13-09 Cuijk Deel 1 - Introductie en uitgangspunten huisvesting arbeidsmigranten_1.pdf

Land van Cuijk i.o.

Per 01-01-2022 wordt waarschijnlijk de nieuwe gemeente Het Land van Cuijk een feit. Dan zijn de huidige gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis gefuseerd. Alleen de gemeente Grave blijft zelfstandig, maar maakt naar verwachting gebruik van hetzelfde ambtenarenapparaat. De verwachting is dan ook reëel dat de gemeente Grave beleid afstemt en gelijkluidend beleid heeft zoals dat ook in de huidige situatie van samenwerking tussen de vijf gemeenten het geval is. Land van Cuijk wil komen tot integraal beleid ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten. Elk van de afzonderlijke gemeenten heeft al enige vorm van beleid dat nu (deels) in deze nota van uitgangspunten voor nieuw integraal beleid is geïncorporeerd. 4.5

Lokaal: beleid per gemeente

4.5.1

Gemeente Boxmeer De gemeenteraad van Boxmeer heeft in mei 2020 een toetsingskader vastgesteld op grond waarvan burgemeester en wethouders tijdelijk (voor de duur van 5 jaar met mogelijkheid tot verlenging) middels een omgevingsvergunning kan afwijken van het bestemmingsplan om kleinschalige huisvesting van arbeidsmigranten mogelijk te maken, voor zowel short- als midstay (zowel binnen als buiten de bebouwde kom). Burgemeester en wethouders kunnen voor de duur van maximaal vijf jaar afwijken van het bestemmingsplan ten behoeve van het kleinschalig huisvesten van arbeidsmigranten, mits: a. voldaan wordt aan de door de Stichting Normering Flexwonen vastgestelde norm voor huisvesting van arbeidsmigranten; b. voldaan wordt aan de door CROW uitgebrachte parkeernorm; c. de kale huurprijs niet meer bedraagt dan de maximaal toegestane kale huur volgens het puntenwaarderingssysteem;

Pagina 20 van 38 d. verzoeken om af te wijken door het College afgewezen kunnen worden om een concentratie van arbeidsmigranten binnen een straat/wijk/kern te voorkomen. 4.5.2

Gemeente Cuijk De gemeente Cuijk heeft in oktober 2019 het ‘afwegingskader grootschalige logiesvoorzieningen’ vastgesteld. Hierin worden drie mogelijke locaties genoemd. Voor twee van de locaties is een principe verzoek ingediend tot realisatie ervan. Daarnaast had de gemeente Cuijk regels rondom kamerverhuur; deze zijn in juni 2020 opgeheven. Het nieuwe huisvestingsbeleid van het Land van Cuijk i.o. zal in nieuwe regels gaan voorzien.

4.5.3

Gemeente Grave De gemeente Grave is gestart met een beleidsnotitie huisvesting arbeidsmigranten. De behandeling van een verzoek om grootschalige huisvesting van arbeidsmigranten wordt aangehouden, tot er sprake is van nieuw vastgesteld beleid in het Land van Cuijk i.o..

4.5.4

Gemeente Mill en Sint Hubert Er is nog geen beleid ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten ontwikkeld.

4.5.5

Gemeente Sint Anthonis De gemeente Sint Anthonis heeft in juli 2019 een beleidsdocument ‘huisvesting arbeidsmigranten: tijd om het goed te regelen’ laten opstellen door de Bestuursacademie Nederland alsmede een soort van toetsingskader en beleidsuitgangspunten. Volgens dit document werken naar schatting 500 arbeidsmigranten in deze gemeente. Men geeft in dit document aan er naar te streven dat binnen vijf jaar het aantal bedden in overeenstemming is met het aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente werkt. Er wordt op dit moment gewerkt middels een aantal interne richtlijnen voor verhuur en kamerbewoning.

5.

Aanvullende zaken en uitgangspunten

De navolgende paragrafen en uitgangspunten komen uit vastgestelde beleidsdocumenten van andere gemeenten zoals Steenbergen, Tilburg, Altena, e.d. 5.1 Behoefte van lokale bedrijven aan arbeidsmigranten Een belangrijk deel van de uitkeringsgerechtigden hebben onvoldoende vaardigheden of er is sprake van medische of sociale belemmeringen. Daarnaast zetten bedrijven waar mogelijk scholieren in tijdens weekenden en vakanties. Dit is echter ruim onvoldoende om in de totale arbeidsbehoefte te voorzien. Arbeidsmigranten zijn daarom voor veel van onze bedrijven onmisbaar. Sommige arbeidsmigranten werken in de piek van het ene bedrijf en voorzien enkele weken of maanden later in de piekbehoefte bij een ander bedrijf. Dit is met name het geval in de akkerbouw, volle grondteelt en fruitteelt. Door het gebruik van verschillende rassen en door innovaties in de sector duren de piekperioden steeds langer en zal er in de toekomst ook in de dalperioden meer werk te verrichten zijn. 5.2 Bestaande huisvesting voor arbeidsmigranten Naast de 'legale' huisvestingsplekken, wonen arbeidsmigranten ook in reguliere sociale koopwoningen10 met gemiddeld 4 à 5 arbeidsmigranten die geen huishouden vormen. Ook zijn er huizen waar 7 a 8 arbeidsmigranten wonen in wisselende samenstelling. De overige arbeidskrachten pendelen dagelijks op en neer naar de gemeente Cuijk.

Vanwege de langere reistijden is dit voor zowel de bedrijven als de arbeidsmigranten zelf een onwenselijke situatie.

