welstandscriteria kan worden opgesteld. De opzet van deze objectgerichte beoordelingskaders is vergelijkbaar met de gebiedsgerichte beoordelingskaders.

65

Ook voor de specifieke bouwwerken is het vaststellen van het welstandsregime van belang. Het moet aansluiten bij het gehanteerde ruimtelijk kwaliteitsbeleid en de gewenste ontwikkelingen. In theorie zijn voor de specifieke bouwwerken vier welstandsregimes mogelijk: • Door het Rijk, de provincie of de gemeente aangewezen monumenten. Aangewezen monumenten zijn erkend als bouwwerken van groot algemeen belang en genieten een wettelijke bescherming. Alle ingrepen aan monumenten zijn naast monumentenvergunningplichtig ook bouwvergunningplichtig, dus ook de zaken die elders vergunningsvrij zijn. De welstandsbeoordeling is gericht op het op hoog kwaliteitsniveau handhaven, herstellen en versterken van de historische karakteristieken van de gevel en de samenhang van het monument met zijn omgeving. Het is niet noodzakelijk gebleken om voor alle monumenten expliciete welstandscriteria op te stellen omdat de algemene, gebiedsgerichte- en objectgerichte welstandscriteria kunnen worden gebruikt. • Bijzondere welstandsobjecten waarbij extra inspanning ten behoeve van de ruimtelijke kwaliteit gewenst is. Het welstandstoezicht wordt gericht op het voorkomen van aantasting van de karakteristieken en het versterken van de bestaande en/of gewenste kwaliteit. Het kwaliteitsniveau van ingrepen aan deze bouwwerken moet hoog zijn.

• Reguliere welstandsobjecten waarbij de basiskwaliteit moet worden gehandhaafd. De gemeente stelt geen bijzondere eisen aan de ruimtelijke kwaliteit maar heeft wel toegesneden welstandscriteria opgesteld omdat de gebiedsgerichte welstandscriteria niet altijd bruikbaar zijn. Het welstandstoezicht is gericht op het handhaven van de basiskwaliteit van deze bouwwerken. • Welstandsvrije objecten. Het aanwijzen van welstandsvrije bouwwerken of objecten anders dan in de wet genoemd, wordt in Culemborg niet wenselijk geacht.

BOERDERIJEN Objectbeschrijving In Culemborg zijn op meerdere plaatsen langs de linten boerderijen te vinden, die aan het agrarisch verleden van de gemeente herinneren. Goede voorbeelden hiervan staan onder meer langs de Goilberdingerdijk en de Beusichemsedijk. De boerderijen liggen meestal niet direct aan de weg, maar dieper op de kavel, veelal omgeven met beplanting. De erfindeling en de erfbeplanting van oorsprong deel uit van de compositie van het geheel. De beplanting dient hierbij als zonwering en windkering. Deze is echter bij een deel van de boerderijen verloren gegaan. De rooilijnen van de hoofdgebouwen verspringen en lopen evenwijdig aan de weg of aan het slotenpatroon. De bebouwing bestaat vaak uit een hoofdgebouw en iets teruggelegen bijgebouwen als stallen, schuren en hooibergen. Het hoofdgebouw staat in principe met de kop- of langsgevel gericht naar de hoofdweg. Het hoofdgebouw is soms onderverdeeld in een woon- en een bedrijfsdeel en meestal voorzien van een plint, een begane grond en een laag met een kap, die meestal de vorm van een zadeldak heeft eventueel met wolfseind. In de dakvlakken zitten tegenwoordig vaak dakramen. De veelal representatieve kop- of langsgevel van het woondeel is vaak symmetrisch met hoge ramen, die soms zijn geflankeerd door luiken. De overige ramen van de zijgevels zijn meestal kleiner.

De boerderijen hebben een zorgvuldige detaillering. Bij traditionele boerderijen komen veel rijke details als versierde omlijstingen om de grote ramen en een windveer langs de dakrand voor. De gevels zijn veelal opgebouwd uit een bruine of gele baksteen en een enkele keer wit gepleisterd. De plint is meestal van een ander materiaal of andere kleur. Daken zijn merendeels afgedekt met keramische pannen of ook wel riet. De overwegend houten kozijnen zijn meestal geschilderd in een lichte kleur, evenals de meeste andere houten elementen als de windveer. Het raamhout is vaak juist in een donkere, meestal donkergroene kleur geschilderd. De bijgebouwen zoals de stallen en schuren hebben een met het hoofdgebouw vergelijkbaar hoofdvolume, maar zijn in architectuur en detaillering soberder.

Waardebepalingen, ontwikkelingen en beleid De boerderijen met erfbeplanting en bijgebouwen, zijn kenmerkend voor het buitengebied. De boerderijen bepalen mede het cultuurhistorisch waardevolle beeld. Een aantal boerderijen verliest de agrarische functie en wordt aangepast op de woonfunctie. Hiermee kan het beeld ingrijpend veranderen. De hoofdopzet van het gebouw alsmede de erfinrichting zijn van belang.

Welstandsniveau 1 66

Voor de boerderijen in het buitengebied van Culemborg geldt welstandsniveau 1. Naast de ordening op het erf zal er onder meer worden beoordeeld op een zorgvuldige detaillering en een traditioneel kleur- en materiaalgebruik.

