1 Jaarstukken 2025 - 2611311
Tekst van het document
Ook voor de Wmebv stond 2025 in het kader van verdere implementatie. Deze wet regelt dat inwoners en bedrijven officiële berichten (zoals bezwaarschriften) elektronisch naar bestuursorganen kunnen sturen. De papieren weg en afspraken aan de balie blijven bestaan, tenzij een bijzondere wet elektronische communicatie verplicht stelt. Per 1 januari 2026 moest het college de digitale kanalen aanwijzen voor formeel elektronisch verkeer, zodat rechtsgeldige digitale communicatie mogelijk is, die voldoet aan eisen van beveiliging, betrouwbaarheid en toegankelijkheid. Jaarstukken 2025 | 136 Jaarstukken 2025 137 Eind 2025 heeft het college daarom een aanwijzingsbesluit genomen en besloten om te streven naar een uniforme manier van digitale dienstverlening. We maken daarom zoveel mogelijk specifieke webformulieren voor inwoners per product of dienst. Als dat niet kan of past, dan wordt het een generiek webformulier. En als beide mogelijkheden er niet zijn, dan wordt het gemeentelijk mailadres gebruikt als kanaal voor contact (info@culemborg.nl). We kiezen er bovendien voor dat we geen onderscheid maken tussen formele en informele berichten - en dus in principe alle producten of diensten digitaal willen aanbieden. Het bouwen en inrichten van de formulieren vraagt tijd en aandacht. Daar wordt ook in 2026 nog energie in gestoken.
Er komen ook dat jaar nog nieuwe of aangepaste webformulieren en kanalen. Er geldt in de Wmebv ook een zorgplicht: bestuursorganen moeten passende ondersteuning bieden aan minder digitaal vaardige inwoners. Deze zorgplicht was al op 1 januari 2024 ingegaan. Bibliotheek Rivierenland biedt als Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) inwoners gratis ondersteuning: fysiek in de bibliotheek (aan de balie en tijdens inloopspreekuren), digitaal of telefonisch. Bij complexere vragen verwijst de bibliotheek door naar de gemeente. Informatiebeveiliging en Privacy In 2025 is uitvoering gegeven aan de in de begroting aangekondigde versterking van informatiebeveiliging en privacy. Op basis van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) zijn maatregelen risicogestuurd opgepakt. Daarbij zijn de eerste stappen gezet in de implementatie van Business Continuity Management (BCM) en het in kaart brengen van bedrijfskritische processen, waarmee de belangrijkste digitale risico’s inzichtelijk zijn gemaakt. Voor de beheersing van informatiebeveiliging en privacy is een Information Security Management System (ISMS) aangeschaft en ingericht. Hiermee kan cyclisch worden gestuurd op beleid, risico’s, maatregelen en monitoring, conform de eisen van de BIO2 en AVG.
Incidenten en datalekken zijn gedurende het jaar periodiek gemonitord en gerapporteerd aan de directie en indien nodig aan de Autoriteit persoonsgegevens. Met de versterking van informatiebeveiligingsmaatregelen wordt tevens invulling gegeven aan een belangrijke randvoorwaarde van de AVG: het passend beveiligen van persoonsgegevens van inwoners, ondernemers en medewerkers. In 2025 zijn Data Protection Impact Assessments (DPIA’s) uitgevoerd en verwerkingsovereenkomsten afgesloten voor verschillende applicaties en processen. Dit draagt bij aan de structurele borging van informatiebeveiliging en privacy. Daarnaast is in 2025 gestart met de voorbereiding op de Cybersecuritywet (NIS2). Hierbij is ingezet op de versterking van risicomanagement, incident- en meldprocessen en de overgang naar BIO2. Voor toezicht en verantwoording wordt aangesloten bij bestaande structuren, zoals ENSIA. Deze audit is in het eerste kwartaal van 2026 succesvol afgerond. Jaarstukken 2025 138 In het nieuwe begrotingsjaar wordt voortgebouwd op deze basis, met verdere doorontwikkeling van het ISMS en de gefaseerde implementatie van de eisen uit de Cybersecuritywet (NIS2). Inkoop Goed inkopen en aanbesteden is niet eenvoudig. Er is sprake van een steeds fijnmaziger juridisch kader en markten waar schaarste meer regel dan uitzondering lijkt te worden. Ook de inkoopbehoefte verandert.
Zo is ICT steeds meer verweven in alle inkopen. De wens om maatschappelijk verantwoord in te kopen is vanzelfsprekend geworden, net als goede afspraken over privacy. Al even vanzelfsprekend blijven ook scherpe prijsafspraken van belang. Immers: als eerlijke mededinging ervoor zorgt dat een goede prijs wordt betaald, dan draagt dit bij aan de financiële positie van de gemeenten. De Europese Unie heeft op 22 oktober 2025 de nieuwe drempelbedragen voor Europese aanbestedingsprocedures 2026 en 2027 bekend gemaakt. De Europese Commissie stelt elke twee jaar nieuwe drempelbedragen vast voor overheidsopdrachten. Is de geraamde waarde van de aan te besteden opdracht gelijk aan of hoger dan het drempelbedrag, dan zijn wij als aanbestedende dienst verplicht om Europees aan te besteden. Met ingang van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2027 moeten vanaf de volgende drempelbedragen (‘Klassieke overheid’/Richtlijn 2014/24/EU) Europese aanbestedingsprocedures worden gevolgd. Tussen haakjes staan de drempelbedragen tot en met 31 december 2025. 1. opdrachten voor leveringen en diensten: € 216.000 euro exclusief btw (€ 221.000); 2. opdrachten voor werken: € 5.404.000 exclusief btw (€ 5.538.000); 3. opdrachten voor sociale en andere specifieke diensten: € 750.000 exclusief btw (€ 750.000).
Opvallend aan de nieuwe drempelbedragen is dat, ondanks de inflatie/prijsstijgingen, het drempelbedrag voor leveringen en diensten-opdrachten, maar ook voor werken-opdrachten omlaag zijn gegaan. De verlaging van de EU-drempelbedragen heeft hogere administratieve lasten en langere doorlooptijden van aanbestedingen voor de organisatie tot gevolg. Er moet namelijk ‘sneller/eerder’ Europees worden aanbesteed. In 2025 zijn de eerste resultaten van de samen met de gemeenten Culemborg en Tiel en de Bedrijfsvoeringsorganisatie West-Betuwe aangekochte spendanalyse-tool zichtbaar geworden. Zo is met dit instrument managementinformatie over de beïnvloedbare inkoopuitgaven over de periode 2021-2024 gegenereerd. Naar aanleiding van het besluit van het Algemeen Bestuur van Regio Rivierenland van 11 december 2024 om per 31 december 2025 de activiteiten van het Inkoopbureau Rivierenland te beëindigen, heeft in opdracht van de Secretarissenkring Rivierenland een regionaal samengestelde werkgroep zich in 2025 gebogen over het vraagstuk 'voorzien in alternatieve vormen van regionale inkoopondersteuning'. Jaarstukken 2025 139 De uitkomst daarvan heeft geleid tot een namens de gemeenten West Betuwe, Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal, Zaltbommel en een vijftal verbonden partijen doorlopen Europese aanbestedingsprocedure 'Inhuur flexibele schil inkoop'.
Eind december 2025 is de opdracht definitief gegund. Huisvesting gemeentelijk organisatie De gemeentelijke organisatie werkt vanuit het stadskantoor in de Ridderstraat en de gemeentewerf aan de Triosingel. De gemeentewerf delen we met de hulpdiensten (politie, brandweer en ambulancedienst) en het stadskantoor met de BWB. In het stadhuis vergadert de gemeenteraad en is ruimte voor de raadsfracties. Het wordt ook ingezet voor representatieve doeleinden en grotere bijeenkomsten van de gemeentelijke organisatie. Onze huisvesting en facilitaire dienstverlening is duurzaam, (kosten-)efficiënt, prettig en bovenal veilig voor huurders en gasten. Bij het afsluiten van contracten en de levering van producten en diensten voeren we aanpassingen door om het gebruik van onze gebouwen duurzamer te maken. Waar mogelijk passen we actief social return toe, zodat we maatschappelijke waarde creëren. In het kader van mogelijke ombuigingen zijn we in 2025 gestart met een onderzoek naar mogelijke scenario’s voor het gemeentelijke stadskantoor. Dit zal in 2026 leiden tot besluitvorming.