10 Sociale koopwoning = De bovengrens voor een sociale koopwoning ligt nu op 200.000 euro, de NHG-kostengrens ligt vanaf 2020 op

310.000 euro. Die grens wordt gelijkgetrokken.

Pagina 21 van 38 5.3 Huisvesting van arbeidsmigranten – deel 2 Voor arbeidsmigranten, die hier kortdurend werken, streven wij naar huisvesting dichtbij de bedrijven waar zij werken. Dat is maatwerk, waarbij grootschalige locaties, voor arbeidsmigranten die hier werken, onze voorkeur hebben vanwege de scherpe kaders die wij willen stellen met betrekking tot 24/7 professioneel beheer, goede woon- en leefvoorzieningen, optimalisering van de verkeersafwikkeling, enzovoort. De verantwoordelijkheid voor het creëren van voldoende maatschappelijke verantwoorde huisvesting ligt primair bij de werkgevers (waaronder uitzendbureaus). De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid door het vervullen van een faciliterende en verbindende rol. Projectontwikkelaars en huisvesters kunnen initiatieven ontwikkelen mits er een relatie is met de huisvesting voor arbeidsmigranten van lokale bedrijven. Het huisvesten van arbeidsmigranten is fiscaal zo lucratief dat het een verdienmodel op zich is. Deze praktijk houdt mensen in een afhankelijkheidspositie. Een scheiding tussen werk en wonen is dan ook wenselijk/noodzakelijk. Arbeidsmigranten die hier kort verblijven hebben weinig tot geen behoefte aan integratie en hebben naar verwachting vaak ook geen tijd en/ of behoefte om een plek te vinden waar ze kunnen verblijven.

De groep arbeidsmigranten die hier voor middellange termijn verblijft is heel divers. Binnen deze groep bevindt zich ook een groot aantal arbeidskrachten dat het grootste deel van het jaar hier werkt en enkele maanden per jaar terugkeert naar land van herkomst. Zowel hun arbeidssituatie kan variëren (van flexibele 0- urencontracten tot meer stabiliteit) als ook hun behoefte om te participeren. Het is daarom goed dat er verschillende huisvestingsmogelijkheden zijn voor deze groep. Arbeidsmigranten die zich voor langere tijd of permanent in onze gemeente(n) vestigen, maken gebruik van het reguliere aanbod aan koop- en huurwoningen. Volgens het Expertisecentrum Flexwonen is circa 30% van de huisvestingsvraag van arbeidsmigranten gezien hun verwachte verblijfsduur gericht is op de langverblijf/ vestiging in de gemeente11. Als Land van Cuijk vinden we het belangrijk dat arbeidsmigranten worden gehuisvest in die gemeente waar zij ook werken. Tegelijkertijd moet als kanttekening worden geplaatst dat arbeidsmigranten vrij zijn om te werken en wonen waar zij willen. Naar schatting vormt minimaal een kwart van de arbeidsmigranten een stel. Vaak werkt één persoon binnen de gemeente en zijn/ haar partner in een andere gemeente.

5.3.1 Opgave voor nieuwe maatschappelijk verantwoorde huisvestingslocaties We vinden het belangrijk dat huisvesting voor arbeidsmigranten maatschappelijk verantwoord is. Dit betekent dat we willen zorgen voor verschillende vormen van huisvesting verspreid over meerdere locaties, afgestemd op de behoeften van arbeidsmigranten. Veelal zal dit maatwerk zijn, afhankelijk van diverse ruimtelijke factoren, de sector waarin arbeidsmigranten werkzaam zijn en de verblijfsduur van arbeidsmigranten. Alle huisvestingslocaties zullen minimaal moeten voldoen aan het SNF (Stichting Normering Flexwonen) keurmerk of het AKF (Agrarisch Keurmerk Flexwonen). Daarnaast stellen we aanvullende eisen en voorwaarden met betrekking tot beheer, verkeer, communicatie en kwaliteit van de huisvesting (voldoende privacy, voorzieningen, etc.). De eisen en voorwaarden worden na vaststelling van de nota van uitgangspunten verder uitgewerkt. Als aanvullende eis willen we in ieder geval opnemen dat er sprake moet zijn van maximaal één persoon per slaapkamer. We vinden het belangrijk dat arbeidsmigranten voldoende privacy hebben. Uit onderzoek 5 blijkt dat arbeidsmigranten hier behoefte aan hebben. Daarnaast zijn kleine behuizing en gebrek aan privacy factoren die ertoe kunnen leiden dat arbeidsmigranten in hun vrije tijd de straat opgaan.12 13 Hierdoor kan overlast door geluid of alcoholgebruik toenemen.

5.3.2 Huisvesting in woningen in woonwijken Een groot deel van de negatieve ervaringen die omwonenden ervaren gaat over arbeidsmigranten die in groepen in woningen zijn gehuisvest. Het gaat dan bijvoorbeeld om parkeer-, geluids- en afvaloverlast. De overlast door

11 Expertisecentrum Flexwonen, 2019. 'Routekaart naar goede huisvesting voor EU-arbeidsmigranten' 12 Engbersen e.a., 2011. Rapport arbeidsmigratie in vieren. 13Gestel, van, e.a., Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, 2013. Overlast, lokaal beleid en arbeidsmigranten uit Midden-

en Oost-Europa.

