03. Kerkenvisie Gemeente Grave 15 september 2021

55

De gevoeligheid van kerksluiting Als we het over sluiten van gebouwen hebben worden mensen snel boos. Vaak beschouwen we boosheid als een egoïstische, vernielende emotie die we volledig uit onze levens zouden moeten uitroeien. Maar Jezus werd ook wel eens boos. Toen Jezus de geldwisselaars en dierenverkopers uit de Tempel joeg, toonde Hij veel emotie en boosheid (Matteüs 21, 12-13; Marcus 11, 15-18; Johannes 2, 13-22). Jezus’ emotie werd omschreven als “hartstocht” voor Gods huis (Johannes 2: 17). Zijn boosheid was zuiver en volledig gerechtvaardigd omdat er bezorgdheid voor Gods heiligheid en aanbidding aan ten grondslag lag. Omdat Gods heiligheid en aanbidding op het spel stonden, ondernam Jezus snel en besluitvaardig actie. Zijn wij, als een kerk sluit, op dezelfde manier boos als Jezus? “Laudato Si” De encycliek geschreven door Paus Franciscus. “Geprezen zijt Gij!”, met als ondertitel: om de zorg voor ons gemeenschappelijk huis, de aarde is ons gemeenschappelijk huis. Hij heeft het over wereldse problemen zoals voldoende schoon water, kritiek op de heerszucht en de hebzucht van deze moderniteit. Maar ook over rentmeesterschap, wij zijn hier allemaal maar tijdelijk en moeten ook aan de volgende generaties denken. Maar wat voor ons in dit document vooral van belang is het onderwerp ecologische bekering.

De CO2-voetafdruk of Carbon footprint het gebruik van fossiele brandstoffen, productie van elektriciteit en verwarming. In onze kerken zorgen wij toch voor veel broeikasgassen door gigantische gebouwen te verwarmen voor soms maar een enkel uur per week…… Hoe kunnen wij in de verschillende kerken ervoor zorgen dat wij minder uitgeven aan stookkosten en elektriciteit. Hoe kunnen wij milieu bewuster draaien. Wij beschikken over grote gebouwen met veel daken waarop veel zonnepanelen kunnen worden geïnstalleerd om warmte en elektriciteit voor de gebouwen te generen en zelf het overtollige af te staan aan het netwerk wat weer inkomsten kan opleveren. Communio Blijven onderstrepen het belang van gemeenschap, van communio. Ik ben katholiek met andere katholieken. Solidariteit met alle mensen. Belang van caritas, naastenliefde en sociale gerechtigheid. Wat doet het bijvoorbeeld met u als er ineens een asielzoekers centrum bij u in de buurt komt, misschien wel in een van de kerken? Een parochie zal ook in de toekomst gedragen moeten worden door de mensen, de gelovigen. We moeten wel realistisch blijven en zien dan ook een terugloop in het aantal vrijwilligers, waaronder koorleden, misdienaars, acolieten, lectoren, kosters, etc. Hoe daar mee om te gaan en hoe kunnen we dan als gemeenschap nog bij elkaar komen. Niet onbelangrijk is de kerkbijdrage die fors terugloopt.

Concrete uitspraken • De hoofdtaak van de parochie is de missionaire taak van de Kerk, de bediening van de sacramenten en het pastoraat in de breedste zin van het woord. Hieraan wordt voorrang gegeven inzake immateriële en materiële beleidsbeslissingen; • De onderhoudssituatie van de rooms-katholieke kerken in Escharen, Gassel, Grave en Velp is dermate goed, dat het kerkbestuur zich beperkt tot het wind- en waterdicht houden van de gebouwen; • Het kerkbestuur investeert niet meer in het onderhoud en de restauratie van de monumentale orgels die niet meer in gebruik zijn. Als de lokale gemeenschap of een overheid hierin geen actieve rol neemt, dient een duurzame oplossing buiten de parochie gevonden te worden; • Een dagkapel in iedere kern van de parochie is een belangrijke pleisterplaats voor parochianen en passanten; 56