Object 1 Welstandscriteria Bij de welstandsbeoordeling van plannen voor boerderijen zal op de volgende aspecten worden getoetst:

Ligging • er is één hoofdmassa en deze staat voor de bijgebouwen • heldere ordening van verschillende gebouwen op het erf aanhouden • rooilijnen zijn evenwijdig aan de weg of liggen parallel aan het verkavelingspatroon • doorzichten behouden en waar mogelijk versterken • het hoofdgebouw is met de voor- of representatieve gevel gericht naar de weg

Vensters zijn staand en zorgen voor een duidelijke geleding

Massa • gebouwen zijn vrijstaand, individueel en afwisselend • gebouwen hebben een eenvoudige hoofdvorm • gebouwen bestaan uit een onderbouw van één laag met in principe een zadeldak • op-, aan- en uitbouwen zijn ondergeschikt aan het hoofdvolume • zijgevels hebben vensters

Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking is zorgvuldig en gevarieerd • het verschil tussen voorhuis en achterhuis van het hoofdgebouw wordt benadrukt • wijzigingen en toevoegingen in stijl, maat en schaal zijn zorgvuldig afgestemd op het hoofdvolume • kozijnen, dakgoten, daklijsten, windveren en dergelijke zijn zorgvuldig gedetailleerd en voorzien van profileringen • bijgebouwen als hallen en schuren zijn eenvoudiger maar net zo zorgvuldig gedetailleerd als de hoofdmassa • vensters in het woongedeelte zijn staand • vensters hebben een onderverdeling met bijvoorbeeld tussenkalven • traditioneel Hollandse houten kozijnen en profileringen vormen het uitgangspunt

Materiaal- en kleurgebruik • gevels zijn in principe gemetseld in rode baksteen en soms voorzien van stucaccenten • hellende daken zijn gedekt met keramische pannen of natuurriet • bijgebouwen zijn in materiaal- en kleurgebruik afgestemd op het hoofdgebouw • het kleurgebruik is traditioneel en terughoudend

67

Het verschil tussen voorhuis en achterhuis wordt benadrukt

Hoofdmassa staat voor de bijgebouwen

AGRARISCHE BEDRIJFSGEBOUWEN Objectbeschrijving Naast boerderijen als object komen in de gemeente agrarische gebouwen voor als stallen en hallen. Ze worden gebruikt voor de verwerking en opslag van gewassen of voor het stallen van vee. Deze kunnen achter een klassieke boerderij staan, maar ook op het erf van een plattelandswoning. De bedrijfsgebouwen worden meestal omgeven door groenstroken om ze enigszins aan het oog te onttrekken. De agrarische bedrijfsgebouwen staan niet direct langs de weg, maar liggen achter de eerste rij bebouwing waarin de woonhuizen te vinden zijn. Ze hebben eenvoudige, rechthoekige plattegronden en staan met de korte zijde naar de weg gericht. Aan deze kant is vaak een grote deur te vinden. De hoogte is veelal beperkt tot één laag met een flauw hellende kap. Ook de uitvoering is eenvoudig. In het algemeen hebben ze een onderbouw met een plint van baksteen en een gevel van staalplaat. Het dak is ook vaak afgedekt met een staalplaat, soms in combinatie met doorzichtige kunststof platen. De detaillering van de agrarische bedrijfsgebouwen is terughoudend. De kleuren van deze gebouwen zijn gedekt. De beplating van de onderbouw varieert in het algemeen van licht tot donkergroen. Hier en daar is de lengte van de gebouwen gebroken door lichte kleurverschillen in de gevels. Kozijnen zijn vaak uitgevoerd in de kleur van de beplating of wit.

De daken zijn meestal lichtgrijs. Op deze manier vallen de gebouwen niet op in het landschap en trekken ze minder aandacht dan de woonbebouwing grenzend aan de weg.

Waardebepalingen, ontwikkelingen en beleid De waarde van de agrarische bedrijfsgebouwen is vooral gelegen in hun functioneren. Ze vertegenwoordigen geen cultuurhistorische waarden, maar vervullen een rol in de uitoefening van het boerenbedrijf en daarbij horende functies. In de toekomst kunnen oude gebouwen worden vervangen, maar ook meer agrarische bijgebouwen worden geplaatst. Het beleid voor de agrarische bedrijfsgebouwen is gericht op het beheer van het landschap, waarin de agrarische bedrijven een belangrijke rol vervullen. De gemeente richt zich op het inpassen van deze objecten in het landschap. Terughoudende vormgeving en kleurstelling zijn gewenst gezien het open landschap en de daaruit volgende goede zichtbaarheid van de gebouwen. De plaatsing van de gebouwen moet recht doen aan het verkavelingspatroon van het landschap.

Welstandsniveau 2 Voor de functionele agrarische bedrijfsgebouwen geldt welstandsniveau 2, waarbij terughoudende vormgeving en kleurstelling het meest van belang zijn. 68

Object 2 Welstandscriteria Bij de beoordeling van bouwplannen wordt er getoetst aan de hand van de volgende criteria.

