CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Water en Rioleringsprogramma Culemborg 2025-2029 - 1617300

Raadsvergadering 3 oktober 2024, gemeente CulemborgBij agendapunt: Water- en rioleringsprogramma30.250 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

21

Projectgerelateerd

Beslisschema water op straat Culemborg

Figuur 7.1 Beslisschema water op straat. Tabel 7.1 Definities mate van overlast.

Ernst

Omvang

7.4.2

Hinder

Kortdurende periode (<2 uur) van water op straat geen materiële schade en een beperking voor verkeer in woonstraten/bedrijventerreinen.

Ernstige hinder

Forse hoeveelheden water op straat (>2 uur), opdrijvende putdeksels, geen materiële schade. Ernstige beperking voor verkeer en woonstraten/bedrijventerreinen. Beperking voor verkeer op hoofdverkeerroutes, winkelstraten, stadcentra en bij publieke diensten.

Overlast

Water in woningen of winkels, materiële schade en een ernstige beperking van het verkeer op hoofdverkeersroutes, winkelstraten, stadcentra en bij publieke diensten.

Beperkt

Slechts enkele panden en/of minder dan ca. 10 personen zijn betrokken.

Redelijk

Een hele straat en/of tussen 10 en 100 personen zijn betrokken.

Groot

Meerdere straten en/of meer dan 100 personen zijn betrokken.

Duurzaam omgang met hemelwater

We hanteren de voorkeursvolgorde waterkwantiteit (vasthouden - bergen - afvoeren) en waterkwaliteit (schoonhouden - scheiden - schoonmaken). Voor de openbare ruimte geven we op de volgende manier invulling aan de voorkeursvolgorde voor waterkwantiteit (vasthouden - bergen - afvoeren):  Vasthouden: afvoer van hemelwater voorkomen, door bijvoorbeeld het niet verharden van de openbare ruimte of bestaande verharding te verwijderen;  Bergen: capaciteit bieden voor het tijdelijk vasthouden en bergen van hemelwater op maaiveld  Afvoeren naar oppervlaktewater: als punt 1 en 2 redelijkerwijs niet toe te passen zijn dan hemelwater vertraagd afvoeren naar het oppervlaktewater;  Afvoeren naar riolering: Als afvoer naar het oppervlaktewater niet mogelijk of wenselijk is, dan volgt afvoer naar de riolering. Voor wat betreft de kwalitatieve aspecten van hemelwaterlozingen wordt verwezen naar paragraaf 4.4.2 uit het afsprakenkader riolering van Waterschap Rivierenland.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

22

Projectgerelateerd

Waterschap en gemeente treden met elkaar in overleg over de te treffen maatregelen bij het lozen van afstromend hemelwater, zodat deze lozingen geen belemmering zijn voor een goede waterkwaliteit. Uitgangspunt is dat afstromend hemelwater “in beginsel schoon genoeg is om zonder verdere maatregelen terug te brengen in het milieu”. In het afsprakenkader is een tabel opgenomen waarin is aangeven welke maatregel bij welk soort oppervlak gewenst is, zie figuur 7.2.

Figuur 7.2 Afwegingskader omgang afstromend hemelwater (Samen door één Buis, WSRL, 2019 - bijlage 3).

7.4.3

Inrichting openbare ruimte

Voor de inrichting van de openbare ruimte hanteren we de volgende uitgangspunten en afwegingskaders:  Bestaande riolering toetsen wij op een bui T=2 (19,8 mm in één uur). Deze bui moeten de riolen kunnen afvoeren zonder dat er water op straat komt te staan. De toetsing van de afvoercapaciteit van de riolering vindt plaats op basis van berekeningen uit het SSW 2023;  Nieuwe riolering ontwerpen wij op een bui T=2 van de toekomst (19,8 mm + 10 % in één uur);  Extreme neerslag zien wij als een gebiedsopgave waarbij in de openbare ruimte met inbegrip van de riolering en particuliere percelen geen wateroverlast (zie omschrijving gradaties water op straat) optreedt bij een bui van 70 mm in één uur. Voor vitale en kwetsbare functies in de gemeente geldt dat er geen wateroverlast optreedt bij een bui van 90 mm in één uur;  Bij voorkeur treffen we maatregelen die niet alleen wateroverlast tegengaan, maar ook meerwaarde hebben voor het tegengaan van hitte- en droogteproblematiek, het vergroten van de leefbaarheid, biodiversiteit, bewustwording et cetera;  Voor het vasthouden en bergen van hemelwater in stedelijk gebied hebben groene maatregelen de voorkeur. Dit draagt tevens bij aan het voorkomen van droogte en het tegengaan van hitte;  Onze vitale objecten en infrastructuur, zoals gemalen, zijn waterrobuust ingericht om uitval te voorkomen (uitval ten gevolg extreme neerslag).

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

23

Projectgerelateerd

Bestaande woningen We stimuleren inwoners actief in het bijdragen aan de voorkeursvolgorde vasthouden - bergen - afvoeren voor hemelwater. We communiceren hier niet alleen over het afkoppelen van hemelwater, maar ook over het ontstenen en vergroenen van de particuliere buitenruimte. Bij uitvoering van projecten in de openbare ruimte betrekken wij bewoners actief voor het bovengronds afkoppelen van de voorzijde van de woningen.

7.4.4

Verdergaand afkoppelen

We nemen het afkoppelen van riolering mee bij iedere reconstructie en hanteren daarbij de volgende uitgangspunten:  Gelijktijdig met vervanging van gemengde riolering of reconstructies wegen koppelen we het hemelwater af door de aanleg van een gescheiden stelsel. Waarbij geldt ‘afkoppelen tenzij…’;  Alleen in complexe situaties (zoals in oude en/of smalle straatjes waar te weinig ruimte is voor de aanleg van een gescheiden systeem) overwegen we op basis van doelmatigheid het gemengde systeem te behouden;  We accepteren hierbij een geleidelijke ombouw naar gescheiden inzameling en transport;  Een aandachtspunt bij afkoppelen is dat het ontvangende oppervlaktewater voldoende capaciteit moet hebben.

In een hemelwaterstructuurplan brengen we in beeld hoe we het hemelwater nu en in de toekomst goed verdelen over de hemelwaterriolen en watergangen;  In gebieden kwetsbaar voor droogte passen we waar mogelijk het rioleringssysteem hierop aan door bijvoorbeeld het toepassen van een DIT-riool (DIT: Drainage/Infiltratie/Transport);  Gelijktijdig met werkzaamheden in de openbare ruimte stimuleren we perceeleigenaren van aangrenzende percelen om een evenredige bijdrage te leveren in het vasthouden en scheiden van schoon hemelwater;  We stimuleren perceeleigenaren om af te koppelen middels een (nog op te stellen) subsidieregeling groenblauwe daken;  Afkoppelen mag niet leiden tot het afvoeren van verontreinigd hemelwater naar oppervlaktewater (zie beslisschema directe afvoer hemelwater op open water). Ditzelfde geldt voor infiltratie van verontreinigd hemelwater in waterwingebieden. Als dit het geval is kijken we of bronmaatregelen mogelijk zijn, anders koppelen we niet af.

7.4.5

Nieuwbouw en stedelijke vernieuwing – klimaatbestendig ontwikkelen

De landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving schept het landelijke kader voor groen en klimaatadaptief bouwen. De maatlat gaat in op inrichting en bouwwijze met normen en richtlijnen voor de klimaatthema’s (hitte, droogte, wateroverlast en gevolgbeperking van overstromingen), bodemdaling en biodiversiteit. Het ‘Kader voor leefbare verstedelijking in Gelderland’ biedt eensluidende doelen, standaarden en een verdiepende handleiding voor klimaatadaptatie, groen en biodiversiteit in de gebouwde omgeving, afgestemd op de situatie in Gelderland. In haar Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie heeft gemeente Culemborg dit kader overgenomen. In deze paragraaf zijn relevant uitgangspunten daaruit voor wat betreft het thema wateroverlast vermeld. Gemeente Culemborg sluit zich wat betreft waterberging bij nieuwbouw aan bij het beleid van Waterschap Rivierenland.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

24

Projectgerelateerd

Beleid Waterschap Rivierenland De minimale hoeveelheid waterberging die gerealiseerd dient te worden binnen een plangebied hangt af van de toename aan verhard oppervlak als gevolg van de ontwikkelingen. Voor waterberging bij uitbreiding van stedelijk gebied geldt het volgende:  In stedelijk gebied geldt voor particulieren een éénmalige vrijstelling dat de eerste 500 m2 toename aan verharding niet gecompenseerd hoeft te worden;  Voor plannen met een toename aan verharding tot 5 hectare kan doorgaans de vuistregel voor waterberging worden toegepast. Deze gaat uit van: o T=10+10%: 436 m3 waterberging per hectare verharding/ peilstijging maximaal 0,3 meter; o T=100+10%: 664 m3 waterberging per hectare verharding/ geen inundatie (deze rekenregel wordt gehanteerd bij het ontwerpen van kunstmatige bergingsconstructies). Bij de keuze van het type bergingsvoorziening hanteert het waterschap de trits vasthouden-bergen-afvoeren wat zich uit in de volgende voorkeursvolgorde:  Hemelwater vasthouden door hergebruik of infiltratie (indien mogelijk);  Hemelwater bergen in open water (of droogvallende watergang);  Hemelwater brengen naar kunstmatige bergingsvoorzieningen (wadi, bassins, kratten, kelders).

