03. Inrichting omgevingsfonds.pdf
Tekst van het document
Inrichting omgevingsfondsOmgevingsfonds gemeente Mill en Sint HubertInrichting omgevingsfonds Definitief Definitief| Omgevingsfonds gemeente Mill en Sint Hubert | v2.0 | 18-5-2021 Pagina 20
5 Tegengestelde belangen
Het is mogelijk dat er tegengestelde belangen zijn tussen de verschillende ingediende initiatieven. Er zijn slechts beperkte gelden beschikbaar in het fonds en indien de hoogte van de aanvragen de beschikbaarheid van het fonds overstijgt, moeten er keuzes gemaakt worden. Zoals beschreven in de paragraaf “Mogelijkheden om omwonenden tegemoet te komen”, kan er onderscheid gemaakt worden tussen drie specifieke categorieën tegemoetkomingen: 1.
Aanvragen voor het algemeen belang van de wijk;
2.
Aanvragen op individueel woningniveau;
3.
Aanvragen op project niveau.
Tegengestelde belangen kunnen ontstaan binnen één van deze categorieën of tussen de verschillende categorieën onderling.
•
Tegengestelde belangen binnen een categorie. Een voorbeelden hiervan is dat er een aanvraag wordt ingedeeld voor de verduurzaming van een basisschool en een aanvraag voor vergoeding van ledverlichting voor de openbare ruimte. Indien het fonds niet toereikend genoeg is om beide initiatieven te financieren, kan er een mogelijk conflict ontstaan. Dit kan op verschillende manieren opgelost worden; o Beide initiatieven niet volledig financieren, maar voor slechts een gedeelte. Het voordeel hiervan is dat beide initiatieven een impuls krijgen. Een nadeel is echter dat het niet zeker is of deze initiatieven ook gerealiseerd worden als ze niet het financiële aandeel krijgen wat o
aangevraagd is. De omgeving laten beslissen aan welk aanvraag het fonds financiële middelen toekent. Het voordeel hiervan is dat de omgeving bepaald wat er met het fonds gebeurt. Een nadeel is echter dat deze uitwerking veel participatie en betrokkenheid vraagt van de (gehele) omgeving.
o
Een laatste mogelijkheid is om één van de aanvragen door te schuiven naar een volgende ronde. Een voordeel hiervan is dat er een mogelijkheid is dat beide initiatieven alsnog uitgevoerd kunnen worden. Nadelen zijn echter dat er alsnog een keuze gemaakt moet worden welke aanvraag doorgeschoven moet worden en dat er bij meerdere aanvragen in de volgende ronde, geen garantie is dat de aanvraag dan wel voet in de aarde krijgt. Windpark Nijmegen-Betuwe maakt gebruik van een publieksjury in het geval dat er te veel aanvragen zijn die allemaal voldoen aan de opgestelde eisen.
•
Tegengestelde belangen tussen de verschillende categorieën. Het voorbeeld dat we hier kunnen noemen is de situatie dat er aanvragen zijn op woningniveau (waardoor een beperkt aantal woningen financiële middelen krijgen om hun woning beter te isoleren) terwijl er ook aanvragen zijn waar de gehele omgeving van zou kunnen profiteren. Er zijn verschillende manieren hoe dit te adresseren; o
De aanvragen apart beschouwen en beoordelen. De mogelijkheden die eerder geopperd zijn bij ‘tegengestelde belangen binnen een categorie’ toepassen. Het voordeel hiervan is dat alle
Inrichting omgevingsfondsOmgevingsfonds gemeente Mill en Sint HubertInrichting omgevingsfonds Definitief Definitief| Omgevingsfonds gemeente Mill en Sint Hubert | v2.0 | 18-5-2021 Pagina 21
aanvragen meegenomen worden en dat de omgeving bepaalt wat er met het fonds gebeurt. o