Ligging • plaatsing achter het hoofdgebouw • het gebouw is bij voorkeur met de korte gevel gericht naar de weg • rooilijnen variëren tussen evenwijdig aan de weg en parallel aan het verkavelingspatroon • doorzichten behouden en waar mogelijk versterken

Massa

Het kleurgebruik is terughoudend en aangepast aan het landelijk gebied

• agrarische bedrijfsgebouwen hebben een eenvoudige hoofdvorm • agrarische bedrijfsgebouwen hebben een onderbouw van één laag met bij voorkeur een flauw hellend zadeldak

Architectonische uitwerking • de architectonische uitwerking en detaillering zijn eenvoudig en zorgvuldig • ramen zorgen voor ritmiek in de gevel • geen reclame-uitingen op of aan agrarische bedrijfshallen plaatsen

Materiaal- en kleurgebruik • grote vlakken bestaan uit materialen met een structuur zoals baksteen, houten betimmering, metaal- of golfplaat • het kleurgebruik is terughoudend en aangepast aan het landelijk gebied • daken zijn bij voorkeur grijs en anders transparant

De architectonische uitwerking en detaillering zijn eenvoudig en zorgvuldig

Agrarische bedrijfsgebouwen hebben een eenvoudige hoofdvorm

69

70

HOOFDSTUK 6 Sneltoetscriteria voor kleine bouwwerken

TOELICHTING Veel voorkomende kleine bouwwerken In deze hoofdstuk worden de welstandscriteria gegeven voor de ‘sneltoets’ van enkele categorieën veel voorkomende kleine bouwwerken: • aan- en uitbouwen, • bijgebouwen en overkappingen, • dakkapellen, • gevelwijzigingen, • erfafscheidingen, • dakramen • zonnepanelen en -collectoren • spriet-, staaf- en schotelantennes • rolhekken, luiken en rolluiken In tegenstelling tot alle eerder beschreven relatieve welstandscriteria gaat het in deze paragraaf om vrijwel absolute, objectieve criteria die de planindiener vooraf maximale duidelijkheid geven. De wijze waarop deze ambtelijke toetsingscriteria worden gebruikt is ten dele afhankelijk van het welstandsniveau van het gebied dan wel het object. Voldoet een aanvraag niet aan de sneltoetscriteria dan wil dat niet zeggen, dat het bouwplan welstandshalve niet voldoet. Het plan kan dan aan de welstandscommissie worden voorgelegd.

Vergunningsvrij

71

In de reguliere en bijzondere welstandsgebieden zijn de genoemde bouwwerken binnen bepaalde randvoorwaarden vergunningsvrij. Dat betekent dat een deel van deze plannen (met name aan de achterzijde van woningen) niet preventief, dus vooraf, wordt getoetst aan redelijke eisen van welstand. Wel kan de gemeente bij een vergunningsvrij bouwwerk achteraf ingrijpen als dit in ernstige mate in strijd is met redelijke eisen van welstand (dit gebeurt op grond van de excessenregeling, zie hoofdstuk 7). Daarom wordt aanbevolen ook bij vergunningsvrije bouwwerken kennis te nemen van de sneltoetscriteria. In de bijzondere welstandsgebieden en bij de karakteristieke of beeldbepalende panden zal de excessenregeling eerder van toepassing zijn dan in de reguliere welstandsgebieden, omdat deze gebieden en objecten gevoeliger zijn voor aantasting van de ruimtelijke kwaliteit. Vergunningsvrije bouwwerken die voldoen aan de sneltoetscriteria zijn uiteraard nooit een exces.

Bouwvergunning Indien een bouwwerk dat valt onder de bovengenoemde categorieën niet vergunningsvrij is moet een bouwvergunning worden aangevraagd. In dat geval treedt het bestemmingsplan in eerste instantie regelend op voor wat betreft rooilijnen en maximale afmetingen. Als het bestemmingsplan geen bezwaar oplevert wordt het bouwplan door een door burgemeester en wethouders gemandateerde ambtenaar getoetst. Een bouwplan is in ieder geval niet in strijd met redelijke eisen van welstand als wordt voldaan aan de sneltoetscriteria, maar ook niet als deze de vervanging is van een oorspronkelijk bouwwerk (behalve als deze dient te worden vervangen vanwege repressief welstandstoezicht) of als het een door de gemeente geaccepteerde toevoeging of wijziging is voor een woonwijk. Voldoet het plan aan deze

criteria dan geeft deze ambtenaar namens burgemeester en wethouders het positieve welstandsoordeel. Voldoet het bouwplan niet aan deze criteria of is er sprake van een bijzondere situatie waarbij twijfel bestaat aan de toepasbaarheid van de criteria, dan wordt het bouwplan aan de welstandscommissie (dan wel een namens haar gemandateerd lid) voorgelegd, die bij de beoordeling tevens gebruik maakt van de gebiedsgerichte, de objectgerichte en de algemene welstandscriteria.

