26. Toelichting bijlage 17 CE-Bodembelastingkaart.pdf

Rapportage Historisch Vooronderzoek CE-Bodembelastingkaart Gemeente Mill en Sint Hubert

Datum:17P037 definitief 23 februari 2018 rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018 Kenmerk: Definitief rapport versie 1.0

1

Distributielijst • Gemeente Mill en Sint Hubert; • Bombs Away B.V.

Opdrachtgever: Dhr. B. Coolen Werkorgansiatie CGM

Opgesteld: Dhr. B. van Wiggen MA Bombs Away B.V.

Geaccordeerd: Dhr. drs. Th.M. van den Berg Bombs Away B.V.

Kenmerk en status: 17P037 Defintief rapport versie 1.0

Handtekening:

Handtekening:

Handtekening:

Datum: 23 februari 2018

Bombs Away BV Postbus 1148 Museumlaan 2 3500 BC Utrecht 3581 HK Utrecht www.bombsaway.nl Info@bombsaway.nl KvK: 53705165 BTW: 850983666B01 IBAN: NL31ABNA0455602794

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

2

Samenvatting Aanleiding, doel en uitgangspunt historisch vooronderzoek Bombs Away B.V. heeft in opdracht van de gemeente Mill en Sint Hubert een historisch onderzoek uitgevoerd naar de aanwezigheid van conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog (CE) in/op de (water)bodem van het huidige grondgebied van de gemeente Mill en Sint Hubert (zie §1.3). Het doel van het onderzoek is om vast te stellen op welke plaatsen een verhoogde kans is op het aantreffen van CE in/op de (water)bodem. Deze gebieden zijn verdacht op het aantreffen van CE. Voor de verdachte gebieden worden de volgende zaken vastgesteld: de soort(en) en subsoort(en) CE, de hoeveelheid, de verschijningsvorm, de horizontale en de verticale afbakening. Het uitgangspunt voor het onderzoek zijn de richtlijnen van het Werkveldspecifiek Certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven (WSCS-OCE). Hierin staan onder andere de bronnen die geraadpleegd dienen te worden. Dit zijn literatuur, diverse binnen- en buitenlandse archieven en meerdere binnen- en buitenlandse luchtfotocollecties. Resultaten historisch vooronderzoek Op basis van de uitwerking (hoofdstuk 4) van de geraadpleegde bronnen (hoofdstuk 3) is voor een deel van de gemeente Mill en Sint Hubert vastgesteld dat er een verhoogde kans is op het aantreffen van CE in/op de (water)bodem.

Deze gebieden zijn aangemerkt als verdacht op het aantreffen van CE. Per verdacht gebied is een analyse uitgevoerd waarbij de soort(en) en subsoort(en) CE, de hoeveelheid, de verschijningsvorm, de horizontale en de verticale afbakening zijn vastgesteld (hoofdstuk 5). De horizontale afbakening is vastgesteld volgens de richtlijnen van het WSCS-OCE. De verticale afbakening is vastgesteld op basis van ervaringen en bodemgegevens. De gebieden waarvoor op basis van de geraadpleegde bronnen geen verhoogde kans is vastgesteld op het aantreffen van CE, zijn aangemerkt als onverdacht. In deze gebieden zijn geen/onvoldoende aanwijzingen aangetroffen dat er oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden waardoor CE in de bodem zijn achtergebleven. Dit betekent echter niet dat er geen CE kunnen worden aangetroffen in de onverdachte gebieden. Door verschillende leemten in kennis (§3.8) is informatie over de oorlogshandelingen en over de mogelijke aanwezigheid van CE niet altijd (geheel) bewaard gebleven. Deze informatie kon derhalve niet worden gebruikt in het uitgevoerde historische vooronderzoek, met als gevolg dat niet gesteld kan worden dat er in de onverdachte gebieden geen CE aanwezig zijn. Conclusies en advies Voor de gebieden die zijn aangemerkt als verdacht wordt door Bombs Away B.V.

geadviseerd om voorafgaand aan de voorgenomen werkzaamheden vervolgstappen in de explosievenopsporing te nemen. Hiervoor zijn drie mogelijkheden: 1. Het uitvoeren van een Projectgebonden Risicoanalyse (PRA) waarbij naar naoorlogse ontwikkelingen en de uit te voeren werkzaamheden wordt gekeken; 2. Het uitvoeren van detectiewerkzaamheden. De detectiemethode hangt af van de diepteligging van de aan te treffen CE; 3. Het verplaatsen van de uit te voeren werkzaamheden buiten de verdachte gebieden, zowel in horizontale als in verticale zin. Voor de gebieden die zijn aangemerkt als onverdacht geldt dat er voorafgaand aan de voorgenomen werkzaamheden geen vervolgstappen in de explosievenopsporing genomen hoeven te worden.

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

3

Inhoudsopgave

1

Inleiding........................................................................................................................ 6 1.1 Aanleiding .......................................................................................................... 6 1.2 Doel vooronderzoek .......................................................................................... 6 1.2.1 Uitgangspunt ..................................................................................................... 6 1.2.2 Werkwijze vooronderzoek................................................................................. 7 1.3 Scope onderzoeksgebied ................................................................................. 7 1.4 Projectteam........................................................................................................ 8 1.5 Leeswijzer .......................................................................................................... 8

2

Geraadpleegde bronnen ........................................................................................... 10 2.1 Verantwoording bronnenmateriaal ................................................................ 10 2.2 Reeds uitgevoerde onderzoeken.................................................................... 10 2.3 Literatuur ......................................................................................................... 11 2.4 Archiefonderzoek in Nederland ...................................................................... 12 2.4.1 Gemeentearchieven ........................................................................................ 13 2.4.2 Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) ’s Hertogenbosch ............ 16 2.4.3 Nationaal Archief (NA) Den Haag ................................................................... 18 2.4.4 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Amsterdam ......... 21 2.4.5 Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) Den Haag ..................... 24 2.4.6 Semi-statisch Archief (SSA) Rijswijk ............................................................. 27 2.4.7 Studiegroep Luchtoorlog (SGLO) 1939-1945................................................. 27 2.4.8 Utrecht Archief (UA) Utrecht...........................................................................

28 2.4.9 Historische verenigingen en heemkundekringen ......................................... 28 2.4.10 Getuige ............................................................................................................. 28 2.4.11 Websites .......................................................................................................... 29 2.5 Archiefonderzoek in het buitenland ............................................................... 30 2.5.1 The National Archives UK (TNA UK) Londen ................................................ 30 2.5.2 National Archives and Records Administration (NARA) Washington ......... 30 2.5.3 Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) Freiburg................................................. 31 2.6 Luchtfoto-onderzoek ....................................................................................... 31

3

Resultaten inventarisatie .......................................................................................... 35 3.1 Inleiding ........................................................................................................... 35 3.2 Mobilisatieperiode ........................................................................................... 36 3.3 Meidagen 1940 ................................................................................................. 36 3.4 Duitse bezettingsjaren .................................................................................... 38 3.5 Bevrijdingsjaar 1944-1945............................................................................... 40 3.6 Naoorlogse periode – heden .......................................................................... 40 3.7 Luchtfoto-analyse ........................................................................................... 41 3.8 Onderzoeksbeperkingen en leemten in kennis ............................................. 46 3.8.1 Onverdachte gebieden .................................................................................... 46 3.8.2 Horizontale afbakening verdachte gebieden afwerpmunitie ........................ 46 3.8.3 Beschikbaarheid en kwaliteit luchtfoto’s.......................................................