Voor meer informatie: Document Culemborg - informatienotitie - Voortgang motie gemeentelijk vastgoed van 14 september 2023 - 2405865 - iBabs Publieksportaal Rechtmatigheidsverantwoording Sinds enkele jaren is het college verantwoordelijk voor het afleggen van een rechtmatigheidsverantwoording, die wordt opgenomen in de jaarstukken. De rechtmatigheidsverantwoording zelf – de verklaring van het college – is verderop in de jaarrekening opgenomen. De plaats en tekst hiervan zijn voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). In deze paragraaf Bedrijfsvoering volgt, ook conform het BBV, de toelichting aan de raad. Achtergrond In 2005 zijn er landelijk negen regels (criteria) opgesteld om te bepalen of de gemeente op de juiste manier met geld omgaat. Het college moet in de jaarrekening uitleg geven over hoe het deze negen criteria heeft toegepast. De eerste zes regels gaan vooral over de juistheid en volledigheid van de cijfers in de balans en het overzicht van baten en lasten, terwijl de laatste drie specifiek gaan over of de gemeente zich aan de regels houdt. Jaarstukken 2025 140 De negen regels (of criteria) zijn: 1. Juist berekend: de bedragen moeten kloppen. 2. Betaling op tijd: betalingen en verplichtingen moeten op het juiste moment gebeuren. 3. Juist adres: het geld moet bij de juiste ontvanger terechtkomen. 4.
Volledige inkomsten: alle inkomsten moeten verantwoord worden. 5. Redelijke kosten: uitgaven moeten passen bij wat de gemeente doet, en er moet een redelijke tegenprestatie zijn. 6. Prestatie geleverd: de afgesproken dienst of goederen moeten geleverd zijn. 7. Binnen budget: uitgaven moeten binnen de goedgekeurde begroting passen. 8. Regels volgen: de gemeente moet zich aan de regels houden, zoals de voorwaarden bij subsidies. 9. Misbruik voorkomen: er moet goed gecontroleerd worden om misbruik van regelingen te voorkomen. De wettelijke termen voor deze criteria zijn: Wat is rechtmatigheid? Rechtmatigheid betekent dat alles wat een gemeente doet, volgens de wet en regelgeving gebeurt. Dit geldt voor allerlei activiteiten van de gemeente, zoals aanbestedingen, arbeidsomstandigheden, subsidieverstrekking en informatieverstrekking. Mensen verwachten dat de overheid volgens de regels handelt. Bij de rechtmatigheidsverantwoording gaat het specifiek om het financieel beheer: alle inkomsten, uitgaven en veranderingen op de balans moeten volgens de regels zijn uitgevoerd. Binnen de rechtmatigheidsverantwoording zijn drie begrippen belangrijk: 1. Afwijkingen: wanneer iets niet volgens de regels is gegaan (fouten) of wanneer het college niet zeker weet of iets wel volgens de regels is gegaan (onduidelijkheden). 2.
Onrechtmatigheden (fouten): dit zijn duidelijke overtredingen van de regels bij financiële handelingen. 3. Onduidelijkheden: het college kan soms ondanks zorgvuldig onderzoek en na het inwinnen van advies niet vaststellen of iets wel of niet volgens de regels is gegaan.
Jaarstukken 2025 141 Schematisch ziet dat er als volgt uit: De drie criteria komen hierna aan de orde. Begrotingscriterium Als het college meer geld besteed dan de gemeenteraad heeft goedgekeurd met de begroting of afzonderlijke raadsbesluiten, dan is sprake van een overschrijding en een begrotingsonrechtmatigheid. De gemeenteraad heeft in de financiële verordening regels vastgesteld over wanneer een overschrijding acceptabel is. Dat is het geval als er ook extra inkomsten tegenover staan of er sprake is van een openeinderegeling. Overschrijdingen die niet binnen die afspraken passen, moet het college toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierover kan dan een debat in de raad plaatsvinden. Het is ook een mogelijkheid dat het college minder geld besteed dan de raad heeft goedgekeurd met de begroting of afzonderlijke raadsbesluiten. Dat gebeurt bijvoorbeeld doordat doelen en activiteiten niet worden gerealiseerd of uitgevoerd of als sprake is van meer of minder inkomsten voor de gemeente dan begroot. Als het college dit in een tussentijdse rapportage of de jaarstukken aan de raad meldt, zijn dit in Culemborg geen begrotingsonrechtmatigheden.
Rapportagegrens en verantwoordingsgrens De raad heeft eind 2024 in het controleprotocol twee grenzen vastgesteld die bepalen welke begrotingsafwijkingen het college wel en niet expliciet aan de raad voorlegt: de rapportagegrens (over wanneer iets wordt toegelicht) en de verantwoordingsgrens (over wanneer het college verantwoording aflegt). De rapportagegrens is 0,1% van de totale lasten, in deze jaarstukken is dat € 107.401. Begrotingsafwijkingen boven deze grens lichten we toe in de paragraaf Bedrijfsvoering en tellen we mee in de verantwoording. Begrotingsafwijkingen onder deze grens zijn weliswaar formeel onrechtmatig (want ze wijken af van de vastgestelde begroting), maar worden bestuurlijk niet relevant genoeg geacht om afzonderlijk te melden.
Jaarstukken 2025 142 Dat voorkomt dat de rechtmatigheidsverantwoording een technisch overzicht wordt van kleine, onvermijdelijke afwijkingen. Met andere woorden: de rapportagegrens zorgt voor focus op de onderwerpen die er bestuurlijk toe doen. De verantwoordingsgrens is 2% van de totale lasten, exclusief toevoegingen aan reserves, in deze jaarstukken is dat € 2.148.020. Dit is het bedrag waarboven het college expliciet verantwoording aan de raad moet afleggen over de rechtmatigheid. Het gaat hier om het totaalbedrag van niet-acceptabele onrechtmatigheden, ofwel onrechtmatigheden boven de rapportagegrens, die niet passen binnen de uitzonderingen die de raad in de financiële verordening heeft toegestaan (zoals openeinderegelingen). Blijft het totaal onder de verantwoordingsgrens, dan concludeert het college dat de rechtmatigheid als geheel voldoende is geborgd. Wordt deze grens overschreden, dan legt het college gemotiveerd verantwoording af en licht toe wat er is misgegaan, waarom dit is gebeurd en welke maatregelen worden genomen. De verantwoordingsgrens voorkomt dat één of enkele incidenten direct leiden tot een zwaar oordeel. Pas als het totaal wezenlijk is, ontstaat een expliciete verantwoordingsplicht.
Bevindingen voor het begrotingscriterium Voor het begrotingscriterium kijken we voor de investeringskredieten naar ieder krediet afzonderlijk en voor de overige budgetten naar de baten en lasten op programmaniveau, omdat dat het niveau is waarop de raad de begroting heeft geautoriseerd. In deze jaarstukken zijn er geen investeringskredieten die dit jaar met meer dan € 107.401 zijn overschreden. Er is wel een begrotingsprogramma waarop de lasten zijn overschreden met meer dan € 107.401: programma 99 Financiering en Algemene Dekkingsmiddelen heeft een overschrijding van de lasten met ruim € 1,2 miljoen. Die overschrijding is veroorzaakt door: • toerekening van rente: € 1,12 miljoen negatief, waartegenover op de andere programma's een positief resultaat staat, per saldo budgetneutraal. Dit gaat om een lagere boekhoudkundige doorbelasting, niet om een hogere uitgave. Daarmee is deze onrechtmatigheid acceptabel. • vennootschapsbelasting: € 256.000 negatief. Dit bedrag kan vanwege de aard ervan pas aan het einde van het jaar becijferd worden en wordt gedekt vanuit de reserve grondexploitaties. Ook deze onrechtmatigheid is dus acceptabel.
Jaarstukken 2025 143 Dat leidt tot het volgende overzicht: Programma Bruto afwijking Niet- acceptabele afwijking Toelichting niet acceptabele afwijkingen 99 -1.281 0 Niet van toepassing Totaal -1.281 0 Er zijn verschillende programma's in deze jaarstukken waarop minder is uitgegeven dan begroot en/of meer of minder inkomsten zijn dan begroot. Dat zijn geen begrotingsonrechtmatigheden in de zin van onze financiële verordening. Maar het past ook niet goed bij ons streven om zoveel mogelijk realistisch te begroten. Onder 'Wat heeft het gekost' is bij elk programma toegelicht waardoor de afwijkingen zijn veroorzaakt en in de financiële samenvatting is de rode draad hiervan weergegeven. We overleggen het komende jaar met de auditcommissie of het nodig is aanpassingen voor te stellen in de manier waarop de raad tussentijds de begroting bijstelt. Voorwaardecriterium Dit criterium betekent dat de gemeente zich aan alle regels moet houden bij financiële handelingen, zoals subsidieverstrekkingen, inkopen en aanbestedingen. Uit de controles daarop zijn twee bevindingen met een rechtmatigheidsfout gekomen, beide gaat het om de naleving van EU-aanbestedingswetgeving over 2025. Deze afwijkingen zijn respectievelijk € 65.090 en € 34.666 en zijn dus beide onder de rapportagegrens van € 107.401 en worden dus niet opgenomen in deze rechtmatigheidsverantwoording.