Aanvullend houdt de gemeente bij nieuwbouw en stedelijke vernieuwing het volgende aan:  Een volledige gescheiden inzameling en verwerking van het afval- en hemelwater;  Ieder perceel verwerkt 50 mm neerslag (infiltreren, vasthouden en/of bergen) in een eigen voorziening. Daar waar dit niet mogelijk is, is het alternatief een daarvoor bestemde (extra) voorziening in het plangebied:  De voorziening voert de eerste 24 uur alleen vertraagd af;  De voorziening is in maximaal 60 uur weer volledig beschikbaar.  De openbare ruimte is zo ingericht dat een bui van 70 mm in één uur niet leidt tot niet acceptabele wateroverlast. Bij vitale en kwetsbare functies geldt dit voor een bui van 90 mm in één uur;  Nieuwe riolering ontwerpen wij op een bui T=2 van de toekomst (19,8 mm + 10 % in één uur). Deze bui moeten de riolen kunnen afvoeren zonder dat er water op straat komt te staan;  Bij nieuwbouw is de bouwpeilhoogte minimaal 30 cm boven het hoogste straatniveau. Bij inbreidingslocaties zal dit niet altijd mogelijk zijn. In deze situaties kan hier gemotiveerd op worden afgeweken, dit blijft maatwerk. Met nieuwbouw bedoelen we zowel uitbreidings- als inbreidingslocaties alsook aanbouw aan bestaande bouw.

7.5

Strategie en maatregelen

Verminderen water-op-straat Het functioneren van het stedelijk watersysteem van Culemborg is in 2023 getoetst binnen het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). De risico’s op overlast zijn inzichtelijk gemaakt en die worden door gerichte maatregelen zo veel mogelijk beperkt. Het SSW wordt komende planperiode uitgebreid met het oppervlaktewatersysteem en een klimaatstresstest extreme neerslag inclusief impactanalyse. Op basis daarvan bepalen we de ernst en omvang van de wateroverlast en de eventueel benodigde maatregelen. Voor het bepalen van het uitvoeren of uitstellen van maatregelen hanteren wij navolgend beslisschema, de keuze is afhankelijk van: 1. De ernst van de problematiek (hinder, ernstige hinder, of overlast). 2. De omvang van de problematiek (beperkt, redelijk of groot). 3. De mate waarin het probleem zich voordoet (kans op herhaling), en 4. De doelmatigheid van de maatregelen (kosten-baten analyse).

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

25

Projectgerelateerd

Indien wij een knelpunt als urgent bestempelen, nemen wij direct maatregelen. Wanneer bij een knelpunt niet direct maatregelen nodig zijn, koppelen we de werkzaamheden mee aan de integrale planning. Naast de technische staat van de riolering en urgente knelpunten, kunnen meldingen van bewoners ook aanleiding geven tot het nemen van maatregelen. Het bepalen van passende maatregelen voor het functioneren van de riolering maken we op basis van meldingen, de resultaten van het SSW Culemborg d.d. 25-03-2023, en een nog uit te voeren impactanalyse extreme neerslag. Verdergaand afkoppelen Binnen de uitgangspunten zoals aangegeven in paragraaf 7.4.4 gaat Gemeente Culemborg in de planperiode 2025 - 2029 bij ontwikkelingen en herinrichting door met het benutten van kansen om de waterhuishouding te verbeteren. Voor heel Culemborg geldt dat het verdergaand afkoppelen van verhard oppervlak kan bijdragen aan het verminderen van water-op-straat. Door af te koppelen wordt de zuivering minder belast en door waterberging te realiseren is het watersysteem beter bestand tegen extreme neerslag. Kansen die zich voor doen om mee te liften met herinrichtingwerkzaamheden worden benut. Gaandeweg zullen zich afkoppelkansen aandienen, bijvoorbeeld meeliftend met rioolvervanging. Meten aan riolering Het meten aan de riolering is opgepakt.

De meetdata wordt gebruikt om beter inzicht te krijgen in het functioneren van het rioolstelsel in de praktijk en in de hoeveelheid rioolvreemd water die door het rioolstelsel afgevoerd wordt. In de planperiode 2025 - 2029 wordt dit inzicht verder vergroot door het analyseren van de meetdata. Beheer oppervlaktewatersysteem en overdracht stedelijk water Het oppervlaktewatersysteem van Culemborg heeft een belangrijke functie voor het opvangen, bergen en afvoeren van hemelwater en grondwater. De kosten voor het onderhoud van dit oppervlaktewater zijn derhalve gelieerd aan de zorgtaken. De beheerafspraak tussen gemeente en waterschap over wie welk water in onderhoud heeft loopt af in 2028. Aandachtspunt voor beide onderhoudsafdelingen is om de gesprekken hierover tijdig op te starten. Klimaatadaptatie De watertaak gerelateerde klimaatadaptatiemaatregelen worden via het Water en Rioleringsprogramma gefinancierd en zijn als volgt opgenomen:  Omdat veel rioleringswerkzaamheden meekoppelkansen hebben die ook watertaak gerelateerd zijn is bij deze projecten + 10 % opgenomen voor klimaatadaptatie.

Dit kunnen maatregelen zijn om af te koppelen of om extra ruimte voor waterberging te realiseren;  Daarnaast is er jaarlijks € 75.000, - opgenomen voor separate klimaatadaptieve maatregelen;  De samenwerking in de werkregio Rivierengebied wordt bekostigd uit het WRP;  Het budget voor communicatie kan deels benut worden voor de ondersteuning en hosting van de website Culemborg duurzaam. In het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie heeft gemeente Culemborg haar strategie voor de sturende principes aangegeven en welke instrumenten worden in gezet, zie onderstaand kader.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

26

Projectgerelateerd

Uit Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie Culemborg Een aantal sturende principes: 1. De openbare ruimte richten we klimaatbestendig in. 2. We sturen ontwikkelingen met de leidende principes uit het WRP en het Programma duurzaamheid. 3. We houden rekening met de verschillen in hoogte en ondergrond aan de hand van het Systeem Stedelijk Water (SSW), het model waarin de werking van het watersysteem is berekend. 4. De klimaatstresstesten zijn een belangrijke onderlegger voor de inzet van maatregelen. 5. Van de thema’s geeft Culemborg gelet op haar ondergrond en problematiek de meeste aandacht aan wateroverlast, hitte en biodiversiteit. 6. Het regulerend karakter richten we als volgt in: Grote ontwikkelingen: verplichtend; Middelgrote ontwikkelingen nieuwe en bestaande wijken: comply and explain; Kleine ontwikkelingen nieuwe en bestaande wijken: vrijblijvend = maatwerk. 7. Met woningbouwcorporaties en ondernemers zetten we in op samenwerking. 8. Ondersteuning van particuliere woningeigenaren en huurders: communicatie, subsidieregeling, budget voor gezamenlijke initiatieven. 9. Klimaatadaptatie is onderdeel van interne werkprocessen van ontwikkeling tot beheer. Dit wordt nader ingevuld door bewuste en zorgvuldige keuzes te maken en klimaatadaptatie te implementeren en te borgen in onze werkzaamheden.