Pagina 22 van 38 afval is gelegen in het feit dat arbeidsmigranten die hier kort verblijven zich niet inschrijven in de Basisregistratie Personen en daarom ook geen afvalstoffenheffing betalen. Niet alleen zorgen groepen arbeidsmigranten in woningen vaak voor overlast, met name een steeds wisselende samenstelling van bewoners is niet goed voor de leefbaarheid en sociale samenhang in de kernen. Ook wil de gemeente voldoende goedkope woningen beschikbaar houden voor starters en doorstromers. De gemeente wil daarom dat er geen kamerverhuur plaatsvindt aan arbeidsmigranten en gaan dan ook strenger handhaven op situaties die hiermee in strijd zijn. 5.3.3 Huisvesting op agrarisch bedrijven Meerdere agrarische bedrijven maken momenteel gebruik van woningen in de woonwijken om arbeidsmigranten (kamergewijs) te huisvesten. Zoals eerder genoemd zijn woningen alleen bestemd voor huishoudens. Bedrijven zullen daarom de arbeidsmigranten die geen huishouden vormen op een andere manier moeten huisvesten. Voor agrarische bedrijven willen we de mogelijkheden uitbreiden om huisvesting op eigen terrein te realiseren ten behoeve van de eigen bedrijfsvoering. Daarnaast kan er ruimte worden geboden voor de realisatie van nieuwe pensions/logiesgebouwen, zie ook de toelichting onder 'realisatie van nieuwe pensions en logiesgebouwen'.

Door de grotere behoefte van sommige bedrijven, willen we middels maatwerk de ruimte bieden om meer personen te huisvesten op het agrarisch bedrijf. Er wordt geen maximum aantal personen aan verbonden. De omvang van de eigen arbeidsbehoefte, de omgeving en de ruimtelijke aspecten bepalen de mogelijkheden en voorwaarden. Vervalt de eigen behoefte aan arbeidsmigranten, dan vervalt ook de behoefte aan huisvesting. De toestemming zal dan worden ingetrokken. In principe is deze vorm van huisvesting geschikt voor de groep arbeidsmigranten die hier tot een jaar verblijft. Maar ook voor arbeidsmigranten die hier voor middellange tijd verblijft kan deze vorm van huisvesting aantrekkelijk zijn, bijvoorbeeld voor arbeidsmigranten die hier jaarlijks terugkomen om op hetzelfde bedrijf te werken. Voorwaarden die gesteld worden aan huisvesting op het agrarisch bedrijf zijn onder andere een goed beheer, minimaal huisvesten conform het SNF keurmerk of Agrarisch Keurmerk Flexwonen. Per locatie moet specifiek worden gekeken naar de verkeersituatie en de verkeersaantrekkende werking in relatie tot de omvang van het initiatief. Aanvullende eisen en voorwaarden worden in een later stadium verder uitgewerkt. Als aanvullende eis moet er in ieder geval sprake zijn van maximaal 1 persoon per slaapkamer, zoals ook toegelicht onder 'Opgave voor nieuwe maatschappelijk verantwoorde huisvestingslocaties'.

Op het agrarisch terrein staan we huisvesting toe voor kort- en middellang verblijf van arbeidsmigranten. Dit betekent dat arbeidsmigranten soms langere tijd op het terrein verblijven. Zoals eerder toegelicht is voldoende privacy daarom belangrijk in het kader van kwalitatief goede, maatschappelijk verantwoorde, huisvesting. 5.3.4 Realisatie van nieuwe pensions/logiesgebouwen Naast de mogelijkheden binnen het bestaande bestemmingsplan zijn er mogelijkheden om nieuwe pensions/logiesgebouwen te koppelen aan hergebruik van bestaande leegstaande gebouwen. Op deze locaties is een permanente wijziging van de bestemming ten behoeve van de maatschappelijk verantwoorde huisvesting van arbeidsmigranten mogelijk. Dit sluit aan bij het uitgangspunt van zuinig ruimtegebruik en draagt bij aan de planologische hergebruikmogelijkheden van vrijkomende locaties. We bieden bedrijven/huisvesters de mogelijkheid om gezamenlijk of zelfstandig maatschappelijk verantwoorde huisvesting te realiseren, zowel voor de arbeidsmigrant als voor de omgeving. Een voorziening moeten beschikken over een 24/7 beheer en goede woon- en leefvoorzieningen. De omvang (aantal bedden) is afhankelijk van de omgeving en de relevante ruimtelijke aspecten. Omliggende bedrijven moeten niet belemmerd worden in de ontwikkeling. Huisvesting dient minimaal te voldoen aan het SNF keurmerk.

Andere voorwaarden die gesteld worden aan grootschalige locaties zijn voldoende aandacht voor veiligheid, kwaliteit en een goede verkeersontsluiting. Net als bij huisvesting op het agrarisch bedrijf wordt hier bij huisvesting de aanvullende eis opgenomen dat er sprake moet zijn van maximaal één persoon per slaapkamer. Bij de beoordeling van ingediende initiatieven zal bij de concrete planvorming gekeken worden naar de gebruikelijke beoordelingsaspecten als archeologie, gevolgen flora en fauna , waterhuishoudkundige consequenties etc. Specifiek willen we hier noemen de verkeerskundige consequenties voor de directe omgeving.