46 3.8.4 Ruiming explosieven Mill en Sint Hubert....................................................... 47 3.8.5 Ontbrekend kaartmateriaal ............................................................................. 47 3.8.6 Actualiteit van gegevens................................................................................. 47 3.8.7 Schaderapporten ............................................................................................. 47 3.8.8 Aangetroffen niet-gesprongen explosieven .................................................. 47 3.8.9 MORA’s ............................................................................................................ 47 3.9 Inventarisatiekaart........................................................................................... 48

4

Analyse gegevens ..................................................................................................... 51 4.1 Indicaties.......................................................................................................... 51 4.2 Verdachte gebieden ........................................................................................ 51 4.2.1 Hoofd- en subsoorten CE ............................................................................... 52

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

4

4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.3 4.4 4.5 4.5.1 4.5.2 4.5.3 4.5.4 4.5.5 4.5.6 4.6 4.6.1 4.6.2

Kalibers CE ...................................................................................................... 52 Hoeveelheden CE ............................................................................................ 52 Verschijningsvorm CE .................................................................................... 52 Horizontale afbakening ................................................................................... 52 Verticale afbakening........................................................................................ 53 Onverdachte gebieden .................................................................................... 53 Naoorlogse ontwikkelingen ............................................................................ 53 Indicaties en verdachte gebieden .................................................................. 53 VGG_001: Duitse geschutstellingen .............................................................. 55 VGI_001 t/m VGI_009: Duitse artilleriebeschietingen 10 mei 1940............... 58 VGI_010: Nederlandse artilleriebeschietingen 10 mei 1940 ......................... 70 VGO_: Duitse munitieopslagplaats ................................................................ 73 VGS_: Nederlands schiet- en oefenterrein ....................................................

76 VGV_001: Vliegtuigcrash 12 juni 1943 ........................................................... 84 Indicaties en onverdachte gebieden .............................................................. 88 Onverdachte gebieden: literatuur en archieven ............................................ 88 Onverdachte gebieden: luchtfoto-analyse................................................... 101

5

Conclusie en Advies................................................................................................ 105 5.1 Conclusie ....................................................................................................... 105 5.1.1 Aan te treffen hoofdsoorten CE.................................................................... 105 5.1.2 Aan te treffen sub-soorten CE ...................................................................... 105 5.1.3 Aan te treffen verschijningsvorm CE ........................................................... 105 5.1.4 Aan te treffen hoeveelheden CE ................................................................... 106 5.1.5 Horizontale afbakening ................................................................................. 106 5.1.6 Verticale afbakening...................................................................................... 106 5.2 Onderzoeksbeperkingen en leemten in kennis ........................................... 106 5.3 Advies ............................................................................................................ 106

6

Bijlagen .................................................................................................................... 108 Bijlage 1 Overzicht beoordelen/evalueren inventarisatie (WSCS-OCE) ............. 109 Bijlage 2 Vaststellen verdacht gebied en afbakening in vooronderzoek ........... 111 Bijlage 3 Dekking geraadpleegde luchtfoto’s ...................................................... 113 Bijlage 4 A1-kaart Inventarisatie (losbladig) ........................................................ 121 Bijlage 5 A1-kaart CE-bodembelasting (losbladig).............................................. 122 Bijlage 6 Overzicht gebeurtenissen en MORA’s (losbladig) ............................... 123

Afbeelding voorblad: luchtfoto van het geallieerde vliegveld B.89 bij Mill op 21 maart 1945. De op het vliegveld gestationeerde vliegtuigen zijn duidelijk zichtbaar. Noord is linksboven. Bron: TARA sortieref. 16-1901 fotonr. 4036 d.d. 21 maart 1945.

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

5

1 INLEIDING 1.1

Aanleiding Het grondgebied van de huidige gemeente Mill en Sint Hubert (Noord-Brabant) is tijdens de Tweede Wereldoorlog diverse malen getroffen door oorlogshandelingen. De gemeente en de directe omgeving hiervan zijn verschillende keren het doelwit geweest van bombardementen. Daarnaast hebben artilleriebeschietingen van Nederlandse en Duitse eenheden en zware grondgevechten in de gemeente Mill en Sint Hubert plaatsgevonden. Hierbij zijn conventionele explosieven (CE) in/op de (water)bodem achtergebleven. Meer dan 70 jaar na de Tweede Wereldoorlog worden nog steeds talloze conventionele explosieven (CE) aangetroffen. Op plaatsen waar CE aanwezig zijn in/op de (water)bodem bestaat de mogelijkheid op een ongecontroleerde detonatie van een of meerdere CE tijdens (grond)werkzaamheden. Op basis van de Arbowetgeving en de Openbare Orde en Veiligheid dienen alle risico’s vooraf de voorgenomen werkzaamheden in kaart te worden gebracht waarbij de risico’s zoveel mogelijk moeten worden ingeperkt. Het is niet volledig bekend op welke plaatsen binnen de gemeente Mill en Sint Hubert rekening gehouden dient te worden met het aantreffen van CE uit de Tweede Wereldoorlog.

Aan de hand van dit vooronderzoek CE, dat is opgesteld conform de richtlijnen van het Werkveldspecifiek certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven (WSCSOCE), is bepaald in welke gebieden in de huidige gemeente Mill en Sint Hubert er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van CE in/op de (water)bodem. In opdracht van de gemeente Mill en Sint Hubert heeft Bombs Away B.V. te Utrecht een historisch vooronderzoek uitgevoerd voor het grondgebied van de gehele gemeente Mill en Sint Hubert naar de aanwezigheid van CE uit de Tweede Wereldoorlog in/op de (water)bodem.

1.2

Doel vooronderzoek Het doel van dit historisch vooronderzoek CE is het vaststellen welke delen van het grondgebied van de huidige gemeente Mill en Sint Hubert tijdens de Tweede Wereldoorlog betrokken zijn geweest bij oorlogshandelingen met als gevolg het (mogelijk) achterblijven van CE in/op de (water)bodem. Voor de gemeente Mill en Sint Hubert had het historisch vooronderzoek CE de volgende doelstellingen: • • • •

Een CE-Bodembelastingkaart opleveren die voldoet aan de eisen zoals gesteld in de richtlijnen van het WSCS-OCE; Een bijbehorende rapportage die voldoet aan de eisen zoals die worden gesteld in de WSCS-OCE; Het vaststellen van de soort CE, hoeveelheid CE en de verschijningsvorm van CE die (per verdacht gebied) aangetroffen kan worden; De horizontale en verticale afbakening van de op CE verdachte gebieden zoals die in het historisch vooronderzoek zijn vastgesteld.

1.2.1 Uitgangspunt Het historisch vooronderzoek is uitgevoerd conform het Werkveldspecifiek Certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven (WSCS-OCE). In deze richtlijnen voor het uitvoeren van het vooronderzoek staan de verplichte bronnen die geraadpleegd dienen te worden alsmede de aanvullende bronnen. Bombs Away B.V. heeft naast de verplichte bronnen ook aanvullende bronnen geraadpleegd. Op basis van uitgevoerde vooronderzoeken in het verleden is gebleken dat relevante informatie aanwezig was in de aanvullende bronnen. Deze informatie had in een aantal gevallen invloed op de omvang van het verdachte gebied. In de onderstaande tabel zijn de bronnen weergegeven die geraadpleegd zijn in het kader van het opstellen van de CE-Bodembelastingkaart van de gemeente Mill en Sint Hubert.