In de praktijk van de uitvoering wordt dit als volgt vertaald:  Meekoppelen met andere werkzaamheden;  Toetsen bij interventiemomenten;  Onderdeel van watertoets;  Onderdeel van een project (eigen initiatief of initiatief van derden);  Stand alone klimaatadaptatieproject;  Kennisontwikkeling;  Communicatie. Wat betreft de zorgtaken voor hemelwater werken we ernaartoe dat in 2050 de openbare ruimte zo ingericht is dat een bui van 70 mm in één uur niet leidt tot niet acceptabele wateroverlast. Met verdiepende stresstesten (SSW+) bepalen we wat de risico’s voor onze gemeente nog zijn. We kiezen er omwille van een integrale aanpak voor om maatregelen die niet urgent zijn uit te stellen.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

27

Projectgerelateerd

8

Zorgtaak grondwater 8.1

Inleiding zorgtaak grondwater

Gemeenten hebben een grondwatertaak. Dit staat in artikel 2.16 van de Omgevingswet 5. Deze taak bestaat uit zeven samenhangende elementen die bepalen of de gemeente verantwoordelijk is om nadelige gevolgen van de grondwaterstand te voorkomen. Grondwatertaak gemeente, artikel 2.16, lid 1, onder a, onder 2 Omgevingswet: 'het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de op grond van deze wet aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet op grond van artikel 2.17, 2.18 of 2.19 tot de taak van een waterschap, een provincie of het Rijk behoort.'

Als alle elementen van de grondwatertaak aan de orde zijn, dan moet de gemeente maatregelen treffen om grondwateroverlast of grondwateronderlast (tekort aan grondwater) te voorkomen of te beperken. Dit betekent dat gemeenten zich zoveel mogelijk moeten inspannen om dit doel te bereiken. De aanpak van grondwaterproblemen is maatwerk. Grondwaterproblemen kennen vaak meerdere oorzaken en oplossingen die sterk gevals- en gebiedsafhankelijk zijn. Bovendien hebben particulieren, gemeenten, waterschappen en provincies ieder hun verantwoordelijkheden bij het voorkomen en oplossen van problemen met grondwater. Het is daarom niet eenvoudig om te spreken over algemene maatregelen om grondwaterproblemen tegen te gaan.

8.2

Grondwaterplan gemeente Culemborg

Gemeente Culemborg heeft in 2023 een grondwaterplan opgesteld waarin de huidige situatie, het beleid, de taakomschrijving en de uitvoeringsstrategie ten aanzien van de grondwaterzorgtaak zijn opgenomen. Dit grondwaterplan is integraal onderdeel van het WRP en opgenomen als bijlage A10. Hoofdstuk 5 ‘grondwater missie en visie’ van het grondwaterplan is in deze paragraaf overgenomen. Missie Onder de missie wordt een strategische doelstelling voor de lange termijn verstaan, waarbij de continuïteit wordt geborgd: ‘De gemeente Culemborg streeft in haar gebied een leefbare gemeente na waar het aangenaam verblijven is voor bewoners en bedrijven, niet gehinderd door grondwater. Daarbij wordt een grondwaterstand nagestreefd, welke geen structurele overlast en onderlast veroorzaakt bij perceel- en pandeigenaren.’ Visie Onder de visie wordt verstaan de wijze waarop de missie kan worden bereikt. De grondwatervisie van de gemeente Culemborg luidt als volgt: ‘De gemeente is verantwoordelijk, juist bij een veranderend klimaat, voor het onderzoek en de controle of de grondwaterstand structureel negatieve gevolgen heeft voor de gebruiksfunctie en de aan de grond gegeven bestemming. De gemeente draagt dan zorg om, voor zover doelmatig, maatregelen te treffen in de openbare ruimte die de gevolgen voorkomt of - als dat niet lukt - beperkt.

De gemeente doet dit samen met het waterschap en perceeleigenaren die allen een eigen verantwoordelijkheid hebben.’

5

Grondwatertaak gemeente | Informatiepunt Leefomgeving (iplo.nl)

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

28

Projectgerelateerd

Uit de missie en visie van de gemeente Culemborg volgt dat de werkzaamheden van de gemeente Culemborg erop gericht zijn om de veiligheid en de leefbaarheid voor haar inwoners en bedrijven te waarborgen en waar mogelijk te verbeteren. Bovendien streeft de gemeente naar een robuuste leefomgeving die bestand is tegen klimaatverandering en ruimte biedt voor ontwikkelingen. Grondwater heeft invloed op deze aspecten. Grondwater heeft een positieve invloed doordat het water beschikbaar stelt voor bomen en ander groen, waarmee de leefomgeving kan worden verrijkt en de stad verkoeld. De onverzadigde zone boven het grondwater kan bovendien hemelwater worden geborgen en vastgehouden, wat zorgt voor minder hemelwateroverlast en droogte (en minder hitte door meer verdamping). Grondwater heeft ook negatieve invloed. Het kan leiden tot vochtoverlast en verslechterde leefomstandigheden in woningen en schade aan funderingen, bomen en infrastructuur. De gemeente Culemborg wil waar doelmatig de positieve potentie van grondwater voor de doelen uit de omgevingsvisie benutten en de negatieve gevolgen van te hoge of te lage grondwaterstanden beperken. De gemeente neemt ten aanzien van het ondiepe grondwater de regie in het proces, waarin problemen en oplossingen worden verkend.

Als metingen (grondwatermeetnet), klachtenregistratie of gemeente brede analyses daar aanleiding toe geven, voert de gemeente locatie specifieke onderzoeken uit om de aard, omvang, mogelijke oorzaken en oplossingsrichtingen te begrijpen. Er wordt een voorkeursprincipe voor maatregelen gehanteerd: zoveel mogelijk aansluiting op de natuurlijke omstandigheden waarbij zo weinig mogelijk water wordt afgevoerd, met een lange levensduur en onderhoudsarm. De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn voor perceel- en pandeigenaren betreffende grondwaterproblematiek en vragen over het grondwater. Bij vragen en meldingen over grondwateroverlast of -onderlast denkt de gemeente mee met perceel- en pandeigenaren en helpt hen met informatie op weg bij het bestrijden van de grondwaterproblematiek. De gemeente werkt samen met het waterschap om te komen tot een efficiënte uitvoering van haar grondwatertaken. De gemeente heeft nazorg bij uitgevoerde maatregelen en de monitoring van effecten van deze maatregelen.

8.3

Doelen

Ten aanzien van de grondwaterzorgtaak is het hoofddoel van de gemeente Culemborg het zorg dragen (voor zover mogelijk) dat het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert (aspect 7, zie bijlage A5). Ten aanzien van dit aspect zijn de volgende functionele eisen geformuleerd:  De grondwaterstanden dienen bekend te zijn;  Grondwateroverlast in nieuwbouwsituaties zoveel mogelijk voorkomen;  Bewoners kunnen terecht bij de gemeente voor vragen en/of klachten met betrekking tot (grond)water;  Beleid voor bepalen structurele gevallen van grondwateroverlast;  Doelmatige bestrijding van structurele grondwateroverlast;  Afvoer van grondwater via het riool naar de zuivering zo veel mogelijk beperken. Voor de strategie en de maatregelen ten aanzien van de grondwatertaak wordt verwezen naar het grondwaterplan.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

29

Projectgerelateerd

9

Oppervlaktewater en drinkwater 9.1

Oppervlaktewater

De kwaliteit van het oppervlaktewater in de bebouwde omgeving en het onderhoud van watergangen is geen specifieke watertaak van gemeenten. Als eigenaar van watergangen of de gronden erlangs kan een gemeente wél onderhoudsplichtig zijn. Ook raakt waterkwaliteit aan de kwaliteit en het gebruik van de fysieke leefomgeving, waar de gemeente verschillende taken in heeft (o.a. openbare orde en veiligheid). Het toenemende gebruik van oppervlaktewater als recreatiewater (o.a. zwemmen en varen) stelt eisen aan de waterkwaliteit. Daarover zal een gemeente met de waterkwaliteitsbeheerder afspraken moeten maken: welke waterkwaliteit streven we na en wat is daarvoor nodig? Goede oppervlaktewaterkwaliteit Bij meldingen over een slechte waterkwaliteit, onderzoeken wij het aandeel van de riolering daaraan, voordat eventueel maatregelen getroffen worden. Wij sturen niet enkel op emissie, maar op kwaliteit van het ontvangende oppervlaktewater. We gaan het werkelijk functioneren monitoren, stellen periodiek een SSW op en richten ons beheer en onderhoud dusdanig in dat emissies vanuit het rioolstelsel op oppervlaktewater (en/ of naar de bodem) worden geminimaliseerd. Wij vegen onze wegen periodiek, reinigen frequent de kolken en voeren rioolreiniging en -inspectie planmatig uit.