Pagina 23 van 38 Dit is een stukje maatwerk bij de concrete planvorming en kan bijvoorbeeld tot gevolg hebben dat er beperkingen worden opgelegd aan de omvang van het initiatief. 5.4 Economische afwegingen Uitbreiding van bedrijvigheid betekent bijna per definitie een grotere behoefte aan arbeidsmigranten. Het is daarom belangrijk om al op voorhand afspraken te maken met bedrijven over de huisvesting van arbeidsmigranten. Bij uitbreiding van bedrijven met een grote behoefte aan arbeidsmigranten worden afspraken gemaakt over huisvesting van personeel. Arbeidsmigranten doen boodschappen bij de lokale supermarkten, kopen kleding en trekken er op vrije dagen op uit. Wanneer zij zich vestigen in de gemeente gaan hun kinderen hier naar school. Daarmee zorgen arbeidsmigranten voor een bloeiende lokale economie. 5.5 Participatie en integratie Arbeidsmigranten in het Land van Cuijk zijn voornamelijk EU-burgers. Zij hebben daarom geen verplichting tot integratie in de vorm van inburgering. Integratie en participatie gebeurt dus op basis van vrijwilligheid. Er zijn verschillende behoeften op het vlak van participatie en integratie voor de diverse groepen arbeidsmigranten. Integratie is vaak pas aan de orde voor arbeidsmigranten die besluiten zich voor langere tijd of permanent in Nederland te vestigen.

Het participatieproces daarentegen start op het moment dat ze naar het Land van Cuijk komen, door het aanbieden van informatie over wonen, werken en leven in de gemeente. Arbeidsmigranten hebben met name behoefte aan informatie over huisvesting/ wonen, taalcursussen, zorg en belastingen. Het is belangrijk om te beseffen dat arbeidsmigranten maar een deel van hun tijd aan het werk zijn. Net als andere inwoners hebben ze behoefte aan sociale contacten, vrijetijdsbesteding, het doen van boodschappen of het bezoeken van een dokter. We bieden informatie aan over hoe men gebruik kan maken van dergelijke voorzieningen. We sluiten zoveel mogelijk aan bij bestaande voorzieningen en initiatieven als het gaat om participatie en integratie. Veel landelijke informatie voor arbeidsmigranten is al beschikbaar in verschillende talen. Ook wordt de aansluiting gezocht met lokale initiatieven. We stimuleren ideeën om het contact tussen inwoners en arbeidsmigranten te bevorderen. Daarnaast is het belangrijk om werkgevers te betrekken bij het participatieproces van arbeidsmigranten. Het communiceren over lokale regels, normen, waarden en omgangsvormen is een verantwoordelijkheid die primair bij de werkgever ligt. De groep arbeidsmigranten die van plan is korter dan 4 maanden in onze gemeente te verblijven, kan het best bereikt worden via de werkgevers.

Deze groep hoeft zich namelijk niet in de Basisregistratie Personen van de gemeente in te schrijven en blijft daarom buiten beeld van de gemeente. Werkgevers zijn vaak goed op de hoogte van de behoeften van hun werknemers. Een groot deel van de arbeidsmigranten komt jaarlijks voor een aantal maanden terug, vaak bij dezelfde werkgever. Het is belangrijk te starten met informatievoorziening bij het eerste verblijf in de gemeente. Het gaat dan om het informeren over basisaspecten met betrekking tot werken en wonen in de gemeente. Goede en betrouwbare informatie voor arbeidsmigranten is ook van belang om misstanden te voorkomen. Het College voor de Rechten van de Mens adviseert daarom om te voorzien in een laagdrempelig informatieloket in meerdere talen. Dit kan een (parttime) bemand loket zijn, een digitaal informatiepunt in de taal van arbeidsmigranten of door het houden van spreekuren voor arbeidsmigranten. Verder onderzoek naar de mogelijkheden en kosten is nodig. 5.6 In- en uitschrijving Basisregistratie Personen (BRP) Arbeidsmigranten die in de gemeente gehuisvest zijn en niet ingeschreven staan in de BRP moeten zich inschrijven bij het RNI loket (Registratie Niet-lngezetenen). Daar wordt alleen een woonadres in het buitenland vastgelegd en geen Nederlands (verblijfs)adres.

Bij een (beoogd) verblijf van langer dan 4 maanden is het wettelijk verplicht om in te schrijven in het BRP. In de praktijk blijkt volgens minister Koolmees echter dat arbeidsmigranten vaak niet aan de verplichting voldoen om zich na vier maanden in te schrijven bij de BRP. Om dit probleem te ondervangen gaan verschillende overheidsinstanties intensief samen werken aan een plan van aanpak om de registratie van arbeidsmigranten te verbeteren.

Pagina 24 van 38 Werkgevers zijn medeverantwoordelijk voor een correcte in- en uitschrijving in de BRP. Om het proces te vergemakkelijken willen we als Land van Cuijk inschrijvingsformulieren wegleggen bij de werkgever. Daarbij geven we een duidelijke instructie en voorzien we de werkgever van informatie en formulieren met betrekking tot uitschrijving van arbeidsmigranten. Werkgevers kunnen bijvoorbeeld al bij het invullen van het inschrijvingsformulier ook al een handtekening te laten zetten op het uitschrijvingsformulier. Dit zorgt ervoor dat arbeidsmigranten altijd uitgeschreven kunnen worden, ook al zijn ze (onverwacht) niet meer werkzaam bij de werkgever/uitzendbureau. 5.7 Verblijfsbelasting Als belastingplichtige kan worden aangewezen:  de persoon die, niet als ingezetene in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens is ingeschreven, binnen de gemeente verblijf houdt (verblijfhouder).  degene die bovenstaande persoon gelegenheid tot verblijf biedt (verblijfbieder).De gemeente heft verblijfsbelasting op basis van een percentage van de omzet. CGM heeft gekozen voor inning van de verblijfsbelasting middels een percentage van de omzet van een onderneming. Hierbij wordt gebruik gemaakt worden van de Btw-aangiften. Dit geeft minder werk voor de ondernemers en leidt tot vereenvoudiging van de belastingheffing.