Categorie Bedrag Toelichting Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed € 0 Afgelopen jaar is stevig gestuurd op de naleving van inkoop- en aanbestedingsregels. De twee relatief kleine afwijkingen die in de controle naar boven zijn gekomen, gaan over contracten die inmiddels beëindigd zijn. Voor 2026 doen zich deze vraagstukken daarom niet opnieuw voor. Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) criterium De gemeente moet voorkomen dat mensen en organisaties misbruik maken van regelingen, zoals subsidies of uitkeringen. Dit betekent dat het college controleert of de maatregelen om misbruik te voorkomen, goed werken. Eind 2023 heeft de raad hiervoor de notitie Voorkoming van Misbruik en Oneigenlijk gebruik gemeente Culemborg vastgesteld. Fraude door eigen medewerkers (bijvoorbeeld valse facturen) valt niet onder de definitie van misbruik en hoeft niet in de rechtmatigheidsverantwoording te worden opgenomen. De accountant besteedt bij de accountantscontrole ook aandacht aan fraude en getroffen maatregelen om fraude te voorkomen. Bevindingen M&O-criterium Ook in 2025 zijn er binnen de gemeente Culemborg geen signalen, aanwijzingen of vermoedens geweest over misbruik of oneigenlijk gebruik van gemeentelijke regelingen.
Conclusie Het college stelt vast dat de omvang van de in deze jaarrekening verantwoorde baten, lasten en investeringskredieten die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 1.281.000 bedraagt. Dit bedrag is in zijn geheel acceptabel op basis van door de gemeenteraad vastgestelde afspraken. Per saldo is sprake van een netto overschrijding van € 0. Omdat op de andere criteria geen overschrijdingen boven de rapportagegrens zijn ontstaan, blijven de totale onrechtmatigheden | onder de verantwoordingsgrens van € | 2.148.020. Conclusie rechtmatigheid | Bedrag | Passend | Bedrag (bedragen x € 1.000) | (Bruto) | binnen | (Netto) financiële verordening; acceptabele afwijkingen Begrotingscriterium Overschrijding lasten programma's | -1.281 | -1.281 | 0 Overschrijding investeringsbudgetten (kredieten) | 0 | 0 | 0 Voorwaardecriterium Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed | 0 | 0 | 0 M&O-criterium Bevindingen M&O-criterium | 0 | 0 | 0 Totaal onrechtmatigheden | -1.281 | -1.281 | 0 In de Jaarrekening is de officiële verklaring van het college opgenomen. Jaarstukken 2025 | 144 Jaarstukken 2025 145 Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf bespreken we de lokale heffingen die de gemeente mag opleggen vanuit haar publiekrechtelijke taak. Lokale heffingen bestaan uit belastingen en rechten (retributies), die volgens de Gemeentewet worden gezien als gemeentelijke belastingen.
Belastingen Belastingen worden gekenmerkt doordat er geen directe tegenprestatie tegenover staat. Met andere woorden: burgers leveren een bijdrage aan de algemene middelen van de gemeente, waaruit een deel van de gemeentelijke uitgaven wordt betaald. Rechten Rechten worden gekenmerkt door een directe relatie tussen de heffing en de gemeentelijke taak. Het doel is om deze heffingen 100% kostendekkend te maken. Dit betekent dat de geraamde opbrengsten niet hoger mogen zijn dan de verwachte kosten voor de gemeente om de taak uit te voeren. Belangrijke ontwikkelingen Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de Legesverordening en bijbehorende tarieventabel grondig herzien. De jaren 2024 en 2025 zijn gebruikt als evaluatieperiode. Op basis van de evaluatie worden in overleg met de vakafdelingen waar nodig aanpassingen doorgevoerd in de legesverordening. Gemeentelijke belastingen Algemeen De gemeente Culemborg heft de volgende belastingen: • onroerendezaakbelasting* • hondenbelasting* • parkeerbelasting • precariobelasting • rioolheffing* • toeristenbelasting De heffingen gemerkt met een * worden verzorgd door de gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR). Tevens verzorgt BSR de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ).
Culemborg heeft de inzameling van huishoudelijk afval ondergebracht bij Avri, een gemeentelijk samenwerkingsverband op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Avri is verantwoordelijk voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, het beheer van de openbare ruimte en handhaving. De tarieven voor de afvalstoffenheffing worden jaarlijks vastgesteld door het algemeen bestuur van Avri. Onroerendezaakbelasting De grondslag voor de heffing van onroerendezaakbelastingen (OZB) is een percentage van de WOZ-waarde. De WOZ-waarde voor dit belastingjaar is bepaald naar waardepeildatum 1 januari 2024. De in 2025 verzonden WOZ-beschikkingen kennen ten opzichte van belastingjaar 202 | 4 een gemiddelde waardestijging voor de woningen van 8,6%. Voor de niet-woningen is sprake van een gemiddelde waardestijging van 1,5%. De totaal in 2025 gerealiseerde opbrengst OZB is € 146.310 lager dan begroot. De gemiddelde WOZ-waarde van woningen (2025, peildatum 1-1-2024) is ongeveer € 460.000. Tarieven OZB | 2024 | 2025 Woningen: OZB Eigenarenbelasting | 0,1018% | 0,0992% Niet woningen OZB Gebruikersbelasting | 0,3627% | 0,3696% OZB Eigenarenbelasting | 0,3422% | 0,3452% Rioolheffing Op 3 oktober 2024 is het Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 vastgesteld. Dit nieuwe plan is ingegaan per 1-1-2025.
Alle financiële en personele aspecten rondom de verbrede rioleringszorg, inclusief grondwater, zijn in het Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 verwerkt. Binnen de gemeente Culemborg geldt als maatstaf van heffing een vast bedrag per eigendom. De rioolheffing wordt geheven van de eigenaar en bedraagt in 2025 € 280 per belastingobject. De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn en de gemeente Culemborg streeft ook naar 100% kostendekkendheid. Het grootste gedeelte van de kosten die worden toegerekend aan de rioolheffing vallen binnen het taakveld 7.2 Riolering. Een aantal andere kosten vallen binnen andere taakvelden. Het betreft bijvoorbeeld kosten voor het opleggen en innen van de rioolheffing (taakvelden 0.61/0.62/0.64 lokale belastingen) of personele kosten van de buitendienst (taakveld 2.1 verkeer en vervoer) of onderhoud watergangen (taakveld 5.7 openbaar groen).
Jaarstukken 2025 | 146 Kostendekking Rioolheffing, bedragen x €1.000 Lasten taakvelden 0.61/0.62/0.64 Lokale belastingen | 142 2.1 Verkeer en vervoer | 345 5.7 Openbaar groen | 21 7.2 Riolering | 2.508 Baten taakvelden (excl heffing) 7.2 Riolering | -8 -/- Nettolasten | 3.008 Toe te rekenen lasten: Overhead | 566 Toerekenbare BTW | 309 Totale lasten | 3.884 Opbrengst heffingen | -4.097 Storting egalisatie voorziening | 214 Dekking | 100% Hondenbelasting De hondenbelasting is, conform artikel 226 van de Gemeentewet, een algemene belasting. Hondenbelasting wordt geheven van de houder van één of meer honden. Het aantal honden is bepalend voor de hoogte van de belasting. Jaarlijks wordt door BSR een controle gehouden op het houden van honden. In onze gemeente zijn ongeveer 1.600 honden geregistreerd. Tarieven hondenbelasting | 2024 | 2025 1ste hond | € 60,05 | € 72,05 2de hond | € 92,10 | € 110,50 Kenneltarief | € 447,00 | € 537,00 De gerealiseerde opbrengst hondenbelasting is conform begroting. Toeristenbelasting Voor personen van 12 jaar en ouder die in Culemborg verblijven en niet als inwoner zijn ingeschreven, wordt toeristenbelasting geheven. Dit is een algemene verblijfsbelasting van € 1,60 per overnachting. Vanwege het lage tarief wordt de belasting niet jaarlijks aangepast aan de inflatie. De laatste verhoging vond plaats in 2025.