Bij afkoppeling van verhard oppervlak nemen we de mogelijke effecten daarvan op de ecologische waterkwaliteit mee in onze afweging. Daar waar nodig overleggen we met onze waterpartners. Overstorting van afvalwater reduceren en afvoer van hemelwater naar de zuivering beperken Ondanks dat de vuilemissie afgelopen decennia al vergaand is gereduceerd, gaat gemeente Culemborg verder met het scheiden van schone en vuile waterstromen. Dit gebeurt door bij nieuwbouw vermenging aan de bron te voorkomen en door bij bestaande situaties af te koppelen, mits doelmatig. Bij nieuwbouw blijft het hemelwater gescheiden van afvalwater en wordt alleen het afvalwater naar de RWZI afgevoerd. Het hemelwater komt in oppervlaktewater terecht. Bij bestaande bebouwing is veelal een gemengd rioolstelsel aanwezig. Met het oog op klimaatverandering wordt een te vervangen gemengd riool in ongeveer de helft van de gevallen vervangen door een gescheiden stelsel. Gestreefd wordt in die gevallen gelijktijdig een deel van het afvoerend oppervlak van de particuliere verharding af te koppelen. Hiermee wordt de kans op wateroverlast gereduceerd, de afvoer van schoon hemelwater naar de zuivering verder verminderd en het leidt tot het verder terugdringen van het aantal riooloverstortingen en het volume overstortend rioolwater tijdens hevige neerslag.

Een ecologisch gezond en natuurlijk (grond)watersysteem In ons streven naar een gezonde leefomgeving dragen wij als gemeente bij aan een watersysteem van goede kwaliteit. Een watersysteem van goede kwaliteit draagt bij aan natuurontwikkeling, landschap en recreatie. Wij richten ons samen met het waterschap op:  Geen achteruitgang in de kwaliteit van het bodem- en (grond)watersysteem;  Het behalen van de Kaderrichtlijn Water(KRW)-doelen voor KRW-waterlichamen in 2027;  Waterkwaliteit laten aansluiten op de functie en het recreatieve gebruik (zwemwater, vaarwater, viswater, belevingswater);  Het zo veel mogelijk beperken van emissie uit de afvalwaterketen naar het oppervlaktewater, voor zover dit op een doelmatig wijze mogelijk is;  Het streven naar doelmatig beheer van de afvalwaterketen en het zo optimaal mogelijk functioneren van de zuivering.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

30

Projectgerelateerd

Om deze doelen te bereiken werken wij met de volgende leidende principes:  Het scheiden van vuilwater en schoonwater, zodat overstorten minder vaak plaatsvinden en de impact van overstortingen op de waterkwaliteit gereduceerd wordt;  Foutieve aansluitingen op het hemelwaterstelsel in nieuwe situaties voorkomen en in bestaande situaties zoveel mogelijk reduceren als zij een aantoonbare negatieve invloed hebben op de waterkwaliteit;  Toepassen best mogelijke techniek bij inzamelen en transport van afvalwater. Toepassen van het principe: de vervuiler/initiatiefnemer betaalt. Onderzoek oppervlaktewaterkwaliteit Culemborg Er is onderzoek gedaan naar de oppervlaktewaterkwaliteit in Culemborg en specifiek nabij riooloverstort Poelslaan. De waterkwaliteit van het oppervlaktewater wordt door meerdere factoren beïnvloed; onder andere de mate van doorstroming van het water, de omvang van het ontvangende water, hoeveelheid baggerslib, aanwezigheid van bomen rondom de waterpartij, belasting door dierlijke uitwerpselen (bv. hondenpoep in de nabijheid van het water en eenden op het water). Uit een landelijk onderzoek van stichting RIONED naar de oorzaken van (negatieve) belasting op waterkwaliteit is duidelijk geworden wie de bronvervuilers zijn en wat de impact is.

Daaruit bleek met name de grote invloed van de aanwezigheid van eenden en honden en een iets kleinere invloed van het overstortende rioolwater. Door een brononderzoek te doen kunnen effectieve maatregelen worden genomen. Een brononderzoek is nog volop gaande en is nog niet afgerond. Riooloverstort Poelslaan wordt in 2024 voorzien van een vuilfuik. Het meet- en monitoringsprogramma zal uitwijzen of er aanvullende maatregelen nodig zijn. Ook het veranderende klimaat heeft impact op de waterkwaliteit in het stedelijk gebied. Door klimaatverandering neemt het risico voor de waterkwaliteit (en de volksgezondheid) alleen maar toe. Deze risico’s willen we zoveel mogelijk voorkomen. In 2023 zijn wij, in samenwerking met het Waterschap Rivierenland, als eerste gemeente in Nederland gestart met een klimaatstresstest waterkwaliteit, waarbij we naast analyse ook op zoek zijn gegaan naar praktische oplossingen. Op hoofdlijnen gaat het om de volgende maatregelen:  Afkoppelen verhard oppervlak;  Optimaliseren rioolstelsels;  Vuilfuiken toepassen;  Tegengaan vervuiling door honden;  Nader brononderzoek vervuiling oppervlaktewater. De kwaliteit van het oppervlaktewater in Culemborg is de afgelopen jaren ook gemonitord door middel van ecoscans.

In de pilot stresstest waterkwaliteit (Klimaatstresstest waterkwaliteit stedelijk gebied gemeente Culemborg, WSRL, 2023) is aanbevolen om over te gaan op een fysisch-chemische monitoring van de waterkwaliteit. Voor maatregelen, onderzoek en monitoring waterkwaliteit is budget opgenomen.

9.2

Drinkwater

Klimaatverandering, toenemende verontreinigingen en een groeiende watervraag zorgen ervoor dat drinkwaterbedrijven steeds meer moeite moeten doen de leveringszekerheid van drinkwater te waarborgen. Als beleidsmaker en vergunningsverstrekker en met een zorgtaak voor inwoners spelen gemeenten een rol bij het waarborgen van de drinkwatervoorziening. De aanwezigheid van schoon en voldoende drinkwater is in Nederland altijd een vanzelfsprekendheid geweest. De laatste jaren zien we dat er grenzen zitten aan de watervoorziening.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

31

Projectgerelateerd

Bewustwording is ook op dit vlak een aandachtspunt: meer bewust zijn van welke gevolgen drinkwaterverbruik (voorlichting aan bedrijven in huishoudens) en ruimtelijke keuzes (omgevingsbeleid) kunnen hebben voor de drinkwatervoorziening. Ook kan het besparen van drinkwater geïntegreerd worden in de woningbouwopgave. Binnen de gemeentegrenzen ligt een grondwaterbeschermingsgebied voor drinkwaterwinning Lanxmeer. De gemeente heeft aandacht voor het schoonhouden van water, hetgeen bijdraagt aan het waarborgen van de drinkwaterproductie. Rondom de winning geldt een boringsvrije zone wat een beperking is voor bijvoorbeeld de toepassing van koude-warmte opslag in de bodem. In bijlage A7 is informatie opgenomen over de grondwaterbeschermingsgebieden en grondwaterreserveringsgebieden in en rondom Culemborg.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

32

Projectgerelateerd

10

Wat gaan we doen?