Monumenten Bij door het Rijk, de provincie of de gemeente aangewezen beschermde monumenten zijn de elders vergunningsvrije bouwwerken, vergunningplichtig. Dat betekent dat altijd een bouwvergunning moet worden aangevraagd. Ook in deze gevallen treedt het bestemmingsplan in eerste instantie regelend op voor wat betreft rooilijnen en maximale afmetingen. Als het bestemmingsplan geen bezwaar oplevert, wordt het bouwplan door de welstandscommissie (dan wel een namens haar gemandateerd lid) getoetst aan de sneltoetscriteria voor beschermde situaties. Voldoet het plan aan deze criteria dan volgt een positief welstandsadvies. Voldoet het bouwplan niet aan deze criteria of is er sprake van een bijzondere situatie waarbij twijfel bestaat aan de toepasbaarheid van de criteria, dan wordt het bouwplan beoordeeld op grond van de gebiedsgerichte, de objectgerichte en de algemene welstandscriteria.

Voor- en achterkant In het verlengde van de systematiek van het ‘Besluit bouwvergunningsvrije en lichtbouwvergunningplichtige bouwwerken’ (Besluit bouwvergunningsvrije en lichtbouwvergunningplichtige bouwwerken, SB 2002, 410) wordt bij de sneltoetscriteria onderscheid gemaakt in de voor- en de achterkant van een bouwwerk. Onder voorkant wordt verstaan: • de voorgevel, het voorerf en het dakvlak aan de voorzijde van een gebouw; • de zijgevel, het zijerf en het dakvlak aan de zijkant van een gebouw voor zover die zijde (zijdelings) gekeerd is naar de weg of het openbaar groen. Onder achterkant wordt in dit verband verstaan: • de achtergevel, het achtererf en het dakvlak aan de achterzijde van een gebouw; • de zijgevel, het zijerf en het dakvlak aan de zijkant van een gebouw voor zover die zijde (zijdelings) niet gekeerd is naar de weg of het openbaar groen.

72

Het begrip ‘weg’ wordt nader verklaard in de Wegenverkeerswet. Bij het begrip ‘openbaar groen’ moet worden uitgegaan van hetgeen daaronder in het normale spraakgebruik wordt verstaan, zoals parken plantsoenen en speelveldjes, die het gehele jaar (of een groot deel van het jaar) voor het publiek toegankelijk zijn. ’Gekeerd naar de weg of het openbaar groen’ impliceert dat tussen het gebouw of het erf en de weg of het openbaar groen een directe feitelijke relatie is. Die relatie is er niet wanneer zich tussen het gebouw of het erf en de weg of het openbaar groen andere begrenzende elementen aanwezig zijn, zoals het erf van de buren, bos, (bij)gebouwen of water. Dit betekent dat bijvoorbeeld bij een sloot als scheidend element de zijkant gekeerd naar de weg of het openbaar groen een achterkant wordt in plaats van een voorkant.

Opbouw van de teksten Per type bouwwerk komen de volgende punten aan de orde: • een korte beschrijving van wat precies wordt bedoeld en waar de gemeente vanuit welstandsoogpunt naar streeft • de sneltoetscriteria

Wijze van meten Tenzij anders aangegeven worden de afstanden loodrecht gemeten. De genoemde maten gelden voor de buitenzijde van het gebouw.

73

AAN- EN UITBOUWEN Beschrijving en uitgangspunten welstandsbeleid Een aan- of uitbouw is een grondgebonden toevoeging van één bouwlaag aan een gevel van een gebouw. Het bestemmingsplan treedt bij de vergunningplichtige aan- en uitbouwen in eerste instantie regelend op voor wat betreft rooilijnen en maximale afmetingen. Aan- en uitbouwen worden in grote aantallen gerealiseerd. Als ze zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte, zijn ze voor het straatbeeld zeer bepalend. De voorkeur gaat daarom uit naar een aan- of uitbouw aan de achterkant (achtererf of zijerf als deze niet gekeerd is naar de weg of het openbaar groen). Om het straatbeeld te respecteren en intact te houden dient er bij de mogelijke toepassing van aan- en uitbouwen aan de voorkant een bufferzone aanwezig te zijn tussen gevel en straat. De gemeente streeft in gebieden met een samenhangende ruimtelijk-formele karakteristiek naar een herhaling van gelijkvormige exemplaren die passen bij het karakter van de straat en de gebouwen. Belangrijk is dat de contour en het silhouet van het oorspronkelijke gebouw of bouwblok zichtbaar blijven en dat de aan- of uitbouw qua uitstraling en volume ondergeschikt is aan het oorspronkelijke gebouw.

Standaardplan Een aan- of uitbouw voldoet in ieder geval aan redelijke eisen van welstand als deze identiek is aan een voor het betreffende bouwblok of in de betreffende straat eerder als zodanig door de welstandscommissie goedgekeurd standaardplan. Informatie over de standaardplannen is verkrijgbaar bij de afdeling Ruimte van de gemeente.