De belasting wordt na afloop van het belastingjaar opgelegd, dus in 2025 gaat het om de opbrengst over 2024. Jaarstukken 2025 | 147 Jaarstukken 2025 148 In 2025 bedroeg de opbrengst € 26.000, wat € 419 hoger is dan begroot. Dit komt neer op 1,6% van het geraamde bedrag. Precariobelasting Precariobelasting is gebaseerd op artikel 228 van de Gemeentewet. Hierin is geregeld dat "terzake van het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond, een precariobelasting kan worden geheven". Precariobelasting wordt na afloop van het belastingjaar opgelegd. In 2025 is daarom de precariobelasting 2024 opgelegd. Parkeerbelasting In Culemborg geldt in bepaalde delen van de binnenstad een parkeerbelasting. De opbrengsten hiervan worden ingezet om de kosten van parkeervoorzieningen te dekken en het parkeren in het centrum te reguleren. Sinds 2018 wordt uitvoering gegeven aan het beleid Verkeer in de binnenstad, wat heeft geleid tot een uniform en beter handhaafbaar parkeerbeleid in het centrumgebied. Kosten naheffingsaanslag Wanneer geen of onvoldoende parkeerbelasting op aangifte wordt voldaan, wordt bij controle een naheffingsaanslag parkeerbelasting opgelegd. Deze aanslag bestaat uit het tarief voor één uur parkeren, vermeerderd met kosten. In 2025 bedroegen deze kosten € 78,80. De gerealiseerde opbrengst parkeren bedraagt circa.
€ 53.000,- hoger dan begroot. De opbrengst voortkomende uit de naheffingsaanslagen zijn € 16.000,- lager dan geraamd. Daarnaast zijn de gerealiseerde leges parkeerontheffingen ca. € 32.000,- lager dan begroot. Kostendekking naheffingsaanslag parkeren, bedragen x €1.000 Directe lasten (Inclusief rente) 88 Directe baten (exclusief rente) 0 -/- Nettolasten 89 Toe te rekenen lasten: overhead (inclusief rente) 13 BTW 26 Totale lasten 128 Opbrengst heffingen 59 Dekking 46% Jaarstukken 2025 149 Gemeentelijke rechten Algemeen Onderstaand wordt een uitwerking gegeven van de volgende heffingen: • Afvalstoffenheffing • Marktgelden • Bouwleges • Overige heffingen Leges algemeen Afvalstoffenheffing De tarieven voor de afvalstoffenheffing worden jaarlijks vastgesteld door het algemeen bestuur van Avri. De opbrengsten mogen alleen worden gebruikt voor de kosten van afvalinzameling en -verwerking. In 2025 bedroeg het basistarief € 341,00. Voor inwoners van Culemborg is hier een toeslag van € 3,99 aan toegevoegd voor het verwijderen van zwerfafval. Daarnaast is er een toeslag van € 4,27 voor luiers en/of incontinentiemateriaal. Bouwleges De opbrengst van bouwleges kan sterk variëren, afhankelijk van de omvang van ingediende bouwaanvragen. In 2025 bedroeg de legesopbrengst € 1.612.000 wat € 412.000 hoger is dan begroot.
Deze opbrengst viel hoger uit dan verwacht in de najaarsrapportage, omdat er nog twee grote legesbedragen in rekening zijn gebracht voor de zonneparken. Overige rechten/heffingen De overige belastingen en rechten die onze gemeente heft, zijn geringer van omvang dan de belastingen die hiervoor genoemd zijn. Onder rechten vallen ook de leges die geheven worden voor de gemeentelijke dienstverlening (verstrekken van paspoorten, rijbewijzen, etc.). De hogere opbrengsten overige rechten/heffingen van € 76.000,- worden voornamelijk veroorzaakt door meer afgiften van reisdocumenten en identiteitskaarten en naturalisatieverzoeken. Lokale lastendruk Uit de rapporten over 2024 en 2025 van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO), is onderstaand overzicht samengesteld van de lokale lastenontwikkeling in Culemborg. Hierbij is zowel een vergelijking gemaakt met buurgemeenten als met het landelijk gemiddelde.
Gemeente | Eenpersoonshuis- | Meerpersoonshuis- | Rangnummer houden | houdens | meerpersoonshuis- houdens 2024 | 2025 | 2024 | 2025 | 2024 | 2025 Buren | 1.210 | 1.287 | 1.232 | 1.309 | 317 | 322 Culemborg | 1.066 | 1.148 | 1.090 | 1.172 | 270 | 278 Houten | 808 | 810 | 1.023 | 1.026 | 214 | 167 Maasdriel | 1.003 | 1.076 | 1.031 | 1.111 | 227 | 250 Neder-Betuwe | 1.077 | 1.107 | 1.096 | 1.127 | 272 | 260 Tiel | 942 | 993 | 1.021 | 1.073 | 208 | 216 Vijfheerenlanden | 956 | 973 | 1.046 | 1.073 | 243 | 217 West Betuwe | 1.277 | 1.384 | 1.289 | 1.402 | 327 | 333 West Maas en Waal | 963 | 1.050 | 974 | 1.069 | 162 | 211 Zaltbommel | 1.096 | 1.164 | 1.121 | 1.189 | 283 | 287 Landelijk gemiddelde | 911 | 964 | 994 | 1.053 Kwijtscheldingsbeleid De mogelijkheid tot kwijtschelding van lokale heffingen is vastgelegd in artikel 255 van de Gemeentewet. Gemeenten volgen hierbij meestal het rijksbeleid, zoals in de Uitvoeringsregeling staat, maar mogen bij de berekening van een kwijtscheldingsverzoek uitgaan van 100% van de bijstandsnorm, terwijl het Rijk 90% hanteert. De behandeling van kwijtscheldingsverzoeken gebeurt door BSR. Sinds de afschaffing van het gebruikersdeel van de OZB is het aantal toegekende kwijtscheldingen minimaal. In 2025 zijn er voor de gemeente Culemborg dan ook geen kwijtscheldingen verleend door BSR.
Jaarstukken 2025 | 150 Overzicht opbrengst gemeentelijke belastingen en rechten In de onderstaande tabel staan de opbrengsten van de gemeentelijke belastingen en heffingen. De belangrijkste afwijkingen zijn al toegelicht in de betreffende paragrafen. (bedragen x € 1.000) | Begroting | Gewijzigde | Rekening | Saldo Belastingen op producenten | 9.651 | begroting9.651 | 9.208 | -443 OZB woningen | 5.626 | 5.626 | 5.554 | -72 Baten OZB, eigenaren (woningen) | 5.626 | 5.626 | 5.554 | -72 OZB niet-woningen | 3.687 | 3.687 | 3.627 | -59 Baten OZB, eigenaren (niet-woningen) | 1.914 | 1.914 | 1.931 | 17 Baten OZB, gebruikers (niet-woningen) | 1.773 | 1.773 | 1.696 | -77 Economische promotie | 26 | 26 | 26 | 0 Bevordering toerisme | 26 | 26 | 26 | 0 Riolering | 312 | 312 | 0 | -312 Baten rioolrecht | 312 | 312 | 0 | -312 Belastingen op huishoudens | 4.038 | 4.038 | 4.227 | 188 Hondenbelasting baten | 123 | 123 | 135 | 12 Hondenbelasting baten | 123 | 123 | 135 | 12 Riolering | 3.915 | 3.915 | 4.092 | 176 Baten rioolrecht | 3.915 | 3.915 | 4.092 | 176 Leges en andere rechten | 7.073 | 7.073 | 7.372 | 300 Burgerzaken | 581 | 581 | 653 | 73 Burgerlijke stand | 26 | 26 | 32 | 6 Reisdocumenten en identiteitskaart | 388 | 388 | 443 | 55 Rijbewijzen | 117 | 117 | 118 | 2 Uittreksels en V.O.G.