De volgende plannen, onderzoeken en maatregelen worden in de planperiode van dit WRP uitgevoerd: Tabel 10.1: Maatregelen looptijd WRP (kosten: raming excl. btw). Plannen

2025

2026

2027

2028

2029

Rioolvervanging (investering)

1.086.184

923.356

1.213.214

1.213.214

964.232

Goiberdingen eo

479.609

479.609

479.609

479.609

479.609

Albert Kuypstraat eo

443.747

443.747

443.747

443.747

443.747

289.858

289.858

Molenwal Het hoogland

40.876

Bachlaan

162.828

Klimaatadaptatie (investering)

183.618

167.336

196.321

196.321

171.423

Klimaatadaptieve maatregelen meekoppelkans 10%

108.618

92.336

121.321

121.321

96.423

Klimaatadaptieve solo projecten

75.000

75.000

75.000

75.000

75.000

Pompen en gemalen elektromechanisch (investering)

120.000

120.000

120.000

120.000

120.000

Onderzoeken en maatregelen

2025

2026

2027

2028

2029

Planvorming en onderzoek (expl. post 6720100, Riolering)

292.500

190.000

155.000

112.500

152.500

Systeemoverzicht Stedelijk Water uitvoeren

30.000

Stresstest (deel water) en impactanalyse

20.000

30.000

Water- en Rioleringsplan/ -programma opstellen

40.000

Basis op orde (data)

70.000

Inspectie riolen vrijverval

95.000

80.000

100.000

75.000

75.000

Reinigen persleidingen

12.500

12.500

12.500

12.500

12.500

Beoordelen rapportages

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

5.000

5.000

10.000

10.000

Foutieve aansluitingen onderzoek

20.000

Rioolvreemd water onderzoek

15.000

Incidentenplan opstellen

5.000

Grondwateronderzoek uitvoeren

10.000

10.000

10.000

Maatregelen onderzoek en monitoring waterkwaliteit

25.000

27.500

22.500

Subsidieregeling groenblauwe daken (exploitatie)

25.000

25.000

25.000

25.000

25.000

Communicatie (exploitatie)

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

Uitbestede werkzaamheden pompen en gemalen (expl. post 6720200, Pompen/ gemalen/straatkolken)

245.000

240.000

260.000

240.000

240.000

Onderhoud IBA's

15.000

15.000

15.000

15.000

15.000

Onderhoud gemalen (programma SAM)

45.000

40.000

40.000

40.000

40.000

Preventief en correctief onderhoud (Kanters)

165.000

165.000

165.000

165.000

165.000

NEN inspectie uitvoeren

20.000

Onderhoud fonteinen uitvoeren

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

Schilderen (anti graffiti) kasten

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

33

Projectgerelateerd

In figuur 10.1 zijn de locaties van de maatregelen uit tabel 10.1 globaal weergegeven.

Figuur 10.1: Locaties maatregelen planperiode.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

34

Projectgerelateerd

11

Organisatie en financiën

In dit hoofdstuk worden de kosten en baten (inning van de rioolheffing) van de rioleringszorg behandeld. De Commissie Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) stelt dat de rioolheffing maximaal kostendekkend mag zijn (de gemeente mag besluiten om een deel van de kosten uit andere middelen te financieren). Een meer dan 100% kostendekkende rioolheffing is niet toegestaan. Aan de uitgavenzijde wordt onderscheid gemaakt in lopende kapitaallasten, nieuwe investeringen (vervanging en afkoppeling), exploitatielasten (personele inzet, onderzoek en plannen en beheer en onderhoud stelsel) en btw. Daarnaast vindt eventueel een dotatie aan of onttrekking uit de voorziening plaats. Deze aspecten worden onderstaand behandeld. De inkomstenkant is de exponent van de uitgavenzijde. In hoofdstuk 11.7 wordt de heffing berekend die nodig is om een kostendekkend geheel te hebben en in de toekomst te houden. Om die reden wordt een langere periode in ogenschouw genomen. Er kan geanticipeerd worden op een toekomstige stijging of daling van de lasten. Naast de financiën, moet ook de personele kant niet uit het oog verloren worden. In hoofdstuk 11.4.1 wordt de theoretisch benodigde en aanwezige formatie voor riolerings- en stedelijk waterbeheer binnen de gemeente Culemborg belicht.

11.1

Algemeen

Investeringen in de riolering worden op grond van de gemeentelijke financiële voorschriften geactiveerd. Activeren leidt tot kapitaallasten. Basisregel: investeringen in het riool activeren en afschrijven Onder het BBV is de basisregel dat investeringen met economisch nut geactiveerd moeten worden (artikel 59, eerste lid BBV). Alle investeringen in het riool -ook de vervangingsinvesteringen- vallen onder de investeringen met een economisch nut. Immers, een gemeente kan middelen genereren via het riooltarief (artikel 59, tweede lid BBV). De geactiveerde investeringen leiden voor de duur van de afschrijfperiode tot kapitaallasten en deze lasten kunnen op grond van artikel 228a Gemeentewet in het tarief worden meegenomen [Notitie Riolering, Commissie BBV].

Tot en met 2024 beschikte de gemeente Culemborg over een spaarvoorziening waarbij investeringen bij voldoende saldo direct afgeboekt kunnen worden in de balanssfeer en werd een annuïteiten afschrijving gehanteerd voor geactiveerde investeringen. Met ingang van 2025 wordt de spaarvoorziening omgezet in een egalisatievoorziening (Besluit Begroting en Verantwoording artikel 44 lid 2). Als gevolg van deze wijziging worden alle investeringen vanaf 2025 geactiveerd en langjarig afgeschreven. Het activeren van deze vervangingsinvesteringen is eerlijker voor de huidige Culemborgers. Investeringen waar de stad de komende 15 of 45 jaar (afhankelijk van de afschrijvingstermijn) profijt van heeft, hoeven niet direct te worden betaald uit de heffing die nu wordt opgelegd. Ook heeft het weer gaan activeren van de vervangingsinvesteringen een dempend effect op de stijging van de rioolheffing. Er wordt vanaf 2025 een lineaire afschrijving gehanteerd, dit sluit aan bij de afschrijvingsmethodiek die ook voor alle overige gemeentelijke investeringen geldt. De egalisatievoorziening dient tevens om jaarlijks de kosten te egaliseren. Met de ontwikkeling van de rioolheffing en het saldo van de egalisatievoorziening wordt geanticipeerd op de stijgende kapitaallasten. Het saldo van de voorziening dient te allen tijde positief te zijn.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

35

Projectgerelateerd

Iedere 4 à 5 jaar, wanneer er ook een nieuw Water- en Rioleringsprogramma komt, wordt een nieuw kostendekkingsplan opgesteld. Tussentijds wordt het kostendekkingsplan geactualiseerd indien daar aanleiding toe is (substantiële afwijkingen ten opzichte van de prognoses). Bij een actualisatie wordt berekend of de geprognosticeerde ontwikkeling van de rioolheffing nog volstaat. Het saldo van de spaarvoorziening is de afgelopen jaren toegenomen tot circa € 2,75 miljoen. In 2024 vinden de volgende onttrekkingen plaats:  (uitgestelde) investeringen 2022 en 2023: € 744.279;  Investeringsplan 2024 kredieten watertaken: € 976.000;  Investeringsplan 2024 pompen en gemalen: € 120.000. Daarmee bedraagt het verwachte saldo van de spaarvoorziening ultimo 2024 € 0,88 miljoen. Dit zal in 2025, na de omzetting, het beginsaldo van de egalisatievoorziening zijn.

11.2

Kapitaallasten

De gemeente Culemborg hanteert een financiële afschrijvingstermijn (economische levensduur) van 45 jaar voor leidingen (riolering) en de vervanging van pompputten (bouwkundig), alsmede voor investeringen in het kader van klimaatadaptatie. Elektromechanische vervangingen van pompen en gemalen worden financieel in 15 jaar afgeschreven. Vanaf 2025 geldt voor alle investeringen een lineaire afschrijving. De rekenrente voor geactiveerde investeringen bedraagt 1,5% (voor 2024). Het rentepercentage wordt jaarlijks vastgesteld bij de begroting. Investeringen in het verleden, ten behoeve van vervangingen of verbetering zijn geactiveerd. Dit heeft geleid tot kapitaallasten. Onderstaande grafiek toont de lopende kapitaallasten van geactiveerde investeringen tot en met 2024, alsmede nieuwe kapitaallasten van investeringen vanaf 2025 die volledig geactiveerd en langjarig afgeschreven worden. In 2024 bedragen de kapitaallasten 21% van de totale inkomsten uit de rioolheffing.

Figuur 11.1: Lopende en nieuwe kapitaallasten taakveld riolering (in Euro).

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

36

Projectgerelateerd

Werking van de egalisatievoorziening In het kostendekkingsplan zijn de dotaties aan en onttrekkingen uit de egalisatievoorziening berekend, waarbij de rioolheffing zich zo constant mogelijk ontwikkelt: enerzijds worden schommelingen in de heffing voorkomen en anderzijds wordt een 100% kostendekkend geheel bereikt waarbij het saldo aan het eind van de beschouwde periode (2065) nul bedraagt. In de planperiode wordt de omslag bereikt van een onttrekking (van circa € 550.000 in 2025) naar een dotatie (van circa € 55.000 in 2028 en 2029). Figuur 11.2 toont de ontwikkeling van het saldo in de egalisatievoorziening tot en met 2065.