74

Kleine plannen 1 Welstandscriteria voor aan- en uitbouwen aan de voorkant Een aan- of uitbouw aan de voorkant is niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande sneltoetscriteria wordt voldaan. Voldoet een aan- of uitbouw niet aan onder-staande criteria of is er sprake van een bijzondere situatie of gerede twijfel aan de toepasbaarheid van de sneltoetscriteria dan kan de bouwaanvraag voor advies aan de welstandscommissie worden voorgelegd. In geval van een beschermd monument of een beschermd stads- of dorpsgezicht zal altijd de welstandscommissie om advies worden gevraagd. algemeen: • mogelijke aanvullende criteria genoemd in het gebiedsgerichte en objectgerichte beleid (als een plan zich in een gebied met een welstandsniveau 1 bevindt en er zijn aanvullende criteria, dan wordt het plan ter toetsing voorgelegd aan de welstandscommissie) • de aan- of uitbouw is een ondergeschikte toevoeging aan het hoofdgebouw • geen secundaire aan- of uitbouw (bijvoorbeeld aan een bestaande aan- of uitbouw) plaatsing en aantal: • afstand van de aan- of uitbouw aan de zijgevel tot voorgevellijn minimaal 3,00 meter • de aan- of uitbouw aan de voorgevel mag niet buiten de zijgevel uitsteken, geen hoekaanbouw • afstand van de aan- of uitbouw aan zijgevel tot zijerfgrens minimaal 2,00 meter • er is geen andere aan- of uitbouw aan de betreffende gevel aanwezig maatvoering: aan

de zijgevel: • hoogte niet hoger dan eerste bouwlaag / vloer 1ste verdieping van hoofdgebouw en minimaal 1,00 meter onder de gootlijn • breedte maximaal 75% van de breedte van de oorspronkelijke zijgevel • diepte maximaal 3,00 meter gemeten vanaf oorspronkelijke zijgevel • oppervlakte tot in totaal maximaal 50% van het oorspronkelijk zijerf is bebouwd aan de voorgevel: • hoogte niet hoger dan eerste bouwlaag / vloer 1ste verdieping van hoofdgebouw en minimaal 1,00 meter onder de gootlijn • breedte maximaal 50% van de breedte van de oorspronkelijke voorgevel • diepte maximaal 1,00 meter gemeten vanaf oorspronkelijke voorgevel

75

vormgeving: • vormgegeven in één bouwlaag met een rechthoekige plattegrond • plat afgedekt • gevelgeleding gelijk aan de gevelgeleding van hoofdgebouw. Bij erkers betekent dat de erker in het gat past van het oorspronkelijke gevelelement, zowel qua breedte als qua hoogte • indeling en profielen van kozijnen gelijk aan die van de gevelramen en kozijnen van hoofdgebouw • geen overmaat aan detailleringen, dus bescheiden overstek, boeiboord en ornamenten • geen koppeling met een entreeluifel materiaal en kleur: • materiaal- en kleurgebruik gevels, kozijnen en profielen gelijk aan gevels, kozijnen en profielen hoofdgebouw • aan- of uitbouw bestaat uit minimaal 20% en maximaal 75% openingen/glasvlak • bij tussenwoningen een eenvormige en ondergeschikte overgang door bijvoorbeeld gemetselde muur op erfgrens (muurdam) of m.b.v. scheidende penant

Kleine plannen 1 Welstandscriteria voor aan- en uitbouwen aan de achterkant Een aan- of uitbouw aan de achterkant is niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande sneltoetscriteria wordt voldaan. Voldoet een aan- of uitbouw niet aan onder-staande criteria of is er sprake van een bijzondere situatie of gerede twijfel aan de toepasbaarheid van de sneltoetscriteria dan kan de bouwaanvraag voor advies aan de welstandscommissie worden voorgelegd. In geval van een beschermd monument of een beschermd stads- of dorpsgezicht zal altijd de welstandscommissie om advies worden gevraagd.

algemeen: • mogelijke aanvullende criteria genoemd in het gebiedsgerichte en objectgerichte beleid (als een plan zich in een gebied met een welstandsniveau 1 bevindt en er zijn aanvullende criteria, dan wordt het plan ter toetsing voorgelegd aan de welstandscommissie) • de aan- of uitbouw is een ondergeschikte toevoeging aan het hoofdgebouw • geen secundaire aan- of uitbouw (bijvoorbeeld aan bestaande aan- of uitbouw) plaatsing en aantal: • afstand van de aan- of uitbouw aan de zijgevel tot voorgevellijn minimaal 3,00 meter • aan- of uitbouw aan de achtergevel mag niet buiten de zijgevel uitsteken, tenzij er sprake is van een hoekaanbouw (geen hoekaanbouw als zijerf grenst aan weg of openbaar groen) • er is geen andere aan- of uitbouw aan de betreffende gevel aanwezig maatvoering: • hoogte in ieder geval niet hoger dan eerste bouwlaag / vloer 1ste verdieping van hoofdgebouw • breedte achteraanbouw maximaal 100% van de breedte oorspronkelijke achtergevel van hoofdgebouw • breedte zijaanbouw maximaal 3,50 meter gemeten vanaf oorspronkelijke gevel • oppervlakte tot in totaal maximaal 50% van het oorspronkelijk achter- of zijerf is bebouwd vormgeving: • vormgegeven in één bouwlaag met een rechthoekige plattegrond • plat afgedekt of desgewenst een van het hoofdgebouw afgeleide kapvorm, -helling en nokrichting; serres met een enkelvoudig flauw-hellend transparant dak • geen

doorgetrokken dakvlak van hoofdgebouw over aan- of uitbouw • gevelgeleding gelijk aan de gevelgeleding van hoofdgebouw, behalve bij serres • indeling en profielen van kozijnen gelijk aan die van de gevelramen en kozijnen van hoofdgebouw; bij serres een regelmatige verdeling van kozijnstijlen • geen overmaat aan detailleringen, dus bescheiden overstek, boeiboord en ornamenten 76

materiaal en kleur: • materiaal- en kleurgebruik gevels, kozijnen en profielen gelijk aan gevels, kozijnen en profielen hoofdgebouw • aan- of uitbouw bestaat uit minimaal 20% en maximaal 75% openingen/glasvlak, bij serres zijn dak en achtergevel volledig transparant • bij tussenwoningen een eenvormige en ondergeschikte overgang door bijvoorbeeld gemetselde muur op erfgrens (muurdam) of m.b.v. scheidende penant; serres worden op de erfgrens beëindigd met een horizontaal beëindigde, gemetselde gevel die dak en achtergevel volledig opsluit