Het accent komt meer te liggen op de geldstromen binnen het bedrijf dan op het aantal overnachtingen. Tijdrovende, dure en op weerstand stuitende tellingen en enquêtes ter onderbouwing van het forfait zijn dan niet langer nodig. 5.8 Toezicht en handhaving De komende periode gaan we daarom zoveel mogelijk in gesprek met werkgevers waarvan arbeidsmigranten in de woonwijken zijn gehuisvest. Bedrijven en uitzendbureaus moeten de kans krijgen om een andere oplossing te vinden voor het huisvesten van hun werknemers. Na vaststelling van het beleid bieden wij hen daarom de mogelijkheid om binnen maximaal 6 maanden, in de periode tot en met 1 juni 2021, een plan in te dienen dat inzichtelijk maakt hoe zij hun arbeidsmigranten op een legale manier, conform het nieuw huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten in de gemeente Cuijk gaan huisvesten. Tijdens de planontwikkeling zal er niet worden gehandhaafd bij de woningen van deze huisvesters. In overige situaties, als er geen plan ligt na 6 maanden, zal worden opgetreden. Dit zijn we niet alleen wettelijk verplicht maar is ook van belang in het kader van brandveiligheid en om situaties van overbewoning en overlast te voorkomen. Ook willen we dat voor alle huisvesters dezelfde regels gelden. Huisvesters die het goed willen regelen worden daardoor niet benadeeld.

We gaan ervan uit dat een aantal bedrijven huisvesting zal kunnen realiseren op eigen terrein. Daarnaast willen we met verschillende partijen aan de slag om het ontwikkelen van grootschalige huisvesting mogelijk te maken. Door meer ruimte te bieden voor huisvesting op andere plaatsen, voorkomen we dat bedrijven in de problemen komen, maar ook dat elders (bijvoorbeeld in woonwijken) geen nieuwe ongewenste ontwikkelingen in gang gezet worden. In de toekomst wordt het steeds moeilijker om voldoende arbeidskrachten te vinden. Daarom hebben ook bedrijven er baat bij dat huisvesting van arbeidsmigranten kwalitatief goed geregeld is. We zullen intensief samenwerken met de Inspectie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wanneer dit niet het geval is. Bij signalen of vermoedens van arbeidsuitbuiting wordt direct contact opgenomen met SZW. Ook kan het RIEC (Regionale Informatie en Expertise Centra) worden ingeschakeld bij fraude of vermoedens van mensenhandel. SZW en/of RIEC kunnen vervolgens verder onderzoek doen. Om uitbuiting te voorkomen gaan we beter communiceren naar arbeidsmigranten over hun rechten en plichten.

Uit onderzoek blijkt dat arbeidsmigranten behoefte hebben aan informatie over hun arbeidsrechten 5.9 Prestatieovereenkomsten met werkgevers en huisvesters14 Werkgevers zijn primair verantwoordelijk voor kwalitatief goede huisvesting en voldoende voorzieningen voor arbeidsmigranten. De gemeente wil hierin zoveel mogelijk ondersteunen en faciliteren. Daarbij willen we toegankelijk en klantvriendelijk zijn voor bedrijven in onze gemeente. We investeren daarom in duurzame relaties met bedrijven die arbeidsmigranten in dienst hebben. We willen met hen meedenken over hoe zij 14 Zie de bijlage van DEEL 3 (blz. 17) van het integrale beleidspakket: ‘Concept prestatiecontract tussen gemeente en huisvester’

Pagina 25 van 38 arbeidsmigranten aan zich kunnen binden zodat dezelfde mensen jaarlijks terugkomen en/of zich hier willen vestigen. Onderdeel van de duurzame relatie is het afsluiten van prestatiecontracten met (grote) bedrijven/ huisvesters en uitzendbureaus/ huisvesters. Daarin zullen zaken als verblijfsbelasting, in- en uitschrijvingen en huisvesting minimaal volgens SNF keurmerk of Agrarisch Keurmerk Flexwonen worden opgenomen. Daarnaast wordt de rol van de werkgever omschreven op het gebied van taal, participatie en informatievoorziening aan arbeidsmigranten. Ook zal worden onderzocht of we in het prestatiecontract een redelijke termijn tussen het einde van een arbeidscontract en einde van het huisvestingscontract kunnen opnemen. Dit om te voorkomen dat iemand van de ene op de andere dag op straat staat. Ten slotte wordt bekeken of we het bijhouden van een nachtregister verplicht kunnen stellen. De precieze inhoud van het prestatiecontract zal in overleg met de betrokken werkgevers/uitzendbureaus verder worden ingevuld. 5.10

Aanvullende uitgangspunten

Uitgangspunten 19. Het aantal verblijfplaatsen voor arbeidsmigranten sluit aan bij de behoefte van bedrijven aan arbeidsmigranten. 20. Pensions en logiesgebouwen kunnen worden gerealiseerd op vrijkomende bedrijfslocaties in de kern en het buitengebied op die locaties waar hergebruik voor bedrijfsdoeleinden niet voor de hand ligt dan wel ongewenst is. Let wel: nieuwbouw is ook mogelijk. 21. Nieuwe en bestaande huisvestingslocaties moeten aantoonbaar inspelen op de behoefte aan huisvesting van arbeidsmigranten, werkzaam bij bedrijven in Land van Cuijk en directe omgeving. 22. Huisvesting van arbeidsmigranten is primair de verantwoordelijkheid van de werkgever. Ook projectontwikkelaars/ huisvesters kunnen een initiatief indienen, mits er een relatie is met de behoefte aan huisvesting van lokale werknemers. De gemeente heeft een faciliterende en verbindende rol. 23. Woningen in de kern en in het buitengebied moeten worden bewoond door een huishouden behoudens als er een omzettingsvergunning is verstrekt voor verkamering. 24. Voor bestaande (illegale) situaties gaat een overgangsperiode van maximaal 6 maanden gelden. 25. Arbeidsmigranten die zich voor langere tijd of permanent in onze gemeenten vestigen, wonen met hun gezin of huishouden in een reguliere woning. Zij kunnen een beroep doen op de reguliere voorzieningen en zich inschrijven bij een woningcorporatie. 26.