Figuur 11.2: Ontwikkeling saldo egalisatievoorziening periode 2024 – 2065.

11.3

Nieuwe investeringen planperiode

Zoals in de vorige hoofdstukken van dit WRP aangegeven is, zullen de komende jaren investeringen plaatsvinden ten aanzien van water, riolering en (daaraan gerelateerde) klimaatadaptatie.  Vervangingsinvesteringen ten behoeve van riolering (buizen), alsmede investeringen vanuit het Klimaatadaptatieprogramma die gefinancierd mogen worden vanuit de rioolheffing omdat deze een of meerdere zorgtaken dienen, worden geactiveerd en (lineair) afgeschreven in 40 jaar. Bij vervangingen maakt het niet uit of de riolering vervangen wordt, dan wel in zijn geheel gerelined. Zie bijlage A6 voor het (riool)vervangingsplan.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

37

Projectgerelateerd

Grootschalige relining wordt gelijkgesteld aan vervanging, waardoor hiervoor dezelfde financiële (rekenkundige) uitgangspunten gelden. ‘grootschalige’ relining is een relatief begrip; als stelregel geldt dat het meerdere strengen betreft en dat als uitgangspunt geldt dat deze strengen (na relining) zullen blijven liggen, indien de overige strengen een aantal jaren later vervangen zouden worden. Klimaatadaptatie Culemborg financiert klimaatadaptatie maatregelen en investeringen vanuit de rioolheffing, voor zover deze een directe link hebben met de watertaken van de gemeente. De investeringen worden geactiveerd en afgeschreven in 45 jaar. Voorbeelden zijn ingrepen in de openbare ruimte om (de kans op) wateroverlast te verminderen en onderzoeken met betrekking tot grondwater in stedelijk gebied (meetnet). Autonome hitte-maatregelen worden bijvoorbeeld niet uit de rioolheffing gefinancierd.

   

Vervangingsinvesteringen ten behoeve van pompen en gemalen worden geactiveerd en afgeschreven in 45 jaar voor zover deze bouwkundige vervangingen betreffen; Mechanisch/ elektrische vervangingen van pompen en gemalen worden geactiveerd en afgeschreven in 15 jaar; In de eenheidsprijzen voor de bepaling van de investeringskosten is 15% VAT 6 kosten opgenomen; Kosten voor Groot onderhoud, zoals het baggeren van waterbodems, mogen niet geactiveerd worden. Een eventuele bijdrage vanuit de “Voorziening vervanging en groot onderhoud” is toegestaan, zie onderstaand kader: Groot Onderhoud De gemeente Culemborg hanteert de volgende definitie voor het begrip groot onderhoud: Onderhoud van ingrijpende aard dat op een groot deel van het object wordt uitgevoerd én na een langere gebruiksperiode moet worden verricht, ook wel lang-cyclisch onderhoud genoemd. Hieronder valt bijvoorbeeld deel-relining van rioolbuizen, voor zover dit de levensduur van het rioolstelsel als geheel niet verlengt, en het periodiek opschonen van de bodems van retentievoorzieningen. Investeringen voor groot onderhoud mogen niet geactiveerd worden. Wanneer er sprake is van groot onderhoud, zullen de investeringsbedragen derhalve direct uit de voorziening onttrokken (moeten) worden, dan wel ten laste moeten komen van de exploitatie.

Culemborg betaalt de baggerkosten uit een speciale voorziening. Vanuit het taakveld riolering vindt er een bijdrage plaats aan deze voorziening:  Baggerkosten mogen betaald worden uit de rioolheffing indien deze baggerkosten meer dan slechts zijdelings met de zorgtaken samenhangen 7;  Plannen en onderzoeken worden direct ten laste van de exploitatie gebracht. Voor een samenvatting van het kostendekkingsplan wordt verwezen naar bijlage A8.

6 7

Voorbereiding, administratie en toezicht (kosten voor engineering, het toezicht en projectmanagement) Procedure baggerkosten gemeente Amsterdam (LJN BC0240) en cassatie bij de Hoger Raad (LJN BL0990)

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

38

Projectgerelateerd

11.4

Exploitatielasten

De exploitatielasten bedragen in 2025 afgerond € 3.285.000, zie tabel 11.1. Dit is exclusief kapitaallasten en exclusief btw toerekening. Tabel 11.1: Exploitatielasten 2025 – 2029. Exploitatie Culemborg Watertakenplan, vanaf 2025 6720000 Organisatiekosten 7.2 Riolering

Compensabele BTW

2025

2026

2027

2028

2029

€ €

893.680 € 816.882 €

893.680 € 816.882 €

893.680 € 816.882 €

893.680 € 816.882 €

893.680 816.882

€ € € € €

1.155 22.328 32.000 20.978 337

€ € € € €

1.155 22.328 32.000 20.978 337

€ € € € €

1.155 22.328 32.000 20.978 337

€ € € € €

1.155 22.328 32.000 20.978 337

€ € € € €

1.155 22.328 32.000 20.978 337

N J J J J J J J J J J J J

€ € € € € € € € € € € € € € €

791.462 1.652 171.053 5.000 5.000 17.106 100.000 100.000 40.000 292.500 12.000 12.151 25.000 10.000

€ € € € € € € € € € € € € € €

688.962 1.652 171.053 5.000 5.000 17.106 100.000 100.000 40.000 190.000 12.000 12.151 25.000 10.000

€ € € € € € € € € € € € € € €

653.962 1.652 171.053 5.000 5.000 17.106 100.000 100.000 40.000 155.000 12.000 12.151 25.000 10.000

€ € € € € € € € € € € € € € €

611.462 1.652 171.053 5.000 5.000 17.106 100.000 100.000 40.000 112.500 12.000 12.151 25.000 10.000

€ € € € € € € € € € € € € € €

651.462 1.652 171.053 5.000 5.000 17.106 100.000 100.000 40.000 152.500 12.000 12.151 25.000 10.000

J J J J J J J J

€ € € € € € € € € € €

440.060 840 105 17.325 945 26.880 135.000 245.000 3.045 735 10.185

€ € € € € € € € € € €

435.060 840 105 17.325 945 26.880 135.000 240.000 3.045 735 10.185

€ € € € € € € € € € €

455.060 840 105 17.325 945 26.880 135.000 260.000 3.045 735 10.185

€ € € € € € € € € € €

435.060 840 105 17.325 945 26.880 135.000 240.000 3.045 735 10.185

€ € € € € € € € € € €

435.060 840 105 17.325 945 26.880 135.000 240.000 3.045 735 10.185

Waterschapsheffingen Uitbestede werkzaamheden

N J

€ € €

113.844 € 3.800 € 95.700 €

113.844 € 3.800 € 95.700 €

113.844 € 3.800 € 95.700 €

113.844 € 3.800 € 95.700 €

113.844 3.800 95.700

Toevoeging aan voorziening Afschrijvingen Toegerekende rente

Baten vanuit waterschap tbv onderhoud watergangen

J J N N

€ € € €

63.700 31.981 8.663 -90.000

63.700 31.981 8.663 -90.000

63.700 31.981 8.663 -90.000

63.700 31.981 8.663 -90.000

€ € € €

63.700 31.981 8.663 -90.000

6720400 Samenwerkingsverbanden bijdrage gemeente

N

€

46.000 €

46.000 €

46.000 €

46.000 €

46.000

6210400 Straatreiniging (totaal subposten, 50%)

J

€

95.111 €

95.111 €

95.111 €

95.111 €

95.111

6210420 Onkruidbestrijding (uitbestede werken, 25%)

J

€

50.875 €

50.875 €

50.875 €

50.875 €

50.875

N

€

150.013 €

150.013 €

150.013 €

150.013 €

150.013

perceptiekosten (25%), geen BTW perceptiekosten (25%), BTW

N J

€ € €

144.550 € 134.050 € 10.500 €

144.550 € 134.050 € 10.500 €

144.550 € 134.050 € 10.500 €

144.550 € 134.050 € 10.500 €

144.551 134.050 10.501

6720100 Bijdrage waterschap

N

€

-5.000 €

-5.000 €

-5.000 €

-5.000 €

-5.000

6720200 Pachtopbrengsten

N

€

-1.700 €

-1.700 €

-1.700 €

-1.700 €

-1.700

Toerekening taakveld Overhead

N

€

566.472 €

566.472 €

566.472 €

566.472 €

566.472

€

3.285.367 €

3.177.867 €

3.162.867 €

3.100.367 €

3.140.368

Salarissen en sociale lasten inclusief vacatureruimte (schaal 9 functie) Doorbelasting belastingen Doorbelasting onderhoud Bijdrage aan BSR Doorbelasting afschrijving Doorbelasting rente