Het nadeel is echter dat individuele aanvragen hoogstwaarschijnlijk niet doorgevoerd worden. Het is ook mogelijk om bepaalde categorieën uit te sluiten door de voorwaarden voor de aanvraag hierop te specifiëren. Het voordeel hiervan is dat er vooraf duidelijkheid is en er geen verkeerde verwachtingen ontstaan. Het nadeel is echter de omwonenden hierdoor minder
o
inspraak hebben over de besteding van het fonds. Een andere mogelijkheid is om een vaste verdeelsleutel tussen de verschillende categorieën toe te passen. Hierdoor is duidelijkheid en zijn de verwachtingen gemanaged. De verhoudingen in de verdeelsleutel moeten echter alsnog bepaald worden. Windpark Staphorst heeft een verdeelsleutel toegepast waarbij er onderscheid gemaakt wordt tussen collectieve belangen en belangen op woningniveau. Binnen de categorie “op woningniveau” is een verdere verdeling gemaakt waarin er drie zones geïdentificeerd zijn op basis van afstand tot het energieproject. Windpark Krammer draagt circa € 60.000 per jaar af aan omwonenden binnen 2000 meter en draagt per jaar circa € 90.000 bij aan het omgevingsfonds. Vervolgens is wel de eis gesteld dat aanvragen voor het omgevingsfonds in het algemeen belang zijn. Ook bij het Windpark Wieringermeer is het overgrote deel van de omgevingsbijdrage vanuit het Windpark gereserveerd voor bijdragen aan de omwonenden binnen 2000 meter van de windturbines (ca € 400.000 per jaar). Het aandeel van het omgevingsfonds is ca. € 100.000 per jaar, te besteden in de regio Wieringermeer en 3,5 km daarbuiten.
Inrichting omgevingsfondsOmgevingsfonds gemeente Mill en Sint HubertInrichting omgevingsfonds Definitief Definitief| Omgevingsfonds gemeente Mill en Sint Hubert | v2.0 | 18-5-2021 Pagina 22
6 Mogelijke invulling voor het omgevingsfonds dat in werking is
6.1.1 Hoe moet je aanvragen doen? Er moet vastgesteld worden hoe en hoe vaak er aanvragen gedaan kunnen worden voor initiatieven die gefinancierd worden vanuit het omgevingsfonds. •
Vrijwel alle omgevingsfondsen die al operationeel zijn, werken met een online formulier dat ingevuld moet worden. Een voordeel hiervan is dat alle aanvragen dezelfde functionele informatie verschaffen en dat de aanvragen op een centrale plek binnen komen. Op deze manier worden aanvragen niet over het hoofd gezien. Het is ook mogelijk om alternatieve manieren voor een aanvraag toe te staan zoals mondeling, per email, of per briefpost. De drempel om op deze manier aanvragen te doen wordt voor enkele omwonenden op deze manier verlaagd. Echter moet het wel gewaarborgd worde dat het overzicht behouden blijft. Windpark Krammer en Windpark Nijmegen-Betuwe hebben de keuze gemaakt om enkel via een vast aanvraagformulier een verzoek te kunnen indienen. Een voorbeeld van een aanvraag formulier is het formulier van windpark Krammer, beschikbaar via de onderstaande link: https://www.windparkkrammer.nl/windfonds/aanvraag-windfondskrammer/
•
Een andere keuze is hoe vaak een aanvraag kan worden ingediend. Een hogere frequentie van aanvragen zorgt voor meer werk voor het omgevingsfondsbestuur, aangezien er meer momenten zijn waar aanvragen bekeken en beoordeeld moeten worden. Het komt echter wel de omgeving tegemoet en de drempel om een aanvraag in te dienen wordt lager indien er op korte termijn ook mee aan de slag gegaan kan worden. Voor het windpark Nijmegen-Betuwe kunnen er een keer per twee jaar aanvragen worden ingediend. Is dit een keer per twee jaar. Bij windpark Krammer is dit elk half jaar mogelijk.