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

6

Bron Literatuur Gemeentelijk & Provinciaal archief Nederlands Instituut Militaire Historie (NIMH) Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) Luchtfotocollectie Wageningen Universiteit Luchtfotocollectie Kadaster Luchtfotocollectie The Aerial Reconnaissance Archives The National Archives UK Bundesarchiv-Militärarchiv The National Archives and Records Administration USA Getuigen

Raadplegen WSCS-OCE Verplicht Aanvullend ✔ ✔ ✔ ✔

Door Bombs Away B.V. geraadpleegd ✔ ✔ ✔ ✔

✔ ✔ ✔ ✔

✔ ✔ ✔ ✔

✔ ✔ ✔

✔ ✔ ✔

✔

✔

Tevens zijn de volgende bronnen door Bombs Away B.V. geraadpleegd die niet vermeld zijn in het WSCS-OCE, maar die wel relevante informatie kunnen bevatten over het onderzoeksgebied: • • • • •

Semi-statisch Archief (SSA) Defensie te Rijswijk; Nationaal Archief (NA) te Den Haag; NS-archief; Heemkundekringen, historische verenigingen en locatiedeskundigen; Websites.

1.2.2 Werkwijze vooronderzoek Het vooronderzoek is conform de huidige richtlijnen van het WSCS-OCE. De werkzaamheden bestonden uit drie delen: 1. Het eerste deel van het onderzoek omvatte het verzamelen van alle (beschikbare) relevante feitenmaterialen over oorlogshandelingen die hebben plaatsgevonden op het grondgebied van de gemeente Mill en Sint Hubert tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze feitenmaterialen werden verzameld uit diverse bronnen (zie §1.2.1). 2. Nadat alle gegevens uit de te benaderen bronnen zijn verzameld, is relevante informatie met een geografische component ingetekend op de Topokaart (in RD). De basiskaart is samengesteld op basis van de best beschikbare bronnen, waaronder open data van de Nederlandse overheid. In de kaart zitten gegevens verwerkt afkomstig van Esri, Kadaster, CBS, Rijkswaterstaat, Prorail en diverse gemeenten. 3. Na het raadplegen van de gegevens uit de benaderde bronnen, zijn deze geanalyseerd. Op basis van de gevonden indicaties en contra-indicaties zijn de volgende zaken vastgesteld omtrent de (mogelijk) achtergebleven CE in/op de (water)bodem: • • • • • • • 1.3

De soort(en) en subsoort(en) van de aan te treffen CE; De hoeveelheid van de aan te treffen CE; De verschijningsvorm van de aan te treffen CE; De kalibers van de aan te treffen CE; De nationaliteit van de aan te treffen CE; De horizontale afbakening van verdacht(e) gebied(en); De verticale afbakening (diepteligging) van de aan te treffen CE.

Scope onderzoeksgebied Dit vooronderzoek richt zich op het huidige grondgebied van de gemeente Mill en Sint Hubert. Tijdens de Duitse bezetting heeft een aantal wijzigingen plaatsgevonden, waarbij de gemeente

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

7

Mill en Sint Hubert werd uitgebreid. Per 1 juli 1942 werd namelijk het zuidelijke gedeelte van de gemeente Escharen bij Mill en Sint Hubert gevoegd. Dit vooronderzoek richt zich op het gebied van beide (voormalige) gemeenten. In afbeelding 1 is in blauwe lijnen het onderzoeksgebied van dit historisch vooronderzoek weergegeven.

Afbeelding 1: Onderzoeksgebied gemeente Mill en Sint Hubert.

1.4

Projectteam In het kader van dit vooronderzoek heeft Bombs Away B.V. het projectteam samengesteld dat de werkzaamheden heeft uitgevoerd. Het projectteam bestond uit de volgende medewerkers: • • • • • • • • • •

1.5

Dhr. B. van Wiggen MA Dhr. J.J. Smulders Dhr. drs. Th.M. van den Berg Mw. drs. T. van de Wetering Mw. J. Bakx BA Mw. S.D. Kriek Dhr. M. Nouws BBE Mw. A. Costa Vieira MSc Mw. E.N.F. Buijs BSc Dhr. N.P. Kors

Projectleider/historicus/archiefspecialist Plaatsvervangend projectleider/Sr. OCE-adviseur Historicus/luchtfoto-analist Historicus/archiefspecialist Historicus/archiefspecialist Dataverwerker GIS-specialist GIS-specialist GIS-specialist GIS-specialist

Leeswijzer De schriftelijke rapportage van het historisch onderzoek die ten grondslag ligt aan de CEBodembelastingkaart van de gemeente Mill en Sint Hubert bestaat uit een aantal hoofdstukken: • • •

In hoofdstuk 1 is de inleiding betreffende het uitgevoerde historische vooronderzoek gegeven; In hoofdstuk 2 staat een overzicht van de geraadpleegde bronnen, inclusief luchtfoto’s; In hoofdstuk 3 is een beknopt overzicht gegeven van Mill en Sint Hubert en de nabije omgeving tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hierin zijn tevens leemten in kennis benoemd;

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

8

• • •

In hoofdstuk 4 is de analyse van de historische gegevens en de afbakening van de verdachte gebieden weergegeven; In hoofdstuk 5 zijn de conclusies van het historisch vooronderzoek en het daaruit voortvloeiende advies gegeven. In hoofdstuk 6 zijn de bijlagen bij het onderzoek ingevoegd, waaronder de luchtfotodekking per datum.

Het chronologische overzicht van gebeurtenissen en MORA’s is losbladig bijgevoegd bij de rapportage.

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

9

2 GERAADPLEEGDE BRONNEN 2.1

Verantwoording bronnenmateriaal Om een zo goed en een zo compleet mogelijk vooronderzoek uit te voeren zijn er diverse bronnen geraadpleegd. Als in een bron een indicatie stond waaruit blijkt dat het de gemeente Mill en Sint Hubert getroffen was door een oorlogshandeling, dan diende deze indicatie in een mogelijke tweede en/of meerdere bronnen te worden bevestigd. Wanneer dit niet het geval was, dan moest op basis van deze enkele bron een afweging worden gemaakt welke consequentie(s) dit had voor het onderzoeksgebied. In dit hoofdstuk komen de geraadpleegde bronnen in het kader van het vooronderzoek aan bod. Per bron is aangegeven welke literatuur en/of archiefstukken/documenten zijn geraadpleegd, zodat voor de lezer de herleidbaarheid van indicaties (en contra-indicaties) van oorlogshandelingen duidelijk is.

2.2

Reeds uitgevoerde onderzoeken In het verleden zijn binnen de grenzen van de gemeente Mill en Sint Hubert twee (voor)onderzoeken CE en een detectieonderzoek, twee bodemonderzoeken en een saneringsplan opgesteld. Onderstaand is een overzicht van de reeds uitgevoerd historische vooronderzoeken weergeven. • • • • • •

Rapport Bodemonderzoek ter plaatse van voormalige schietbanen oefenterrein Langenboom bij Mill zoals opgesteld door IGN b.v. met kenmerk M 31.424U.2, d.d. 11 april 1994; Rapport Nader bodemonderzoek t.p.v. voormalige schietbanen oefenterrein Langenboom bij Mill zoals opgesteld door Fugro Milieu Consult B.V. met kenmerk 89990306, d.d. 27 januari 2000; Rapport Saneringsplan schiet- en oefenterrein Langenboom zoals opgesteld door Geofox-Lexmond bv met kenmerk 20102183_a2RAP.doc, d.d. 25 februari 2011; Rapport Vooronderzoek Karstraat – Schoolstraat Mill zoals opgesteld door AVG Explosieven Opsporing Nederland met kenmerk 1562023-VO-02, d.d. 27 februari 2015; Rapport Proces-Verbaal van oplevering: CE onderzoek reconstructie Karstraat – Schoolstraat Mill zoals opgesteld door AVG Explosieven Opsporing Nederland met kenmerk 1556041-PVO-01, d.d. 13 maart 2015; Rapport Vooronderzoek Conventionele Explosieven: Oefenterrein Langenboom (45F15) zoals opgesteld door Bodac B.V. met kenmerk 170504_H7010_VOB/01, d.d. 4 mei 2017.