6720100 Riolering Gemeentelijke belastingen en heffingen Pacht en erfpacht Inhuur derden Vakliteratuur, lidmaatschap en contributies Kleine gereedschappen en materiaal Onderhoud machines en installaties Uitbestede werkzaamheden (maategelen n.a.v. inspectie) Onderhoud riolering en water (Grond)watermaatregelen Planvorming en onderzoek Licentie en onderhoud programmatuur Bijdr aan verenig/instelling geen subsidieverord Subsidieregeling (groenblauwe daken) Communicatie

N N N N N N N

6720200 Pompen/gemalen/straatkolken Gemeentelijke belastingen en heffingen Waterschapsheffingen Kleine gereedschappen en materiaal Onderhoud gebouwen en terreinen Onderhoud machines en installaties Gas, water en electra Uitbestede werkzaamheden Huur en lease machines, install en vervoermiddelen Verzekeringen Mobiele device en internet

6570300 Onderhoud watergangen

Onderhoud duikers, inspectie en reparatie

6210000 Organisatiekosten 2.1 V&V (subposten, 25-50%) 6061100 Lasten OZB woningen

Exploitatie

exclusief BTW, dotaties en kapitaallasten (Riolering)

17 juli 2024

€ € € €

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

€ € € €

€ € € €

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

39

Projectgerelateerd

Samenwerking Het Rijk heeft besloten dat werkregio’s verplicht samenwerken aan water en klimaat. De opgaven die met de regionale samenwerkingsagenda en het bijbehorende uitvoeringsprogramma gemoeid zijn vragen meer financiële middelen dan de afgelopen jaren. Wateroverlast, hitte en ook droogte leveren op gebiedsniveau steeds vaker economische, zettings- en natuurschade op, waterkwaliteitsdegradatie en verandering in hydrologie en ecosystemen. Voor de toekomst vraagt dit om een langere termijn doorkijk. Op regionaal gebied ondernemen we nu al actie om te anticiperen op veranderingen. Niettemin is een intensieve en samenhangende aanpak nodig die we de komende jaren ook vastleggen in (regionale) klimaatadaptieve opgaven en maatregelen. De middelen worden ingezet om het principe van ‘water en bodem sturend’ voor het gebouwd gebied te borgen via beleid voor gebied-gebouw-gebruiker. Voor het landelijk gebied gebeurt dat via een gebiedsgerichte en samenhangende aanpak. De stuurgroep van bestuurders heeft besloten dat alle betrokken gemeenten binnen de werkregio hun begroting vanaf 2025 verhogen naar € 46.000 per jaar (post 6720400). Doorbelasting straatvegen en onkruidbestrijding De gemeente Culemborg rekent de helft van de straatveegkosten toe aan de rioolheffing (post 6210400).

Als gevolg van de toename van het percentage gescheiden stelsels, wordt het nog belangrijker de straten en wegen goed en frequent te vegen. Hierdoor neemt enerzijds de verontreiniging van infiltratie- en hemelwatertransportvoorzieningen af en verzamelt zich minder afval in de kolken (afname kosten kolkenzuigen), anderzijds neemt de kans op waterhinder en –overlast als gevolg van verstoppingen af. Een kwart van de kosten voor onkruidbestrijding wordt toegerekend aan de rioolheffing (post 6210420). Net als straatvegen, heeft ook onkruidbestrijding een directe link met de rioleringszorg. Onkruidbestrijding wordt mede toegepast om de goten hun functie te kunnen laten uitvoeren en de instroming van hemelwater in kolken te waarborgen. Toerekening van 25% van de kosten wordt als reëel beschouwd. Onderhoud waterpartijen Een deel van de kosten voor onderhoud aan stedelijke waterpartijen wordt bekostigd uit de rioolheffing. Het betreft kosten voor het uitkorven en uitdiepen van stedelijk water en het schoon houden van duikers. De werkzaamheden die in dit kader uitgevoerd worden hebben grotendeels een relatie met de zorgtaken, waardoor de bijdrage vanuit het taakveld riolering 70% van de kosten bedraagt (post 6570300). Perceptiekosten De gemeente rekent circa € 145.000 aan perceptiekosten (post 6061100) toe aan de exploitatie van het taakveld riolering.

Dit zijn de kosten die gelieerd zijn aan de inning van de rioolheffing.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

40

Projectgerelateerd

11.4.1

Organisatiekosten - Formatiecheck

Bij de tussenevaluatie van het watertakenplan bleek dat het uitvoeringstempo van projecten (investeringen en onderzoeken) in de praktijk lager is dan gepland/ gewenst. Dat had te maken met de gevolgen van COVID-19, maar daarnaast waren er personele wijzigingen en onderbezetting, waardoor deels een ‘pas op de plaats’ is gemaakt en vertragingen zijn opgelopen in projecten. Naast kwaliteit en kosten is kwetsbaarheid een belangrijk aandachtspunt bij de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Door klimatologische en maatschappelijke ontwikkelingen, technische innovaties en benodigde kostenbesparingen neemt de complexiteit van het werk en de druk op mensen die de watertaken invullen steeds verder toe. Tegelijkertijd is er minder tijd om na te denken over morgen of om specifieke kennis te verwerven (te leren). De waan van de dag regeert veelal. Bovendien gaan in de sector de komende jaren veel ervaren krachten met pensioen, waardoor kennis en ervaring deels wegvallen. Kortom, gemeente Culemborg heeft behoefte aan een goed overzicht van de opgaven en activiteiten alsmede inzicht in hoeverre de formatie hierbij aansluit. Om die reden heeft de gemeente een kwantitatieve formatiescan uitgevoerd (hoeveel fte is benodigd en aanwezig), zie tabel 11.2 voor het resultaat daarvan. Tabel 11.2: Analyse formatie gemeentelijke watertaken Culemborg.

Binnendienst Beleid Tactisch Operationeel Gegevensbeheer Werkvoorbereiding en projectleiding Toezicht en buitendienst Toezicht water Toezicht Civiel Uitvoerend Kolkenzuiger

Huidige formatie Gewenste formatie Verschil 3,10 3,70 0,20 0,30 0,10 1,00 1,00 0,00 0,90 1,15 0,25 0,25 0,25 0,00 0,75 1,00 0,25 2,75 0,50 0,25 2,00

Subtotaal 1

5,85

Inhuur Beleid, tactisch en operationeel Beleid klimaatadaptatie (trainee) Subtotaal 2

1,00 0,20 1,20

Totaal formatie

3,25 0,50 0,75 2,00

5,85

6,95

1,20

1,20

0,50 0,00 0,50 0,00

6,95

1,10

0,00 0,00 0,00 0,00

7,05

0,60

1,10 -1,20

0,00

-1,00 -0,20 -1,20

-1,20

6,95

1,10

-0,10

Deze formatiescan is gecheckt met de Formatiescan van Stichting Rioned. De resultaten daarvan zijn opgenomen in bijlage A9. De uitkomst van deze analyse komt goed overeen. De gewenste formatie is 6,68 fte (exclusief uitbesteding) ten opzichte van 6,95 fte in tabel 11.2. Op basis van de formatiescan is in het kostendekkingsplan van dit Water- en Rioleringsprogramma uitgegaan van een uitbreiding van de formatie met 1,0 fte (schaal 9). De komende planperiode is taak- en rolduidelijkheid een belangrijk aandachtspunt.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

41

Projectgerelateerd

11.5

BTW-toerekening

De gemeente mag bij bepaling van de omvang van de lasten ten behoeve van de berekening van de toegestane hoogte van de riooltarieven de geraamde BTW meenemen (229b,2b Gemeentewet). De reden hiervan is dat vóór de invoering van het BTW-compensatiefonds dit ook al mocht en de gemeente bij de invoering van het BTW-compensatiefonds anders een niet bedoeld inkomstenverlies zou hebben geleden. Het gaat hierbij om alle BTW, dus zowel de BTW die drukt op goederen en diensten die direct als last op de exploitatie drukken of via een voorziening lopen, als ook de btw die drukt op de investeringen, onverschillig of deze worden geactiveerd of uit een voorziening worden bekostigd. De gemeente Culemborg rekent de compensabele BTW-last toe aan de rioolheffing (bestaand beleid). Dit is derhalve een grondslag voor de berekening van de rioolheffing.