6.1.2 Wie mogen aanvragen doen? Er moet vooraf bepaald worden wie initiatieven bij het omgevingsfonds mogen indien. •
Een keuze kan zijn om alleen bewoners, organisaties en verenigingen die binnen de gestelde omgeving vallen aanvragen te laten doen. Hiervoor moet eerst bepaald worden wat de omgeving van een duurzaam energieproject is. Een mogelijkheid hiervoor is om hiervoor de definities van omwonenden aan te houden die beschreven in gemeente beleid. Het voordeel hiervan is dat de mensen die hinder ondervinden, zeggenschap hebben wat er met de gelden van het fonds gebeurt. De omgeving zal zich hierdoor meer gehoord voelen. Windpark Nijmegen-Betuwe heeft deze eis opgenomen.
Inrichting omgevingsfondsOmgevingsfonds gemeente Mill en Sint HubertInrichting omgevingsfonds Definitief Definitief| Omgevingsfonds gemeente Mill en Sint Hubert | v2.0 | 18-5-2021 Pagina 23
•
Het is ook mogelijk dat de aanvrager niet in het aangewezen gebied woont of gevestigd is, mits het resultaat van het project maar ten goede komt aan de vooropgestelde criteria. Hierdoor worden de grenzen minder strak maar kan het doel nog wel gewaarborgd worden. Het aantal mensen dat een aanvraag kan doen neemt hiermee toe. Deze keuze heeft windpark Krammer gemaakt.
6.1.3 Wat zijn de inhoudelijke criteria voor de aanvraag? Zoals genoemd in 6.1.2, is het nodig om criteria op te stellen waaraan de verschillende aanvragen moeten voldoen en waar de aanvragen op getoetst kunnen worden. Er zijn verschillende criteria te bedenken. Vier verschillende aspecten op basis waarvan keuzes gemaakt kunnen worden, worden behandeld ter inspiratie.
Locatie gedreven eis Het is mogelijk om geografische grenzen te bepalen waarbinnen de ingediende initiatieven effect dienen te hebben. Deze grenzen kunnen gesteld worden op basis van de definities beschreven in het beleid (als voorbeeld, omwonenden tot 250 meter en omgeving tot 2 km). Het is ook mogelijk om deze grenzen aan te passen naar eigen inzicht. De meesten omgevingsfondsen hebben een dergelijke keuze gemaakt om een locatie eis toe te passen. Het voordeel van het opstellen van geografische grenzen is dat dit een criteria is die objectief te toetsen is, en dat omwonenden van tevoren ook een duidelijke inschatting kunnen maken of de aanvraag aan dit criteria voldoet. Een nadeel is echter dat een goede aanvraag voor het omgevingsfonds die net buiten het gebied valt, bij voorbaat al niet meegenomen wordt. Bij windpark Rietvelden past het omgevingsfonds een afstandseis toe om te bepalen voor welk deel van de omgeving hun fonds is bestemd. Een afstand kan op objectieve basis getoetst worden. Daarbij wordt met een dergelijke eis met name rekening gehouden met mensen die dichter bij het windpark wonen. Windpark Krammer eist ook dat de aanvraag een binding moet hebben met het aangewezen gebied.
Duurzaamheidseis Het is ook mogelijk om vooraf te stellen dat de initiatieven moeten bijdragen aan de duurzaamheid van het gebied of woning. Het voordeel van een dergelijke eis is dat gewaarborgd wordt dat de initiatieven een positieve bijdrage leveren en is er daarmee ook een duidelijke reden om initiatieven die hier bij voorbaat niet aan voldoen uit te sluiten. Zo maakt een dergelijke eis een eerste selectie mogelijk. Een nadeel is dat het toetsen of een aanvraag binnen één van de verschillende interpretaties valt subjectief is. Windpark Nijmegen-Betuwe heeft een dergelijke eis en stelt hierbij dat duurzaamheid onder een van vijf verschillende interpretaties moet vallen. 1. Leefbaarheid 2.
Duurzaamheid
3.
Energiebesparing
4. 5.
Duurzame energie Sociale samenhang
Inrichting omgevingsfondsOmgevingsfonds gemeente Mill en Sint HubertInrichting omgevingsfonds Definitief Definitief| Omgevingsfonds gemeente Mill en Sint Hubert | v2.0 | 18-5-2021 Pagina 24
Categorie eis In 2.2.3 werden verschillende categorieën genoemd voor het niveau waarvoor omwonende aanvragen konden doen. Deze categorieën waren: •
Aanvragen voor het algemeen belang van de omgeving;
•
Aanvragen op individueel (woning) niveau;
•
Aanvragen op project niveau.