We willen toestaan dat er ruimte voor maatschappelijk verantwoorde huisvesting op het agrarisch bedrijf komt waar men werkt. 27. Middels maatwerk wordt aansluiting gezocht bij de arbeidsbehoefte van het desbetreffende agrarisch bedrijf. 28. Pensions en logiesgebouwen kunnen worden gerealiseerd in vrijkomende gebouwen in de kern en het buitengebied op die locaties waar hergebruik voor de oorspronkelijke doeleinden niet voor de hand ligt dan wel ongewenst is. 29. Bij uitgifte van bedrijfskavels of bij uitbreiding van bedrijven maakt de gemeente, indien van toepassing, afspraken met werkgevers over de huisvesting van arbeidsmigranten. 30. We zetten in op een goede informatievoorziening voor arbeidsmigranten. De gemeente neemt hierin in regioverband een actieve rol in en laat de werkgevers hierbij betrekken. 31. We onderzoeken de mogelijkheden voor een (digitaal) informatieloket waar arbeidsmigranten terecht kunnen. We gaan hierover in gesprek met andere gemeenten in We bevorderen contacten tussen inwoners en arbeidsmigranten. We leggen in- en uitschrijvingsformulieren voor de BRP bij de huisvester / werkgever/ uitzendbureau. 32. We maken afspraken over het proces rondom in- en uitschrijven en leggen deze vast in een prestatiecontract.

Pagina 26 van 38 Uitgangspunten 34. Na vaststelling van het beleid zullen we handhaven op kamerverhuur aan arbeidsmigranten. Voor bestaande situaties gaat een overgangsperiode van maximaal 6 maanden gelden waarin werkgevers/huisvesters inzichtelijk kunnen maken hoe zij arbeidsmigranten na de overgangsperiode gaan huisvesten conform het nieuwe huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten Land van Cuijk. 35. De gemeenten zetten in op een duurzame relatie met werkgevers en huisvesters. 36. Er zullen prestatieovereenkomsten c.q. convenanten worden afgesloten met werkgevers / huisvesters.

6. Communicatie 6.1 Communicatie algemeen In paragraaf 5.5 (Participatie en integratie) zijn we ingegaan op het belang van een goede communicatie en dienstverlening naar arbeidsmigranten. Het blijft een uitdaging om niet alleen over, maar ook met de arbeidsmigranten zelf in gesprek te blijven, hun wensen en behoeften in beeld te krijgen en hen van goede informatie te voorzien op het gebied van bv. taal, onderwijs, wonen en gezondheid. Daarnaast is het belangrijk dat we inwoners goed informeren. Hiertoe willen we komen tot een Kenniscentrum Arbeidsmigratie NO Brabant. (zie bladzijde 16) Via een interactieve website zouden we zowel de inwoners als de arbeidsmigranten kunnen informeren. Dit geldt natuurlijk ook voor de werkgevers, uitzendorganisaties en huisvesters. Grootschalige bouwprojecten betekenen een verandering in de leefomgeving van mensen. Dat kan onbegrip of weerstand oproepen. Daarom is zorgvuldige communicatie hierbij een uitermate belangrijke randvoorwaarde. De communicatierichtlijnen worden als richtlijnen meegegeven aan initiatiefnemers/ vergunnings-aanvragers. Communiceren in een vroegtijdig stadium is een essentieel. De Omgevingswet die de komende jaren van kracht wordt, heeft dit ook als basisprincipe. De initiatiefnemer die bouwt en exploiteert is de eerst aangewezene voor een goede dialoog over beheer en andere vragen over de bouw en het gebruik.

Communicatie over dergelijke, ingrijpende bouwprojecten zijn dus bij uitstek een taak van de initiatiefnemer. Maar uiteraard heeft de gemeente ook een rol. Het is dus zaak dat er een goed samenspel ontstaat tussen beiden, inclusief de wijze van communiceren, waaronder de timing. Voor de uitwerking van het beleid wordt verder in gesprek gegaan met verschillende betrokkenen zoals: werkgevers, huisvesters, uitzendbureaus, initiatiefnemers en andere partijen. Met betrekking tot communicatie over nieuwe huisvestingslocaties wordt er pas gecommuniceerd over een specifieke locatie als een initiatiefnemer een initieel plan heeft gemaakt dat met de gemeente is besproken, geen onoplosbare belemmeringen kent én als er goede communicatie- en beheerafspraken zijn vastgelegd. Pas dan wordt een principebesluit genomen en kan het plan breder gepresenteerd worden en kan de dialoog met de raad, belanghebbenden en inwoners starten. Het onderstaande stappenplan is leidraad voor de communicatie en besluitvorming bij alle (grote) nieuwe locaties voor huisvesting arbeidsmigranten. 6.2 Communicatie Achtstappenplan De vastgestelde documenten in het kader van de bescherming en huisvesting van de arbeidsmigranten worden op de gemeentelijke website geplaatst en actief gecommuniceerd naar de pers. Hiermee informeert de gemeente inwoners over nut, noodzaak en urgentie van huisvesting voor arbeidsmigranten.