| 26 | 26 | 29 | 4 Naturalisatieverzoeken | 25 | 25 | 31 | 6 Parkeerbelasting | 485 | 485 | 522 | 37 Parkeergelden | 485 | 485 | 522 | 37 Openbare orde en veiligheid | 43 | 43 | 44 | 1 Vergunningen A.P.V. | 43 | 43 | 44 | 1 Verkeer en vervoer | 87 | 87 | 75 | -12 Verkeersbeleid | 0 | 0 | 1 | 1 Aanleg kabels Nutsbedrijven | 87 | 87 | 75 | -12 Parkeren | 212 | 212 | 180 | -32 Autoluwe binnenstad | 90 | 90 | 73 | -17 Parkeervergunningen | 122 | 122 | 107 | -15 Economische promotie | 10 | 10 | 10 | 0 Kermis, jaarmarkten en evenementen | 10 | 10 | 10 | 0 Hulpmiddelen en diensten (WMO) | 0 | 0 | 14 | 14 Vervoer - en hulpmiddelen | 0 | 0 | 14 | 14 Afval | 4.455 | 4.455 | 4.262 | -193 Afvalverwerking Nedvang | 260 | 260 | 0 | -260 Afvalstoffenheffing | 4.195 | 4.195 | 4.262 | 67 Wonen en bouwen | 1.200 | 1.200 | 1.612 | 412 Omgevingsvergunning | 1.200 | 1.200 | 1.612 | 412 Wonen | 0 | 0 | 0 | 0 Totale lokale heffingen | 20.762 | 20.762 | 20.807 | 45 Jaarstukken 2025 | 151 Jaarstukken 2025 152 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Net als alle andere gemeenten loopt de gemeente Culemborg risico’s door: • de steeds complexer wordende samenleving; • de groei en veelzijdigheid van gemeentelijke activiteiten; • continue veranderingen in wet- en regelgeving. Risico’s zijn dus onvermijdelijk, maar ook beheersbaar.
Als dat nodig is, worden ze opgevangen met de beschikbare weerstandscapaciteit. Dit betreft alle vrij inzetbare middelen die gebruikt kunnen worden om onverwachte tegenvallers te dekken. De paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing laat zien hoe goed de gemeente Culemborg de financiële gevolgen van risico’s kan opvangen. Het weerstandsvermogen is een maat voor de stevigheid van de financiële positie en geeft aan in hoeverre de gemeente tegenvallers kan opvangen zonder dat het beleid of de uitvoering daardoor in gevaar komt. Weerstandsvermogen = de mogelijkheid financiële tegenvallers op te vangen, zonder dat de normale begrotingsuitvoering en bedrijfsvoering (direct) aangepast hoeft te worden. Het weerstandsvermogen is de optelsom van reserves, resultaten en mogelijkheden om belastingen te verhogen. Het belangrijkste kengetal voor het weerstandsvermogen is de weerstandsratio. Het geeft aan hoe goed gemeente Culemborg financiële tegenvallers kan opvangen, zonder meteen te moeten bezuinigen op de normale uitgaven en activiteiten. Weerstandsratio = weerstandsvermogen gedeeld door het totaal van de risico's. Deze paragraaf gaat achtereenvolgend in op: 1. Beleid ten aanzien van het weerstandsvermogen; 2. Weerstandscapaciteit; 3. Risico’s en beheersmaatregelen; 4. Weerstandsvermogen; 5. Kengetallen.
Jaarstukken 2025 153 Beleid ten aanzien van het weerstandsvermogen Uitgangspunt van het beleid in de gemeente Culemborg is dat het weerstandsvermogen voldoende is als de benodigde weerstandscapaciteit (de financiële gevolgen van de risico’s) gelijk is aan of lager is dan de beschikbare weerstandscapaciteit. Dit betekent dat de minimaal 1 moet zijn: in dat geval is er voldoende geld om de gevolgen van de risico's te dekken. In de financiële spelregels - die we in elke begroting en jaarstukken hebben opgenomen - hebben we aanvullend vastgelegd dat dit in financieel krappe tijden kwetsbaar is. Als we tegenvallers ten laste van het weerstandsvermogen moeten brengen, lopen we bij een ratio van 1,0 gelijk het risico dat deze onder de grenswaarde daalt, waardoor onmiddellijk aanvulling nodig zou zijn en dus nieuwe ombuigingen. Het is daarom verstandiger om te streven naar een ratio die geldt als ‘ruim voldoende’. Hiervoor is het nodig dat de spelregels streng worden nageleefd. Bij het opstellen van de begroting en jaarrekening brengt gemeente Culemborg zijn risico’s zorgvuldig in kaart, met speciale aandacht voor de financiële impact. We actualiseren daarbij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit.
Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van de gemeente bestaat uit alle beschikbare middelen die ingezet kunnen worden om onverwachte en flinke kosten (risico’s) op te vangen. Hierbij maken we een onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen van de gemeente om onverwachte gebeurtenissen en eenmalige tegenvallers op te vangen, zonder dat dit direct invloed heeft op de dienstverlening en voorzieningen. Dit wordt ook wel het weerstandsvermogen van het vermogen genoemd.
De incidentele weerstandscapaciteit is als volgt: Incidentele weerstandscapaciteit | Rekening 2024 | Begroting na | Rekening 2025 (Bedragen x € 1.000) | wijziging 2025 Algemene reserve | 6.581 | 8.049 | 8.049 Bestemmingsreserves (Vrij | 5.455 | 6.534 | 3.770 besteedbare deel) Stille reserves | 0 | 0 Resultaat | 7.537 | 66 | 8.297 Af: bestemmingsvoorstellen | -7.295 | 0 | -3.915 Totale incidentele | 12.278 | 14.649 | 16.201 weerstandscapaciteit Vrij besteedbare deel van de bestemmingsreserve neemt af doordat we geen rekening meer houden met de bestemmingsreserve bovenwijkse voorzieningen. Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit laat zien in hoeverre de gemeente onverwachte structurele tegenvallers kan opvangen zonder dat dit leidt tot bezuinigingen of aanpassingen in de (meerjaren)begroting. Dit wordt ook wel de weerstandscapaciteit van de exploitatie genoemd. De structurele weerstandscapaciteit is als volgt: Structurele weerstandscapaciteit | Rekening 2024 | Begroting na | Rekening 2025 (Bedragen x € 1.000) | wijziging 2025 Begrotingssaldo (voordelig) | 0 | 0 | 0 Onbenutte belastingcapaciteit | 0 | 530 | 661 Onvoorzien | 0 | 0 | 0 Totale structurele | 0 | 530 | 661 weerstandscapaciteit Totale weerstandscapaciteit In onderstaand overzicht staat de totale weerstandscapaciteit.
Dit is de incidentele weerstandscapaciteit en de structurele weerstandscapaciteit samen. Totale weerstandscapaciteit | Rekening 2024 | Begroting na | Rekening 2025 (Bedragen x € 1.000) | wijziging 2025 Incidentele weerstandscapaciteit | 12.278 | 14.649 | 16.201 Structurele weerstandscapaciteit | 0 | 530 | 661 Totale weerstandscapaciteit | 12.278 | 15.179 | 16.862 Jaarstukken 2025 | 154 Jaarstukken 2025 155 Risico's Een risico is de onzekerheid dat een gebeurtenis zich voordoet, waarbij zowel positieve als negatieve effecten kunnen optreden. Gebeurtenissen waarvan beken is dat ze zich zullen voordoen, evenals gebeurtenissen die geen financiële gevolgen door de gemeente hebben, worden niet beschouwd als risico's bij het vaststellen van het weerstandsvermogen. Hierna volgen de belangrijkste risico's die de gemeente op dit moment loopt. Bij het inschatten daarvan is bekeken hoeveel geld de gemeente mogelijk kan verliezen. Deze risico- inschattingen omvatten in een aantal gevallen bandbreedtes met een minimum en maximum. Door de “geschatte omvang” te vermenigvuldigen met de “waarschijnlijkheid/kans” kan per risico de financiële impact worden berekend. De som van deze bedragen vormt de benodigde weerstandscapaciteit. Voor alle risico's zijn beheersmaatregelen opgenomen: maatregelen die we nemen om ervoor te zorgen dat het financieel effect minimaal is.