Het is mogelijk om bepaalde categorieën bij voorhand uit te sluiten voor het aanspraak maken op het omgevingsfonds. Het voordeel van het vooraf uitsluiten van bepaalde categorieën is dat er minder kans is op tegengestelde belangen. Het nadeel is echter dat de omwonende die directe hinder ondervinden, minder tegemoetkoming ervaren. Een mogelijkheid is om een verdeelsleutel tussen de verschillende categorieën toe te passen. Hierdoor is er van tevoren duidelijkheid wat er verwacht kan worden. Windpark Nijmegen-Betuwe heeft het criteria opgenomen waarbij aanvragen het persoonlijk belang van betrokkenen te overstijgen. Ook Windpark Krammer stelt dat dat het algemeen nut geheel of nagenoeg geheel nageleefd moet worden. Hiervoor kunnen enkel initiatieven voor het belang van de omgeving aangevraagd worden.
Functionele eisen Naast eisen over de aard van de aanvraag, kunnen er ook aanvullende functionele eisen worden opgesteld. Windpark Nijmegen-Betuwe en Windpark Krammer hebben een aanvullende eis met betrekking tot de realisatie tijd van de aanvraag. Het voordeel van dergelijke bepalingen is dat er een realistische toets is bij aanvang. Ook is er een duidelijke deadline waarbij de uitgekeerde gelden niet zijn ingezet voor het doel teruggevraagd kunnen worden. Hiermee wordt voorkomen dat uitgekeerd middelen niet worden benut of anders dan bedoeld worden besteed. Echter kan de harde grens ook zorgen dat grotere projecten met een langere doorlooptijd of voorbereidingstijd buiten de boot vallen. Dit hangt echter wel direct samen met de termijnen die gesteld worden. Windpark Nijmegen-Betuwe geeft aan dat de aanvraag binnen 2 jaar uitvoerbaar dient te zijn en er binnen 2 maanden na toekenning met de realisatie dient te worden aangevangen. Windpark Krammer heeft een soortgelijke eis, maar heeft de termijnen anders ingestoken; hier dient na steun van het Windfonds de aanvraag binnen zes maanden gestart te zijn en moet het project moet binnen een jaar gerealiseerd zijn.
6.1.4 Hoe prioriteren je bij te veel aanvragen? Indien de totale hoogte van alle aanvragen de beschikbaarheid van het fonds overstijgt, moet de keuzen gemaakt worden welke aanvragen de gelden toegewezen krijgen. Het is mogelijk om deze keuze aan de omwonenden van de omgeving voor te leggen. Een alternatief is dat de keuze binnen het omgevingsfondsbestuur blijft. Het voordeel van een publieksstemming is dat de gehele omgeving de kans krijgt om te bepalen welke initiatieven prioriteit krijgen. Ook zorgt het voor meer zichtbaarheid van het omgevingsfonds in de omgeving.
Inrichting omgevingsfondsOmgevingsfonds gemeente Mill en Sint HubertInrichting omgevingsfonds Definitief Definitief| Omgevingsfonds gemeente Mill en Sint Hubert | v2.0 | 18-5-2021 Pagina 25
Een nadeel is echter dan het een tijdsinvestering vraagt van de gehele omgeving en dat er geen garantie is dat dit ook door de omgeving geleverd wordt. Bij Windpark Nijmegen-Betuwe toetst het omgevingsfondsbestuur eerst of aan alle criteria is voldaan. Mochten er vervolgens meer initiatieven overblijven, volgt er een publieksstemming waarbij de meesten stemmen gelden.
Inrichting omgevingsfondsOmgevingsfonds gemeente Mill en Sint HubertInrichting omgevingsfonds Definitief Definitief| Omgevingsfonds gemeente Mill en Sint Hubert | v2.0 | 18-5-2021 Pagina 26