Relevante informatie uit de bovengenoemde vooronderzoeken is verwerkt in dit rapport. Voor het huidige onderzoek naar de aanwezigheid van CE in de gemeente Mill en Sint Hubert is gekeken naar de vermelding van mogelijk relevante bronnen in bovenstaande vooronderzoeken. In de onderstaande afbeelding is een kaart van de gemeente Mill en Sint Hubert weergegeven, waarop de reeds uitgevoerde vooronderzoeken zijn ingetekend. Per locatie waar de onderzoeken zijn uitgevoerd, zal worden toegelicht wat de conclusies waren en wat hiermee voor het huidige onderzoek is gedaan. Schietbaan Langenboom: Uit de bodemonderzoeken van IGN b.v. en Fugro Milieu Consult B.V., waarbij tevens detectieonderzoeken zijn uitgevoerd, is gebleken dat er rondom de kogelvangers op de voormalige schietbaan Langenboom (welke in gebruik was van 1941 tot en met 1979) nog tientallen kogels lagen. Het vooronderzoek CE ter plaatse van de schietbaan, opgesteld door Bodac B.V., heeft om deze reden de gebieden waar kogels zijn aangetroffen verdacht verklaard op het aantreffen van kleinkalibermunitie. Hierbij werd echter wel aangemerkt dat het gaat om ‘ongevaarlijke’ CE en werd geadviseerd te werken met een protocol spontaan aantreffen CE. Afsluitend betreft het saneringsplan enkel een bodemonderzoek. Dit vooronderzoek is daarom niet van invloed op het huidige vooronderzoek.

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

10

Karstraat – Schoolstraat: Het vooronderzoek CE, opgesteld door AVG Explosieven Opsporing Nederland, betreft het onderzoeksgebied tussen het Peelkanaal en de kruising Schoolstraat – Parallelweg. Een deel van dit onderzoeksgebied, nabij het Peelkanaal, is door AVG verdacht verklaard op het aantreffen van Duits kleinkalibermunitie, handgranaten en geschutmunitie. Deze CE zouden kunnen worden aangetroffen als gevolg van de grondgevechten die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden tijdens de meidagen 1940. Naar aanleiding van dit vooronderzoek heeft AVG tevens een explosievenonderzoek uitgevoerd ter plaatse van het op CE verdachte deel van het onderzoeksgebied (bij het Peelkanaal). Dit onderzoek is uitgevoerd door middel van digitale oppervlaktedetectie. De interpretatie van deze gedetecteerde vakken kon vanwege verstoringen niet volledig worden uitgevoerd. Hierna is daarom tevens oppervlaktedetectie uitgevoerd middels een magnetometer. Bij de werkzaamheden zijn geen explosieven aangetroffen. Deze contra-indicatie heeft daarom geen invloed gehad op het huidige vooronderzoek: het betreffende gebied bij het Peelkanaal is in het voorliggende inderzoek niet verdacht op het aantreffen van CE.

Afbeelding 2: Overzicht van de reeds uitgevoerde onderzoeken binnen de gemeente Mill en Sint Hubert.

2.3

Literatuur In het kader van dit vooronderzoek is een literatuurstudie uitgevoerd. Naast de standaard boekwerken over de gevechtshandelingen in de Tweede Wereldoorlog op het land en in de lucht, zijn ook de regionale en streekgebonden publicaties bestudeerd. In onderstaande overzicht zijn de geraadpleegde publicaties weergegeven. • • • • • •

Algra, G., De strijd in mei 1940: ‘ik schoot die Duitsers te barsten!’ (Nijmegen 2015); Amersfoort, H. & Kamphuis, P. (reds.), Mei 1940. Strijd op Nederlands grondgebied (Amsterdam 2012); Blankenstein, E. van, Bruggen in Nederland 1940-1945 (Zutphen 2009); Boeijen, W.F.J., Vliegen en vechten bij de Maas 1940-1945: oorlogsgeschiedenis op de grens van Noord-Brabant en Gelderland (Westervoort 2004); Bollen, H.A., Corridor naar de Rijn (Mollenhoek 1988); Bollen, H.A. & Vroemen, P., Canadezen in actie. Nederland najaar ’44 – voorjaar ’46 (Warnsveld 1993);

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

11

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Brongers, E.H., De slag bij Mill: Gids historische plaatsen Tweede Wereldoorlog (Zaltbommel 1990); Claassens, A. en Kruijf, G. de, Het gevecht bij Mill: Herdenkingsboek 10 mei 1940 Mill (Mill 1980); Didden, J. & Swarts, M., Autumn Gale/Herbst Sturm (Drunen 2013); Didden, J., Colin, 51st Highland Division in Brabant (Drunen 1994); Didden, J. & Swarts, M., Brabant Bevrijd (Hulst 1993); Didden, J. & Swarts, M., Einddoel Maas: de strijd in Zuidelijk Nederland tussen september en december 1944 (Weesp 1984); Didden, J. & Swarts, M., Kampfgruppe Walther and Panzerbrigade 107: A thorn in the side of Market Garden (Drunen 2016); Doel, H.W. van den, H.J. Mulder en de strijd bij Mill: een episode uit de Nederlandse artilleriegeschiedenis (’s-Gravenhage 1990); Grimm, P., Loo, E. van en Winter, R. de, Vliegvelden in oorlogstijd: Nederlandse vliegvelden tijdens bezetting en bevrijding 1940-1945 (Den Haag 2017); Huurman, C., Het Spoorwegbedrijf in oorlogstijd, 1939-’45 (Eindhoven 2001); Israël, J., De brug tot Market Garden (Hapert 1992); Klep, Ch. & Schoenmaker, B. (reds.), Bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995); Korthals Altes, A., Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940-1945 (Amsterdam 1984); Korthals Altes, A. en Veld, N.K.C.A.

in ‘t, Slag in de schaduw: Peel/Maas 1944-45 (Soesterberg 2015); Koskimaki, G.E., Hells’ Highway: De 101e Airborne Divisie tijdens Operatie Market Garden (2dln; Hapert 1989); Margry, K. (ed.), Operation Market Garden: then and now (Londen 2002); Meurs, T. van et al., Gestrand in Brabant: Market Garden september 1944, voortijdige zweefvliegtuiglandingen (Den Dungen 1994); Molenaar, F., Luchtverdediging in de meidagen van 1940 (2dln; Den Haag 1970); Nierstrasz, V.E., De Strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II. Hoofdeel III/Deel 1. Inleiding en algemeen overzicht van de gevechtsdagen van 10-19 mei 1940 (Den Haag 1957); Nierstrasz, V.E., De Strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II. Hoofddeel III/Deel 2/Onderdeel B. De verdediging van Noord-Limburg en NoordBrabant Mei 1940 (Den Haag 1953); Nierstrasz, V.E., De Strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II. Hoofddeel III/Deel 2/Onderdeel C & D. De verdediging van het Maas-Waalkanaal en de Over-Betuwe Mei 1940 (Den Haag 1952); Pol, R. van de & Sengers, A.J.M., Donkere jaren over Maas en Waal, 1939-1945 (Beneden-Leeuwen 1994); Roymans, J.A.M., Landgoed Tongelaar: gemeenten Grave, Mill en St.

Hubert en Cuijk: archeologische begeleiding van de grondwerkzaamheden (Weesp 2009); Stichting Myllesheem (red.), Mill van mobilisatie tot bevrijding 1939-1945 (Mill en Grave, 1990); Timmersmans, J., Veldwachter Gerard Beuvink te Escharen: verzet in uniform (19401944) (Grave 2005); Zwanenburg, G.J., En nooit was het stil…Kroniek van een luchtoorlog (2dln; Den Haag 1991-1993).