Welstandscriteria voor aan- of uitbouw aan achterkant

77

BIJGEBOUWEN EN OVERKAPPINGEN Beschrijving en uitgangspunten welstandsbeleid Een bijgebouw of overkapping is een grondgebonden bouwwerk van één bouwlaag. Een bijgebouw staat los op het erf van het hoofdgebouw en is meestal bedoeld als schuur, tuinhuis, of garage. De overkapping staat los op het erf of tegen het hoofdgebouw aan en is meestal bedoeld als carport of luifel boven een deur of raampartij. Het bestemmingsplan treedt in eerste instantie regelend op voor wat betreft rooilijnen en maximale afmetingen. Als bijgebouwen en overkappingen zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte, zijn ze voor het straatbeeld zeer bepalend. De voorkeur gaat daarom uit naar een bijgebouw of overkapping aan de achterkant (achtererf of zijerf als deze niet gekeerd is naar de weg of het openbaar groen). De gemeente streeft in principe naar een bescheiden uiterlijk van de bijgebouwen en overkappingen: materialen en kleuren van gevels en dakvlakken afgestemd op die van het hoofdgebouw, eenvoudige kapvorm en geen onnodig grote dak-overstekken of versieringen. Bijgebouwen moeten qua uitstraling en volume ondergeschikt zijn aan het oorspronkelijke hoofdgebouw en afgestemd worden op het karakter van het hoofdgebouw of de erfinrichting. Een belangrijk kenmerk van een overkapping is de transparantie. Overkappingen mogen niet met wanden worden dichtgezet.

Bijgebouwen of overkappingen die contrasteren met het hoofdgebouw zullen altijd aan de welstandscommissie worden voorgelegd.

Standaardplan Een bijgebouw of overkapping voldoet in ieder geval aan redelijke eisen van welstand als deze identiek is aan een voor het betreffende bouwblok of in de betreffende straat eerder als zodanig door de welstandscommissie goedgekeurd standaardplan. Informatie over de standaardplannen is verkrijgbaar bij de afdeling Ruimte van de gemeente.

78

Kleine plannen 2 Welstandscriteria voor bijgebouwen en overkappingen aan de voorkant Een bijgebouw of overkapping aan de voorkant is niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande sneltoetscriteria wordt voldaan. Voldoet een bijgebouw of overkapping niet aan onderstaande criteria of is er sprake van een bijzondere situatie of gerede twijfel aan de toepasbaarheid van de sneltoetscriteria dan kan de bouwaanvraag voor advies aan de welstandscommissie worden voorgelegd. In geval van een beschermd monument of een beschermd stads- of dorpsgezicht zal altijd de welstandscommissie om advies worden gevraagd. Een bijgebouw of overkapping op het voorerf is altijd van grote invloed op het straatbeeld. Deze bijgebouwen of overkappingen zullen dan ook altijd aan de welstandscommissie worden voorgelegd.

algemeen: • mogelijke aanvullende criteria genoemd in het gebiedsgerichte en objectgerichte beleid (als een plan zich in een gebied met een welstandsniveau 1 bevindt en er zijn aanvullende criteria, dan wordt het plan ter toetsing voorgelegd aan de welstandscommissie) • geen secundaire overkapping (bijvoorbeeld aan een reeds bestaande aan- , uitbouw of bijgebouw) plaatsing en aantal: • geen bijgebouw of overkapping op het voorerf (voor advies naar de welstandscommissie) • afstand tot voorgevellijn minimaal 3,00 meter • afstand tot erfgrens minimaal 0,50 meter (achter erfafscheiding) tenzij bijgebouw wat betreft materialisering is geïntegreerd in erfafscheiding (bijvoorbeeld beide metselwerk) • voor bijgebouwen afstand tot gevels hoofdgebouw (woning) minimaal 2,00 meter • niet meer dan twee bijgebouwen en/of overkappingen op het gehele erf maatvoering: • hoogte maximaal 3,00 meter gemeten vanaf het aansluitend terrein • oppervlakte maximaal 10 vierkante meter tot in totaal maximaal 50% van het oorspronkelijk achter- of zijerf is bebouwd