Het beheersen van risico's is immers een continu proces. We zien dat we – net als veel andere gemeenten – in de praktijk ook niet altijd een beroep hoeven doen op het weerstandsvermogen. In voorkomende gevallen zijn we vaak verzekerd, kunnen we tegenvallers dekken doordat er zich ook meevallers voordoen, hebben we een specifieke maatregel genomen (zoals een voorziening of reserve) of krijgen we van de rijksoverheid een specifieke uitkering (Covid, opvang Oekraïners). Een aantal risico's is anders dan in de vorige begroting De laatste keer dat de risico-inventarisatie is opgemaakt, was in de Programmabegroting 2026-2029. Er zijn deze keer geen nieuwe risico's toegevoegd, wel zijn er nieuwe ontwikkelingen verwerkt in een aantal risico's. Dat leidt tot nieuwe kansberekeningen. Zo is het bedrag voor de risico's in de openeinderegelingen in het sociaal domein verlaagd, evenals het bedrag bij de verstrekte leningen en garantstellingen. Daarnaast is de kans bij het risico op netcongestie fors verhoogd. Pragmatische inventarisatie Bij het inventariseren en wegen van de risico's hebben we dezelfde methodiek gebruikt als de afgelopen jaren. Dat is een pragmatische methodiek, die we graag verder willen professionaliseren, net als het risicomanagement en de dagelijkse omgang met het beperken ervan. Onze accountant heeft ons gewezen op het belang daarvan - en dat onderschrijven we.
Met ingang van het begrotingsjaar 2028 wijzigt waarschijnlijk de wetgeving over de manier waarop risico's in de begroting en jaarstukken worden opgenomen. We werken toe naar een methodiek waarmee we uiterlijk in dat jaar het risicomanagement - passend bij de schaal van Culemborg - verder hebben ontwikkeld. Risico-overzicht (Bedragen x € 1.000) (Bandbreedte | Potentieel | Risico | Risico # | Proces/ Project | Risico | ) Kans | effect | minimaal | maximaal 1 | Gerechtelijke | Aanspraken derden | 50% - 80% | 1.600 - 2.250 | 800 | 1.800 procedures en planschade/nadeel- compensatie 2 | Gemeentefonds | Hogere | 50% - 75% | 500 - 750 | 250 | 563 prijsstijgingen dan de indexering van de begroting 3 | Informatiebeveiliging | Datalekken, hacking | 25% - 50% | 1.000 - 4.000 | 250 | 2.000 en ransomware 4 | Personeel en | Niet kunnen invullen | 70% - 90% | 500 - 1.000 | 350 | 900 organisatie | van openstaande vacatures in de gemeentelijke organisatie 5 | Openeinderegelingen | Onverwachte | 50% - 75% | 750 - 1.000 | 375 | 750 sociaal domein | volumegroei en impact multiproblematiek 6 | Een schone stad | Verontreinigde | 50% | 250 - 1.000 | 125 | 500 behouden | grond, dumpen drugsafval, onverwacht onderhoud en vandalismeschade 7 | Verstrekte leningen | Uitblijvende | 0,25% - 0,5% | 104.709 | 262 | 524 en garantstellingen | (terug)betaling 8 | Rampen waar een | Rampen en (sociale) | 15% - 25%
| 2.000 | 300 | 500 gemeente zich niet | calamiteiten van een op kan voorbereiden | buitengewone impact 9 | Verbonden partijen: | Risico's die niet zijn | 15% - 25% | 450 - 1.050 | 68 | 263 partijen waarin de | afgedekt door het gemeente een | weerstandsvermoge bestuurlijk en | n van de betreffende financieel belang | organisatie heeft 10 Gemeentebegroting | Realisatie | 25% - 50% | 420 | 105 | 210 ombuigingen gericht op duurzaam financieel evenwicht Jaarstukken 2025 | 156 (Bedragen x € 1.000) (Bandbreedte | Potentieel | Risico | Risico # | Proces/ Project | Risico | ) Kans | effect | minimaal | maximaal 11 Netcongestie | Bouwstop, | 90% | 2.000 | 1.800 | 1.800 investeringen in aanvullende energievoorzieninge n, ondersteuning van partners en noodmaatregelen 12 Diverse processen | Totaal van de | 50% | 750 - 1.250 | 375 | 625 overige risico's met een gering bedrag of een kleine kans van optreden Totaal bandbreedte risico's (kans x financieel effect) | 5.059 | 10.434 Toelichting op de risico's 1 Aanspraken derden Ruimtelijke plannen en besluiten kunnen schade veroorzaken: planschade (onder de voormalige Wet ruimtelijke ordening) of nadeelcompensatie (onder de Omgevingswet). De gemeente kan hiervoor aansprakelijk worden gesteld. Er volgt dan een juridische procedure. Als de rechter een schadeclaim toekent, moet de gemeente die betalen. We zijn hier niet tegen verzekerd.
Wel maken we in anterieure overeenkomsten de afspraak dat eventuele planschade voor rekening van de initiatiefnemer komt. Daarnaast hebben te maken met de wettelijke aansprakelijkheid. | Wettelijke aansprakelijkheid is verzekerd, maar we hebben wel een eigen risico van € 2.500, | - per zaak. 2 Gemeentefonds We zagen de afgelopen jaren een grillig verloop in de prijsontwikkelingen op de meeste beleidsterreinen. Dit heeft er ook toe geleid dat de prijzen sneller stegen dan de compensatie die Culemborg in het Gemeentefonds kreeg. Het Rijk heeft vorig jaar de nie | uwe financieringssystematiek vervroegd ingevoerd. De groei van het gemeentefonds is nu gekoppeld aan de groei van het bruto binnenlands product (bbp). Uitgangspunt is dat het Gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgt. Het prijsaccr | es in het Gemeentefonds wordt gebaseerd op de CEP-raming van het Centraal Planbureau en is opgenomen in de meicirculaire. Dit hanteren we vanaf 2026 ook als | uitgangspunt voor de uitgavenbudgetten. De budgetten zijn per categorie verhoogd met hetzelfde perc | entage en alleen toegepast op inflatiegevoelige budgetten. Alleen budgetten waarvoor afwijkende (landelijke) afspraken gelden, worden met een ander percentage geïndexeerd. Zo is vanaf 2026 voor de inkoopcontracten van Jeugdzorg en Wmo een afwijkend percent | age gehanteerd.
Deze worden gebaseerd op het ministerie van VWS berekende prijsindexcijfers. Jaarstukken 2025 | 157 Jaarstukken 2025 158 3. Datalekken, hacking en ransomware Als gemeente werken we met persoonsgegevens, wat risico’s met zich meebrengt zoals fouten, gegevensverlies en onbevoegde toegang. Wanneer gevoelige informatie in verkeerde handen valt, kan de schade voor inwoners, ondernemers en de gemeente groot zijn. Uit onderzoek van IBM blijkt dat een datalek gemiddeld € 4 miljoen kost, vergelijkbaar met de € 4,2 miljoen schade bij gemeente Hof van Twente. De potentiële financiële impact is dus aanzienlijk, maar de daadwerkelijke impact hangt af van de aard en omvang van het incident. Gemeente Culemborg investeert via BWB continu in een veilige IT-omgeving en besteedt met een bewustwordingsprogramma ook aandacht aan de menselijke factor. Als gemeente verwerken wij grote hoeveelheden gevoelige informatie en persoonsgegevens van inwoners. Dit brengt risico’s met zich mee, zoals verwerkingsfouten, inbreuken op beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie en ongeautoriseerde toegang. Wanneer gevoelige informatie in verkeerde handen terechtkomt, kan de schade voor inwoners en ondernemers aanzienlijk zijn. Daarnaast kan dit leiden tot financiële schade, verstoring van de dienstverlening, juridische risico’s, reputatieschade en – bij nalatigheid – bestuurlijke boetes.
De belangrijkste lijnen in onze beheersing van deze risico's zijn: • Beleidskaders en compliance: werken conform de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid), voorbereiden op de Cybersecuritywet en voldoen aan relevante Europese kaders, met periodieke actualisatie van beleid en plannen. • Organisatorische maatregelen: heldere rollen en verantwoordelijkheden, risicogestuurd werken, het uitvoeren van DPIA’s (Data Protection Impact Assessment) waar nodig, en afspraken met leveranciers en ketenpartners. • Technische maatregelen: meerlaagse beveiliging (o.a. toegangsbeheer met MFA , Multi- Factor Authenticatie, patch- en kwetsbaarhedenmanagement, back-ups en hersteltests, logging en monitoring). • Mens & gedrag: trainingen en campagnes voor veilig werken, inclusief phishing- simulaties en het delen van geleerde lessen uit incidenten. • Incidentrespons: vastgelegde meld- en opschalingsprocedures, inclusief borging van nazorg en herstel. Ondanks deze maatregelen blijft een restrisico aanwezig door externe dreigingen, menselijke fouten en afhankelijkheden in de keten. Het college wordt hierover periodiek geïnformeerd via managementrapportages en audits (ENSIA). Aandachtspunten voor het komende jaar zijn het implementeren van de Cybersecuritywet (de implementatie van de Europese NIS2).