Relevante informatie uit de bestudeerde literatuur is verwerkt in dit rapport (zie hoofdstuk 3). 2.4

Archiefonderzoek in Nederland Naast literatuurstudie is er archiefonderzoek in Nederland uitgevoerd. De (voormalige) gemeentearchieven van Escharen, Mill en Sint Hubert zijn geraadpleegd, evenals het provinciaal archief van Noord-Brabant in het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) te ‘s Hertogenbosch en het Nationaal Archief (NA) te Den Haag. Verder zijn ook stukken uit het archief van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) te Amsterdam en van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) te Den Haag bestudeerd. Tevens is het

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

12

archief van de Explosieven Opsporingsdienst van Defensie (EODD) te Rijswijk en het Semistatisch Archief (SSA) te Rijswijk van Defensie bestudeerd. Aanvullend is ook het archief van de Nederlandse Spoorwegen in het Utrechts Archief (UA) te Utrecht geraadpleegd en is contact gelegd met verschillende historische verenigingen. In de volgende sub-paragrafen worden alle, voor dit onderzoek geraadpleegde, archieven nader beschreven. 2.4.1 Gemeentearchieven Het grondgebied van de gemeente Mill en Sint Hubert is tijdens de Tweede Wereldoorlog uitgebreid. Op 1 juli 1942 werd het zuidelijke gedeelte van Escharen, dat ten noordwesten van Mill en Sint Hubert lag, bij Mill en Sint Hubert gevoegd. Het noordelijke gedeelte van de gemeente Escharen werd bij de gemeente Grave gevoegd. Van deze (voormalige) gemeenten zijn de gemeentearchieven geraadpleegd. Conform WSCS-OCE is in de gemeentearchieven gezocht naar stukken van de luchtbeschermingsdienst (LBD), meldingen van schade die door oorlogshandelingen is ontstaan en de ruiming van explosieven. De LBD hield het luchtverkeer boven de gemeente in de gaten en bracht rapport uit bij bijzondere gebeurtenissen zoals het neerstorten van vliegtuigen of bominslag. Daarnaast is gekeken naar stukken die betrekking hebben op meldingen van schade die is ontstaan door oorlogshandelingen.

In het geval dat de oorzaak van de schade is weergegeven kunnen deze dossiers een goed beeld geven van de oorlogshandelingen in een gebied. Tevens is gezocht naar stukken omtrent het zoeken en ruimen van explosieven tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Ruimingen van explosieven kunnen niet alleen dienen als indicatie, maar ook als contra-indicatie. Aanvullend op de stukken van de LBD, van schademeldingen en over ruimingen van explosieven, zijn ook andere dossiers in de gemeentearchieven geraadpleegd, die waardevolle informatie kunnen bevatten over de aanwezigheid van CE in de bodem. Het gaat onder andere om stukken van de gemeentepolitie, de brandweer, de dienst gemeentewerken, de afbraak van verdedigingswerken en de wijziging van huisnummers na de Tweede Wereldoorlog. In de jaren 1940 en 1950 vonden in veel gemeenten in Nederland wijzigingen in huisnummering plaats. Er werd overgegaan van een wijksgewijze nummering naar een straatsgewijze nummering. Om van oorlogshandelingen de juiste locatie te kunnen vaststellen zijn de omnummeringslijsten van de verschillende gemeenten geraadpleegd. In de onderstaande tabellen is per (voormalige) gemeente een overzicht weergegeven van de archiefdossiers die in het kader van dit historisch vooronderzoek zijn geraadpleegd.

In een korte inleiding is per gemeentearchief uiteengezet in welke archiefinstelling de stukken zijn geraadpleegd, welke inhoud de stukken hebben en van welke eventuele leemten in kennis er sprake is. Gemeente Escharen In het BHIC te ’s Hertogenbosch is het archief van het gemeentebestuur van de voormalige gemeente Escharen geraadpleegd van de periode 1813-1942. De dossiers in deze periode betreffen de LBD, de brandweer, de aanwezigheid van onontplofte projectielen tijdens de Tweede Wereldoorlog en met name overzichten en herstellingen van schade die is ontstaan door oorlogshandelingen in de gemeente. Tevens zijn er stukken ingezien omtrent de aanleg van een schietbaan in de gemeente Escharen. Na 1942 zijn er geen stukken van de gemeente, omdat deze werd opgeheven en bij Mill en Sint Hubert werd gevoegd. In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde gegevens weergegeven. Toeg. nr. 7027

Omschrijving Gemeentebestuur Escharen, 1813-1942

Inv. nr. 800.236

Jaar 1939

826

1940, 1941

829

1940, 1941

Omschrijving De Kapitein Eerstaanwezend- Ingenieur, Dijk v., Langenboomse heide Langenboom, Escharen: bergplaats voor schietschijven en waarnemingspost Correspondentie van het bestuur der gemeente Escharen betreffende de wederopbouw van door oorlogshandelingen verwoeste gebouwen in die gemeente Correspondentie van het bestuur der gemeente Escharen betreffende de

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

13

Toeg. nr.

Omschrijving

Inv. nr.

Jaar

831

19301942

832

1929, 1935, 19391941 1939

911

1056

1939, 1940

Omschrijving aanwezigheid van ontplofte projectielen op in die gemeente gelegen gronden Correspondentie van het bestuur der gemeente Escharen betreffende brandweeraangelegenheden Correspondentie van het bestuur der gemeente Escharen betreffende de plaatselijke luchtbescherming Hinderwetvergunning: correspondentie van het bestuur der gemeente Escharen betreffende de oprichting van schietbaan op gronden in die gemeente Correspondentie van het bestuur der gemeente Escharen betreffende de staat van oorlog en beleg

Gemeente Mill en Sint Hubert In het BHIC zijn tevens de archieven van het gemeentebestuur van de gemeente Mill c.a. (een veelgebruikte afkorting van de gemeente Mill en Sint Hubert, waarmee wordt verwezen naar Mill met de aangrenzende gebieden) betreffende de periode 1930-1979 geraadpleegd. De dossiers betreffen (de afhandeling van) schade die is ontstaan door oorlogshandelingen, de luchtbeschermingsdienst (LBD), het militaire vliegveld te Mill, straatnaamgeving en rapporten van de politie en brandweer. Tevens is er een stuk ingezien omtrent de Tweede Wereldoorlog in Mill en Sint Hubert in het algemeen. Enkel stukken over de aanwezigheid en/of ruiming van explosieven ontbreken. Daarnaast is er nog één stuk uit het archief van de Collectie Mill en St. Hubert ingezien. Dit betreft een dagboek van een korporaal tijdens de meidagen 1940. In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde stukken weergegeven. Toeg. nr. 1475

Omschrijving Gemeentebestuur Mill c.a., 1930-1979

Inv. nr. 4

Jaar 1941

6

19401941

14-15

19461964

309-316

19381946

317

19391944

320

1968

322

19401945 19411951

328

357 422

424 430-431

19461953 19381942 19401945 19431946

Omschrijving Stukken betreffende de wederopbouw en het herstel van de oorlogsschade van het gedeelte van de gemeente Escharen dat bij de gemeentelijke herindeling in 1942 bij de gemeente Mill en St. Hubert zal komen Lijsten van gebouwen in de gemeente Mill en St. Hubert, beschadigd door de oorlogshandelingen aan het begin van de Duitse bezetting van Nederland Stukken betreffende de uitvoering van de wederopbouw na de verwoestingen als gevolg van de gevechtshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog; de bescheiden zijn alfabetisch op naam van de betrokkenen geordend Luchtbeschermingsdienst. Personeel en organisatie (map 1-4), materialen en voorschriften inzake telefoonaansluitingen. Stukken betreffende in de gemeente Mill en Sint Hubert beschikbare schuilgelegenheden in het kader van de luchtbescherming Richtlijnen van de gemeente Mill en St. Hubert voor de hulpverlening aan daklozen bij bombardementen Staten met opgaven van luchtaanvallen Verslaglegging van de plaatselijke brandweer over en staten met opgaven van branden in de gemeente Mill en Sint Hubert Stukken betreffende de vergoeding van oorlogsschade aan wegen Stukken betreffende de vestiging van een brigade van de marechaussee in de gemeente Mill en St. Hubert Stukken betreffende de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Mill Stukken betreffende het herstellen van oorlogsschade aan bruggen

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

14

Toeg. nr.