•

• •

De parochie is realistisch dat het, op termijn, zo niet door kan gaan. Dat betekent we als geloofsgemeenschap ‘plekken van hoop’ creëren, op een manier die financieel duurzaam (en dus: haalbaar) is. Op termijn betekent dat behoud (in iedere kern) van een plek van samenkomst (in welke – herkenbare! – vorm en in welk gebouw dan ook). Een groot gebouw, kerk, aanhouden omdat er af en toe nog grote uitvaarten zijn, is uiteindelijk simpelweg te duur. Een termijn waarbinnen de kerken van Escharen, Gassel en Velp sluiten is niet voorzien. De logische volgorde lijkt, op dit moment: Velp, Escharen en Gassel. Het is belangrijk dat de gemeenschap (en niet de parochie) uitspraken doet over de toekomst van de gebouwen als zij uiteindelijk aan de rooms-katholieke eredienst zijn onttrokken. In het meest verregaande geval over de vraag of de kerken (geheel of gedeeltelijk) gesloopt mogen worden en indien zij in hun herkenbaarheid gehandhaafd dienen te worden, hoe en onder welke materiële voorwaarden. Het nemen van verantwoordelijkheid gaat immers verder dan ventileren van gratis meningen, want de gevolgen daarvan kosten veel (gemeenschaps-)geld.

Onderschrift foto

57

Bijlage 6 Visie / Notitie PKN Grave kerkenvisie A. De protestantse geloofsgemeenschap; zie https://grave.protestantsekerk.net/ De protestantse gemeente is ondergebracht in de classis Noord-Brabant, Limburg en Réunion Wallonne welke onderdeel is van de Protestantse Kerk in Nederland. De geloofsgemeenschap gebruikt het gebouw voor erediensten, de oecumenische gespreksgroep en een vesper op oudjaarsavond. En voor de vergaderingen van de diverse geledingen. De geloofsgemeenschap heeft contacten met de PKN (classispredikant en dienstencentrum), SAGE, christelijke bewoners van het AZC in Grave (via de interkerkelijke werkgroep asielzoekers Grave), de predikant van de PI, Christelijke bassischool De Wegwijzer en de Parochie H. Elisabeth Grave. De protestantse geloofsgemeenschap is onderdeel van de samenwerkende gemeenten (SAGE) in de regio. Zij vinden elkaar onder meer in het uitwisselen van ervaringen en informatie binnen de PKN. Het hoogtepunt van de samenwerking is de gezamenlijke kerkdienst op Hemelvaartsdag. Tot de SAGE-gemeenten behoren: Cuijk, Grave, Gennep, Heeswijk/ Dinther, Lith en Ooijen, Oss, Ravenstein, Uden/Veghel. Een beeld van de protestantse geloofsgemeenschap De geloofsgemeenschap telt 274 geregistreerde leden en heeft een predikant in dienst voor 12 uur per week. Het aantal kerkgangers op zondag beweegt zich tussen de 20 tot 40.

Er zijn ongeveer 60 actieve leden, deze zijn actief in/als: • Commissie Eredienst • Kerkenraad • College van kerkrentmeesters • College van diakenen • Interkerkelijke Werkgroep Asielzoekers Grave (IWAG) • Beheer gebouw • Contactpersonen • Gastparen (kostersfunctie) • Redactie + bezorgers Kerkblad “Gemeenteleven” Ø Histogram leeftijdsopbouw. De geloofsgemeenschap telt in april 2021 274 leden. Onderstaande histogram geeft een beeld van de leeftijdsopbouw. Het aantal pastorale eenheden is 190. Een pastorale eenheid is een adres waar een of meerdere leden van de geloofsgemeenschap wonen. Bron: Ledenbestand (LRP) Ø Tabel instroom, uitstroom en overleden over de jaren 2016 t/m 2020 Deze tabel geeft een indruk van het verloop van leden van de geloofsgemeenschap.

58

Instroom

Uitstroom Overleden

2016

6

1

4

2017

4

8

5

2018

12

6

1

2019

9

3

7

2020

4

2

4

totaal

35

20

21

Bron: Kerkblad B. Beheer van het kerkgebouw; zie https://www.bagijnenkerkgrave.nl/ Het gebouw is onder te verdelen in een kerkzaal (maximaal 150 personen), en 2 vergaderzalen (maximaal 50 en 20 personen) die geschikt zijn voor de verhuur. De kerkzaal is door het vervangen van de vaste banken door losse stoelen in het verleden geschikt gemaakt voor multifunctioneel gebruik. Het gebouw worden verhuurd voor concerten, vergaderingen, bijeenkomsten, koorrepetities, etc. C. Duurzaamheid en kerk Hierbij kun je denken aan het minimaliseren van het energieverbruik, maar ook aan de betekenis van het gebouw voor de gemeenschap van Grave. Daarbij denken wij aan levering van elektriciteit vanaf zonnecollectoren, mits dit wordt toegestaan. Elektriciteitsverbruik beperken door: Toepassen energiezuinigere lampen Mogelijkheden nagaan van zonnecollectoren (in combinatie met levering aan derden) zowel op de kerk als op het voorgebouw. De voorgevel staat ongeveer gericht op ZZW. Gasverbruik beperken door: o Isolatie van het kerkplafond. o De ventilatieopening in het plafond kerk in te richten met een afsluitbare functie. o De nissen van het kerkgebouw zijn mogelijk uitgevoerd met een spouwmuur. Dit is het geval bij de nis in de Bagijnenhof. Vanwege de oppervlakte is de isolatie hiervan te onderzoeken (mogelijkheden + besparingen). o Mechanische circulatie van lucht vanaf het kerkplafond.