79

vormgeving: • vormgegeven in één bouwlaag met een rechthoekige plattegrond • overkapping met maximaal twee zijden tegen gevels hoofdgebouw en minimaal aan twee zijden open. • plat afgedekt • indeling en profielen van kozijnen gelijk aan die van de gevelramen en kozijnen van hoofdgebouw • geen overmaat aan detailleringen, dus bescheiden overstek, boeiboord en ornamenten materiaal en kleur: • materiaal en kleur gevels, kozijnen en profielen gelijk aan het hoofdgebouw of afgestemd op tuinkarakter (metselwerk of hout). Geen golfplaat, betonplaten of damwandprofielen. • bij integratie met erfafscheiding materiaal en kleurgebruik gelijk aan erfafscheiding bijvoorbeeld beide metselwerk) • gevels bijgebouw bestaan uit maximaal 75% openingen en/of glasvlak

Kleine plannen 2 Welstandscriteria voor bijgebouwen en overkappingen aan de achterkant Een bijgebouw of overkapping aan de achterkant is niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande sneltoetscriteria wordt voldaan. Voldoet een bijgebouw of overkapping niet aan onderstaande criteria of is er sprake van een bijzondere situatie of gerede twijfel aan de toepasbaarheid van de sneltoetscriteria dan kan de bouwaanvraag voor advies aan de welstandscommissie worden voorgelegd. In geval van een beschermd monument of een beschermd stads- of dorpsgezicht zal altijd de welstandscommissie om advies worden gevraagd. algemeen: • mogelijke aanvullende criteria genoemd in het gebiedsgerichte en objectgerichte beleid (als een plan zich in een gebied met een welstandsniveau 1 bevindt en er zijn aanvullende criteria, dan wordt het plan ter toetsing voorgelegd aan de welstandscommissie) • geen secundaire overkapping (bijvoorbeeld aan een reeds bestaande aan- , uitbouw of bijgebouw) plaatsing en aantal: • afstand tot voorgevellijn minimaal 3,00 meter • afstand tot erfgrens minimaal 0,50 meter.

(achter erfafscheiding) tenzij bijgebouw wat betreft materialisering is geïntegreerd in erfafscheiding (bijvoorbeeld beide metselwerk) • afstand tot gevels hoofdgebouw minimaal 2,00 meter voor bijgebouwen • niet meer dan twee bijgebouwen en overkappingen op het gehele erf maatvoering: • hoogte maximaal 3,25 meter gemeten vanaf het aansluitend terrein • bij toepassing van zadeldak goothoogte maximaal 3,00 meter en nokhoogte maximaal 5,00 meter gemeten vanaf het aansluitend terrein • oppervlakte maximaal 30 vierkante meter tot in totaal maximaal 50% van het oorspronkelijk achter- of zijerf is bebouwd vormgeving: • vormgegeven in één bouwlaag met een rechthoekige plattegrond • overkapping met maximaal twee zijden tegen gevels hoofdgebouw en minimaal twee zijden open. • plat afgedekt of desgewenst een van het hoofdgebouw afgeleide kapvorm, -helling en nokrichting • geen overmaat aan detailleringen, dus bescheiden overstek, boeiboord en ornamenten

80

materiaal en kleur: • materiaal en kleur gevels, kozijnen en profielen gelijk aan het hoofdgebouw of afgestemd op tuinkarakter (metselwerk of hout). Geen betonplaten of damwandprofielen in het zicht • gevels bijgebouw bestaan uit maximaal 75% openingen en/of glasvlak

Welstandscriteria voor bijgebouw of overkapping aan achterkant

81

DAKKAPELLEN Beschrijving en uitgangspunten welstandsbeleid Een dakkapel is een bescheiden uitbouw in de kap, bedoeld om de lichttoetreding te verbeteren en het bruikbaar woonoppervlak te vergroten. Dakkapellen zijn, als ze zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte, voor het straatbeeld zeer bepalend. Later toegevoegde dakkapellen zijn zelden een verrijking van het straatbeeld. Wanneer het mogelijk is zal de welstandscommissie dan ook adviseren de dakkapel aan de achterkant van de woning aan te brengen. (op het achter- of zijdakvlak als het zijerf of- gevel niet gekeerd is naar de weg of het openbaar groen) Dakkapellen moeten een ondergeschikte toevoeging zijn aan een dakvlak. Het plaatsen van een dakkapel mag dus niet ten koste gaan van de karakteristiek van de kapvorm. Daarom mag een dakkapel nooit domineren in het silhouet van het dak en moet de noklijn van het dak, afhankelijk van straatprofiel, vanaf de weg zichtbaar blijven. Bovendien moet de ruimte tussen dakkapel en goot voldoende zijn. Bij meerdere dakkapellen op één doorgaand dakvlak streeft de gemeente naar een herhaling van uniforme exemplaren en een regelmatige rangschikking op een horizontale lijn. Herhaling binnen een blok (van dezelfde architectuur/bouwstijl) kan rust en samenhang brengen. In plaats van een dakkapel kunnen ook dakramen worden aangebracht. Deze zijn minder dominant in het straatbeeld.

Ook voor dakramen geldt het streven naar herhaling van uniforme exemplaren en een regelmatige rangschikking op een horizontale lijn.

Standaardplan Een dakkapel voldoet in ieder geval aan redelijke eisen van welstand als deze identiek is aan een voor het betreffende bouwblok of in de betreffende straat eerder als zodanig door de welstandscommissie goedgekeurd standaardplan. Informatie over de standaardplannen is verkrijgbaar bij de afdeling Ruimte van de gemeente.