Omschrijving

Inv. nr. 441

Jaar 19421976

473

19401945

480

19321955

554

19371938 19451949

678 684

19371954

688

19331952

696

19451959

699

19451959

702

19451951

706

19451975

796

19321939 1944

798 811

19401947

812

19471950

814-815

19441950

820

19391940 1945

826

852 1346

1357 1871

Collectie Mill en St. Hubert

51

19391945 19411946 19421944 1940

Omschrijving Stukken betreffende de vaststelling van straatnamen in de gemeente Mill en Sint Hubert Stukken betreffende de wederopbouw van door oorlogsgeweld beschadigde eigendommen, 1940-1945 Stukken betreffende de ingebruikgeving, onderhoud en oorlogsschade aan de "Oude School" en de "Oude Veldwachterswoning", gelegen aan de Oranjeboomstraat A101 en A102 te Mill, 1932-1955 Plannen tot de aanleg van een militair vliegveld in de gemeente Mill Stukken betreffende het herstel van oorlogsschade aan de scholen in de gemeente Mill en St. Hubert Stukken betreffende de verbouwingen en het herstel van oorlogsschade aan de R.K. Jongensschool aan de Schoolstraat te Mill Stukken betreffende de bouw, uitbreiding en herstel van oorlogsschade aan de R.K. Meisjesschool aan de Burg. Verstraatenlaan A 25 in Mill Stukken betreffende het herstel van de oorlogsschade en uitbreiding c.q. wijzigingen van het gebouw van de R.K. meisjesschool aan de Dominicanenstraat te Langenboom Stukken betreffende het herstel van de oorlogsschade en verbouwingen aan de R.K. Jongensschool aan de Dorpsstraat 46 te Langenboom Stukken betreffende het herstel van de oorlogsschade aan het gebouw van de R.K. lagere school te St. Hubert Stukken betreffende het herstel van de oorlogsschade, verbouwingen en uitbreidingen van de R.K.

lagere school aan de Peelschoolweg 81 te Wilbertoord Stukken betreffende de mobilisatie van militairen Stukken betreffende de tewerkstelling van plaatselijke personen voor het maken van dekkingsputten voor het Duitse leger Stukken betreffende de vergoedingen voor de vorderingen van en geleden schade aan bezittingen van derden tijdens de Tweede Wereldoorlog Stukken betreffende de vergoedingen voor inkwartieringen, alsmede voor vorderingen en beschadigingen van bezittingen door geallieerde en Nederlandse strijdkrachten Stukken betreffende de vergoedingen voor de vorderingen van gebouwen van particulieren en inkwartiering van geallieerde militairen, alfabetisch op achternaam van de betrokkene geordend Stukken betreffende het beleid van het militair gezag in de periode van de mobilisatie Stukken betreffende de inlevering van goederen verkocht aan of achtergelaten door geallieerde militairen ten tijde van de evacuatie Rapporten van de gemeenteopzichter Stukken betreffende de (plaatsvervangend) Commissaris der Koningin in Noord-Brabant tijdens de oorlogstijd Dag- en maandrapporten van de plaatselijke politie, 1942-1944 Dagboek van korporaal J.A.J. Poos uit Mill van diens oorlogsbelevenissen van

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

15

Toeg. nr.

Omschrijving

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving Odiliapeel tot Boulogne in de meimaand van 1940

Overige verzamelingen In het BHIC zijn, naast de gemeentearchieven, een aantal collecties over de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van Mill en Sint Hubert – zoals het Land van Cuijk geraadpleegd. Deze collecties bevatte een algemeen stuk over de Peel-Raamstelling en een stuk over de crash van een Britse bommenwerper in de buurt van de gemeente Mill en Sint Hubert. In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde stukken weergegeven. Toeg. nr. 1548

1577

7209

Omschrijving Dienst Gemeentewerken Land van Cuijk, 19521995 Land van Cuijk

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving Geen relevante gegevens

1160

1943

2021

1988

Documentatie over de op 22 juni 1943 aan 't Melder te Oeffelt neergestorte Britse Lancaster III bommenwerper De kazematten van de Peel-Raamstelling en van de maaslinie en wat ervan over is Geen relevante gegevens

Collectie Grave, Velp, Gassel, Escharen

2.4.2 Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) ’s Hertogenbosch Het onderzoeksgebied is in zijn geheel gelegen in de provincie Noord-Brabant. In Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in ‘s Hertogenbosch zijn om die reden de archieven van de provincie Noord-Brabant geraadpleegd. Conform WSCS-OCE is gezocht naar stukken van de luchtbeschermingsdienst (LBD), meldingen van schade die is ontstaan door oorlogshandelingen en de ruiming van explosieven. In de archieven van verschillende bestuursorganen van de provincie Noord-Brabant zijn dossiers met betrekking tot deze onderwerpen aangetroffen. De eerste is het archief van het Militair Gezag (MG) in Noord-Brabant, betreffende de periode 1944-1946. Het MG was het tijdelijke bestuur in de reeds bevrijdde gebieden en was onder andere verantwoordelijke voor de openbare orde en veiligheid en derhalve voor het ruimen van explosieven. Elke provincie had een Provinciale Militaire Commissaris (PMC), die aan het hoofd stond van een aantal Districts Militaire Commissarissen (DMC). De gemeente Mill en Sint Hubert behoorde tot de DMC gevestigd voor het district Oss. De stukken uit het archief van het MG betreffen voornamelijk het ruimen van explosieven, (de afhandeling van) schademeldingen en rapporten van de brandweer en LBD.

Daarnaast zijn stukken ingezien van enkele burgerlijke bestuursorganen, namelijk van de Provinciale Waterstraat in de periode 1876-1949, de Commissaris van de Koningin (CdK) in NoordBrabant en het Provinciaal Bestuur Noord-Brabant in de periode 1920-1949. In deze archieven zijn voornamelijk stukken betreffende (de afhandeling van) schademeldingen, oorlogshandelingen rond de bevrijding en de organisatie van de LBD aangetroffen. In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde stukken weergegeven. Toeg. nr. HWV.299

Omschrijving Hinderwetvergunning

Inv. nr. 226

Jaar

127

Militair Gezag NoordBrabant (1944-1946)

34

1945

38

19321944 1944

40 43 44 46

211

19321944 19321945 19321944 1945

Omschrijving Hinderwetvergunning 45473 Ministerie van Oorlog, Mill en Sint Hubert Kaarten oorlogsschade aan woningen, boerderijen, kerken en andere gebouwen Provinciekaarten met ingetekende wegen en merkpunten Kaarten spoorwegen, grensstations, rangeer- en werkplaatsen Kaarten vernielde verkeerswegen en bruggen Kaarten water-, spoor-, en verkeerswegen, bruggen en sluizen Kaarten waterwegen en vernielde sluizen en bruggen in arrondissement ’sHertogenbosch Rapporten over in januari - maart in Noord-Brabant neergekomen vliegende bommen V1 en V2

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

16

Toeg. nr.