11.6

Ontwikkeling aantal heffingseenheden

De gemeente Culemborg kent ten aanzien van de rioolheffing een eigenarenheffing. Ieder belastingobject wordt voor eenzelfde bedrag aangeslagen, met uitzondering van garageboxen (WOZ-objectsoortcode 1700), parkeerplaatsen (dienstbaar aan wonen, code 1720) en volkstuin (code 4113) waarvoor een vrijstelling geldt 8. Voor het jaar 2024 gaat de gemeente uit van 14.547 objecten die aangeslagen worden voor rioolheffing. In totaal wordt in 2024 een bedrag van € 3,84 miljoen aan rioolheffing geïncasseerd. Het tarief per heffingseenheid (h.e.) bedraagt € 264 (in 2024). Als gevolg van de woningbouwambitie is de toename van het aantal aansluitingen geactualiseerd op basis van de meest recente prognoses van de gemeente Culemborg, waarbij in de periode 2024-2030 netto circa 1.400 woningen gebouwd worden. In het kostendekkingsplan wordt uitgegaan van een toename van het aantal heffingseenheden met 200 per jaar.

11.7

Berekening kostendekkende heffing

De kostendekkende rioolheffing is berekend voor de periode 2025 tot 2065. Er is gebruik gemaakt van de volgende uitgangspunten: de spaarvoorziening komt met ingang van 2025 te vervallen. Het resterende saldo wordt overgeheveld naar de egalisatievoorziening. De bestaande egalisatievoorziening wordt gecontinueerd. De (exploitatie)lasten nemen vanaf 2025 sterk toe. De rioolheffing zal eveneens moeten stijgen om kostendekkend te blijven. Het saldo van de egalisatievoorziening wordt aangewend om over de beschouwde periode tot en met 2065 100% kostendekkend te zijn en blijven. Uitgangspunt voor de berekening is dat de heffing de komende 3 jaren tot een dusdanig niveau stijgt dat in de jaren daarna volstaan kan worden met een stijging van afgerond € 2,50 per jaar exclusief jaarlijkse indexatie. 9 Onderstaande tabel toont de benodigde ontwikkeling van de rioolheffing: Periode 2025 2026 2027 2028 – 2054 2055 – 2065

Stijging rioolheffing (exclusief indexatie) € 9,50 (+3,6%) € 9,50 (+3,5%), exclusief indexatie € 9,50 (+3,4%), exclusief indexatie € 2,5 per jaar (0,85% per jaar) exclusief indexatie € 1,9 per jaar, exclusief indexatie

Rioolheffing 2065 Kapitaallasten 2065

€ 381 per h.e. (in 2024 bedraagt de heffing € 264) 40% t.o.v. de baten (in 2024 is dat 21%)

8

Zie Verordening op de heffing en de invordering van rioolheffing gemeente Culemborg. Alternatief is om de heffing in 2025 eenmalig met € 23,00 te laten stijgen, waarna een jaarlijkse stijging van (eveneens) € 2,5 per jaar exclusief indexatie volstaat. 9

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

42

Projectgerelateerd

Figuur 11.3 toont de ontwikkeling van de rioolheffing in de periode 2024 t/m 2065 (exclusief indexatie).

Figuur 11.3: Ontwikkeling rioolheffing 2024 t/m 2065 (exclusief indexatie).

11.7.1

Opbouw van de lasten

De geprognotiseerde lasten in 2025 bedragen afgerond € 4,58 miljoen. Tweeënzeventig procent van de lasten bestaan uit de exploitatie en deze dienen voor de uitvoering van onder andere het dagelijks beheer en onderhoud, personeelslasten/overhead, plannen, onderzoeken en maatregelen (zie tabel 11.1 voor de exploitatielasten). Bijna een vijfde deel wordt besteed aan de kapitaallasten; het betreft de rente en afschrijvingslasten van rioolgerelateerde investeringen uit het (recente) verleden (19%). Ongeveer 7% van de lasten bestaat uit compensabele BTW over de exploitatielasten van derden (BTW plichtig) en nog eens 2% uit BTW over de afschrijvingslasten van investeringen uit het verleden.

Figuur 11.4: Procentuele verdeling van de lasten (peiljaar 2025).

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

43

Bijlagen A1

Begrippenlijst

A2

Regionale visie op de waterketen

A3

Uitgangspunten zorgplichten

A4

Overzicht lozingswerken Culemborg

A4.1

Kaart lozingswerken

A4.2

Kenmerken lozingswerken conform SSW 2023

A4.3

Kaart stedelijk water

A4.4

Kaart peilbuizen

A5

Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden

A6

Vervangingsplan

A7

Bescherming drinkwater

A8

Kostendekkingsplan voorkeursscenario

A9

Formatiescan gemeente Culemborg

A10

Grondwaterplan gemeente Culemborg

A11

Reactie Waterschap Rivierenland

A12

Raadsvoorstel en Besluitenlijst

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

BJ3683-RHD-XX-ZZ-RP-Z-0001

A1

Begrippenlijst

Afkoppelen

Het hemelwater, afkomstig van verhard oppervlak, niet langer lozen op de riolering, maar op een andere wijze verwerken (hergebruik, infiltratie, lozing op oppervlaktewater).

Afvalwater

Verontreinigd water dat wordt geloosd door huishoudens, bedrijven en instellingen.

Afvalwatersysteem

Stelsel via welke uitsluitend afvalwater wordt ingezameld en afgevoerd. Ook wel ‘dwa-stelsel’ of vuilwaterstelsel genoemd.

Basisrioleringsplan (BRP)

Plan waarin op gedetailleerde wijze wordt aangegeven hoe de inzameling en afvoer van afvalwater en neerslag binnen een bepaald gebied dient te geschieden. Het BRP is over gegaan in het SSW (zie verderop).

Bedrijfsafvalwater

Afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zijn bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is (definitie volgens art. 1.1 Wm).

Bemalingsgebied

Een gebied dat door één rioolgemaal wordt bemalen. Bij drukriolering het totale gebied dat op het systeem van pompputjes is aangesloten.

Bergbezinkbassin (BBB)

Vuilreducerende randvoorziening met zowel een bergings- als een bezinkingsfunctie, in de vorm van een betonnen bassin, gelegen achter de overstorten. Indien uitgevoerd als leiding: bergbezinkleiding (BBL).

Bergbezinkleiding (BBL)

Zie Bergbezinkbassin

Berging

Nuttige inhoud van een rioolstelsel uitgedrukt in m3, of uitgedrukt in relatie tot het aangesloten afvoerend oppervlak (mm). Onderscheid wordt gemaakt tussen statische berging, dynamische berging, verloren berging en berging op straat.

Bui 08

Standaardbui conform module C2100 van de Kennisbank Stedelijk Water met een volume van 19,8 mm in 60 minuten en een piekintensiteit van 110 l/s/ha achterin de bui. De theoretische herhalingstijd van deze bui is 2 jaar.

Droogweerafvoer (DWA)

Het totaal aan afvalwater dat via de riolering wordt afgevoerd.

Drukriolering

Inzameling van afvalwater, via een systeem van pompputten en persleidingen. Hierbij wordt uitsluitend afvalwater door pompunits via (kleine) persleidingen naar het dichtstbijzijnde vrijvervalriool geperst. Toepassingen hoofdzakelijk in buitengebieden.

Dynamische berging

De hoeveelheid water die in de riolering kan worden geborgen, gelegen boven het niveau van de laagst gelegen overstortdrempel en dat niet via de overstort tot afstroming (overstorting) komt.

Externe overstort

Rioolput voorzien van een overstortdrempel die loost buiten het in beschouwing genomen rioolstelsel.

Gemengd rioolstelsel

Rioolstelsel waarbij afvalwater en hemelwater door hetzelfde buizenstelsel wordt ingezameld en afgevoerd naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=804dee6f-778d-4af6-a128-12d8eaad6450