82

Kleine plannen 3 Welstandscriteria voor dakkapellen aan de voorkant Een dakkapel aan de voorkant is niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande welstandscriteria wordt voldaan. Voldoet een dakkapel niet aan onderstaande criteria of is er sprake van een bijzondere situatie of gerede twijfel aan de toepasbaarheid van de criteria dan kan de bouwaanvraag voor advies aan de welstandscommissie worden voorgelegd. In geval van een beschermd monument of een beschermd stads- of dorpsgezicht zal altijd de welstandscommissie om advies worden gevraagd. algemeen: • mogelijke aanvullende criteria genoemd in het gebiedsgerichte en objectgerichte beleid (als een plan zich in een gebied met een welstandsniveau 1 bevindt en er zijn aanvullende criteria, dan wordt het plan ter toetsing voorgelegd aan de welstandscommissie) • de dakkapel is gelijkvormig aan eerder geplaatste dakkapellen op het betreffende dakvlak van het bouwblok • de dakkapel is een ondergeschikte toevoeging aan het hoofdgebouw • geen dakkapel op bijgebouw, aan- of uitbouw plaatsing en aantal: • bij meerdere dakkapellen in hetzelfde bouwblok regelmatige rangschikking op horizontale lijn, dus niet boven elkaar gerangschikt • bij een individueel hoofdgebouw gecentreerd in het dakvlak of gelijk aan geleding voorgevel • minimaal 1,00 meter dakvlak boven, onder en aan weerszijden van de dakkapel, afstand tot

boven en onderkant dak verticaal gemeten, afstand tot zijkant gemeten aan de bovenzijde van de dakkapel (bij kilkepers gemeten aan de onderzijde/dakvoet van de dakkapel) • niet meer dan één dakkapel per woning op het betreffende dakvlak maatvoering: • hoogte maximaal 50% van de in het verticale vlak geprojecteerde hoogte van het dakvlak met een maximum van 1,50 meter gemeten vanaf voet dakkapel tot bovenzijde boeiboord of daktrim • breedte in totaal maximaal 30% van de breedte van het dakvlak met een maximum van 2,00 meter gemeten tussen midden woningscheidende bouwmuren of eindgevels gemeten aan de bovenzijde van de dakkapel (bij kilkepers gemeten aan de onderzijde/dakvoet van de dakkapel)

83

vormgeving: • plat afgedekt • gevelgeleding gelijk aan de gevelgeleding van hoofdgebouw • indeling en profielen van kozijnen gelijk aan die van de gevelramen en kozijnen van hoofdgebouw • geen overmaat aan detailleringen, dus bescheiden overstek, boeiboord en ornamenten materiaal en kleur: • materiaal- en kleurgebruik gevels, kozijnen en profielen gelijk aan gevels, kozijnen en profielen hoofdgebouw • beperkte toepassing van dichte panelen in het voorvlak, eventueel alleen in ondergeschikte mate tussen de glasvlakken • zijwangen dakkapel in donkere kleur of afgewerkt in kleur van het dakvlak.

Kleine plannen 3 Welstandscriteria voor dakkapellen aan de achterkant (voor zover niet vergunningsvrij) Een dakkapel aan de achterkant (voor zover niet vergunningsvrij) is niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande welstandscriteria wordt voldaan. Voldoet een dakkapel niet aan onderstaande criteria of is er sprake van een bijzondere situatie of gerede twijfel aan de toepasbaarheid van de sneltoetscriteria dan kan de bouwaanvraag voor advies aan de welstandscommissie worden voorgelegd. In geval van een beschermd monument of een beschermd stads- of dorpsgezicht zal altijd de welstandscommissie om advies worden gevraagd.

algemeen: • mogelijke aanvullende criteria genoemd in het gebiedsgerichte en objectgerichte beleid (als een plan zich in een gebied met een welstandsniveau 1 bevindt en er zijn aanvullende criteria, dan wordt het plan ter toetsing voorgelegd aan de welstandscommissie) • de dakkapel is gelijkvormig aan eerder geplaatste dakkapellen op het betreffende dakvlak van het bouwblok • de dakkapel is een ondergeschikte toevoeging aan het hoofdgebouw plaatsing en aantal: • bij meerdere dakkapellen in hetzelfde bouwblok regelmatige rangschikking op horizontale lijn, dus niet boven elkaar gerangschikt • bij individuele woning/pand gecentreerd in het dakvlak of gelijk aan geleding achtergevel • minimaal 0,50 meter dakvlak boven, onder en aan weerszijden van de dakkapel, afstand tot boven en onderkant dak verticaal gemeten, afstand tot zijkant gemeten aan de bovenzijde van de dakkapel (bij kilkepers gemeten aan de onderzijde/dakvoet van de dakkapel) • bij plaatsing op een zijdakvlak afstand tot het voorerf (meestal de voorgevelrooilijn) minimaal 1,00 meter • bij meerdere dakkapellen/dakramen een tussenruimte van minimaal 1,00 meter • niet meer dan twee dakkapellen per woning (regelmatig gerangschikt op horizontale lijn) op het betreffende dakvlak

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=e42f97fc-7c81-4fdd-824a-7d4221877556