Omschrijving

Inv. nr. 215

Jaar 19441945

216

19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945 19441945

218 219 267 270 271 272 280 307 510 511 521 522 529

532 371

Provinciale Waterstaat 1876-1949

62

19441945 19401945

63

19451950

393

19451947

542

19451949

1267

19441945 19431945

1316

1338

19401944

1391

19411944

1455

18411949 1940

1477

Omschrijving Instructies, verordeningen, verslagen en rapporten brandweer en luchtbescherming Opruiming mijnen Vijandelijke luchtlandingen Sectie brandweer en luchtbescherming Weekrapporten sectie openbare werken Wederopbouw drinkwater-, elektriciteitsen gasvoorziening Wederopbouw infrastructurele werken, voornamelijk bruggen Wederopbouw Schade enquête commissie Mijnen en andere explosieven Mijnopruiming, sectie brandweer luchtbescherming Brandweer en luchtbescherming

en

Opgave beschadigde (water)wegen Wederopbouw en vordering woonruimte Evacuatie van Beers / Berghem / Boxmeer / Cuijk / Grave / Haps / Heesch / Lith / Megen / Mill / Oeffelt / Oss / Ravenstein / Schaijk / Sint Anthonis / Vierlingsbeek / Wanroij / Zeeland Bureau militaire zaken Opgaven geleden oorlogsschade en correspondentie over herstel provinciale wegen, kunstwerken, beplantingen en roerende goederen, 1940 - 1945 augustus Opgaven geleden oorlogsschade en correspondentie over herstel provinciale wegen, kunstwerken, beplantingen en roerende goederen, september 1945 – 1950 Bestek herstel en verbetering weg Oeffelt - Mill en wederopbouwen duiker in weg Oud Gastel - Oudenbosch Opgaven van en bescheiden over (opruiming) bruggen die door oorlogshandelingen zijn verwoest Oorlogsschade aan en herstellen bemalingsinrichtingen Herstel oorlogsschade aan dijken en overleg tussen provincie, luchtbescherming en Duitse bezettingsautoriteiten ter voorkoming schade Bestek aanbrengen gaten, stellingen, gangen en dergelijke door Duitse bezettingsautoriteiten in dijken Overleg tussen gemeenten en bezettingsautoriteiten over schade aan wegen door bom- en granaatinslag Overzichten en andere bescheiden over bruggen gemeenten K - M Overzichten, verstrekt aan Feldkommandant Duitse Weermacht over herstel oorlogsschade aan bruggen en dergelijke in provincie

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

17

Toeg. nr.

1085

Omschrijving

Commissaris van de Koningin CdK in Noord-Brabant

Inv. nr. 1480

Jaar 19441945

1671

19421949

366

19441945

367

19441945

368

19441945

418

19401941 19441945

431

444

19441947

665

798

19291939 19291939 1940

799

1940

800

19441947

226

19371944

441

19391940 19391943

668

1148

Provinciaal Bestuur Noord-Brabant (19201949)

442

443

1944

674

19261946 19401950

901 1286

19461947

Omschrijving Opgaven militair gezag over beschadiging, vernieling en stremming bruggen, duikers en dergelijke Opgaven door gemeenteen waterschapsbesturen van geleden oorlogsschade, en stukken over vergoeding daarvoor Verslagen van bezoeken aan pas bevrijde gemeenten

Rapporten burgemeesters aan CdK over algemene toestand binnen hun gemeente kort na bevrijding Verslagen vergaderingen CdK, burgemeesters en vertegenwoordigers Militair Gezag over problemen in bevrijde gemeenten Verstrekken opgave aan Duitse leger van militaire versterkingen in Noord-Brabant, Verslagen van CdK voor de minister van Binnenlandse Zaken over oorlogsgebeurtenissen en toestand waarin provincie zich bevindt na bevrijding Bevrijding Noord-Brabant door geallieerden en specifieke problematiek die hiermede gepaard ging Organisatie luchtbeschermingsdienst Empel t/m Giessen Organisatie luchtbeschermingsdienst Leende t/m Nuland Opgaven aan regeringscommissariaat van in aanmerking komende projecten voor wederopbouw oorlogsschade in Noord-Brabant, Opgaven aan regeringscommissariaat van in aanmerking komende projecten voor wederopbouw oorlogsschade in Noord-Brabant, Bemoeienis van CdK met aanpak wederopbouw Noord-Brabant na bevrijding Luchtbeschermingsplan griffiegebouw

Luchtbescherming waterleidingbedrijven Bescherming tegen luchtaanvallen op waterstaatswerken dienende tot waterkering en waterlozing Lijsten oorlogsschade aan eigendommen provincie, gemeenten en waterschappen Circulaires over herstel schade aan dijken en waterkeringen Oorlogsschade aan wegen, bruggen enz en overleg over schadeloosstelling met Commissariaat voor Oorlogsschaden Herstel schade door oorlog en bezetting aan eigendommen publiekrechtelijke en daarmede gelijkgestelde lichamen

2.4.3 Nationaal Archief (NA) Den Haag In het Nationaal Archief (NA) in Den Haag zijn verschillende archieven geraadpleegd over de ruiming van CE door de Hulpverleningsdienst (de voorloper van de EODD), het melden van luchtaanvallen in de periode 1940-1941 aan de landelijke LBD-organisatie, stukken over bezettingsschade en bunkers. In de onderstaande tabel staan de stukken weergegeven die in het NA zijn geraadpleegd.

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

18

Toeg. nr. 2.04.53.15

Omschrijving Inspectie Bescherming Burgerbevolking Luchtaanvallen

Inv. nr. 1-13

Jaar 1940

Omschrijving Ingekomen en minuten van uitgegane brieven

14

1940

15-18

1940

19-36

19401941

37

19401941 19391940

Agenda van ingekomen en uitgegane brieven van en aan de Duitse bezettingsautoriteiten Ingekomen en minuten van uitgegane brieven van en aan de Duitse bezettingsautoriteiten Ingekomen en minuten van uitgegane brieven van en aan diverse overheidsinstellingen Commissaris der Koningin in de provincie Noord-Brabant, nrs. 17.32.1 - 17.32.11 Rapporten van gemeentelijke luchtbeschermingsdiensten met documentatie Meldingen en processen –verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten Noord-Brabant Bescherming van gas-, elektriciteits- en waterleidingsbedrijven tegen luchtaanvallen Bescherming kunstschatten en monumenten Bescherming van gebouwen voor onderwijs en voor godsdienst tegen luchtaanvallen Bescherming van landbouwen veeteeltbedrijven tegen luchtaanvallen Goedkeuring van gemeentelijke luchtbeschermingsplannen Geen relevante gegevens

61

2.11.46 2.13.25

Stichting Landelijke Bezettingsschade Militair Gezag

78

19401941

80

1940

81

1940

83

1940

84

1940

140

19391940

1563

19441945

1567

19441945

1568

19441945

2809

1945

2814

19441945

2820

19441946

2822

1945

2823

1945

2824

1945

2828

19441945

2858

19441945

Rapporten betreffende bomen granaatinslagen en de organisatie van luchtbeschermingsdiensten in gemeenten in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg [4.46.00] Stukken betreffende de opsporing en ruiming van mijnen en andere explosieven [4.75.00] Rapporten van de Censuurdienst van de Sectie PTT inzake brieven waarin melding gemaakt wordt van bombardementen, afschriften [4.06.00] Stukken betreffende de organisatie van de mijnopruimingsdienst en het opsporen en ruimen van mijnen die de uitvoering van bepaalde openbare werken verhinderen Stukken betreffende het herstel van veerverbindingen over verschillende rivieren [Ii, IIf] Stukken betreffende de inventarisatie van de schade aan en het herstel van bruggen, alsmede de aanleg van noodbruggen [IIc], Kaarten en tekeningen van havens, vaarwegen en vernielde bruggen [XXV] Stukken betreffende herstel en onderhoud van wegen en het aanvragen van het hiervoor benodigde materieel Stukken betreffende herstel van spoorbruggen, spoor- en tramwegen en beschikbaarstelling van de hiervoor benodigde materialen [IId] Stukken betreffende de opgave van oorlogsschade door besturen van polders en waterschappen, het droogmalen van geïnundeerde gebieden, het herstel van dijken en bestelling van de hiervoor benodigde materialen Stukken betreffende aanleg, onderhoud en beheer

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

19

Toeg. nr.