Die stelt organisaties verplicht om risico’s voor hun digitale systemen actief te beheersen, passende beveiligingsmaatregelen te treffen en ernstige cyberincidenten tijdig te melden. Hiermee wordt informatiebeveiliging nadrukkelijk een bestuurlijke verantwoordelijkheid en een integraal onderdeel van de bedrijfsvoering. Met de implementatie vergroten we de weerbaarheid verder(technisch en organisatorisch). Jaarstukken 2025 159 Verder blijven we werken aan het borgen van ketenafspraken en continueren we de bewustwording binnen de organisatie. 4. Niet kunnen invullen van openstaande vacatures in de gemeentelijke organisatie Door de nog steeds krappe arbeidsmarkt moet gemeente Culemborg regelmatig kiezen voor inhuur. Niet alleen onze gemeentelijke organisatie hiermee te maken. Dit geldt voor alle gemeenten en zelfs voor de hele publieke sector. De krappe inhuurmarkt zorgt daardoor voor blijvend stijgende tarieven. Als een vacature te lang openstaat en we geen geschikte inhuur vinden, worden de zittende collega’s steeds zwaarder belast. Dit leidt tot niet uitgevoerde werkzaamheden en verhoogt het risico op verzuim. We houden daarom rekening met een tijdelijke verdubbeling van de loonkosten voor een vacature: het beschikbare vacaturegeld plus de extra kosten van inhuur. Als de werkdruk hierdoor leidt tot verzuim, stijgt het verzuimpercentage en neemt de inhuurbehoefte verder toe.
Gemeente Culemborg investeert daarom in een goede, gezonde en prettige werkomgeving, werft actief en stuurt scherp op het inhuurbudget. 5. Openeinderegelingen sociaal domein De kosten voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de uitvoering van de Jeugdwet blijven stijgen. Dit komt door indexaties, CAO-stijgingen en toenemende complexiteit. Vooral residentiële jeugdzorg en woningaanpassingen vanuit de Wmo kunnen per traject oplopen tot meer dan € 100.000. De gemeente werkt aan betere beoordeling van aanvragen en maakt afspraken om financiering via de juiste wet te laten verlopen, bijvoorbeeld voor jeugdigen van 18 tot 23 jaar. In deze jaarstukken is opgenomen dat dit afgelopen jaar een substantieel financieel effect heeft gehad. Meer hierover – en de vele andere maatregelen die we nemen om te sturen op onze uitgaven – is te vinden in begrotingsprogramma 7: Sociaal domein en Gezondheid. Tegelijkertijd blijft er een onzekerheid – en daarmee een risico – dat de ramingen onvoldoende zijn wanneer het beroep of de complexiteit stijgt. Er blijft dus ook een raming opgenomen in deze risicoparagraaf. Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor de financiering van uitkeringen en zijn verantwoordelijk voor het beleid. De uitvoering gebeurt via de gemeenschappelijke regeling (GR) Werkzaak.
Periodiek worden we hierover geïnformeerd via bestuursrapportages. Dit geldt ook voor de Participatiewet, die eveneens door Werkzaak wordt uitgevoerd. Eventuele financiële risico’s worden eerst opgevangen binnen de bestaande budgetten van het programma Sociaal Domein. 6 Verontreinigde grond, dumpen drugsafval, onverwacht onderhoud en vandalismeschade De gemeente loopt risico bij calamiteiten waarbij bodemverontreiniging ontstaat of wanneer anderen verontreinigingen ontdekken. Denk bijvoorbeeld aan het dumpen van drugsafval in 2017. De gemeente moet dit direct opruimen en de kosten voor de afvoer van het afval zijn hoog, ondanks verhaalmogelijkheden. Een tweede voorbeeld is aanleg van kabels- en leidingen. Als een verontreiniging wordt gevonden, bijvoorbeeld asbest in de grond, is de gemeente verantwoordelijk om direct te saneren. Jaarstukken 2025 160 De afgelopen jaren is door bezuinigingen op groot onderhoud, de gevolgen van corona en de beperkte capaciteit bij aannemers, een mogelijke achterstand in onderhoud wegen, kunstwerken, vervanging bomen en beschoeiingen ontstaan. Dit kan leiden tot onverwacht groot onderhoud, bijvoorbeeld na vorstschade of het inzakken van een beschoeiing. In 2025 zijn we gestart met het opstellen van nieuwe beheerplannen (groen, wegen, kunstwerken en openbare verlichting). Deze worden in 2026 opgeleverd.
Ieder jaar zien we vandalismeschade aan de sportaccommodaties. De kosten zijn van tevoren niet in te schatten of te begroten. Vandaar dat vandalismeschade als risico is opgenomen. We investeren in beheersmaatregelen als hekwerken, cameratoezicht en extra controle en toezicht op accommodaties. 7 Uitblijvende (terug)betaling van leningen Gemeente Culemborg verstrekt beperkt leningen aan derden. Het gaat dan om het doorlenen aan bijvoorbeeld KleurrijkWonen, CV Parijsch en de Gelderlandfabriek. We zijn terughoudendheid bij het aangaan van nieuwe leningen. KleurrijkWonen trekt tegenwoordig zelf vaste geldleningen aan en de laatste lening aan Parijsch eindigde op 3 november 2025. De lening aan de Gelderlandfabriek is vergelijkbaar met CV Parijsch (wel met een andere looptijd). De gemeente volgt bij iedereen de (financiële) voortgang om zicht te houden op de terugbetaling. Voor de verstrekking van duurzaamheidsleningen voor energieneutrale en aardgasvrije woningen is een revolverend Duurzaamheidsfonds opgericht. Leningen worden vanuit dit fonds verstrekt, en de aflossingen vloeien weer terug, waardoor het budget opnieuw ingezet kan worden. Voorafgaand aan het verstrekken van een lening voert de SVn een kredietwaardigheidsbeoordeling uit om te voorkomen dat leningen aan woningeigenaren worden verstrekt die niet kunnen terugbetalen.
De gemeente staat garant voor verschillende partijen, zoals Stichting Accommodatiebedrijf Culemborg, onder andere voor een lening van € 4,2 miljoen voor de bouw van Brede School Culemborg Oost. Als een partij niet aan de betalingsverplichtingen voldoet, kan de gemeente worden aangesproken. We zijn terughoudend met het aangaan van nieuwe garanties. De hoofdsom waarvoor de gemeente garant staat, neemt in de loop van de tijd af door aflossingen. 8 Rampen en (sociale) calamiteiten van een buitengewone impact De gemeente en de veiligheidsregio zijn voorbereid op veelvoorkomende crises volgens het regionaal risicoprofiel, maar niet op elk mogelijk scenario. Naast klassieke fysieke rampen zoals branden, zijn er ook crises met een sociale component, zoals openbare ordeproblemen, ziekten, maatschappelijke onrust of een grootschalige, langdurige stroomstoring. Voor incidenten van "normaal" formaat zijn we als gemeente samen met de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid voorbereid en zijn rampenplannen beschikbaar. Er is een beperkt budget beschikbaar om een crisis van “normaal” formaat op te vangen. We hebben 9 beheersmaatregelen om dit risico zoveel mogelijk te beperken. Jaarstukken 2025 161 Hoogste prioriteit – direct versterken (essentieel voor basisweerbaarheid) 1.
Versterken van crisisstructuren en rolvastheid - Zorg voor voldoende opgeleide en geoefende functionarissen (OvD-Bz, ROT- leden). - Oefen met onverwachte en complexe scenario’s, inclusief sociale componenten. 2. Communicatie en informatievoorziening - Actualiseer communicatieprotocollen voor maatschappelijke onrust, ziekte- uitbraken en digitale uitval. - Zorg voor redundante communicatiemiddelen (bijv. portofoons, satelliettelefoons). 3. Samenwerking met ketenpartners - Maak concrete afspraken met politie, GGD, zorginstellingen, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties. - Richt een netwerk op voor snelle afstemming bij sociale calamiteiten. Middellange termijn – opbouwen en integreren (strategisch belangrijk) 4. Cyberweerbaarheid en digitale continuïteit - Versterk beveiliging van gemeentelijke systemen. - Oefen met scenario’s waarin digitale dienstverlening uitvalt (burgerzaken, LCMS). 5. Opvang en verzorging van personen - Inventariseer opvanglocaties en voorzieningen voor langdurige inzet. - Maak draaiboeken voor registratie, privacy en inzet van vrijwilligers. 6. Versterken van maatschappelijke veerkracht - Stimuleer zelfredzaamheid van inwoners via voorlichting en burgerparticipatie. - Werk samen met buurtnetwerken en lokale initiatieven. Lange termijn – ontwikkelen en evalueren (structureel verbeteren) 7.