De 8 stappen in communicatie en besluitvorming zijn: 1.

Een locatie is communiceerbaar als: a. de initiatiefnemer(s) een uitgewerkt plan heeft gemaakt dat door de gemeente globaal beoordeeld is en geen onoverbrugbare belemmeringen oplevert; b. de initiatiefnemer(s) aantoont aan de gemeente dat het plan haalbaar is; c. de initiatiefnemer(s) de zeggenschap over grond heeft of kan krijgen;

Pagina 27 van 38 d. de initiatiefnemer(s) en de gemeente goede afspraken hebben gemaakt over de communicatie gedurende het hele proces van planontwikkeling tot en met realisatie en goede beheerafspraken tijdens de exploitatie. 2.

De initiatiefnemer(s) stelt een communicatieplan per locatie op, waarin zij met de gemeente afspraken maakt over hóe en door wie direct omwonenden en andere belanghebbenden worden betrokken (informatie per brief, uitnodiging tot het bijwonen van een of meer informatieavonden, en andere rechtstreekse communicatiemiddelen). De initiatiefnemer neemt hierbij het voortouw, de gemeente faciliteert en ondersteunt.

3.

De initiatiefnemer(s) start de communicatie met de direct omwonenden. De initiatiefnemer dient na een omgevingsdialoog aan te tonen dat het plan op begrip en acceptatie kan rekenen onder omwonenden en belanghebbenden. Het heeft de voorkeur het eerste contactmoment met hen zo persoonlijk mogelijk te maken. Dit houdt in dat initiatiefnemer(s) direct contact met hen zal zoeken. De raadsleden worden geïnformeerd als de dialoog met de direct omwonenden en andere belanghebbenden daadwerkelijk is gestart.

4.

Initiatiefnemer en gemeente nodigen direct omwonenden uit voor een informatiebijeenkomst over het initiatief. De bijeenkomst wordt zo georganiseerd dat er zoveel mogelijk ruimte is voor individuele vragen en zorgen (inloopopzet).

5.

Schriftelijke reacties na de informatiebijeenkomst worden gebundeld en door de gemeente beoordeeld. Aangegeven wordt wat er van de reactie verwerkt kan worden in het definitieve plan en/of afspraken over exploitatie en beheer. Direct omwonenden en andere belanghebbenden worden opnieuw actief benaderd en geïnformeerd over de verwerking.

6.

Initiatiefnemer dient het definitieve plan in door een aanvraag omgevingsvergunning. Het College informeert de Gemeenteraad, direct omwonenden en andere belanghebbenden op de gebruikelijke wijze over de procedure aanvraag omgevingsvergunning.

7.

Tijdens de toetsing bespreekt het College het plan en de gevoerde dialoog met de raadsleden, die hierna het College advies kunnen geven.

8.

Het College neemt een formeel besluit over de omgevingsvergunning. Hierna start de wettelijk vastgelegde mogelijkheid tot formeel bezwaar.

Bovenstaande stappen vormen een globaal spoorboekje voor de dialoog met de raad en de belanghebbenden. Omdat geen situatie hetzelfde is wordt er vanuit dit globale spoorboekje per locatie voor de specifieke communicatieaanpak een maatwerkopzet gemaakt. Dit is nadrukkelijk een coproductie van initiatiefnemer(s) en de gemeente. Onderdelen als klankbordgroepen voor de planperiode en de verhuurperiode, goede digitale informatie, informatie en bezichtiging van reeds functionerende grootschalige complexen, kennismaking met de bewoners, kunnen ingezet worden als onderdeel van de aanpak. Goede communicatie blijft steeds maatwerk. In algemene zin merken we wel op dat de regie niet altijd goed samen met initiatiefnemers te voeren is. De situatie kan zich voordoen dat particulieren zonder enig vooroverleg een vergunningaanvraag indienen bij de gemeente. NB:

Het College neemt een besluit over de tijdelijke huisvesting voor de termijn van 10 – 15 jaar. De gemeenteraad heeft daar in principe geen zeggenschap over. Deze vergunning valt onder de kruimelgevallenregeling. Bij nieuwbouwlocaties is een wijziging van het bestemmingsplan of een buitenplanse afwijking wel benodigd.

Pagina 28 van 38

BIJLAGE A – RIEC15 – Bescherming arbeidsmigranten Arbeidsmigranten werken veelal in cruciale sectoren, zoals de voedselketen en de logistiek. In de media worden zorgen geuit over het welzijn van arbeidsmigranten tijdens deze crisis. Slechte huisvesting, uitbuiting en mensenhandel vormen nu een extra risico voor de volksgezondheid en de continuïteit van de cruciale sectoren.  Kansen voor ondermijnende criminaliteit – Een groot deel van de arbeidsmigranten verkeert in een afhankelijkheidspositie ten opzichte van werkgever/uitzendbureau omdat inkomen, huisvesting, vervoer, zorgverzekering en andere zaken via hen geregeld worden. Deze afhankelijkheid maakt de arbeidsmigrant kwetsbaar. De kans dat maatregelen van het RIVM daarbij niet in acht worden genomen is daarom aanwezig. Malafide organisaties calculeren hun pakkans in.  Mensenhandel – Door een dreigend tekort aan buitenlandse arbeidskrachten kunnen malafide organisaties snel veel geld verdienen door mensen ‘te leveren’ aan malafide werkgevers/uitzendbureaus. Ze ronselen kwetsbare mensen in het buitenland en beloven hen werk en inkomen waarmee ze voor hun familie kunnen zorgen. Maar deze malafide organisaties hebben maar één doel voor ogen, namelijk het uitbuiten van deze arbeidskrachten.