Omschrijving

Inv. nr.

Jaar

2871

19441946 19441946

2888

2.13.52 2.13.70 2.13.71

2.13.85 2.13.92 2.13.167

Infanterieonderdelen Generale Staf Landmacht, 19141940 Ministerie van Defensie te Londen Militaire Luchtvaart Commandant van het Korps Politietroepen (1918-1941) Bunkerarchief

2898

19441946

3224

1945

3746

1945

11941195

1927, 19391940 19461948

46/38

272-284 285-296 11121119

1951 19471962 z.j.

1120

z.j.

2.16.39

Commissie Luchtvaartterreinen

122

1945

2.17.03

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer: Centrale Sector

2348

19461952

4569

19401959

5077

1953

6036

19411947

6090

1946

Omschrijving van vliegvelden door de onder Sectie IX ressorterende Technische Dienst Vliegtuigen Verslagen en rapporten betreffende diverse vliegvelden Stukken betreffende het laten verrichten van herstel- en onderhoudswerkzaamheden aan vliegvelden: Mill Stukken betreffende het laten verrichten van herstel- en onderhoudswerkzaamheden aan vliegvelden: Volkel Kaart van Nederland met een overzicht van water- en oorlogsschade Overzicht van de ontmijning van Nederland Geen relevante gegevens Peel-Raamstelling Memorandum samengesteld door D. van Voorst Evekink inzake Franse hulp bij de verdediging van de Peel-Raamstelling. Geen relevante gegevens Geen relevante gegevens Blokkaarten van werken Overzichtskaarten Nederlandse stafkaarten met aantekeningen van stellingen en complexen, schaal 1:25000 Stellingkaarten van heel Nederland (dienstgeheim) met vermeldingen van alle Nederlandse en Duitse werken waarop de aard van de groepen van werken door symbolen zijn aangegeven.

Groot formaat Stukken betreffende het beheer, het herstel en gebruik van vliegvelden in Nederland: Vliegveld Volkel Stukken betreffende de financiële afwikkeling door de Nederlandse Middenstandsbank (NMB) van onder beheer van het Rijk verstrekte lopende bandkredieten voor herstel van oorlogsschade: Noord-Brabant Stukken betreffende de inschakeling van de Diensten voor Bouw-, Woning- en Welstandstoezicht in de provincie NoordBrabant bij de wederopbouwwerkzaamheden, vergoeding van verrichte werkzaamheden en de overdracht van werkzaamheden door voornoemde diensten. Stukken betreffende de instructie aan de hoofdingenieur-directeuren van de Wederopbouw en de Volkshuisvesting in de provincies Noord-Brabant, Zeeland en Zuid-Holland voor de vergoeding van schade aan bedrijfsuitrusting en bedrijfsvoorraden van aannemers, die zijn ingeschakeld bij het herstel van oorlogsschade aan boerderijen. Stukken betreffende de sloop en de wederopbouw van kerken en kerkelijke gebouwen in Gelderland, Limburg, NoordBrabant en Zeeland. Stukken betreffende een reactie op een klacht van het Provinciaal Bureau Brabants Volksherstel over de organisatie en

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

20

Toeg. nr.

Omschrijving

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving voortgang van de wederopbouw van woningen in Noord-Brabant. 1946 omslag

2.4.4 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Amsterdam In het archief van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) in Amsterdam zijn verschillende archieven geraadpleegd. In de eerste plaats archieven van enkele Duitse instanties, waar stukken over geallieerde luchtaanvallen zijn aangetroffen. Verder zijn stukken van de Nederlandse verzetsgroep Albrecht geraadpleegd, waarin stukken beschikbaar zijn over de militaire situatie in Nederland. In de onderstaande tabel zijn de in het NIOD bestudeerde stukken weergegeven: Toeg. nr. 001

Omschrijving Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden

Inv. nr. 19

Jaar 19441945

077

General-kommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SSund Polizeiführer NordWest) (1938)(19401945) Groep Albrecht

1328

19401941

17-34

1945

216k

Geheime Dienst Nederland Departement van Justitie (1935)(19401945)(1950)

Enige verslagen, alsmede medewerkers van de groep Albrecht afkomstig uit de volgende sectoren: het Noorden, Overijssel, de Achterhoek, en Twente, D. A. A. (=Deventer, Arnhem, Apeldoorn), de Veluwe en Gelderland, Alblasserwaard en de Betuwe, Utrecht, Amersfoort, Amsterdam, Woerden, Zuid-Holland, Zeeland, Zuid-Nederland Geen relevante gegevens

181-185

19431944

226b

Bureau Inlichtingen

119

19431944

Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten Rapporten en brieven over geallieerde bombardementen, neergestorte vliegtuigen en treinbeschietingen

123

19431944

124

19441945

125

1945

126

z.j.

288

19401945 19401945 19401945

190a

191

244

Europese dag boeken en egodocumenten

677 1646 615 896

Collectie kaarten en plattegronden Willemsen, W.J.M.

Omschrijving Bekendmakingen van de Oberkommando der Wehrmacht vanuit het Führerhauptuartier betreffende aanvallen van het Duitse leger en van geallieerde legers Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen

Militaire spionagerapporten en situatieschetsen betreffende Nederlandse en Duitse objecten, onder meer van de Geheime Dienst Nederland Militaire spionagerapporten en situatieschetsen betreffende Nederlandse en Duitse objecten, onder meer van de Geheime Dienst Nederland Militaire spionagerapporten en situatieschetsen betreffende Nederlandse en Duitse objecten, onder meer van de Geheime Dienst Nederland Militaire spionagerapporten en situatieschetsen betreffende Nederlandse en Duitse objecten, onder meer van de Geheime Dienst Nederland Robbé Groskamp, H.A. Velde, S.C.A.M. ten Blom, John Geen relevante gegevens Geen relevante gegevens

17P037 definitief rapport CE-Bodembelastingkaart gemeente Mill en Sint Hubert versie 1.0 d.d. 23 februari 2018

21

Beeldbank Naast de archiefstukken uit het NIOD, is tevens de beeldbank geraadpleegd. Deze is te bezoeken via de link www.beeldbankwo2.nl. Hierop staan foto’s, afkomstig van zowel publieke als private bronnen, waarop bijvoorbeeld bunkers, vernielde bruggen, geschutstellingen, tanks en andere objecten die duiden op oorlogshandelingen en militaire aanwezigheid te zien zijn. Op deze website is gezocht met de zoektermen van de twee (voormalige) gemeenten Mill en Sint Hubert en Escharen, evenals de zoekterm Peel-Raamstelling (welke zich tijdens de meidagen 1940 binnen het onderzoeksgebied bevond). Onderstaande tabel laat zien welke beeldnummers zijn geraadpleegd. Hierbij is tevens de zoekterm vermeld. Er zijn geen relevante foto’s gevonden voor de gemeente Escharen. Beeldnummer 63218 65635