Scenarioplanning voor buitengewone rampen - Ontwikkel scenario’s voor laagfrequente, hoog-impact incidenten (bijv. maatschappelijke ontwrichting, langdurige stroomuitval). - Verwerk deze in beleidsstukken en oefenprogramma’s. 8. Financiële en logistieke voorbereiding - Breng noodbudgetten en logistieke middelen in kaart. - Onderzoek mogelijkheden voor regionale inkoop en gezamenlijke opslag. 9. Evaluatie en lerend vermogen - Zorg voor structurele evaluatie van oefeningen en inzetten. - Deel leerpunten actief binnen de regio en met andere gemeenten. 9 Verbonden partijen: risico's die niet zijn afgedekt door het weerstandsvermogen van de betreffende organisatie Onze gemeenschappelijke regelingen geven in hun begroting en jaarrekening in de paragraaf Weerstandsvermogen hun eigen risico’s weer, inclusief hoe zij deze met hun eigen weerstandscapaciteit afdekken. Niet alle GR’en hebben (conform afspraken met gemeenten) voldoende weerstandsvermogen om hun risico’s voor 100% af te dekken. Eventuele restrisico’s komen dus, als ze zich voordoen, voor rekening van de deelnemende gemeenten. Jaarstukken 2025 162 Daarom nemen wij ons aandeel in deze restrisico’s van de gezamenlijke gemeenschappelijke regelingen op in onze risicotabel. Meer over de inhoud van deze risico's en eventuele beheersmaatregelen is opgenomen in de paragraaf Verbonden Partijen.
10 Realisatie ombuigingen gericht op duurzaam financieel evenwicht In de begroting 2025 en de jaren daarna zijn diverse ombuigingen ingezet om het meerjarenperspectief structureel in evenwicht te brengen en toe te werken naar een duurzaam financieel gezonde gemeente. Er bestaat een risico dat deze ombuigingen niet allemaal tijdig worden gerealiseerd, maar dit risico neemt af naarmate de tijd verstrijkt. In de programmabegroting 2025 werd nog een mogelijk financieel effect van € 1.450.000 verwacht en in de jaarstukken 2024 € 700.000. In de tussentijd worden steeds meer ombuigingen ‘zeker’ worden en is er voor een aantal nog niet gerealiseerde ombuigingen een raming opgenomen voor 2026. Omdat hier bij het opstellen van deze jaarstukken nog geen wijzigingen waren t.o.v. de begroting 2026, blijft het mogelijke financieel effect in deze jaarstukken gelijk. In de Programmabegroting 2027 actualiseren we dit bedrag opnieuw. 11. Netcongestie Op dit moment is er sprake van netcongestie: er wordt op tijden teveel elektriciteit gevraagd of geleverd voor de beschikbare netcapaciteit. Daarom werken TenneT en lokale netbeheerder Liander hard aan verzwaring van het elektriciteitsnet. Culemborg is met Buren en Geldermalsen afhankelijk van onderstation Culemborg. Dit onderstation zal naar schatting veel eerder de maximale capaciteit bereiken dan voorheen ingeschat: begin 2027.
Dit komt vooral door het kader van de Autoriteit Consument & Markt, dat vanaf 1 juli van kracht gaat zijn en nieuwe ontwikkelingen en berekeningen bij de netbeheerders. De geplande uitbreiding is pas in 2035-2038 op zijn vroegst gerealiseerd. Dit betekent dat we te maken hebben met schaarste aan capaciteit op het elektriciteitsnet. En als we niks doen, betekent dit dat (woningbouw) ontwikkelingen in Culemborg voor lange tijd op slot gaan. Op dit moment worden er al geen grootverbruik-aansluitingen meer afgegeven voor bedrijven en dergelijke. We onderzoeken met Liander wat er wel kan en hoe we met elkaar het energiesysteem willen invullen. Het risico op een bouwstop is groot en heeft grote gevolgen voor de gemeente. Dat zijn niet alleen tegenvallende inkomsten van bouwleges en ozb door uitstel of afstel van bouwprojecten, maar ook personele kosten binnen de gemeente wanneer werkzaamheden wegvallen. Ook is er het risico dat gemeentelijke projecten als de vluchtelingenopvang geconfronteerd worden met hogere investeringen als er door een te kleine aansluiting aanvullende maatregelen nodig zijn om in de energievoorziening te voldoen. Daarnaast is er bij toenemende netcongestie aanvullende ondersteuning nodig aan partners in de stad, zoals KCB, KleurrijkWonen, VrijstadEnergie en warmte-initiatieven.
Ten slotte is er het risico dat de gemeente regie en/of noodmaatregelen moet nemen bij structurele congestie. We onderzoeken wat er aan alternatieve mogelijkheden zijn. We zetten hierbij in op: • | woningbouw: netneutraal bouwen en collectieve warmtevoorzieningen; • | ondernemen: op Pavijen met ondernemers kijken hoe we een en ander mogelijk kunnen maken door te onderzoeken hoe bedrijven gezamenlijk beter om kunnen gaan met de beschikbare capaciteit; • | mobiliteit: zorgen dat nieuwe laadpalen slim laden en slim aangesloten worden op een energiebron; • | decentraal energiemanagement: hoe verbinden we opwek, transport, opslag en een back-up energiebron met elkaar om te zorgen dat we slim met energie omgaan. In deze jaarstukken is de kans voor dit risico fors omhoog gegaan, van 20% naar 90%. Aan het actuele financiële effect wordt nog gerekend. Hierop komen we bij de Programmabegroting 2027 terug. 12 Totaal van de overige risico's met een gering bedrag of een lage kans van optreden Naast de genoemde risico’s is er ook een categorie onvoorziene of restrisico’s. Deze hebben vaak een lagere kans of kleinere financiële impact, en variëren sterk, van fiscaliteiten en arbeidsongeschiktheid tot leegstand en het wegvallen van leveranciers. We sturen binnen de verschillende programma’s actief op deze risico’s.
Risico’s die met de bedrijfsvoering te maken hebben, pakken we zoveel mogelijk samen met gemeente Tiel en West-Betuwe binnen BWB aan. Weerstandsvermogen Door de beschikbare weerstandscapaciteit af te zetten tegen de benodigde weerstandscapaciteit bepalen we het weerstandsvermogen. De beschikbare weerstandscapaciteit is per 31-12-2025 € 16.8 miljoen. Het totaal van de risico’s ligt (afgerond) tussen € 5.0 | miljoen (minimaal risicoprofiel) en € | 10.4 miljoen (maximaal risicoprofiel). Dit geeft de volgende ratio’s: Bij een minimaal risicoprofiel is de ratio: Beschikbare weerstandscapaciteit / Impact = | € 16.8 miljoen / € 5.0 miljoen = 3,36 Bij een maximaal risicoprofiel is de ratio: Beschikbare weerstandscapaciteit / Impact = | € 16.8 miljoen / € 10.4 miljoen = 1,61 Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen moet worden vastgesteld welke ratio de gemeente nastreeft. Hierbij wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarderingstabel.
Jaarstukken 2025 | 163 Deze waardering is in samenwerking met de Universiteit van Twente tot stand gekomen en wordt door veel gemeenten als norm gehanteerd: Beoordeling weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen | Betekenis > 2,0 | Uitstekend 1,4 < - < 2,0 | Ruim voldoende 1,0 < - < 1,4 | Voldoende 0,8 < - < 1,0 | Matig 0,6 < - < 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende Conclusie Per 31-12-2025 bedraagt de beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Culemborg € 16,8 miljoen. Afgezet tegen het totale risicoprofiel resulteert dit in een ratio van 1,61 bij het maximale risicoprofiel en 3,36 bij het minimale risicoprofiel. Op basis van de gehanteerde waarderingstabel valt de ratio van 1,61 in de categorie ruim voldoende. Dit betekent dat de gemeente in staat is om de financiële gevolgen van de geïnventariseerde maximale risico’s in voldoende mate op te vangen. Bij het minimale risicoprofiel is sprake van een ratio van 3,36, wat duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. Geconcludeerd kan worden dat het weerstandsvermogen van de gemeente solide is en voldoende financiële ruimte biedt | om risico’s op te vangen.