 Slechte huisvesting – Organisaties huisvesten arbeidsmigranten vaak in grote groepen in (te) kleine ruimtes op bijvoorbeeld recreatieparken of in woningen. Meerdere mensen delen hetzelfde bed en hygiëne laat vaak te wensen over.  Arbeidsuitbuiting – Met name in de land- en tuinbouw en logistieke sector is een tekort aan buitenlandse arbeidskrachten. Hierdoor komen aanwezige arbeidsmigranten extra onder druk te staan. Dit vergroot de kans op arbeidsuitbuiting, zoals het maken van extreem lange werkdagen en betalingen ver beneden het minimumloon, waarbij er vaak ook nog een deel van het loon ingehouden wordt voor…….. B. RIEC - Hoe kun je als gemeente bijdragen aan de aanpak van ondermijning?  Zicht op verblijflocaties Gemeenten hebben een rol in de aanpak van slechte huisvesting van arbeidsmigranten, dit is vaak een voorbode van arbeidsuitbuiting of mensenhandel. Om deze vormen van ondermijning effectief aan te pakken is het noodzakelijk om als gemeente inzicht te hebben in de verblijflocaties. Hoe krijg je inzicht in verblijflocaties 1. Informeer bij de Boa’s, toezichthouders, politie en medewerkers van de buitendienst; 2. Zoek in de BRP op adressen waar minimaal drie of meer personen met verschillende achternamen op één adres staan ingeschreven of waar juist niemand staat ingeschreven; 3. Controleer nachtregisters van recreatieparken, B&B’s en hotels; 4.

Raadpleeg het kadaster op namen van personen en organisaties waarvan bekend is dat zij arbeidsmigranten huisvesten; 5. Raadpleeg BRP-inschrijvingen van panden waar structureel auto’s van uitzendbureaus of met een buitenlands kenteken staan; 6. Informeer bij de opvang voor dak- en thuislozen of zich arbeidsmigranten hebben gemeld en waar deze voorheen verbleven. Momenteel mogen namelijk ook niet- rechthebbenden op grond van de WMO aanspraak maken op deze opvang.  Voorlichting Om de meldingsbereidheid van arbeidsmigranten over misstanden te verhogen is het belangrijk om hen goed te informeren over de regels en meldingsloketten. Hiervoor is een infographic16 beschikbaar in diverse talen die gemeenten actief kunnen delen.

15 RIEC = Regionaal Informatie en Expertise Centrum; de tien RIEC's en het LIEC (= landelijk) ondersteunen partners bij de aanpak van

georganiseerde criminaliteit met als doel samenwerking te stimuleren en de overheid en maatschappij weerbaarder te maken om zo ondermijning tegen te gaan. 16 https://www.riec.nl/documenten/publicaties/2020/06/03/infographic-arbeidsmigranten

Pagina 29 van 38 Om bedrijven bewuster te maken van de omstandigheden waaronder sommige arbeidsmigranten leven en het risico dat dit mogelijk met zich meebrengt voor de bedrijfscontinuïteit, is een infographic beschikbaar die actief bij bedrijven uitgezet kan worden.  Controle Om te bewaken dat wet- en regelgeving correct worden nageleefd is toezicht en handhaving noodzakelijk. Controleer die locaties waarbij uit eerder verkregen inzichten en meldingen/klachten het vermoeden bestaat dat de situatie afwijkt van bijvoorbeeld het bestemmingsplan, het bouwbesluit, de BRP of de APV. Blijf bij een controle alert op signalen die wijzen op afhankelijkheidssituaties. Belangrijke signalen zijn: 1. Groot verloop onder bewoners, waarbij de inschrijving in de BRP uitblijft; 2. Personen beschikken niet over eigen documenten, zoals paspoort, werkvergunning of visum; 3. Personen staan niet ingeschreven in de BRP of in de Registratie Niet-lngezetenen (RNI); 4. De aanwezigen willen/durven geen informatie over hun identiteit, werk of verhuurder te geven; 5. Huurovereenkomst staat op naam van iemand anders, zoals bijvoorbeeld een uitzendbureau; 6. Er kan geen arbeidsovereenkomst worden overlegd; 7. Disproportionele huisvestingskosten, zoals huur, Wifi, vervoer naar de werkplek, schoonmaak; 8. Personen wonen en werken op dezelfde locatie en hebben weinig/geen bewegingsvrijheid.

Zij beschikken bijvoorbeeld niet over vervoersmiddel/openbaar vervoer. Zie je verdachte situaties of herken je de beschreven signalen? Deel dit met de aandachtsfunctionaris mensenhandel en/of de AOV’er van de gemeente. Zij stemmen af met de accountmanager van het RIEC en de gewenste zorg- en handhavingspartners, zoals de Inspectie SZW. Deze is bereikbaar via 0800-5151 en mailadres BAC@inspectieszw.nl

Pagina 30 van 38

BIJLAGE B – PON-Cijfers arbeidsmigratie in het Land van Cuijk 2018

Pagina 32 van 38

Pagina 33 van 38

Pagina 34 van 38

Pagina 35 van 38

Pagina 36 van 38

Pagina 37 van 38