o Dak- en spouwmuurisolatie in de voorgebouwen waar mogelijk (voorgevel is steens uitgevoerd. o Verwarming kantoor naast doorgang individualiseren i.v.m. incidenteel gebruik overdag of ’s-avonds. Toepassing warmtepomp of infrarood overwegen. o De vloeren liggen op zand. In hoeverre hier isolatie mogelijk is, is onbekend.

59

Bijlage 7 Stappenplan voor kerkbeheerders. Een stappenplan volen kan helpen bij een succesvolle weg naar een herbestemming of het realiseren van een nevenbestemming. Dit voorbeeld is afkomstig uit ‘Handboek Behoud en Beheer 2. Nieuw gebruik van kerkgebouwen.’ Een uitgave van de Vereniging van Beheerders van Monumentale Kerkgebouwen, 2019. Deze Vereniging zet zich in voor een goed beheer en gebruik van monumentale kerkgebouwen in Nederland. Ook proberen ze de samenleving zoveel mogelijk bekend te maken met de multifunctionele gebruiksmogelijkheden van deze gebouwen. Onderstaand stappenplan is één van vele uitgewerkte aanpakken. Kies zelf voor de aanpak die het beste bij de situatie past, bijvoorbeeld via de website www.toekomstreligieuserfgoed.nl ‘Voor kerkbeheerders/eigenaren op zoek naar nieuwe gebruiksmogelijkheden voor behoud bij dreigende sluiting.’ 1. Zoektocht naar nieuwe gebruiksmogelijkheden voor behoud Formuleer en het probleem. Is uw kerkgebouw nog functioneel? Is er sprake van een fusie waardoor het gebruik van uw kerkgebouw zal wijzigen? Benoem de urgentie van het behoud. Maak een analyse: wat zijn wel en niet haalbare oplossingen. Weeg vraag en aanbod tegen elkaar af. Zoek actoren en partners. • multifunctioneel gebruik • neven- of herbestemming, behoud kerkgebouw al of niet met nieuwe functies.

Welke functies zijn mogelijk? • het gemeentelijk beleid en instrumentarium 2. Nieuwe eigendomsvormen Bij alle scenario’s geldt wie is en blijft of wie wordt de eigenaar? • een lokale stichting • de SOHK • organisatie van Stadsherstel • een woningbouwcorporatie • burgerlijke gemeente (tijdelijk) • overheid of woningbouwcorporatie wordt deelgenoot, gaat commitment aan 3. Draagvlak Probeer al in het beginstadium een breed draagvlak te creëren • maatschappelijk draagvlak • omwonenden (publieke bewustwording) • gemeente (politieke bewustwording, ambtelijke bewustwording) • monumentale organisaties (RCE, SKKN) 4. Planontwikkeling Deze fase is cruciaal. Formuleer doelstellingen op basis van een analyse en visie. Betrek daarin relevante actoren en belanghebbenden • opstellen plan van eisen • doelgroepen • ruimtelijke uitwerking • bestemmingsplan • vergunningen • investeringsplan • financieringsplan 60

• exploitatieplan 5 Restauratie en aanpassingen 5. Is er sprake van een restauratie of aanpassingen om nieuw gebruik mogelijk te maken? Wie is verantwoordelijk en wie begeleidt het proces? Welke financiële middelen zijn er te vinden? • architectenkeuze • opstellen restauratie/verbouwingsplan • bij aanpassingen overleggen met RCE en SKKN • subsidieaanvragen indienen • financiering (lenen bijvoorbeeld NRF, sponsoren, fondsenwerving) 6. Komen tot een structurele exploitatie Maak afspraken over het beheer en de samenwerking met partners en actoren. Vraag ondersteuning aan deskundigen en bouw een aanlooptijd in. Zorg voor een evaluatie op basis van monitoring • multifunctioneel gebruik • culturele en commerciële programmering • zoeken naar vaste huurder • (gedeeltelijke)herbestemming • opstellen en uitvoeren bedrijfsplan • opstellen en uitvoeren pr plan

61